Мемлекеттік бақылау қорытындысы бойынша Қостанай облысының білім беру саласының негізгі мәселелері
Бүгінгі таңда қолданыстағы білім беру сапасын тәуелсіз сыртқы бағалау жүйесі 2011 жылдан бастап, ҚР Үкіметі білім беру саласында сапаны бақылаудың вертикалын құру туралы қаулы қабылдаған кезден бастап бар екені баршаға мәлім.
12 жыл бойы бақылаудың түрлері мен нысандары өзгерді, сонымен бірге мемлекеттік бақылаудың міндеті меншік нысанына, олар жүзеге асыратын білім беру қызметінің Қазақстан Республикасының Білім беру саласындағы заңнамасының және Қазақстан Республикасының Рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнамасының талаптарына сәйкестігіне қарамастан мемлекеттің білім алу құқығын қамтамасыз етуі және білім беру ұйымдарының сақтауы болып қала береді. Білім беру жүйесіндегі мемлекеттік бақылау Жергілікті атқарушы органдардың Қазақстан Республикасының Білім беру саласындағы заңнамасының талаптарын сақтауына да бағытталған.
Білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетіндегі жуырдағы есепте Департамент мемлекеттік бақылау шараларының қорытындысы бойынша Қостанай облысының білім беру саласындағы оң үрдістерді көрсететін бірқатар фактілерді ұсынды. Білім беру педагогтерінің бейіні бойынша білім беру ұйымдарын спорттық мүкәммалмен жарақтандыру, интернет сапасын жақсарту үшін қаржыландыру, білім беру ұйымдарын үшінші деңгейдегі домендік атаудың болуы бойынша КВТ-қа сәйкес келтіру, мектептерді бастапқы деңгейге арналған жеке шкафтармен жарақтандыру, ОP бар балалар үшін кедергісіз қолжетімділікті құру бойынша мысалдар атап өтілді.
Мектеп жанындағы шағын орталықта, балабақшада тәрбиеленушілерді қабылдау үшін 5 жастың сақталуын қамтамасыз ету, лицензияларға қосымшаларды ерікті түрде қайтаруды жүзеге асыру маңызды (2022 жылы-соңғы 3 жылда білім алушыларды қабылдаудың болмауына байланысты 12 мамандық, 12 біліктілік бойынша 8 колледж).
Департамент жүргізіп отырған білім беру ұйымдарын мемлекеттік аттестаттау білім беру саласындағы бірқатар мәселелер облыстың барлық өңірлері үшін өзекті және тән болып қалатынын көрсетті.
2022 жылы Департаментпен 105 білім беру ұйымын (37 балабақша, 68 мектеп) мемлекеттік аттестаттау, нұсқамалардың орындалуы және өтініштер бойынша 41 жоспардан тыс тексеру, 46 білім беру ұйымын қайта мемлекеттік аттестаттау өткізілді. Жалпы мемлекеттік бақылаумен мектепке дейінгі ұйымдар мен орта білім беру ұйымдарының 23% қамтылды.
2023 жылдың бірінші тоқсанында облыстың 31 колледжі мемлекеттік аттестаттаудан өтті, 24 колледж аттестатталды, 7 колледж (3 Мемлекеттік, 4 жеке) аттестатталмады.
2022 жылы 105 білім беру ұйымының 26 - сы (24,8%) аттестатталды, оның 15 – і мектепке дейінгі білім беру ұйымдары және 11-і жалпы білім беретін мектептер; 79 немесе 75,2% білім беру ұйымдары (22 мектепке дейінгі ұйымдар, 57 орта білім беру ұйымдары) аттестатталмады.
Лисаков қаласы бойынша облыс өңірлері бөлінісінде мемлекеттік аттестаттау қорытындыларын талдау көрсеткендей, оң нәтиже 100% құрады, екі білім беру ұйымы да (МГ, "Ивушка"БДУ) аттестатталды.
Қостанай, Ұзынкөл аудандары мен қала бойынша аттестатталған білім беру ұйымдарының Рудный көрсеткіші 50% -. құрады.
Алтынсарин ауданы бойынша 2 білім беру ұйымының оң жұмыс тәжірибесі атап өтілді: Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының "Алтынсарин ауданы білім бөлімінің Силантьев жалпы білім беретін мектебі" КММ және Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының "Алтынсарин ауданы әкімдігі білім бөлімінің Жаңасуская негізгі орта мектебі" КММ, олар алдыңғы мерзімдерде де мемлекеттік аттестаттаудан сәтті өтті.
Облыстың 6 өңірінде аттестатталған білім беру ұйымдарының көрсеткіші 0% - Амангелді, Жітіқара, Қамысты, Науырзым, Сарыкөл аудандары мен Арқалық қаласын құрады. 2022 жылы мемлекеттік аттестаттауға жататын білім беру ұйымдарының саны, Амангелді және Жітіқара аудандарында – 3, Қамысты ауданында-1.
КТ қорытындысы бойынша 4-сыныптар бөлінісінде тестілеудің орташа балы 30 – дан 17,3-ті, 9 – сыныптарда-60-тан 30,6-ны, 11-сыныптарда-80-ден 40,3-ті құрады.
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың МЖМБС негізгі бұзушылықтары ЖББ мен ЖББ циклограммаларының сәйкес келмеуі, мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту мазмұнын іске асыру, балалардың даму мониторингінің болмауы болды. Мектеп жанындағы шағын орталықтар мен мектепалды даярлық сыныптарының материалдық-техникалық базасы көбінесе кеңсе керек-жарақтарымен, мектеп жасына дейінгі балаларға арналған ойыншықтармен ұсынылған, олар оқушыларды белсенді танымдық процеске ынталандырмайды. Сонымен қатар, мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту саласындағы мемлекеттік саясат мектепте оқу үшін сабақтастықты қамтамасыз ететін балаларды ерте дамыту жөніндегі басым міндетті айқындайды.
Осыған байланысты мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының міндеттеріне сәйкес мектеп жанындағы шағын орталықтардың даму ортасын нығайту қажет.
МЖМБС орта білім берудің негізгі бұзушылықтары, сондай-ақ ТББЖ сәйкес келмеуі, оқу жетістіктерін бағалау кезінде формативті және жиынтық бағалауды іске асыру, тиісті бейіндер бойынша педагогикалық білімі жоқ және педагогикалық қайта даярлаудан өтпеген педагогтардың болуы; аймақта үшінші деңгейдегі домендік атаудың болмауы болды edu.kz, оқу пәндік кабинеттері мен зертханалық жабдықтарды, тамақтану объектілерін және СЭС органдарының қорытындыларын ТЖ; нақты деректердің ҰБДҚ мәліметтеріне сәйкес келмеуі; ауылдық және шағын жинақты мектептердің көркем еңбегіне арналған кабинеттерді (шеберханаларды) жарақтандыру.
Өзін-өзі бағалауға баса назар аудару қажет деп санаймын. Ұсынылған өзін-өзі бағалау материалдарының сапасы жақсы. 2022 жылы өткізілген ИРР-ға қарамастан, департамент қызметкерлерімен, білім беру ұйымдарымен жеке консультациялар бағалау критерийлеріне сәйкес қажетті материалдарды ұсынбайды. Әсіресе мектепке дейінгі ұйымдар мен қазақ тілінде оқытатын мектептер бір оқу жылындағы құжаттардың көшірмелерін жіберумен шектеліп, өзін-өзі бағалауды құрмайды. Өзін-өзі бағалау мәтіндеріне қол қойылмайды, бағалау критерийлеріне қосымшалардың белгіленген нысандары және біліктілік талаптарына қосымшалардың нысандары берілмейді. Аттестаттау комиссиялары көбінесе мектептің басқа мектептің құжаттарын ұсыну фактілерін анықтайды.
2022 жылы бақылау субъектілеріне қатысты профилактикалық бақылау қорытындылары бойынша барып анықталған өрескел, елеулі және елеусіз бұзушылықтарды жою туралы нұсқамалардың орындалуын бақылау бойынша жоспардан тыс 40 тексеру жүргізілді.
Бақылау іс-шаралары барысында анықталған бұзушылықтар жүйелі сипатқа ие және білім беру ұйымдары әкімшілігі қызметкерлерінің білім беру саласындағы нормативтік құқықтық актілерді жеткіліксіз білуінің салдары болып табылатынын атап өткен жөн.
Білім бөлімдерінде бұзушылықтарды жою мақсатында нұсқамалардың орындалуына мониторинг жүргізу және әдістемелік және өзге де көмек түрлерін көрсету тетігі әзірленбеген.
Білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдар Департамент жүргізген бақылау іс-шараларының қорытындылары бойынша басқа мектептерде анықталған бұзушылықтардың қайталануына жол бермеу мақсатында барлық ведомстволық бағынысты білім беру ұйымдары үшін талдамалық жұмыс жүргізбейді. РҚБ кеңесінде бірнеше білім бөлімдерінде ғана аудан мектептерінде профилактикалық бақылау қорытындылары шығарылып, ұсыныстар берілді.
Ағымдағы жылы 55-тен 53-ке дейін мекеме мемлекеттік аттестаттау өтеді. Мемлекеттік бақылаудың табысты нәтижесі менің білім беру ұйымдарыммен өзара іс-қимыл жасау кезінде ғана қамтамасыз етіледі. Өкінішке орай, бүгінде облыста басқару органдары мен білім беру ұйымдарының тиімді өзара іс-қимыл жүйесі әлі құрылған жоқ. Қайта аттестаттауды өткізу тәжірибесі көрсеткендей, қажетті шешімдер мен шаралар уақтылы қабылданбайды, бұл мемлекеттік бақылау шараларының теріс қорытындысына әкеледі. Осылайша, 2022 жылы қайта аттестаттаудан өтпеген мектептер 2023 жылдың екінші жартыжылдығына жаңартылған КВТ сәйкес өткізілетін профилактикалық бақылау кестесіне енгізілді.
Мемлекеттік бақылаудың тиімділігін арттыру шараларының бірі ретінде Департамент 2023 жылы білім беруді басқару органдарының, білім беру ұйымдарының басшыларын қабылданып жатқан шаралар туралы тыңдайды.
Шешім жобасы:
- аудандық және қалалық білім бөлімдерінің мәжілістерінде мемлекеттік бақылау қорытындыларын қарастыру;
- білім беру ұйымдары басшыларының оқу жоспарларын сәйкестендіруге және мемлекеттік білім беру стандарттарының талаптарын мүлтіксіз сақтауға жауапкершілігін арттыру;
- білім беру бөлімдерінің басшыларына білім беру ұйымдарының біліктілік талаптарына сәйкестігі мәселесін жеке бақылауға алу, мониторинг жүргізу және білім беру ұйымдарын осы нормативтік құқықтық актінің талаптарына сәйкестендіру үшін шаралар белгілеу;
- білім беру саласындағы нормативтік құқықтық актілерді уақтылы зерделеуді және түсіндіруді қамтамасыз ету, білім беру ұйымдары әкімшілігі мүшелерінің құқықтық сауаттылығын арттыру жөнінде шаралар қабылдау
- мектеп директорларымен және олардың орынбасарларымен мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту мәселелерін зерделеу бойынша жұмыс жүргізу (құрылымында мектеп жанындағы шағын орталықтар мен мектепалды даярлық сыныптары бар мектептерде).
Мемлекеттік аттестаттаудан өту рәсіміне дайындық бойынша үздік тәжірибелерді енгізу бойынша жұмысты ұйымдастыру;
- ауылдық мектептер жанында жұмыс істейтін мектеп жанындағы шағын орталықтар мен мектепалды даярлық сыныптарын; ауылдық мектептер мен ШЖМ көркемөнер еңбек кабинеттерін жарақтандыру бойынша қаржыландыруды қарастыру.
- белгіленген мерзімде Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзушылықтарды жоймау бойынша тәуекелдері бар білім беру ұйымдарына атаулы консультациялар өткізу, бақылауға алу.
- білім беру ұйымдарымен ұсынылатын өзін өзі бағалау материалдарының сапасын қамтамасыз ету бойынша жұмыс жүргізу
- облыс колледждеріне 3 және одан да көп жыл бойы білім алушыларды қабылдау және оқыту жүргізілмейтін лицензияларға қосымшаларды қайтару жүргізілсін.
Қостанай облысы әкімдігінің білім басқармасына қосымша біліктіліктер бойынша рұқсат құжатын алу бойынша колледждердің қызметін бақылауға алсын.