Қазақстан Республикасы ратификациялаған балалардың құқықтарын қорғау саласындағы халықаралық құжаттар

 

Негізгі халықаралық құжат — БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясы. Қазақстан Республикасы бұл құжатқа 1994 жылы 16 ақпанда қол қойып, сол жылғы 8 маусымда ратификациялады. Бүгінгі таңда еліміз балалар құқығын қорғауға бағытталған 15-тен астам халықаралық құжатты ратификациялаған.

Төменде Қазақстан Республикасы ратификациялаған негізгі халықаралық конвенциялар мен хаттамалардың қазақ тіліндегі ресми атаулары мен қабылданған жылдары берілген.

БҰҰ Конвенциясы және оның хаттамалары

• Бала құқықтары туралы конвенция (1989 жылғы 20 қараша, Нью-Йорк) — Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің 1994 жылғы 8 маусымдағы № 77 Қаулысымен ратификацияланды.
• Бала құқықтары туралы конвенцияға балаларды қарулы қақтығыстарға тартуға қатысты факультативтік хаттама — Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 4 шілдедегі № 220 Заңымен ратификацияланды.
• Бала құқықтары туралы конвенцияға балаларды сатуға, балалар жезөкшелігіне және балалар порнографиясына қатысты факультативтік хаттама — Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 4 шілдедегі № 221 Заңымен ратификацияланды.
• Бала құқықтары туралы конвенцияға хабарламалар рәсіміне қатысты факультативтік хаттама — Қазақстан Республикасының 2024 жылы күшіне енген заңнамалық түзетулер аясында мақұлданды (балалардың БҰҰ Комитетіне тікелей шағым түсіру құқығы).

Халықаралық еңбек ұйымының конвенциялары

• Жұмысқа қабылдау үшін ең төменгі жас туралы конвенция (№ 138 Конвенция) — Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 14 желтоқсандағы № 117 Заңымен ратификацияланды.
• Балалар еңбегінің ең нашар түрлеріне тыйым салу және оларды жою жөніндегі шұғыл шаралар туралы конвенция (№ 182 Конвенция) — Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 26 желтоқсандағы № 367 Заңымен ратификацияланды.

Гаага халықаралық конвенциялары (Азаматтық және отбасылық құқық)

• Балаларды қорғау және шетелдік бала асырап алуға қатысты ынтымақтастық туралы конвенция (1993 жылғы Гаага конвенциясы) — Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 12 наурыздағы № 253-IV Заңымен ратификацияланды.
• Халықаралық балаларды ұрлаудың азаматтық-құқықтық аспектілері туралы конвенция (1980 жылғы Гаага конвенциясы) — Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 17 сәуірдегі № 5-V Заңымен ратификацияланды (ата-анасының бірі баланы басқа елге заңсыз алып кеткен жағдайларды реттейді).

Басқа да маңызды адам құқықтары құжаттары

• Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция — Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 20 ақпандағы № 288-V Заңымен ратификацияланды (мүгедектігі бар балалардың құқықтарын қорғауды қамтиды).
• Адам саудасын, әсіресе әйелдер мен балаларды саудасының алдын алу, жолын кесу және жазалау туралы хаттама, Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымы Конвенциясын толықтыратын (Палермо хаттамасы) — ҚР 2008 жылғы 4 маусымдағы № 40-IV Заңымен ратификацияланды.

 

 Негізгі халықаралық құжат — БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясы. Қазақстан Республикасы бұл құжатқа 1994 жылы 16 ақпанда қол қойып, сол жылғы 8 маусымда ратификациялады. Бүгінгі таңда еліміз балалар құқығын қорғауға бағытталған 15-тен астам халықаралық құжатты ратификациялаған. [1, 2, 3]

Төменде Қазақстан ратификациялаған негізгі халықаралық конвенциялар мен хаттамалардың қазақ тіліндегі ресми атаулары мен қабылданған жылдары берілген.

БҰҰ Конвенциясы және оның Факультативтік хаттамалары

• Бала құқықтары туралы конвенция (1989 жылғы 20 қараша, Нью-Йорк) — ҚР Жоғарғы Кеңесінің 1994 жылғы 8 маусымдағы № 77 Қаулысымен ратификацияланды. [1, 2]
• Бала құқықтары туралы конвенцияға балаларды қарулы қақтығыстарға тартуға қатысты факультативтік хаттама — ҚР 2001 жылғы 4 шілдедегі № 220 Заңымен ратификацияланды.
• Бала құқықтары туралы конвенцияға балаларды сатуға, балалар жезөкшелігіне және балалар порнографиясына қатысты факультативтік хаттама — ҚР 2001 жылғы 4 шілдедегі № 221 Заңымен ратификацияланды.
• Бала құқықтары туралы конвенцияға хабарламалар рәсіміне қатысты факультативтік хаттама — ҚР 2024 жылы күшіне енген заңнамалық түзетулер аясында мақұлданды (балалардың БҰҰ Комитетіне тікелей шағым түсіру құқығы).

Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) конвенциялары

• Жұмысқа қабылдау үшін ең төменгі жас туралы конвенция (№ 138 Конвенция) — ҚР 2000 жылғы 14 желтоқсандағы № 117 Заңымен ратификацияланды.
• Балалар еңбегінің ең нашар түрлеріне тыйым салу және оларды жою жөніндегі шұғыл шаралар туралы конвенция (№ 182 Конвенция) — ҚР 2002 жылғы 26 желтоқсандағы № 367 Заңымен ратификацияланды.

Гаага халықаралық конвенциялары (Азаматтық және отбасылық құқық)

• Балаларды қорғау және шетелдік бала асырап алуға қатысты ынтымақтастық туралы конвенция (1993 жылғы Гаага конвенциясы) — ҚР 2010 жылғы 12 наурыздағы № 253-IV Заңымен ратификацияланды. [1]
• Халықаралық балаларды ұрлаудың азаматтық-құқықтық аспектілері туралы конвенция (1980 жылғы Гаага конвенциясы) — ҚР 2012 жылғы 17 сәуірдегі № 5-V Заңымен ратификацияланды (ата-анасының бірі баланы басқа елге заңсыз алып кеткен жағдайларды реттейді).

Басқа да маңызды адам құқықтары құжаттары

• Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция — ҚР 2015 жылғы 20 ақпандағы № 288-V Заңымен ратификацияланды (мүгедектігі бар балалардың құқықтарын қорғауды қамтиды).
• Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы Біріккен ҰҰ Конвенциясын толықтыратын Адамдарды, әсіресе әйелдер мен балаларды сатудың алдын алу, жолын кесу және оны үшін жазалау туралы хаттама (Палермо хаттамасы) — ҚР 2008 жылғы 4 маусымдағы № 40-IV Заңымен ратификацияланды.