Толеранттылық түсінігіне қазақтың сабырлылық ұғымы дәл келеді деп ойлаймыз. Қазақ «Сабыр түбі – сары алтын» дейді ғой. Ұлттық толеранттылық біздің тарихи-мәдени кеңістігімізде қоғамды топтастыратын белгілі фактор болып отыр. Екінші жағынан, толеранттылық барлық мәселені шешіп тастайды деуге тағы болмайды. Бұл конфессияаралық және этносаралық қатынастарды, саяси тұрақтылықты реттеудің маңызды факторы.
Конфессияаралық және этносаралық түсіністік жағдайында бір мемлекетте әртүрлі нанымдардың, мәдениеттердің қатар өмір сүруі бүгінгі жас ұрпақтың өмірлік қағидаты болуы тиіс. Конфессияаралық және этносаралық түсіністікке қол жеткізу үшін негізгі қағидат жастар ортасында толеранттылыққа тәрбиелеу болып табылады.
Төзімсіздік таныту - көптеген қоғамдарға тән әмбебап мәселе. Біріншіден, төзбеушілік отбасында, мектепте көрінеді. Сондықтан төзбеушіліктің шиеленісті қақтығысқа айналуын болдырмау үшін кез-келген деңгейде төзбеушілік көріністерін анықтау қажет.
Толеранттылық ұғымы көптеген ғасырлар бойы қалыптасқан және бұл процесс әлі де жалғасуда. Жан-жақты толеранттылық туралы мағыналарды жинақтай отырып, «Толеранттылық» термині төзбеушіліктің әртүрлі көріністері жеңудің жаңа құралдарын қажет ететін шындыққа сәйкес келуге тырысады.
Толеранттылық - әлем мәдениеттерінің алуан түрлілігін құрметтеу, дұрыс түсіну. Төзімділік - әртүрліліктегі үйлесімділік. Бұл тек моральдық міндет емес, сонымен қатар, саяси және құқықтық тілек.
Толеранттылық - бұл сыпайылық, ең алдымен адамның әмбебап құқықтары мен негізгі бостандықтарын тану, адам құқықтарын құрметтеу негізінде қалыптасатын белсенді қарым-қатынас. Бұл әлеуметтік әділетсіздікке, өздерінен бас тарту немесе басқа адамдардың наным-сенімдеріне жол бермеу деген көзқарасты білдірмейді.
Адамзат тарихында төзбеушілік әрқашан болған. Соғыстарды, діни қудалауды және идеологиялық қарама-қайшылықтарды тудырды. Күнделікті өмірде ол фанатизмде, стереотиптерде, қорлауда, ал мемлекеттік масштабта - нәсілдік дискриминацияда, ұлттық, діни негізде қудалауда, маңызды демократиялық бостандықтарды бұзуда көрініс тапты.
Бүгінгі таңда дін азаматтық қоғамды біріктіретін және бөлетін фактор болып қала береді. Діни сезімдерге және басқа да құндылықтарға деген өшпенділік және діни төзімсіздік – түрлі соғыстар, мемлекеттік құрылысты және ұлттардың бөлінуіне әкелді.
Діни төзбеушілік соғысушы мемлекеттердің қолындағы негізгі ресурс болып табылады, сондықтан бүгінгі таңда саяси мақсаттарды көздейтін миссионерлік миссиялар көптеп жүзеге асырылуда.
Діни толеранттылық проблемасы мемлекеттің, ұлттың және қазіргі заманғы қоғамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін өте маңызды. Діни төзімділік қоғамның ішкі тұрақтылығы мен тыныштығын қамтамасыз етудің негізі болып табылады. Діни төзімділіктің болмауы мемлекеттің бөлінуіне, ұлттың жойылуына әкеліп соғуы мүмкін.
Діни толеранттылық - бұл бір діни-конфессиялық қауымдастық жақтаушыларының басқа діни-конфессиялық қауымдастықтардың жақтаушыларына деген толерантты қатынасы. Әрбір діни-конфессиялық қауымдастық өзінің діни нанымдарын ұстанады және басқалардың құқығын мойындайды.
Діни толеранттылықты екі негізгі түрге бөлуге болады - оң және теріс: позитивті көзқарас - діни және конфессиялық құндылықтар мен басқалардың идеяларын қабылдау және құрметтеу; теріс көзқара - діни көзқарастар мен басқалардың құндылықтарына немқұрайлылық таныту.
Басқа діндарларға қатысты діни төзімділік қоғамдық тұрақтылықты және әртүрлі конфессиялық топтардың қатар өмір сүруін қамтамасыз етеді. Алайда, діни толеранттылықтың екі түрінің оң жағы көбірек.
Қорытындылай келе, толеранттылықты тәрбиелеу - жастарды дін саласындағы жағымсыз көріністерден қорғау жөніндегі қызметті жүзеге асыруда үлкен профилактикалық мәнге ие және төзбеушіліктің алдын алудың тиімді құралы болып табылады деп айтқым келеді. Толеранттылықты тәрбиелеу адамдарға олардың ортақ құқықтары мен бостандықтарының не екенін үйретуден, яғни осы құқықтардың жүзеге асырылуын қамтамасыз етуден басталады. Жастарды өз құқықтарын ғана емес, міндеттерін де есте сақтауға үйрету қажет деп есептейміз.
Арман ЖАПАРОВ,
Ақмола облысы дін істері басқармасының конфессияаралық қатынастарды талдау және дамыту орталығының Астрахан ауданы бойынша дінтанушы-маманы.