Сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер

31 наурыз 2026 17:31

Мемлекеттік қызметшілердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулері, оның ішінде құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуға тыйым салу, алдын алу бойынша Департаменттің Әдеп уәкілі М.Абдираимова қызметкерлер арасында түсіндірме жұмысын жүргізді.

Қазақстан Республикасында 2024 жылғы 8 шілдеде ҚР Президенті «Ойын бизнесі, лотерея қызметі мәселелері бойынша» Заңы, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңының 12-бабына 6-тармақшасында мемлекеттік қызметшілерге (және бірқатар басқа санаттағы адамдарға) құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысу тікелей тыйым салынады. Бұл – сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеу ретінде белгіленген.

Тыйым салынады:

• Ойын мекемелерінде (казино, ойын залдары т.б.) құмар ойындарға қатысу;

• Бәс тігу (букмекерлік кеңселер арқылы);

• Интернет арқылы (онлайн-казино, онлайн-бәс тігу, телекоммуникация желілері, соның ішінде мобильді қосымшалар арқылы) қатысу.

Құмар ойындарға және бәс тігуге қатысу мемлекеттік қызметшінің мынадай тәуекелдерге ұшырауына әкелуі мүмкін:

• Қарызға бату → пара алуға, жемқорлық жасауға итермелеу

• Психологиялық тәуелділік (лудомания) → шешім қабылдау қабілетінің нашарлауы

• Қызметтік беделге нұқсан келтіру → мемлекеттік органның сенімділігі төмендеуі

• Мүдделер қақтығысының пайда болуы

Сондықтан бұл тыйым сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында енгізілген және ҚР «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңының әдеп нормаларымен, Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексімен тығыз байланысты.

Тыйымды бұзған жағдайдағы жауапкершілік:

• Қызметтен босату (жұмыстан шығару) – ең ауыр шара

• Тәртіптік жауапкершілік (сөгіс, қатаң сөгіс, лауазымнан төмендету т.б.)

• Кейбір жағдайларда әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік (егер жемқорлық құрамы болса)

Алдын алу:

1. Өзін-өзі бақылау – құмар ойындар мен бәс тігу сайттарына, қосымшаларына кірмеу

2. Хабардар болу – әріптестер арасында талқылау, семинарларға қатысу

3. Ескерту – егер тәуелділік белгілері байқалса, көмек сұрау (психолог, eGov Mobile арқылы өз бетінше тыйым салу мүмкіндігі бар – 1 жылдан 10 жылға дейін)

4. Хабарлау – егер әріптесінің заң бұзғаны белгілі болса, тиісті органдарға (әдеп жөніндегі кеңес, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) хабарлау – бұл міндет

5. Үлгі болу – мемлекеттік қызметшінің өмір салты қоғам үшін үлгі болуы тиіс

Мемлекеттік қызмет – бұл тек жұмыс емес, бұл қоғам алдындағы жауапкершілік. Құмар ойындар мен бәс тігуге қатыспау – заң талабы ғана емес, сонымен бірге өзіміздің және мемлекетіміздің беделін сақтаудың жолы.