Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Сот азаматтың өтініш жасауымен еңбек даулары бойынша жұмыскердің сотқа жүгінуінің бір жылдық мерзімі туралы норманың Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестігін тексерді. Мерзім Еңбек кодексінің 160-бабы бірінші бөлігінің 2) тармақшасында және бесінші бөлігінің үшінші абзацында белгіленген.
Өтініштің мән-жайы
Бұған дейін азамат жұмыстан шығарылғаннан кейін еңбегі үшін сыйақы алуға конституциялық құқығын қорғау үшін сотқа жүгінген. Бұл 2021 жылғы қаңтар – 2024 жылғы сәуір аралығындағы үстеме жұмысына ақы төлеу жайында. Алайда сот үстеме жұмысқа ақы төлеу туралы шешімді сотқа жүгінген жылдың алдындағы соңғы жылға ғана қатысты шығарған. Басқа талаптар бойынша еңбек даулары бойынша сотқа жүгінудің бір жылдық мерзіміне сілтеме жасалып, қанағаттандырудан бас тартылған.
Азамат азаматтық даулар бойынша талап қоюдың ескіруінің үш жылдық мерзіміне сілтеме жасап, Еңбек кодексінің аталған нормасының қолданылуы өзінің еңбегі үшін сыйақы алу құқығына нұқсан келтіреді деп санайды.
Конституциялық Соттың ұстанымы
Конституциялық Сот тексеру қорытындысы бойынша жұмыскердің сотқа жүгінуінің бір жылдық мерзімі талап қоюдың ескіруінің жалпы үш жылдық мерзімін қолдану мүмкін емес дегенді білдірмейді атап өтті. Заң шығарушы даулардың жекелеген санаттары үшін талап қоюдың ескіруінің арнаулы мерзімдерін және сотқа жүгіну мерзімдерін, егер мұндай мерзімдер құқықтық айқындылықты және құқықтық қатынастардың тұрақтылығын қамтамасыз етудегі конституциялық маңызды мақсаттарды көздесе, белгілеуге құқылы.
Конституциялық Сот сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімін белгілеу еңбегі үшін сыйақыдан, оның ішінде нақты орындалған үстеме жұмысқа ақы алудан айыруға алып келуі мүмкін деп көрсетті. Жұмыс берушінің орындалмаған міндеті болған кезде соттар жұмыскердің сот арқылы қорғалу және еңбегі үшін сыйақы алу құқықтарының конституциялық кепілдіктерін сақтауға, сондай-ақ еңбегімен тапқан ақша қаражатын төлеу жөніндегі міндетті жұмыс берушінің ұзақ уақыт бойы бұзуының құқықтық сипатын ескеруге тиіс.
Конституциялық Соттың қорытындылары
Конституциялық Сот тексеру қорытындысы бойынша Еңбек кодексінің 160-бабының аталған нормаларын төмендегідей түсіндірмеде Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес келеді деп таныды:
еңбек даулары бойынша сотқа жүгінудің осы бапта көзделген бір жылдық мерзімі жұмыс беруші тиісті сомаларды төлеу жөніндегі міндетті орындамаған жағдайда, үстеме жұмыс ақысын қоса алғанда, өзіне тиесілі жалақыны және еңбегіне ақы төлеуге байланысты өзге де міндетті төлемдерді өндіріп алу туралы талаптар бойынша жұмыскердің сот арқылы қорғалу құқығын Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (Жалпы бөлім) 178-бабына сәйкес талап қоюдың ескіруінің жалпы үш жылдық мерзімі шегінде іске асыруға кедергі келтірмейді.
Үкіметке осы нормативтік қаулы жарияланған күннен бастап бір жылдан кешіктірмей Конституциялық Соттың құқықтық ұстанымдарына сәйкес Еңбек кодексіне өзгерістер мен толықтырулар туралы заң жобасына бастамашылық жасау ұсынылды.
КС нормативтік қаулысының толық мәтінімен сілтеме бойынша танысуға болады https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/documents/details/1023078?lang=kk
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
2026 жылғы 1-5 маусым аралығында Женевада Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ) аясында жұмыс істейтін Құқықтарды қорғау жөніндегі консультативтік комитеттің (ҚҚКК) отырысы өтті. Делегация құрамында отырысқа Конституциялық Соттың судьясы Еркін Оңғарбаев және Дүниежүзілік сауда ұйымы мен халықаралық экономикалық ұйымдар жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі Қайрат Төребаев қатысты.
Қазақстанда халықаралық стандарттарды ескере отырып, зияткерлік меншікті қорғау жүйесі дәйекті түрде жетілдіріліп келе жатқаны атап өтілді. Осы тұрғыда зияткерлік меншікті қорғау туралы ереженің конституциялық деңгейде бекітілуі ерекше маңызға ие, бұл авторлардың, өнертапқыштардың және құқық иеленушілердің құқықтарын қорғаудың құқықтық негізін күшейтеді.
Сессия аясында құқықтарды басқару саласында цифрлық құралдарды енгізу, рәсімдердің ашықтығын арттыру, сондай-ақ құқық қолдану тетіктерін дамыту, оның ішінде үздік халықаралық тәжірибелермен алмасу мәселелері қаралды.
Қазақстанның сессия жұмысына қатысуы еліміздің инновациялық даму мен экономикалық өсудің маңызды шарты ретінде зияткерлік меншікті қорғау жүйесін нығайтуға бейілділігін растады.
Анықтама үшін: Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ) жанындағы Құқықтарды қорғау жөніндегі консультативтік комитет (ҚҚКК) — 2002 жылы зияткерлік меншік құқықтарының сақталуын қамтамасыз ету саласында тәжірибе алмасу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту үшін құрылған үкіметаралық сараптамалық алаң. Комитет құқық қолдану, контрафактімен және цифрлық қарақшылықпен күрес, сондай-ақ мүше мемлекеттердің сот, құқық қорғау және әкімшілік органдарының өзара іс-қимылы мәселелерін қарайды. Қазақстан Республикасы 1991 жылғы 25 желтоқсаннан бастап ДЗМҰ мүшесі болып табылады және оның консультативтік органдарының, соның ішінде ҚҚКК жұмысына қатысады.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Астана қаласында «Әкімшілік әділет және оның құқық үстемдігін қамтамасыз ету ісіндегі рөлі» атты халықаралық форум өтті. Ол Қазақстан Республикасындағы әкімшілік әділет институтының құрылғанына бес жыл толуына арналды.
Шараға Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қатысты.
Мемлекет басшысы әкімшілік әділеттің азаматтардың, бизнестің және инвесторлардың құқықтарын қорғаудың тиімді тетігі ретіндегі маңызын атап өтті, сондай-ақ елдің құқықтық жүйесін дамытудағы «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» және «Заң мен тәртіп» қағидаттарының рөлін ерекше атап өтті, сондай-ақ жаңа Конституцияның құқық үстемдігін нығайту, мемлекеттік басқаруды жетілдіру және сот билігінің тәуелсіздігін қамтамасыз етудегі маңыздылығын көрсетті.
Президент сондай-ақ жаңа Конституцияда әкімшілік сот төрелігін сот ісін жүргізудің дербес нысаны ретінде бекітудің маңызы зор екенін атап өтті.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотында Төраға Эльвира Азимованың Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Экономикалық Сотының Төрағасы Герман Нұрбаевпен кездесуі өтті.
Кездесуге сондай-ақ Конституциялық Соттың судьясы Қанат Мусин қатысты.
Тараптар ТМД кеңістігіндегі құқықтық ынтымақтастықты дамытудың өзекті мәселелерін, конституциялық бақылау органдары мен халықаралық сот институттарының қызметін, сондай-ақ құқық үстемдігін нығайту және құқықтық қорғау тетіктерін жетілдіру мақсатында одан әрі өзара іс-қимылдың перспективаларын талқылады.
Кездесуге қатысушылар құқықтық саладағы интеграциялық үдерістерді дамыту, конституциялық сот төрелігі саласындағы тәжірибе алмасу және Еуразиялық аймақтың бірқатар мемлекеттерінің конституциялық бақылау органдарын біріктіретін Конституциялық бақылау органдарының еуразиялық қауымдастығының қызметі мәселелерін талқылады.
Кездесу қорытындысы бойынша құқықтық тәсілдерді дамыту және конституциялық құқықтар мен бостандықтарды қорғау мақсатында жоғары сот және конституциялық институттар арасындағы кәсіби диалогты нығайтудың маңыздылығы атап өтілді.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Астана, 2026 жылғы 1 маусым
Халықаралық балаларды қорғау күніне орай Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотына БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) жас еріктілерінен құралған делегация келді. Құрамында елорда мектептерінің 30 оқушысы болған шара Қазақстандағы БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ) және Coventry University-мен бірлесіп ұйымдастырылып, ашық диалог форматында өтті.
Қатысушылар үшін Конституциялық Сот ғимаратына экскурсия ұйымдастырылды. Оқушылар сот отырыстары залын, судьялар мен талдаушылардың кабинеттерін, сондай-ақ Конституциялық Сот музейін аралап көрді. Олар Конституциялық Соттың құрылу және даму тарихымен танысып, еліміздің Ата заңының маңызы мен оның адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен қорғаудағы рөлі туралы білді.
Кездесу барысында оқушылар Конституциялық Соттың қызметіне жоғары қызығушылық танытып, судья мен талдаушы мамандықтары, азаматтардың өтініштерін қарау тәртібі және конституциялық бақылау органының жұмыс ерекшеліктері туралы белсенді түрде сұрақтар қойды. Сонымен қатар еріктілік қызмет пен жастардың қоғамды дамытудағы рөліне ерекше назар аударылды.
Бағдарлама Мәжіліс залында өткен «сұрақ-жауап» форматындағы ашық пікірталаспен жалғасты.
Шараны ашқан Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының Төрағасы Эльвира Азимова қатысушыларды Халықаралық балаларды қорғау күнімен құттықтады.
Конституциялық Соттың судьясы Айжан Жатқанбаева қатысушыларды балалардың құқықтарын қорғау саласында қабылданған Конституциялық Сот шешімдерімен таныстырып, баланың мүдделерін барынша қамтамасыз ету қағидатына және өскелең ұрпаққа ерекше қамқорлық көрсетудің маңыздылығына тоқталды.
Жас еріктілерге Қазақстандағы БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ) өкілі Мұстафа Рашед Сарвар мен Coventry University президенті Мирас Дәуленов құттықтау сөз арнады.
Конституциялық Соттың Төрағасы жас ұрпақпен кездесулердің маңыздылығын атап өтіп, бүгінгі балалар мен жасөспірімдер болашақта Жаңа Конституция жағдайында өз құқықтарын жүзеге асырып, азаматтық міндеттерін орындайтынын айтты. Ол конституциялық реформа, Конституциялық Соттың азаматтық қоғаммен өзара іс-қимылы және құқықтық мемлекетті дамытудағы конституциялық құндылықтардың рөлі туралы әңгімеледі.
Төраға Жаңа Конституцияның адам әлеуетін дамытуға бағдарланғанын атап өтті. Онда білім мен ғылымға, мәдениет пен инновацияларға ерекше мән берілген.
Эльвира Азимова сондай-ақ еріктілік қозғалыстың маңызын және жастар арасында еріктілік мәдениетті одан әрі ілгерілету қажеттігін ерекше атап өтті. Ата заңды білу әр азаматқа өз құқықтары мен міндеттерін түсінуге, өзге адамдардың құқықтарын құрметтеуге және құқықтық мәдениет пен жауапты азаматтықтың негіздерін қалыптастыруға көмектеседі.
Кездесу жастармен Конституцияның рөлі мен адам құқықтарын қорғау тетіктері жөнінде ашық пікір алмасуға арналған маңызды алаңға айналды.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты қызметінде ерекше орын алады. Отбасылық қатынастарға, алименттік міндеттемелерге, бала асырап алуға, баланың ұлтын айқындау мәселелеріне және өзге де салаларға қатысты істерді қарау барысында Конституциялық Сот әрдайым баланың мүддесін барынша қамтамасыз ету жөніндегі конституциялық қағидатқа сүйенеді.
Конституциялық Соттың нормативтік қаулылары мен қорытынды шешімдерінде қалыптастырылған құқықтық ұстанымдар заңнаманы және құқық қолдану практикасын жетілдіруге, құқықтық айқынсыздықты жоюға және балалар құқықтарын қорғау кепілдіктерін нығайтуға ықпал етеді. Қаралатын құқықтық қатынастардың әртүрлілігіне қарамастан, оларды ортақ бір тәсіл біріктіреді: балалардың құқықтары мен заңды мүдделеріне қатысты мәселелерді реттеу кезінде баланың әл-ауқатын қамтамасыз ету мен оның мүдделерін қорғауға басым мән берілуге тиіс.
✅ 2023 жылғы 1 маусымдағы №18-НҚ нормативтік қаулысында Конституциялық Сот азаматтардың сотқа жүгінуіне дейін молекулалық-генетикалық сараптама жүргізу талабын заңсыз деп көрсетті. Аталған талап мемлекеттің баланың мүддесін барынша қамтамасыз ету міндетіне сәйкес келмейді деп танылып, кейіннен күшін жойды.
✅ 2024 жылғы 28 маусымдағы №46-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот жеке кәсіпкерлер үшін алимент мөлшерін есептеу кезінде құқықтық айқынсыздық бар екенін анықтады. Сот алимент төлеушінің нақты табыстары ескерілуі қажеттігін атап өтті, өйткені алимент мөлшерін айқындаудағы қателіктер тікелей баланың мүддесіне әсер етеді. Шешім қорытындысы бойынша кәсіпкердің кірістері мен шығыстарын ескере отырып алимент есептеу тетігі бекітілді.
✅ 2024 жылғы 23 шілдедегі №49-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің бала асырап алуға қатысты нормасын конституциялық емес деп таныды. Сот заңнамалық тетіктер баланы отбасында тәрбиелеу мен дамыту үшін оның мүдделері мен қажеттіліктеріне сай неғұрлым қолайлы жағдайлар жасауға бағытталуы тиіс екенін көрсетті. Аталған құқықтық қатынастар Конституцияға сәйкестендірілді.
✅ 2024 жылғы 24 желтоқсандағы №58-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот бірнеше сот актілері бойынша алимент өндіру мәселелерін неғұрлым толық реттеу қажеттігіне назар аударды. Кейіннен Жоғарғы Сот нормативтік қаулыға тиісті өзгерістер енгізді, бұл балалардың мүліктік мүдделерін қорғау кепілдіктерін күшейтуге мүмкіндік берді.
✅ 2025 жылғы 16 сәуірдегі №70-НҚ нормативтік қаулысында Конституциялық Сот «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің ата-аналары белгісіз болған не олардың ұлтын анықтау мүмкін болмаған жағдайларда баланың ұлтын айқындау және өзгерту тәсілдерінің болмауына қатысты нормасын Конституцияға сәйкес емес деп таныды. Сот баланың құқықтары мен заңды мүдделеріне әсер ететін өмірлік жағдайларды ескеру қажеттігін атап өтті.
✅ 2026 жылғы 18 мамырдағы №80-НҚ қорытынды шешімінде Конституциялық Сот ата-аналарға қатысты әкімшілік қамақ қолданудағы айырмашылықтар жыныс белгісіне емес, ата-ананың балаға үздіксіз күтім жасауды қамтамасыз етуге нақты қатысу дәрежесіне байланысты екенін, сондықтан бұл кемсітушілік болып табылмайтынын атап өтті. Сот заң шығарушы қолданатын «он төрт жасқа дейінгі бала» санаты баланың тұрақты күтімге, тәрбие мен қамқорлыққа жоғары тәуелділігін көрсететінін атап көрсетті.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының практикасы балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау конституциялық бақылаудың басым бағыттарының бірі екенін дәйекті түрде растайды. Соттың нормативтік қаулылары мен қорытынды шешімдерінде қалыптастырылған құқықтық ұстанымдар заңнаманы жетілдіруге, құқықтық айқынсыздықты жоюға және бала құқықтарын іске асыру кепілдіктерін нығайтуға ықпал етеді. Конституциялық Сот қалыптастырған тәсілдерді заңнама мен құқық қолдану практикасына дәйекті енгізу балалар құқықтарын неғұрлым тиімді қорғауды қамтамасыз етіп, әділеттілік, гуманизм және құқық үстемдігі қағидаттарын нығайтудың маңызды шарты болып қызмет етеді.
Қазақстандағы конституциялық реформалар Конституциялық Сот Төрағасы Эльвира Азимованың Францияның халықаралық қатынастар институтының (IFRI) негізін қалаушы әрі президенті, сондай-ақ Дүниежүзілік саяси конференцияның төрағасы француз саясаттанушысы Тьерри де Монбриальмен кездесуінің негізгі тақырыптарының біріне айналды.
Кездесу барысында тараптар конституциялық сот төрелігін дамытудың заманауи үрдістерін, мемлекеттік институттарды жетілдіру мәселелерін және саяси-құқықтық реформаларды одан әрі дамыту бағыттарын талқылады.
Әңгіме барысында Қазақстанның конституциялық өзгерістер саласындағы тәжірибесіне ерекше назар аударылды. Эльвира Азимова Ата заңды реформалау жөніндегі жұмыстар, Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның рөлі және жүзеге асырылып жатқан өзгерістердің қоғам тарапынан қабылдануы туралы айтып берді. Оның айтуынша, әділеттілікке деген сұраныс, мемлекеттік институттардың ашықтығы мен құқық үстемдігін нығайту қоғам үшін басым бағыттардың бірі болып қала береді.
Тьерри де Монбриаль Қазақстанның саяси жүйесін жаңғырту тетіктеріне қызығушылық танытты. Талқылау барысында мемлекеттік институттар арасындағы өкілеттіктерді қайта бөлу, билік тармақтарының өзара іс-қимылы, саяси лауазымдарға тағайындау ерекшеліктері, сондай-ақ қоғамдық диалог алаңы ретіндегі Ұлттық құрылтайдың қызметі сөз болды.
Кездесу қорытындысында тараптар заманауи құқықтық және саяси институттарды дамыту мәселелері бойынша сараптамалық пікір алмасуды жалғастыруға өзара мүдделі екендіктерін растады.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының күшіне енуіне бір айдан сәл астам уақыт қалды. Осыған байланысты мемлекеттік қызметшілердің конституциялық қағидаттар мен нормаларды түсінуі және оларды қызметтік тәжірибеде қолдану тәсілдері ерекше өзектілікке ие болып отыр.
Аталған мәселелерге Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында өткен «Конституция – қазақстандық қоғамды жаңғыртудың құралы: құндылықтар мен нормалар» тақырыбындағы ғылыми-практикалық семинар арналды. Шара барысында Конституциялық Соттың Төрағасы Эльвира Азимова, Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Дархан Жазықбай, Астана халықаралық университетінің профессоры, заң ғылымдарының докторы Исидор Шәмілұлы Борчашвили баяндама жасады.
Өз сөзінде Конституциялық Соттың Төрағасы 2026 жылғы конституциялық реформаның тұжырымдамасын жан-жақты таныстырды.
Семинар қатысушыларына жаңа Конституция жобасын әзірлеу кезеңдеріне шолу жасалып, жұмыс топтарының қызметі, азаматтардың ұсыныстарын жинауға арналған онлайн-платформалардың жұмысы, қоғамдық талқылауларды өткізу және республикалық референдумға дайындық барысы туралы ақпарат берілді. Конституциялық өзгерістерді талқылау үдерісіне азаматтардың жоғары деңгейде қатысуына ерекше назар аударылды.
Сондай-ақ мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге және билік тармақтарының бөліну қағидатын одан әрі дамытуға бағытталған жаңа Конституцияның негізгі ережелері қарастырылды. Атап айтқанда, Вице-президент институтын енгізу, бір палаталы Парламентке (Құрылтайға) көшу, Қазақстан Халық Кеңесін құру, сондай-ақ Конституциялық Соттың тәуелсіз конституциялық бақылау органы ретіндегі рөлін күшейту жөніндегі ұсыныстар сөз болды.
Презентация барысында конституциялық құндылықтар мен мемлекеттік саясаттың басым бағыттары да кеңінен ашып көрсетілді. Адам құқықтары мен бостандықтары саласындағы өзгерістерге, мемлекеттің егемендігі мен аумақтық тұтастығы қағидаттарының мызғымастығына, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қабылдаған халықаралық міндеттемелеріне адалдығына ерекше назар аударылды.
Конституциялық жаңалықтарды іс жүзінде іске асыру және олардың мемлекеттік органдар қызметіне ықпалы жөніндегі мәселелер аудиторияның зор қызығушылығын тудырды. Талқылау барысында жаңа Конституция ережелерін тиімді енгізу құқықтық мәдениет деңгейіне, мемлекеттік қызметшілердің кәсіби даярлығына және құқық қолдану қызметінде конституциялық қағидаттарды дәйекті сақтауға тікелей байланысты екендігі атап өтілді.
Профессор Исидор Борчашвили Академияның кітапхана қорына білім беру және ғылыми-зерттеу қызметінде пайдалану үшін өзінің «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсіндірме» атты ғылыми басылымдарын табыс етті.
Кездесу қорытындысында Конституциялық Соттың Төрағасы конституциялық реформаның мақсаты демократиялық институттарды нығайтуға, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға және адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге бағытталғанын атап өтті.
2026 жылғы 29 мамырда Астанада Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының жанындағы Ғылыми-консультативтік Кеңестің жетінші отырысы өтті.
Ғылыми-консультативтік кеңес Конституциялық Сот жанындағы тұрақты жұмыс істейтін консультативтік орган болып табылады, оның мүшелері сот қарайтын мәселелер бойынша ғылыми қорытындылар мен сараптамалық бағалауларды дайындау үшін конституциялық іс жүргізуге қатысуға тартылады.
Конституциялық бақылау органдарының ғылыми және сараптамалық қоғамдастықпен өзара іс-қимылы конституциялық-құқықтық доктринаны дамытуға және құқық қолдану қызметін жетілдіруге ықпал ететін кең таралған халықаралық практика болып табылады.
Отырысқа ғылыми-консультативтік кеңестің мүшелері, Парламенттің, мемлекеттік органдардың, ғылыми және сараптамалық қоғамдастықтың, сондай-ақ дипломатиялық корпус пен халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысты.
Конституциялық Соттың Төрағасы Эльвира Азимова өз баяндамасында мемлекеттің конституциялық негіздерін нығайтудың, құқық үстемдігі қағидаттарын дамытудың және адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін одан әрі жетілдірудің маңыздылығын атап өтті.
2026 жылғы конституциялық реформаны іске асыру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Бұл реформа адамға бағдарланған мемлекет моделін нығайтуға, сот арқылы қорғалу кепілдіктерін кеңейтуге және конституциялық бақылау институтының тиімділігін арттыруға бағытталған.
Сонымен қатар, Ғылыми-консультативтік кеңестің қызметі аясындағы халықаралық ынтымақтастық пен ғылыми қауымдастықпен өзара іс-қимылдың маңыздылығы атап өтілді.
Дипломатиялық корпус өкілдері құқық үстемдігі саласындағы Қазақстанмен ынтымақтастықты одан әрі дамытудың, адам құқықтарын қорғау институттарын нығайтудың және сот-құқықтық жүйені жетілдірудің маңызын атап өтті. Сондай-ақ Конституциялық Соттың Конституцияны, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудағы аса маңызды институт ретіндегі рөлі ерекше аталып өтті.
Отырыстың негізгі тақырыбы әкімшілік сот ісін жүргізудегі сот төрелігіне қол жеткізу мәселелері болды.
Баяндамалармен Конституциялық Сот Аппаратының Талдау және конституциялық іс жүргізу бөлімі меңгерушісінің орынбасары Асет Балғынтаев, Maksut Narikbayev University Әкімшілік және неміс құқығы ғылыми мектебінің директоры, заң ғылымдарының докторы Роман Мельник, Герман халықаралық ынтымақтастық қоғамының «FELICITY II» жобасының құқық жөніндегі сарапшысы, заң ғылымдарының кандидаты Алмат Габбасов, Қазақстан Республикасы Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Әділет академиясының мемлекеттік-құқықтық пәндер ғылыми-білім беру орталығының профессоры, заң ғылымдарының докторы Лейла Жакаева, Dentons халықаралық заң фирмасының серіктесі, заң ғылымдарының кандидаты Айгүл Кенжебаева, сондай-ақ Жоғарғы Сот судьялары мен өзге де қатысушылар сөз сөйледі.
Отырыс барысында әкімшілік процестегі норма бақылауы институтын дамытуға, сот арқылы қорғалу құқығының конституциялық-құқықтық негіздеріне, оны шектеуге жол берілу мәселелеріне, сондай-ақ жария-құқықтық қатынастарды айқындау мен әкімшілік сот төрелігіне қол жеткізу шарттарының проблематикасына арналған баяндамалар ұсынылды.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы Конституциялық Соттың жыл сайынғы Жолдауы жобасын талқылауға ерекше назар аударылды. Аталған жобаны Конституциялық Сот Аппараты басшысының орынбасары Ерлан Сапаров таныстырды.
Отырысты қорытындылай келе, Эльвира Азимова Ғылыми-консультативтік кеңестің Конституциялық Сот қызметіне және конституциялық-құқықтық доктринаны дамытуға қосқан үлесін атап өтті. 2023-2026 жылдар аралығында Конституциялық Сотқа азаматтардан 17 мыңнан астам өтініш келіп түскен. Оларды қарау нәтижесінде заңнаманы дамытуға және құқық қолдану практикасына елеулі ықпал еткен 79 нормативтік қаулы қабылданды.
Отырыс қорытындысы бойынша қатысушылар конституциялық құқықтарды қорғау тиімділігін арттыру, құқықтық ғылымды дамыту және мемлекеттің құқықтық жүйесін жетілдіру мақсатында Конституциялық Соттың ғылыми қауымдастықпен және халықаралық серіктестермен өзара іс-қимылын одан әрі нығайту қажеттігін қолдады.
Конституциялық Соттың Төрағасы Ғылыми-консультативтік кеңес мүшелерінің Сот қызметіне қатысуының жаңа форматын ұсынды. Бұл формат конституциялық іс жүргізуге қабылданған өтініштер бойынша сараптамалық қорытындылар дайындауды көздейді.