Бизнесті жүргізу: неден бастау керек?
Кәсіпті нөлден бастау әбден мүмкін. Бірақ неден бастау керек және бастау үшін ақшаны қайдан алуға болады?
Тауашаның анықтамасы
Бірінші қадам бағытты таңдау болып табылады: тауарлар немесе қызметтер. Бүгінгі таңда дайын өнім ғана емес, сонымен қатар жеке білім, дағдылар, таланттар мен тәжірибе де сұранысқа ие. Өзіңіздің күшті жақтарыңызға назар аудару маңызды.
Мысалға:
Сонымен қатар, нарықты зерттеуге тұрарлық:
Егер сіздің аймағыңызда, мысалы, кофехана болмаса, кофемашинаны инвестициялауға және бариста қызметін ұсынуға болады.
Бизнес-жоспарды әзірлеу
Тауаша анықталған кезде бизнес-жоспар жасалуы керек. Онда мыналарды қамтамасыз ету маңызды:
Бірінші кезеңде шығындарды азайту үшін үйден жұмыс істеуге болады. Мысалы, хоббиді (нан пісіру, кесте тігу және т.б.) кеңсе жалдамай-ақ кәсіпке айналдыруға болады.
Ең бастысы – сіз ең жақсы істейтін нәрседен бастау және өз ісін біртіндеп дамыту.
Жеке кәсіп ашпас бұрын кәсіпкерлік қызметтің қолайлы түрін таңдау маңызды. Бұл сіз жұмыс істегіңіз келетін салаға байланысты: сауда, білім, есеп және т.б.
Жеке кәсіпкер (ЖК)
Кәсіптің қарапайым және танымал түрлерінің бірі – жеке кәсіпкер (Жеке кәсіпкер). Қазақстанда жеке кәсіпкерді мемлекеттік органдарға бармай-ақ тез және жедел тіркеуге болады. Төмендегілер арқылы қызметтің басталғаны туралы хабарлама жіберген жеткілікті:
ЖК кім аша алады?
ЖК жеке (бір адам басқаратын) немесе бірлескен (бірнеше адам басқаратын) болуы мүмкін.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС)
Егер сіз серіктеспен бизнес жүргізуді және ақшаны, білім мен күш–жігерді бірлесіп инвестициялауды жоспарласаңыз, ЖШС (Жауапкершілігі шектеулі серіктестік) ең жақсы нұсқа болып табылады.
ЖШС мен ЖК арасындағы негізгі айырмашылықтар:
ЖШС мыналармен айналыса алады:
Кейбір қызмет түрлері лицензияны талап етеді, мысалы:
ЖШС жарғылық капиталы
ЖШС–ті тіркеу үшін жарғылық капитал қажет - бұл құрылтайшылар салған сома. Ол олардың компаниядағы үлесін анықтайды және оны ағымдағы шығындарға (жалдау ақысы, шикізат, коммуналдық қызметтер және т.б.) пайдалану мүмкін емес. Дағдарыс жағдайында да ЖШС-нің есепшотында жарғылық капитал қалуы тиіс. Компания таратылған жағдайда, бұл ақша қарыздарды төлеуге жұмсалуы мүмкін.
ЖК мен ЖШС арасындағы таңдау сіздің мақсаттарыңызға, бизнестің ауқымына байланыстыса және басқарудағы артықшылықтар.
Бизнесті тіркеу кезінде тиісті салық салу режимін таңдау қажет. Таңдалған режимге салықтарды есептеу тәртібі, есептіліктің көлемі және есеп жүргізуге қойылатын талаптар байланысты.
Қазақстан Республикасында:
Жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібі
Жалпыға бірдей белгіленген режим арнаулы салық режимдерін қолдану шарттарына сәйкес келмейтін қызметті жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларға арналған.
Жалпыға бірдей белгіленген режим салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді есептеудің негізгі тәртібі болып табылады.
Жалпыға бірдей белгіленген режимді қолданған кезде салық төлеуші:
Бұл режимді көбінесе қызмет көлемі айтарлықтай, шығыстар құрылымы күрделі немесе кірістер мен шығыстардың толық есебін жүргізуді қажет ететін салық төлеушілер мен ұйымдар таңдайды.
Арнаулы салық режимдері
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексінде мынадай арнаулы салық режимдері көзделген:
Бұрын қолданылған патент негізіндегі, тіркелген шегерімді қолданатын, арнаулы мобильдік қосымшаны қолданатын, бөлшек салық режимі, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер мен ауыл шаруашылығы кооперативтері үшін арнаулы салық режимдері жойылды не жаңа режимдерге біріктірілді.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін арнаулы салық режимі
Осы режимді Қазақстан Республикасының азаматтары және қандастар болып табылатын, жеке кәсіпкер болып табылмайтын жеке тұлғалар қолдануға құқылы:
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін арнаулы салық режимін қолдану тәртібі Салық кодексінің 76 және 77-тарауларында белгіленген.
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимі
Осы режимді Қазақстан Республикасының резиденті болып табылатын жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар (Салық кодексінің 723-бабы 2-тармағында көрсетілгендерді қоспағанда) мынадай шарттар сақталған кезде қолдануға құқылы:
Оңайлатылған декларация негізіндегі АСР қолдануға тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 14 қарашадағы № 970 қаулысымен бекітілген.
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолдану тәртібі Салық кодексінің 76 және 78-тарауларында белгіленген.
Шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режимі
Осы режимді Қазақстан Республикасының аумағында жеке меншік және (немесе) жер пайдалану (оның ішінде кейінгі жер пайдалану құқығында) құқығындағы жер учаскелері болған кезде шаруа немесе фермер қожалықтары қолдануға құқылы.
Режимді қолдану үшін жер учаскесінің алаңына қатысты шектеу белгіленген.
Шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режимін қолдану тәртібі Салық кодексінің 76 және 79-тарауларында белгіленген.
Бақылау-касса машиналары (БКМ)
Тауарларды сатып алу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету үшін қолма-қол ақша және (немесе) төлем карточкаларын және (немесе) мобильдік төлемдерді пайдалана отырып ақшалай есеп айырысуларды жүзеге асырған кезде кәсіпкерлік субъектілері бақылау-касса машиналарын қолдану бөлігінде Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауға міндетті.
Бақылау-касса машиналарын қолдану тәртібі және бақылау-касса машинасының чегінің мазмұнына қойылатын талаптардың тізбесі Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 24 қазандағы № 626 бұйрығымен бекітілген.
Жеке кәсіпкерді тіркеу
Жеке кәсіпкерді тіркеу хабарлама жасау тәртібімен 1 жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады.
Жеке кәсіпкер ретінде қызметтің басталғаны туралы хабарламаны электрондық түрде eLicense.kz порталы, eGov Mobile/eGov Business, e-Salyq Business қосымшалары, сондай-ақ екінші деңгейдегі банктердің қосымшалары арқылы беруге болады.
Бұл ретте қызметтің басталғаны туралы хабарлама жеке кәсіпкер ретінде тіркелгенін растайды.
Лицензияланатын қызмет түрлері
Жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыру үшін лицензия немесе рұқсат беру құжатын алу қажет.
Мұндай қызмет түрлеріне мыналар жатуы мүмкін:
Жұмысты бастамас бұрын таңдалған қызмет түрі бойынша рұқсат беру талаптарының бар-жоғын тексеру ұсынылады.
Есептілік және есепке алу
ЖШС Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптарына сәйкес бухгалтерлік және салықтық есеп жүргізуге, сондай-ақ көзделген жағдайларда мемлекеттік органдарға белгіленген есептілікті ұсынуға міндетті.
Қызмет түріне және бизнестің көлеміне байланысты серіктестік Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес статистикалық есептілікті ұсынуға міндетті болуы мүмкін.
Аутсорсинг және цифрлық құралдар арқылы бизнесті жүргізуді қалай жеңілдетуге болады
Табысты бизнес үшін оның барлық процестерін терең түсіну маңызды. Идеал бизнес-модель – бұл сіз ең жақсы білетін нәрсеге қол жеткізген кезде сіздің тәжірибеңіз бен талантыңызға қарағанда.
Егер сізде әлі топты біріктіру мүмкіндігіңіз болмаса, мобильді қолданбаларды, онлайн құралдарды және сыртқы ресурстарды пайдалануға болады - бұл процестерді автоматтандыруға көмектеседі және басты нәрсеге назар аударыңыз.
Аутсорсинг дегеніміз не және ол бизнеске қалай көмектеседі?
Аутсорсинг – бұл компания міндеттерінің бір бөлігін осындай қызметтерді көрсетуге маманданған басқа фирмаға беру. Егер сіз штаттық қызметкерлерді ұстай алмасаңыз, бұл ыңғайлы шешім.
Сіз кеңсені жалға алмайсыз және жалақы төлемейсіз – тек нақты нәтиже үшін төлейсіз.
Сатуды, маркетингті, бухгалтерлік есепті, логистиканы және тіпті тұтынушыларды қолдауды басқаруды ауыстыруға болады.
Бұл өндіріске немесе бизнесті дамытуға назар аудара отырып, уақыт пен ресурстарды үнемдейді.
Цифрлық сервистер арқылы процестерді автоматтандыру
Бүгінгі таңда бизнесті банкті бұзбай жүргізуге көмектесетін көптеген онлайн құралдар бар.
Аутсорсинг пен цифрлық құралдарды пайдалану – бұл бизнесті мүмкіндігінше аз шығынмен және тиімділікпен жүргізудің ақылды жолы!
2022 жылдан бастап «Кәсіпкерлік негіздеріне оқыту» бағдарламасы бойынша оқыту «Бастау Бизнес» онлайн-режимде Электрондық еңбек биржасының Skills.enbek.kz. платформасында өтеді.
Оқудан қалай өтуге болады?
Кімдер қатыса алады?
Курс 14 күнге дейін созылады, ақысыз және электронды сертификатпен аяқталады (3 жылға жарамды).
Грантты қалай алуға болады?
Мемлекет азаматтардың әлеуметтік осал санаттарына гранттар (400 АЕК-ке дейін) бөледі:
Грант алу үшін сізге қажет:
Грант бір реттік негізде беріледі және оны құрал-жабдықтар сатып алуға, объектілерді жалға алуға, жануарларды, тұқымдарды және бизнесті бастау үшін басқа ресурстарды сатып алуға пайдалануға болады.
Қалай өтініш беруге болады?
Барлық өтінімдер Business.enbek.kz порталы арқылы беріледі.
Жүйе шарттарға сәйкестігін автоматты түрде тексереді.
Түпкілікті шешімді аудандық немесе қалалық комиссия қабылдайды.
Мемлекеттік қолдау — бұл жақсы бастама.өз бизнесіңізді бастауға мүмкіндік бар!
«Атамекен» ҚР ҰКП кәсіпкерлікті қаржылық емес қолдау операторы ретінде келесі құралдарды жүзеге асырады:
«Кәсіпкерлерге және кәсіпкерлік бастамасы бар халыққа ақпараттық-консультациялық қызметтер көрсету» құралы экономиканың барлық салаларында қызметін жүзеге асыратын шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне, сондай-ақ кәсіпкерлік бастамасы бар халыққа өтеусіз негізде көрсетілетін ақпараттық-консультациялық қызметтер кешенін қамтиды.
Кәсіпкерлерге және кәсіпкерлік бастамасы бар халыққа арналған ақпараттық-консультациялық қызметтер келесілерді қамтиды:
«Кәсіпкерлерге және кәсіпкерлік бастамасы бар халыққа арналған ақпараттық-консультациялық қызметтер» құралы бойынша қызметтер өңірлік кәсіпкерлер палаталарының филиалдарында, олардың жанындағы Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтары (КҚКО) арқылы және/немесе аудан орталықтарында, сондай-ақ облыстық және аудандық маңызы бар қалаларда кәсіпкерлер мен кәсіпкерлік бастамасы бар халықтың шоғырланған орындарында көрсетіледі. Онлайн режимде қызметтер қаржылық емес қолдау операторының веб-порталы (G4B.kz) арқылы ұсынылады.
Қосымша ақпарат алу үшін Өңірлік кәсіпкерлер палаталарына немесе байланыс орталығына хабарласуға болады: кез келген қаладан – 1432, Қазақстан бойынша – 8-800-080-80-10 (қоңырау шалу тегін).
«Кәсіпкерлік қызметті жүргізуге сервистік қолдау көрсету» құралы шеңберінде экономиканың барлық салаларында қызметін жүзеге асыратын шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін өтеусіз негізде қолдауға бағытталған мамандандырылған қызметтердің екі түрі көрсетіледі.
Экономиканың барлық секторларында қызмет ететін ШОБ субъектілеріне сервистік қолдау шеңберінде келесі қызмет түрлері көрсетіледі:
Кәсіпкерлерге сервистік қолдау көрсету өңірлік кәсіпкерлер палаталары арқылы жергілікті жерлерде – облыс орталықтарында, республикалық маңызы бар қалаларда және астанада қажеттілікке сәйкес жүзеге асырылады, ал онлайн режимде – қаржылық емес қолдау операторының веб-порталы (G4B.kz) арқылы ұсынылады.
Қосымша ақпарат алу үшін Өңірлік кәсіпкерлер палаталарына немесе байланыс орталығына хабарласуға болады: кез келген қаладан – 1432, Қазақстан бойынша – 8-800-080-80-10 (қоңырау шалу тегін).
Кәсіпкерлер халықаралық шетелдік ұйымдардың (ХШҰ) қолдауымен шетелдік серіктестермен іскерлік байланыстар орнату арқылы шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне қолдау көрсетуге бағытталған «Іскерлік байланыстар» құралының қызметтерін пайдалана алады.
Қатысу критерийлері:
Құралға қатысушылар ретінде келесі талаптарға сәйкес келетін ШОБ субъектілерінің жоғары буын басшылары болып табылатын адамдар қатыса алады:
– кәсіпорынның орташа жылдық табысы кемінде 10 000 (он мың) айлық есептік көрсеткіш болуы;
– кәсіпкердің салалық қызметінің қабылдаушы тараптың мүмкіндіктеріне сәйкестігі.
Құрал нені қамтиды:
«Іскерлік байланыстар» құралы шетелде тақырыптық бизнес-тағылымдамадан өтуді, ұқсас бейіндегі кәсіпорындарға баруды және келесі бағыттар бойынша байланыстар орнатуды көздейді:
– технологиялар трансферті және заманауи жабдықтарды сатып алу;
– тауарлар, жұмыстар және қызметтерді өзара жеткізу;
– франшизалар сатып алу;
– бірлескен кәсіпорындар құру.
Серіктестер: GIZ (Германия) және JICA (Жапония).
Іріктеу тәртібі мен шарттары:
Тағылымдама нәтижелері:
Тағылымдама аяқталғаннан кейін қатысушы 2 ай ішінде операторға алынған нәтижелер, орнатылған байланыстар және өз кәсіпорнын дамыту жоспарлары (тәжірибені енгізу, жаңа жобаларды іске қосу) туралы ақпарат беруге міндетті.
Қосымша ақпарат алу үшін Өңірлік кәсіпкерлер палаталарына немесе байланыс орталығына хабарласуға болады: кез келген қаладан – 1432, Қазақстан бойынша – 8-800-080-80-10 (қоңырау шалу тегін).
Жергілікті және оқшауланған шикізаттан өнім өндіретін кәсіпкерлер үшін «Бір ауыл – бір өнім» (БАБӨ) жобасы көзделген. Бұл құрал өңірлердегі, оның ішінде ауылдық жерлердегі бірегей өнімдерді анықтауға, олардың өндіріс технологиясын жетілдіруге және бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған. Жобаға қатысушылар сарапшылардың консультациялық қолдауына, өңірлік және республикалық көрмелерге қатысуға, сондай-ақ өнімді жаңа нарықтарға шығаруға арналған маркетингтік сүйемелдеуге ие болады.
БАБӨ жобасы нені қамтиды?
Жоба өнімді кезең-кезеңімен дамытуға бағытталған кешенді қолдау шараларын қамтиды:
Іске асыру тетігі (қалай жүзеге асырылады):
Финалистерге көрсетілетін қолдау
Қорытынды кезеңнен өткен қатысушыларға келесі қаржылай емес қолдау шаралары ұсынылады:
Аталған жоба жергілікті өндірісті тек өз өңірінде ғана емес, одан тыс жерлерде де танымал әрі бәсекеге қабілетті бизнеске айналдыруға мүмкіндік береді.
Қосымша ақпарат алу үшін Өңірлік кәсіпкерлер палаталарына немесе байланыс орталығына хабарласуға болады: кез келген қаладан – 1432, Қазақстан бойынша – 8-800-080-80-10 (қоңырау шалу тегін).
Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтарының байланыс деректері