Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Қостанай қаласындағы Шырақбек Қабылбаев атындағы ІІМ академиясында Конституциялық Сот судьясы Еркін Оңғарбаевтың қатысуымен «Қабылбаев оқулары» атты халықаралық ғылыми конференция өтті.
Қатысушылар құқық қорғау жүйесін дамыту, жас зерттеушілердің ғылыми әлеуеті және қылмыстық заңнаманы қолдану тәжірибесі мәселелерін талқылады.
Еркін Оңғарбаев өз сөзінде Конституциялық Соттың нормативтік қаулыларында шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды қолдану және оның құқық қолдану тәжірибесіне әсері мәселесіне тоқталды.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Сотқа Азаматтық кодекстің 306-бабы 2-тармағының және Жоғарғы Соттың сақтандыру мәселелері бойынша нормативтік қаулысының 35-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініш келіп түсті.
Іс материалдарынан белгілі болғандай, өтініш беруші автокөлік сатып алу үшін банктік қарыз шартына, сондай-ақ банк пайда алушы ретінде көрсетілген көлік құралын ерікті сақтандыру шартына отырған. Сақтандыру жағдайы туындағаннан кейін бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар банк пайдасына сақтандыру төлемін өндіріп алу туралы талап қоюды қанағаттандырудан бас тартқан.
Өтініш беруші дауланып отырған нормалар оның сот арқылы қорғалу құқығын және заң алдындағы теңдік қағидатын бұзады деп есептеген.
Конституциялық Сот бұл мәселе бойынша өзінің құқықтық ұстанымын бұрын, 2023 жылғы 16 мамырдағы №13-НҚ нормативтік қаулысында айқындағанын көрсетті. Атап айтқанда, сот арқылы қорғалу құқығы сот төрелігіне қол жеткізуді және істің заңда белгіленген тәртіппен қаралуын білдіреді, ал заңды күшіне енген сот актілерін қайта қарау тек ерекше жағдайларда ғана мүмкін және Конституциялық Соттың құзыретіне жатпайды.
Конституциялық Сот өтініш беруші өз құқықтарын қорғаудың заңнамада көзделген барлық тәсілдерін, оның ішінде сотта қаралуын пайдаланғанын атап өтті. Осыған байланысты соттар бағалаған нақты мән-жайларға сілтеме жасай отырып, қабылданған сот шешімдерімен келіспеу конституциялық бақылау үшін негіз бола алмайды.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Сот ауыр қылмыстар бойынша қамауда ұстау мерзімін он екі айға дейін ұзартуға сотқа мүмкіндік беретін Қылмыстық-процестік кодекстің 342-бабы үшінші бөлігінің Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтінішті қарауға қабылдады.
Өтініш беруші аталған норманың тұжырымдары жеткілікті дәрежеде айқын емес екенін және баптың жекелеген бөліктері арасында қайшылықтар бар екенін көрсетеді.
Конституциялық Сот өтініште келтірілген уәждер мәтіннің ықтимал айқын еместігі туралы болжамдарға негізделгенін атап өтті, ал дауланып отырған норма бұлтартпау шарасын ұзартудың нақты процессуалдық тәртібін белгілейді және Қылмыстық-процестік кодекс нормалары жүйесінде қолданылып, қорғау мүдделері мен процессуалдық қажеттілік арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етеді.
Норманың Конституцияға сәйкестігін тексерудің барысы мен қорытындылары туралы ақпарат Конституциялық Соттың ресми сайтында және Telegram-арнасында жарияланатын болады.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Сотқа «Атқарушылық iс жүргiзу және сот орындаушыларының мәртебесi туралы» Заңның 104-бабы 3-тармағының және «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Заңның 44-1-бабының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы ұжымдық өтініш келіп түсті.
Өтініш берушілер жеке сот орындаушысының қаулылары негізінде тұрғын және тұрғын емес үй-жайларға меншік құқығын тұрғын үй-құрылыс кооперативінің атына тіркеуге дау айтқан. Олардың айтуынша, кооператив құрылыс салушымен жасалған келісім негізінде мүлікті беру туралы заңды күшіне енген сот шешімдеріне қарамастан, объектілерді қабылдаудан бас тартқан.
Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар тіркеуді заңсыз деп тануға негіздер жоқ деген қорытындыға келген.
Өтініш берушілердің пікірінше, дауланып отырған нормалар тұрғын үй-құрылыс кооперативі мен оның пайшыларының келісімінсіз меншік құқығын тіркеуге мүмкіндік берген, бұл мүліктік құқықтарға араласуға, залал келтіруге және қосымша сот дауларының туындауына әкеп соққан. Сондай-ақ берілген объектілерге ауыртпалықтардың бар екені және олардың құқықтық мәртебесінің айқын еместігі көрсетілген.
Конституциялық Сот дауланып отырған нормалардың өздері нақты конституциялық құқықтар мен бостандықтарды тікелей қозғамайтынын атап өтті. Өтініштің мәні бойынша келтірілген дәлелдер жалпы юрисдикциядағы соттардың мән-жайларды бағалауымен келіспеушілікке саяды.
Осыған байланысты Конституциялық Сот құқық нормаларын қолданудың дұрыстығын және нақты мән-жайларды анықтауды тексеру оның құзыретіне жатпайтынын атап өтті.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Сотқа «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заңның 64-бабы 1-тармағының 3) тармақшасының, сондай-ақ «Құқық қорғау қызметі туралы» Заңның 80-бабы 1-тармағының 12) және 13) тармақшаларының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініш келіп түсті.
Өтініш беруші бұрын ішкі істер органдарынан босатылған және кейіннен қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін сотталған. 2023 жылы ол полиция департаментіне еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы өтінішпен жүгінген, алайда бас тарту жауабын алған. Үш сот сатысы аталған бас тартуды заңсыз деп тану туралы әкімшілік талап-арызды қанағаттандырусыз қалдырған.
Конституциялық Сот бұған дейін «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заңның 64-бабы 1-тармағының Конституцияға сәйкестігін тексергенін атап өтті. Қарау қорытындысы бойынша 2023 жылғы 27 наурыздағы №5 нормативтік қаулы қабылданып, онда аталған норма Конституциялық Сот берген түсіндірме аясында Конституцияға сәйкес деп танылған. Кейіннен бұл Заңның күші 2023 жылғы 1 шілдеден бастап жойылған.
Сонымен қатар, өтініш беруші даулаған «Құқық қорғау қызметі туралы» Заңның нормалары жалпы юрисдикциядағы соттармен оның ісі бойынша қолданылмаған. Өтініш беруші жұмыстан босату туралы бұйрықты азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен дауламаған.
Келтірілген мән-жайларға байланысты Конституциялық Сот өтінішті конституциялық іс жүргізуге қабылдаудан бас тартты.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Қадірлі отандастар! Сіздерді Наурыз мейрамымен шын жүректен құттықтаймыз!
Тамыры тереңге бойлаған бұл көктем мерекесі елімізді бейбітшілік, татулық және өзара құрмет құндылықтарының айналасына біріктіреді. Ол ұлттық дәстүрдің сабақтастығын сақтаудың, мәдени мұраға құрметпен қараудың және ортақ болашақ үшін бірлікті нығайтудың маңызын айқындай түседі.
Биыл біз әз Наурыз мейрамын ерекше көңіл күймен қарсы алып отырмыз. Көктемгі жаңару кезеңінде, 15 наурыз күні, еліміздің азаматтары маңызды таңдау жасады. Қазақстандықтардың басым бөлігі еліміздің құқықтық әрі институционалдық негізін жаңартуға жол ашатын жаңа Конституцияны қолдады. Бұл өзгерістер адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейтуге және саяси жүйені біртіндеп жаңғыртуға бағытталған.
әз Наурыз – жаңарудың, табиғаттың жаңа кезеңінің басталуы, өткенге ой жүгіртіп, болашақ бағдарды айқындайтын маңызды сәт.
Осы мейрамның мәнін құрайтын өзара түсіністік, жауапкершілік пен ынтымақ еліміздің дамудағы берік негізіне айналсын.
Баршаңызға зор денсаулық, бейбіт өмір, татулық пен ырыс-береке тілейміз. Әр шаңыраққа жылулық пен келісім орнап, адал еңбек пен әділдікке ұмтылыс мемлекетіміздің нығаюына қызмет етсін.
Ұлыстың ұлы күні – әз Наурыз құтты болсын!
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Елордадағы Республикалық физика-математика мектебінің филиалында Наурызнама онкүндігі шеңберінде Ұлттық спорт күніне орай спорттық шара өтті. Шараны Конституциялық Сот оқу орны әкімшілігінің қолдауымен, Жоғарғы Соттың Сот әкімшілігімен және «Право» қоғамдық қорымен бірлесіп ұйымдастырды.
Жарысқа аталған ұйымдар қызметкерлерінің балалары арасынан құрылған төрт команда қатысты.
Шара бағдарламасына «Асық ату» және «Ләңгі» ұлттық ойындары, сондай-ақ «Наурыз көже дайындау», «Шашу жинау», «Бәйге» және «Батырды киіндіру» сияқты дәстүрлі сайыстар енгізілді.
Сонымен қатар қатысушылар Наурыз мерекесіне арналған викторинаға қатысты.
Қатысушыларға Конституциялық Сот Төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов пен оқу орнының директоры Думан Кенжалин құттықтау сөз сөйледі.
Ұйымдастырушылар Наурыз мерекесі – табиғаттың жаңаруын білдіретін кезеңде, 15 наурыз күні азаматтар жаңа Конституцияны қабылдау үшін дауыс бергенін атап өтті. Бұл Қазақстанның жаңаруы мен одан әрі дамуының дәйекті үдерістерін көрсетеді.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Сот «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңның 50-бабы 4-тармағының конституциялылығын тексеру туралы өтінішті қарады.
Өтініш субъектісі дау айтып отырған Банктер туралы заңның нормасы банк құпиясын құрайтын мәліметтер клиенттің өзіне не шот иесінің жазбаша келісімімен немесе заңда көзделген өзге де негіз бойынша үшінші тұлғаларға ғана ашылуы мүмкін екенін айтады.
Өтініштің мән-жайы
Өтініш берушіге жұбайымен некесі бұзылғаннан кейін бұрынғы жұбайының банктік шоттарының бар-жоғы және олар бойынша екінші деңгейдегі банктердегі ақша қаражаты қозғалысы туралы ақпаратты алу мүмкін болмағаны хабарланады.
Банктер туралы заңға сәйкес банк құпиясы режиміне сілтеме жасап, банктер мұндай мәліметтерді беруден бас тартқан. Бірінші сатыдағы сот та өтініш берушінің банктерге тиісті ақпаратты беру міндетін жүктеу туралы талап қоюына қатысты үшінші тұлғаға банк құпиясын ашу үшін шот иесінің жазбаша келісімінің және құқықтық негіздердің жоқ екенін көрсетіп, оны қанағаттандырудан бас тартқан.
Өтініш субъектісінің пікірінше, мұндай заңнамалық реттеу ерлі-зайыптылардың ортақ бірлескен мүлкіне өз құқығын іске асыруға мүмкіндік бермей, тең емес жағдай туғызады, бұл заң алдында бәрі тең, меншікті және отбасын қорғау секілді конституциялық қағидаттарға қайшы келеді.
Конституциялық Соттың ұстанымы
Конституциялық іс жүргізу қорытындысы бойынша Конституциялық Сот мынадай құқықтық ұстанымдарға келді.
Қазақстан Республикасының неке және отбасы туралы заңнамасы ерлі-зайыптылардың құқықтарының тең болуы, оның ішінде олардың мүліктік құқықтарының теңдігі қағидатын негізге алады.
Конституция әркімге жеке өміріне қол сұғылмауы, ананың, әке мен баланың қорғалуы, сондай-ақ жеке салымдары мен жинаған қаражатының құпиялылығы құқығына кепілдік береді.
Конституциялық Сот банк салымдарының құпиясы құқығы дербес конституциялық құқық болып табылатынын және әрбір адамға отбасылық мәртебесіне қарамастан қолданылатынын атап өтті.
Ерлі-зайыптылардың мүліктік құқықтарда тең болуы олардың әрқайсысының өзінің құқық субъектілігін, жеке дербестігін және жеке өмірін қорғау құқығын жоғалту дегенді білдірмейді, сондай-ақ әркім үшін Конституция мен заңдарда белгіленген құпиялылық режимдерін жоймайды.
Заңнамада банк құпиясын қорғау мен ерлі-зайыптылардың мүліктік құқықтарын іске асыру арасындағы теңгерімді қамтамасыз ететін құқықтық тетіктер көзделген. Атап айтқанда, соттар банк құпиясын құрайтын мәліметтерді өздерінің іс жүргізуіндегі істер бойынша талап етіп алдыруға құқылы. Бұл бір жағынан, жеке өмірге өз бетінше араласқаны үшін сот бақылауын қамтамасыз етуге және екінші жағынан, жеке мүдделер мен әркімінің конституциялық құқықтарын қорғау арасында теңгерімді сақтауға мүмкіндік береді.
Конституциялық Соттың қорытындылары
Өтінішті қарау нәтижелері бойынша Конституциялық Сот «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 50-бабының 4-тармағы Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес келеді деген қорытындыға келді.
Қосымша айта кету керек, 2026 жылғы 16 қаңтарда қабылданған «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» жаңа Заң осы жылдың 19 наурызынан бастап күшіне енеді және онда ұқсас ережелер бекітілген (69-бап).
КС нормативтік қаулысының толық мәтінімен сілтеме бойынша танысуға болады https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/documents/details/984608?lang=kk
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Қазақстан Республикасында республикалық референдум нәтижесінде жаңа Конституция қабылданды. Орталық референдум комиссиясы ресми дауыс беру нәтижелерін жариялады. Референдумға 9 127 192 азамат қатысты, бұл дауыс беруге құқығы бар азаматтардың 73,12%-ын құрады. Референдумға қатысқандардың 87,15%-ы, яғни 7 954 667 азамат, жаңа Конституцияны қолдады. «Республикалық референдум туралы» Конституциялық заңға сәйкес, референдумға дауыс беруге құқығы бар азаматтардың жартысынан көбі қатысса, референдум өткен болып саналады.
2026 жылғы 15 наурыз күні республикалық референдумда жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Конституцияға, сондай-ақ «2026 жылғы 15 наурызда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясын іске асыру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды.
Жарлыққа сәйкес, Конституция нормаларын іске асыруға бағытталған кешенді шаралар қабылданады және нормативтік-құқықтық актілерді оған сәйкестендіру үшін қайта қаралады. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының Президентінің заң шығару бастамасы бойынша бірқатар конституциялық заң жобалары Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісіне ұсынылады.
2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Конституция мәтіні ресми түрде республикалық «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» басылымдарында жарияланатын болады, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерінің Эталондық бақылау банкінде орналастырылады.
Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz
Конституциялық Соттың Төрағасы Эльвира Азимова ТМД Парламентаралық Ассамблеясының 58 халықаралық бақылаушыларымен, Түркітілдес мемлекеттердің Парламенттік Ассамблеясының делегациясымен және ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросының делегациясымен үш бөлек кездесу өткізді.
Кездесулерге Конституциялық Сот Төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов және Аппарат өкілдері қатысты.
Халықаралық бақылаушыларға республикалық референдумға шығарылған жаңа Конституция және оның жобасын дайындау жөніндегі Комиссияның жұмысы туралы толық ақпарат ұсынылды.
«Жаңа Конституцияда адамның өзі, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең жоғары құндылықтары болып табылатыны туралы қағидаттар мен шарттар күшейтілді. Бұл қазіргі заманғы сын-қатерлерді, даму стратегиясының міндеттерін, сондай-ақ цифрлық трансформация мен жасанды интеллект дәуіріндегі Ата заңның үстемдігін ескере отырып қарастырылған», — деп атап өтті Эльвира Азимова.