10 сәуірде Бейжің қаласында шетелде білім алу мәселелеріне арналған China Study Abroad Forum (CSAF 2026) халықаралық форумы және China International Education Exhibition Tour 2026 (CIEET 2026) білім беру көрмесі өтті. Аталған іс-шараларға ҚР Ғылым және жоғары білім вице-министрі Гүлзат Көбенованың жетекшілігімен қазақстандық делегация алғаш рет қатысты. Делегация құрамына жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 27 отандық ұйымының өкілдері енді.
Форум аясында вице-министр Қазақстан Республикасындағы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жүйесінің қазіргі жағдайы мен даму перспективалары туралы баяндама жасап, академиялық ынтымақтастықты кеңейту және Қазақстандағы шетелдік жоғары оқу орындары филиалдарының қызметін дамыту бағытында жүргізіліп жатқан жұмыстар жөнінде қатысушыларды хабардар етті.
Форум жұмысына Қытай, АҚШ, Ұлыбритания, Ресей Федерациясы, Аустралия, Сингапур, Италия, Испания, Грекия, Малайзия, Вьетнам және басқа да елдердің білім беру ұйымдары мен бейінді құрылымдарының өкілдері қатысты. Іс-шараға қатысушылардың жалпы саны 500-ден асты.
Көрмеде Қазақстан «Kazakhstan – the Territory of Academic Knowledge» ұлттық білім беру павильонымен ұсынылды. Ұлттық павильон алаңында қазақстандық жоғары оқу орындарының білім беру бағдарламаларын ілгерілетуге және шетелдік талапкерлер арасында отандық жоғары білімнің тартымдылығын арттыруға бағытталған таныстырылым іс-шараларын қамтитын Study in Kazakhstan біріккен экспозициясының жұмысы ұйымдастырылды.
Қазақстанның CIEET 2026 көрмесіне қатысуы алғаш рет жүзеге асырылып отыр және ұлттық жоғары білім беру жүйесін халықаралық деңгейде ілгерілетуге, білім беру қызметтерінің экспорттық әлеуетін дамытуға, сондай-ақ халықаралық академиялық әріптестікті кеңейтуге бағытталған.
Айта кету керек, China International Education Exhibition Tour халықаралық көрмесі 1999 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді және Азия өңіріндегі ең ірі білім беру алаңдарының бірі болып саналады. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, биыл 50 мыңнан астам келуші мен білім беру қауымдастығы өкілдерінің қатысуы күтіледі.
10 сәуір күні Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясында Ғылым қызметкерлері күніне арналған салтанатты іс-шара өтті.
Аталған іс-шара Алматы қаласындағы «Ғылым ордасы» ғимаратында өтіп, отандық ғылымның жетістіктерін дәріптеуге, ғылыми қауымдастықтың әлеуетін танытуға бағытталды.
Шара аясында Алматы қаласы әкімдігінің қолдауымен «Ғалымдар аллеясына» ағаш көшеттері отырғызылып, бұл бастама ғылым мен табиғат үндестігінің символына айналды.
Салтанатты жиынға Алматы қаласы әкімінің орынбасары, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім вице-министрі, ҚР Ұлттық ғылым академиясының академиктері, жоғары оқу орындарының ректорлары, ғылыми-зерттеу институттарының басшылары, жетекші ғалымдар, жас зерттеушілер және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты.
Іс-шара барысында академиктер ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелерін таныстырып, медицина, биотехнология, археология, генетика және ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру салаларындағы өзекті мәселелерді қамтыған мазмұнды баяндамалар жасады.
Сонымен қатар отандық ғалымдар мен өнертапқыштардың ғылыми жетістіктері ұсынылған ғылыми-танымдық көрме ұйымдастырылып, онда инновациялық жобалар, жаңа технологиялар мен «Ғылым қоры» АҚ гранттық бағдарламалары аясында жүзеге асқан өнімдер кеңінен таныстырылды. Көрме қатысушыларға ғылыми жаңалықтармен танысып қана қоймай, әріптестік байланыстар орнатуға мүмкіндік берді.
Жиын қорытындысында ғылымды дамытуға елеулі үлес қосқан ғалымдар мен жас зерттеушілер ведомствалық наградалармен марапатталды.
Бұл айтулы іс-шара еліміздің ғылыми қауымдастығы үшін маңызды алаңға айналып, ғылымның ел дамуы жолындағы стратегиялық рөлін тағы бір мәрте айқындап берді.
Бүгін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ғылым қызметкерлері күніне орай бірқатар ғылыми қауымдастық өкілдерін марапаттап, 10 жас ғалымға пәтер кілттерін табыстады.
Салтанатты жиында Президент отандық ғылымды жан-жақты қолдаудың және елдің ғылыми әлеуетін дамыту үшін қолайлы жағдай қалыптастырудың маңыздылығын атап өтті. Тұрғын үй алғандардың қатарында іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамытуға елеулі үлес қосып жүрген ғылыми ұйымдар мен жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының өкілдері бар.
Қасым-Жомарт Тоқаев ғылыми әлеует мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігі мен халықаралық аренадағы беделінің негізгі көрсеткіштерінің бірі екенін атап өтті. Сонымен қатар биыл Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жарияланғанын еске салып, бұл Қазақстандағы ғылыми дамудың басымдығын айқындайтынын жеткізді. Президенттің айтуынша, ғылымға арқа сүйеу стратегиялық міндетке айналып отыр. Осыған байланысты оны қаржыландыру көлемі алты есеге артты, ғылыми-зерттеу университеттерінің желісі кеңеюде, сондай-ақ ғылыми жобаларға инвестиция салатын бизнеске салықтық жеңілдіктер қарастырылған.
Іс-шара барысында жастардың рөліне де ерекше назар аударылды. Мемлекет басшысы отандық ғылымның болашағы білімді, дарынды және мақсатқа ұмтылған жас мамандардың қолында екенін атап өтті.
Ғылым қызметкерлері күні қарсаңында Президент 2026 жылғы 10 сәуірдегі Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен марапаттау туралы Жарлыққа қол қойды. Ғылым саласындағы елеулі жетістіктері мен жоғары білімді дамытуға қосқан үлесі үшін ғылыми қауымдастық өкілдері «Парасат» және «Құрмет» ордендерімен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен, сондай-ақ «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» және «Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері» құрметті атақтарымен марапатталды.
Салтанатты рәсім барысында Мемлекет басшысы жас зерттеушілерге 10 пәтердің кілтін жеке табыстап, отандық ғылымды қолдаудың маңыздылығын, сондай-ақ елдің ғылыми әлеуетін ашу мен дамыту үшін қолайлы жағдай қалыптастыру қажеттігін атап өтті.
Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыру аясында Ғылым және жоғары білім министрлігі жас ғалымдарды тұрғын үймен қамтамасыз ету бойынша жүйелі жұмыс жүргізіп жатыр. Бұл – әлеуметтік қолдаудың және ғылыми қызметті ынталандырудың маңызды тетіктерінің бірі. Салалық комиссия жұмысының қорытындысы бойынша ғылыми ұйымдар мен жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының өкілдеріне пәтерлер бөлінді. 2024-2026 жылдары Президент тапсырмасы аясында Алматы және Астана қалаларында 132 пәтер өтеусіз негізде берілді. Ал 2023-2026 жылдары ведомство жұмысының нәтижесінде 656 жас ғалымға пәтер кілттері табысталды.
Аталған шаралар ғалымдардың әлеуметтік мәртебесін арттыруға, жас мамандарды ғылым саласына тартуға және Қазақстан ғылымының кадрлық әлеуетін нығайтуға бағытталған.
ҚР Ғылым қызметкерлері күні қарсаңында ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі ғылыми әлеуетті дамытуға, кадрлық құрамды нығайтуға және ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыруды ынталандыруға бағытталған жүйелі мемлекеттік саясаттың іске асырылу қорытындыларын шығарып отыр.
Соңғы жылдары елдегі ғылым саласы тұрақты оң динамиканы көрсетіп жатыр. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) жұмсалатын ішкі шығындар екі еседен астам өсіп, 2023 жылғы 121,5 млрд теңгеден 2026 жылға қарай 260 млрд теңгеге жетті. Бұл мемлекет тарапынан ғылыми сала мен инновациялық экономиканы дамытуға басымдық беріліп отырғанын айғақтайды.
Сонымен қатар кадрлық әлеуеттің айтарлықтай өсуі байқалады. 2025 жылы ҒЗТКЖ-мен айналысатын қызметкерлер саны 28 374 адамды құрап, 2021 жылмен (21 782 адам) салыстырғанда 30%-ға артты. Жас ғалымдардың үлесі едәуір көбейді: 2021 жылғы 7 525 адамнан (35%) 2025 жылы 13 592 адамға (48%) жетті. Бұл ғылыми ортаның жасарып келе жатқанын және ғылымның жастар үшін тартымдылығы артқанын көрсетеді. Зерттеушілердің орташа жасы 47,3-тен 44 жасқа дейін төмендеді.
Ғылыми кадрлардың сапалық құрамы да нығайып келеді: елімізде 2005 ғылым докторы, 4855 ғылым кандидаты, 4862 философия докторы (PhD) және 131 бейіндік доктор бар. Сонымен қатар ғылыми қызметкерлердің 56%-ын әйелдер (13 575 адам) құрайды, бұл ғылымдағы гендерлік теңгерімнің жоғары деңгейін көрсетеді.
Мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарының бірі – ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру және оларды экономиканың нақты секторына енгізу. 2025 жылы 1104 ғылыми зерттеу аяқталды, оның ішінде 572-сі қолданбалы, 532-сі іргелі зерттеулер. Аяқталған қолданбалы зерттеулердің 35,8%-ы коммерцияландырылған. Қазіргі таңда 205 коммерцияландыру жобасы іске асырылып, 65 жаңа келісімшарт жасалды.
Қазақстандық ғалымдар жоғары экспорттық әлеуеті бар нақты нәтижелерге қол жеткізіп жатыр. Мәселен, Satbayev University Металлургия институтының технологиясы бойынша «Қазақмыс Прогресс» ЖШС базасында алғаш рет вакуумдық дистилляция әдісімен тазалығы 99,5% болатын СТ-1 маркалы техникалық селен өндірілді. Бұл өнімнің қосылған құнын 30%-дан 97%-ға дейін арттыруға мүмкіндік берді. 2025 жылғы қаңтарда Қытайға 99,5%-дан жоғары тазалықтағы 100 тоннадан астам тазартылған селен экспортталды.
Nazarbayev University ғалымдары отандық шикізаттан литий-ионды аккумуляторларға арналған катод материалдарының прекурсорларын алу технологиясын әзірледі. Әлеуетті өндіріс көлемі 40 млрд АҚШ долларына бағаланды, бұл Қазақстанға аккумулятор компоненттерінің жаһандық жеткізу тізбегіне қосылуға мүмкіндік береді.
Ғылым мен бизнес арасындағы ынтымақтастық та қарқынды дамып келеді. «Қазгидромедь» ЖШС жанынан «Қазақмыс» компаниясының R&D орталығы іске қосылып, сілтісіздендіру технологияларын әзірлеуге бағытталған. Сонымен қатар Аризона университеті, Қозыбаев университеті және «ҚазМұнайГаз» АҚ ғалымдары күкіртті жоғары қосылған құны бар жаңа материалдарға айналдыру жобасын бірлесіп жүзеге асырады.
Жеке сектордың ғылымға қосқан үлесі де артып келеді. 2025 жылғы қорытындысы бойынша ғылыми жобаларға салынған жеке инвестициялар көлемі 24 млрд теңгеге жетіп, қосымша 8,8 млрд теңге тарту жоспарланған. Жобалар аяқталған кезде жеке қаржыландыру үлесі 32%-ға дейін өседі.
Мемлекет ғалымдарды қолдау шараларын жүйелі түрде күшейтіп келеді. 2025 жылы ғылым саласында 6 сыйлық, 75 мемлекеттік ғылыми стипендия (оның ішінде 50-і жас ғалымдарға) берілді. Сондай-ақ «Үздік ғылыми қызметкер» атағы 50 зерттеушіге табысталды. 250 ғалым әлемнің жетекші ғылыми орталықтарында тағылымдамадан өтуге грант алды.
Әлеуметтік қолдау шараларына ерекше назар аударылып келеді. 2025 жылы 271 жас ғалымға тұрғын үй кілті табысталды: оның ішінде 192 пәтер «Отбасы банк» АҚ арқылы несиелік бағдарламалар аясында, ал 79 пәтер Алматы қаласында Мемлекет басшысының тапсырмасымен өтеусіз негізде берілді.
2024 жылғы 1 шілдеден бастап ғылыми дәрежелері мен атақтары үшін 17-ден 50 АЕК-ке дейін қосымша төлемдер енгізіліп, ғылыми қызметкерлердің материалдық ынталандырылуы күшейтілді. Сонымен қатар жеке инвестицияларды тарту мақсатында ҒЗТКЖ-ға 300%-ға дейінгі салықтық супержеңілдіктер енгізілді.
Институционалдық деңгейде маңызды реформалар жүзеге асырылды, атап айтқанда 2024-2025 жылдары «Ғылым және технологиялық саясат туралы» Заңның күшіне енуін, ҚР Ұлттық Ғылым академиясын қайта іске қосуды, ЮНЕСКО-ның Орталық Азия гляциологиялық орталығы туралы келісімді ратификациялауды және жер қойнауын пайдаланушылардың ҒЗТКЖ 1% орталықтандырылған тетігін енгізуді қоса алғанда негізгі институционалдық өзгерістер іске асырылды.
Халықаралық ынтымақтастық та нығайып келеді. 2025 жылы Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті Horizon Europe бағдарламасының жеңімпазы атанған алғашқы қазақстандық жоғары оқу орны болды. Университет 12 елден 25 ұйым қатысатын, жалпы бюджеті 8 млн еуроны құрайтын TiBeRIUM жобасына қосылды.
Сонымен қатар 2024-2025 жылдары 13 ғылыми-технологиялық сессия өткізілді. 2025-2027 жылдары 268 жаңа коммерцияландыру жобасы іске қосылып, оның 260-тан астамы нарыққа шығарылды.
Осылайша, қабылданып жатқан мемлекеттік шаралар практикалық нәтижеге бағытталған, жаһандық ғылыми кеңістікке ықпалдасқан және елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосатын тұрақты ғылыми экожүйені қалыптастырады.
Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің ғалымдары өндіріс орындарынан бөлінетін зиянды қалдықтарды айтарлықтай азайтуға мүмкіндік беретін жаңа газ тазарту технологиясын әзірледі. Зерттеу нәтижесінде енгізілген шешім өндірістік түтін құрамындағы шаң мен зиянды заттардың көлемін ондаған есе төмендетуге мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта жобаны өндірісте енгізу жұмыстары Ақтөбе, Ақсу және Екібастұз қалаларындағы бірқатар өнеркәсіптік нысандарда жүргізіліп жатыр. Әзірленген технология металлургия, энергетика, тамақ өнеркәсібі және құрылыс материалдарын өндіру салаларына бейімделген. Сонымен қатар экологиялық шешімдер Ақсу ферроқорытпа зауытында, «Қазхром» ТҰК АҚ кәсіпорындарында және еліміздің басқа да өндірістік нысандарында қолданылып келеді.
Технология Ақтөбе ферроқорытпа зауытында қолданылғаннан кейін өндірістік түтін құрамындағы шаң мен зиянды компоненттердің мөлшері шамамен қырық есеге дейін азайғаны анықталды. Нәтижесінде атмосфераға тарайтын өндірістік шаң мен газдардың басым бөлігі сүзгіден өткізіліп, ауаға әлдеқайда тазартылған күйде шығарылады. Бұл өндірістік кәсіпорындардың экологиялық жүктемесін төмендетуге және қоршаған ортаны қорғау талаптарын орындауға ықпал етеді.
Жобаның маңызды ерекшеліктерінің бірі – оның импортты алмастыратын отандық технология ретінде жүзеге асырылуы. Бұған дейін мұндай газ тазарту жүйелері көбіне шетелден жеткізілетін. Жаңа әзірлеме Қазақстан кәсіпорындарына дәл сондай тиімді жабдықты отандық ғылыми және инженерлік әлеует негізінде пайдалануға мүмкіндік береді.
Ғалымдар мұндай нәтижеге сүзгі-қаптарды жаңаша регенерациялау жүйесін енгізу арқылы қол жеткізген. Аталған технология сүзгі материалын қорғауға, тазарту тиімділігін арттыруға және жабдықтың қызмет ету мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жүйе өндірістік процестің тұрақтылығын сақтауға бағытталған инженерлік шешімдермен толықтырылған.
Зерттеу жұмыстарына Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің жетекші ғалымдары қатысып жатыр. Атап айтқанда, техника ғылымдарының кандидаты, профессор Марат Иманғазин, PhD доктор, қауымдастырылған профессор Бағдагүл Уахитова және коммерцияландыру және стартаптар департаментінің директоры Нұрбек Дүймұханов жобаның ғылыми және технологиялық бағытын үйлестіреді. Жоба экологиялық қауіпсіздік талаптарына және «жасыл» технология қағидаттарына сәйкес келеді.
Жоба университет пен Қарағанды қаласындағы «KazEnergoMashEkologia» ЖШС арасындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастық аясында жүзеге асырылады. Негізгі сүзгілеу жүйесінің құрастыру жұмыстары компанияның өндірістік базасында жүргізіледі.
Жоба аясында ғалымдар Ақтөбе ферроқорытпа зауытының №1 балқыту цехында кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. Зерттеу нәтижелері негізінде газ тазарту жүйесінің жобалық-конструкторлық шешімдері әзірленді. Ғылыми есеп Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығында тіркеліп, ғылыми нәтижелерді коммерцияландыру конкурсына қатысуға мүмкіндік берді.
Жоба 350 млн теңге көлеміндегі мемлекеттік грантқа ие болды. Сонымен қатар өнеркәсіптік серіктес тарапынан 123 млн теңгеден астам қосымша инвестиция тартылған. Екі жыл ішінде жалпы құны шамамен 380 млн теңгені құрайтын газ тазарту жабдықтары әзірленіп, өндірісте қолданылып келеді.
9-11 сәуірде Астана қаласында Халықаралық ғылыми жобалар, инновациялар және технологиялар конкурстарының (ISF4Child) жеңімпаз оқушыларының IV Халықаралық ғылыми форумы өтуде.
Форум Астана қаласы әкімдігінің Білім басқармасымен, «Астана дарыны» дарынды балалар мен талантты жастарды анықтау және қолдау орталығымен бірлесіп, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің, Ұлттық зияткерлік меншік институтының (Qazpatent) қолдауымен ұйымдастырылды. Іс-шара International Centre of Scientific Collaborations (ICSC) жеке мекемесінің бастамасымен «Ғылымдағы балалар» жобасы аясында өтіп отыр. Сондай-ақ форум «Бір белдеу және бір жол» халықаралық ғылыми-білім беру консорциумы (BRISEC), Nursultan Nazarbaev qory және Қазақстанның бірқатар ғылыми институттарымен ынтымақтастықта өткізіледі.
Іс-шара Қазақстанда жарияланған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында өтеді. Бұл STEM-білім беруді дамыту мен жасанды интеллект саласына маман даярлаудың стратегиялық маңызын айқындай түседі.
Форумның негізгі тақырыбы – «STEM: жасанды интеллектке негізделген білім».
Аталған форум 2023 жылдан бері тұрақты түрде ұйымдастырылып келеді. Ол Қазақстан ғылым қызметкерлері күніне орайластырылған және оқушылар арасында ғылыми сауаттылықты арттыруға, халықаралық ынтымақтастықты дамытуға бағытталған.
Форумның мақсаты – ғылымды насихаттау, оқушылардың ғылыми құзыреттілігін дамыту және 2025–2026 жылдары халықаралық ғылыми байқауларда жеңіске жеткен қазақстандық оқушылардың жетістіктерін таныстыру.
Форум – оқушылар халықаралық жобаларға қатысу тәжірибесімен бөлісетін, ғылыми ойлау мен ғылыми дипломатия дағдыларын қалыптастыратын ашық диалог алаңы.
Тұңғыш Президент кітапханасы Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстаннан келетін 400-ден астам оқушыны қабылдайды. Олардың қатарында халықаралық ғылыми конкурстардың жеңімпаздары мен жүлдегерлері, сондай-ақ шетелдік және қазақстандық жетекші жоғары оқу орындарында білім алып жүрген «Ғылымдағы балалар» жобасының түлектері бар.
Құрметті шетелдік қонақтар қатарында:
Хянг Пинг Ву – BRISEC президенті, Қытай ғылым академиясының академигі;
Манзур Хусейн Сомро – профессор, BRISEC вице-президенті;
Ли Джу Хен – профессор, WICO және ICPC халықаралық ғылыми байқауларының президенті(Оңтүстік Корея).
Үш күн бойы қатысушыларды мазмұнды бағдарлама күтеді.
9 сәуірде форумның салтанатты ашылуы өтіп, халықаралық сарапшылар сөз сөйлейді және жеңімпаз оқушылар ғылыми жобаларын таныстырады.
10 сәуірде қатысушылар Астанадағы жетекші университеттерге – Nazarbayev University, Coventry University және Maqsut Narikbayev University оқу орындарына ғылыми турларға барады. Сондай-ақ жасанды интеллект, инженерия және академиялық жазу бағыттары бойынша шеберлік сабақтары ұйымдастырылады.
11 сәуірде форум қатысушылары дәрістерді, ғылыми шоуларды және білім беру тректерін қамтитын PRO.NRG.FEST ғылыми-көпшілік фестиваліне қатысады.
Форум аясында AI-жобаларды әзірлеуден бастап, білім беру, агросектор және әлеуметтік салаға технология енгізуге дейінгі практикалық бағыттарға ерекше назар аударылады.
Негізгі ҰБТ-ға өтініштерді қабылдау 11-25 сәуір аралығында жүзеге асырылады. Осы кезеңде талапкерлерге негізгі ҰБТ-ны екі рет тапсырып, ең жоғары нәтижесімен грант конкурсына қатысу мүмкіндігі беріледі. 11-16 сәуір аралығында өтінішті бір рет, ал 17-25 сәуір аралығында қалауы бойынша екінші рет бере алады. Тестілеудің өзі 10 мамыр мен 10 шілде аралығында өтеді.
ҰБТ-ға қатысу үшін өтініш қабылдау Ұлттық тестілеу орталығының app.testcenter.kz сайты немесе UTO.kz қосымшасы жүргізіледі. Талапкерлерге тестілеу күнін, уақытын және пунктін таңдау мүмкіндігі берілген. Бұл ретте олар екі мүмкіндік үшін бейіндік пәндердің бір комбинациясын таңдайалады.
Негізгі ҰБТ-ға дайындық деңгейін арттыру үшін қаңтар және наурыз ҰБТ-ларын тапсырған талапкерлерге әр пән бойынша жеке тақырыптық талдау ұсынылған. Яғни, әрбір ҰБТ-дан кейін (қаңтар, наурыз) түлектер өздерінің әлсіз тұстарын анықтап, сол бағытта дайындалып, білімдерін жетілдіруге мүмкіндік алады. Сондай-ақ, бірінші мүмкіндікті тапсырғаннан кейін, оларда екінші тестілеуге дайындықты жақсарту үшін уақыт болады.
Одан бөлек, Ұлттық тестілеу орталығының сайтында байқау сынақтары іске қосылды және тест тапсырмалары құрастырылған әдебиеттер тізімі мен тест жоспары; «Қазақстан тарихы» және «Дүниежүзі тарихы» пәндері бойынша 100 тарихи дата тізімі; «Информатика» пәнінен терминдер тізімі; «Қазақ әдебиеті» және «Орыс әдебиеті» бойынша әдеби шығармалар тізімі жарияланды.
2026 жылы Ұлттық бірыңғай тестілеудің форматы өзгеріссіз қалады. Талапкерлер үш міндетті және таңдауы бойынша екі бейіндік пәнді тапсырады. ҰБТ тапсырмаларының жалпы саны – 120. Оның ішінде «Қазақстан тарихы» пәні бойынша 20 тапсырма, «Оқу сауаттылығы» мен «Математикалық сауаттылық» пәндерінен 10 тапсырмадан, сондай-ақ екі бейіндік пәннің әрқайсысынан 40 тапсырмадан беріледі. ҰБТ бойынша ең жоғары балл 140 балды құрайды.
Тестілеу уақыты – 4 сағат (240 минут). Бұл ретте ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін ұсынылатын қосымша 40 минут уақыт сақталатынын айта кету керек.
Емтихан кезінде тестілеу бағдарламасында калькулятор, химиялық элементтердің периодтық жүйесі және тұздардың ерігіштік кестесі қолжетімді болады. Сонымен қатар талапкерлерге ыңғайлы болу үшін кестелердің қағаз нұсқалары да беріледі.
Тест тапсырушылар тестілеу аяқталғаннан кейін 30 минут ішінде апелляцияға өтініш бере алады. Апелляцияға өтініш берген тестіленушілердің сертификаты апелляциялық комиссияның шешімінен кейін талапкердің жеке кабинетінде қолжетімді болады.
Минималды шекті балдар өзгеріссіз қалды. Ұлттық жоғары оқу орындарына түсу шекті балы – 65 балл, басқа жоо-ларға 50 балл, «Педагогикалық ғылымдар» білім беру саласы бойынша – 75 балл, «Денсаулық сақтау» білім беру саласы бойынша – 70 балл, «Құқық» даярлау бағыты бойынша – 75 балл. Бұл ретте «Қазақстан тарихы» және ҰБТ-ның екі бейіндік пәні және (немесе) шығармашылық емтихан бойынша кемінде 5 балл, ал «Оқу сауаттылығы» мен «Математикалық сауаттылық» пәндері бойынша кемінде 3 балдан жинау қажет. Жоғары оқу орындары білім беру бағдарламаларының топтары бойынша өздерінің шекті балдарын белгілей алатынын айта кеткен жөн.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету және бұзушылықтардың алдын алу мақсатында тестілеуге кіре берісте тыйым салынған заттарды, мысалы, телефондарды, шпаргалкаларды және т.б. алып кіруге жол бермеу үшін қол және рамалық металл іздегіштер қолданылады.
Тестілеу аудиторияларында рұқсат етілген магниттік толқындар шегінде мобильді және радиоэлектронды байланыс сигналдарын басатын құрылғылар пайдаланылады, сондай-ақ бейнебақылау жүргізіледі.
2026 жылғы ҰБТ аяқталғаннан кейін, 31 қазанға дейін бейнежазбаларға талдау жүргізіледі. Тыйым салынған заттарды пайдалану немесе басқа да ережелерді бұзу фактілері анықталған жағдайда, оқуға түсушінің ҰБТ нәтижелері жойылады.
Бүгін, 9 сәуір күні, М.Х.Дулати атындағы Тараз университеті базасында «Материалдар сапасы және композициялық материалдар» ғылыми-зерттеу зертханасы ашылды. Ресурсты үнемдеуші технологияларды дамытуға және қайта өңдеу өнеркәсібіне ғылыми шешімдерді енгізуге бағытталған жоба BR24992867 ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында жүзеге асырылды.
Салтанатты іс-шараға ғылыми қауымдастық өкілдері қатысты. Атап айтқанда, М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті профессорлары Роза Мирзамуратова мен Динара Дайрабай, Ш.Мұртаза атындағы Халықаралық Тараз университеті профессоры Асқар Абдуалы, сондай-ақ университеттің профессор-оқытушылар құрамы қатысты.
Зертхананың ресми ашылу рәсіміне ғылым және цифрландыру жөніндегі проректор Сейтжан Орынбаев пен «Тараз былғары аяқ киім» ЖШС директоры Еркін Абдыбаев қатысып, зертхананың жұмысын бастады. Сейтжан Орынбаев өз сөзінде жаңа зертхананың университеттің ғылыми әлеуетін арттырудағы маңызын атап өтті. Ал Еркін Абдыбаев жобаның өндіріс үшін практикалық тиімділігіне тоқталып, оның өнім сапасын арттыруға ықпал ететінін жеткізді.
Жаңа ғылыми-зерттеу зертханасы жеңіл өнеркәсіп саласына арналған материалдар мен дайын бұйымдардың сапасын кешенді түрде зерттеуге бағытталған. Зертхана заманауи құрал-жабдықтармен толық қамтамасыз етіліп, материалдардың физика-химиялық қасиеттерін жоғары дәлдікпен анықтауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, мұнда жүн және түрлі талшықты материалдардың сапасы сарапталып, олардың ауа және бу өткізгіштік деңгейі, беріктігі, отқа төзімділігі және өзге де маңызды көрсеткіштері бойынша сынақтар жүргізіледі. Бұл өз кезегінде отандық өндіріс өнімдерінің сапасын арттыруға және халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етуге ықпал етеді.
Сонымен қатар зертхана жас ғалымдар мен докторанттар үшін ғылыми зерттеулер жүргізуге арналған маңызды алаңға айналмақ. Жоба ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты нығайтып, ғылыми нәтижелерді нақты өндірісте қолдануға жол ашады.
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінде министр Саясат Нұрбектің Беларусь Республикасының ҚР Төтенше және Өкілетті елшісі Алексей Богдановпен кездесуі өтті. Кездесу барысында жоғары білім және ғылым саласындағы екіжақты ынтымақтастықты дамыту бағыттары, сондай-ақ оны іске асырудың нақты тетіктері жан-жақты талқыланды.
Келіссөздер қорытындысы бойынша тараптар бірқатар бірлескен іс-шараларды өткізуге дайын екенін растады. Атап айтқанда, Қазақстанда Қазақстан мен Беларусь жоғары оқу орындарының Ғылыми-білім беру консорциумының 10-отырысын, сондай-ақ екі елдің жоғары оқу орындары ректорларының форумын өткізу туралы келісімге қол жеткізілді. Аталған іс-шаралар академиялық байланыстарды нығайтуға және жоғары білім беру ұйымдары арасындағы ынтымақтастықты кеңейтуге ықпал етеді.
Сонымен қатар Беларусь Республикасында өтетін Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің білім министрлерінің 10-кеңесі аясында екі елдің жетекші жоғары оқу орындарының қатысуымен дөңгелек үстел ұйымдастыру мәселесін пысықтау туралы уағдаластыққа қол жеткізілді.
Кездесу барысында қазақстандық жоғары білімді шетелде ілгерілету мәселесіне ерекше назар аударылды. Осыған байланысты тараптар Беларусь Республикасында «Study in Kazakhstan» білім беру көрмесін ұйымдастыруға дайын екенін білдірді.
Министр Саясат Нұрбек Қазақстан мен Беларусь арасындағы ынтымақтастықты дамытуға ерекше мән берілетінін атап өтіп, бірлескен бастамаларды іске асыруға жан-жақты қолдау көрсетілетінін жеткізді.
12 сәуір – Ғылым қызметкерлері күні қарсаңында бастау алған «Ғылым – қоғам игілігіне» айдары аясында ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі отандық ғалымдардың ғылыми жобалары туралы бейнематериалдар легін ұсынады.
Осы айдардың кезекті кейіпкері – Қозыбаев университетінің Инженерия және сандық технологиялар факультетінің PhD докторы, зерттеуші Саят Молдахметов.
Жас ғалым ғылыми қызметпен белсенді айналысып келеді. Қазіргі уақытта ол вейвлет-технологиясын қолдану арқылы биомедициналық сигналдарды қабылдау және таратуға арналған аппараттық-бағдарламалық Wi-Fi интерфейсін әзірлеп жатыр. Жоба дәрігерлердің жүрек-қан тамырлары ауруларын диагностикалау жұмысын жеңілдетуге бағытталған.
Саят Молдахметов ғылым саласында 20 жыл бойы еңбек етіп келеді. 2018-2020 жылдары «Электрокардиодиагностиканың сымсыз автоматтандырылған жүйесін әзірлеу» атты гранттық жобаның мүшесі болды. Сонымен қатар мемлекеттік ғылыми стипендиялардың иегері атанды.
Ғалым сондай-ақ көпдеңгейлі қуат инверторының қуатын арттыру әдістерін әзірлеу жобасына жетекшілік етті. Аталған жобаға 18 миллион теңгеден астам көлемде гранттық қаржыландыру бөлінді.
Зерттеушінің 30-дан астам ғылыми жарияланымы бар, оның ішінде Scopus дерекқорына енген, импакт-факторы бар халықаралық журналдарда жарияланған 13 мақаласы бар. Саят Молдахметов төрт өнертабыс патентінің, төрт пайдалы модель патентінің және екі монографияның авторы.
Ол ғылыми зерттеулерін Польшадағы Люблин техникалық университетінде және Финляндиядағы Шығыс Финляндия университетінде өткен халықаралық ғылыми тағылымдамалар аясында жүргізді.