Әкімшілік рәсімдердің жалпы ережелері

ӘРПК әкімшілік орган мен заңнамамен белгіленген осы әкімшілік органның жария қызметі жүзеге асырылатын тұлға арасында пайда болатын жария-құқықтық қатынастарды реттеуге бағытталған.

Сонымен бірге, ӘРПК ережелері таралмайтын қатынастар тізбесі көзделеді.

Қалған жағдайларда салалық (арнайы) заңнамамен реттелмеген бөлігінде әкімшілік органдары үшін әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыру бөлігінде ӘРПК талаптарын сақтау міндетті түрде.

Сонымен қатар, ӘРПК өтпелі ережелерінде барлық мемлекеттік органдары Кодекстің іске қосылуына дейін (2021 жылғы 1 шілдеде) барлық салалық заңнамасын әкімшілік рәсімдерін жүзеге асыру бөлігінде ӘРПК-не сәйкестендіру жұмысын жүргізу қажеттілігі туралы ережесі көзделген.

Осы шара әкімшілік рәсімдерді бірыңғай стандарттарға сәйкес консолидациялау үшін қажет.

Кодекстің тұжырымдамалық аппаратында халықаралық стандарттарға сәйкес келетін әкімшілік процедураны орнатуда шешуші рөл атқаратын "әкімшілік орган" және "әкімшілік акт" ұғымдарының анықтамалары бекітілген.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексте қолданылатын "әкімшілік орган" ұғымының анықтамасы Қырғызстан, Әзірбайжан, Армения, Латвия, Грузия және басқа да халықаралық стандарттарға сәйкес Әкімшілік рәсімдер туралы заңдар қабылдаған Еуропа елдері мен бірқатар посткеңестік елдердің тәжірибесіне сәйкес келеді.

Мәселен, жоғарыда аталған елдердің Әкімшілік рәсімдер туралы заңнамасында әкімшілік орган деп Мемлекеттік орган ғана емес, сондай-ақ мемлекеттік басқару саласында өкілеттіктер (жария функциялар) берілген өзге де субъектілер түсініледі.

Бұл тәсіл басқа мемлекеттік емес ұйымдар мен тұлғаларға мемлекеттік функцияларды беруге мүмкіндік беретін біздің заңдарымыз үшін өте қолайлы.

ӘҚБтК сәйкес әкімшілік рәсім-әкімшілік органның, лауазымды тұлғаның әкімшілік істі қарау, өтініш негізінде немесе өз бастамасы бойынша жасалған шешімді қабылдау және орындау жөніндегі қызметі, сондай-ақ оңайлатылған әкімшілік рәсім тәртібімен жүзеге асырылатын қызмет.

Әкімшілік рәсімнің нәтижесі Әкімшілік акт немесе әкімшілік органның әкімшілік актіні қабылдауға байланысты емес әрекеті (әрекетсіздігі) болып табылады.

Әкімшілік акт деп, өз кезегінде, әкімшілік орган, лауазымды адам жария-құқықтық қатынастарда қабылдайтын, белгілі бір тұлғаның немесе жеке-дара айқындалған тұлғалар тобының Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген құқықтары мен міндеттерін іске асыратын шешім түсініледі.

Бұл ретте ӘРПК жобасы шеңберінде әкімшілік акт жазбаша ғана емес, өзге де нысанда (ауызша сөйлеу, ымдау немесе сигнал беру және т.б.) қабылдануы мүмкін, өйткені актіні әкімшілік деп танудың негізгі шарты (оның нысанына қарамастан) өзіне қатысты Әкімшілік акт қабылданған адам үшін құқықтық салдардың туындауы болып табылады.

Әкімшілік органдардың өтініштерді қарау тәртібін оңайлату мақсатында әкімшілік акт қолайлы және ауыртпалық түсіретін (теріс) болып бөлінеді).

Ауыртпалықты әкімшілік акт деп іске асырудан бас тартатын, әкімшілік рәсімге қатысушының құқығын шектейтін, тоқтататын немесе оған міндет жүктейтін, сондай-ақ оның жағдайын өзге де түрде нашарлататын акт түсініледі.

Өз кезегінде, әкімшілік рәсімге қатысушының құқығын іске асыратын немесе өзіне жүктелген міндетті тоқтататын, сондай-ақ оның жағдайын өзге де жолмен жақсартатын акт қолайлы болып табылады.

Әкімшілік актілердің ұсынылып отырған ара-жігін ажырату қолайлы әкімшілік актілерді қабылдау кезінде әкімшілік рәсімдерді оңтайландыруға мүмкіндік береді, өйткені бұл жағдайда қабылданатын актінің міндетті негіздемесі, өтініш берушіні (әкімшілік актінің адресатын) тыңдау, әкімшілік актіні қабылдау үшін дәлелдемелер мен материалдарды жинау бойынша Әкімшілік-процестік кодекске қойылатын талаптарды сақтаудың қажеті жоқ.

Сонымен қатар, мұндай айырмашылық сенім құқығын қорғау қағидатын іске асыру үшін қажет.

ӘРПК барлық әкімшілік органдардың сақтауы үшін міндетті Жаңа қағидаттарды бекітеді.

Дата публикации
19 января 2021