АТЫРАУ ОБЛЫСЫНДА КОМПАНИЯЛАР МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ ЗАҢНАМАНЫ БҰЗҒАНЫ ҮШІН МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТКЕ 2.9 МЛРД ТЕҢГЕДЕН АСТАМ АҚША ТӨЛЕДІ
ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Атырау облысы бойынша Департамент басшысы А. Набиева қызметтің аралық қорытындыларын айтып берді.
2022 жылы Атырау облысының тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне 45 талдау аяқталғанын хабарлады. Бастапқы тұрғын-үй, жанар-жағармай, сұйытылған мұнай газы, электр энергиясы, азық-түлік (қант, тұз, бірінші сұрыпты бидай ұнынан жасалған нан), дәрілік заттар және т. б. нарықтарына талдау жүргізілді.
Атап өтсек:
«Жылыойгаз» компаниясы Теңіз кен орнында коммуналдық-тұрмыстық тұтынушыларға тауарлық газды сату кезінде шарттық негізде 100% алдын ала төлеуді талап еткен. Ал, бұл монополияға қарсы заңнаманы бұзу. Осыған байланысты «Жылыойгаз» атына осы міндеттеменің күшін жою туралы хабарлама жіберілді.
«Дина» сауда-өнеркәсіп корпорациясының қызметінде нарық аумағында орындарды жалға алу бойынша баламалы келісімдерге әртүрлі бағаларды негізсіз қолдануда көрінетін монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілері байқалды, олардың қорытындысы бойынша азық - түлік тауарларын өткізу үшін сауда орындарын жалға алудың шаршы/м үшін бірыңғай баға белгіленді және 20% - ға төмендетілді.
Сондай-ақ, Департамент көтерме жеткізушілермен және өндірушілермен 20-ға жуық монополияға қарсы комплаенс әзірледі, бұл нарықтың барлық қатысушылары үшін тең жағдай жасауға ықпал етеді және салауатты бәсекелестікті қамтамасыз етеді.
Ағымдағы жылы 20-дан астам тауар нарығында бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жоспарланған.
«Нарықты талдау бізге нақты нарықтардың даму деңгейін бағалауға және ықтимал кедергілерді анықтауға, бар кедергілерді анықтауға және нарықтық доминанттардың басым жағдайларын теріс пайдалануға мүмкіндік береді. Көп жағдайда бұл тек зерттелетін тауар нарығында ғана емес, сонымен қатар аралас салаларда да үлкен зардаптарға әкеп соғады, сондай - ақ субъектілер арасындағы адал бәсекелестіктің дамуына жол бермейді, нарықтың одан әрі монополиялануына әкелуі мүмкін», - деп атап өтті Айгүл Набиева.
Бұдан басқа, Департамент тұрғын үй құрылысымен айналысатын үш мекемеге («MBS Capital», «K7 Group», «Бастау Канстракшн») бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарға жол бермеу туралы алдын ала ескерту жолдады.
Өткен жылы 4 тергеу аяқталды, оның ішінде:
Сұйытылған мұнай газын сақтау паркі (сұйытылған мұнай газын көтерме сату),
Атырау облысының Табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы (қаланы көгалдандыру),
Қазіргі уақытта сот инстанцияларында қаралып жатқан Уралметаллинвест ЖШС, Казтемирконтракт А және Металлсервис кс (арматуралық тауардың көтерме саудасымен айналысатын мекемелер) қатысты тергеулер аяқталды.
Жыл қорытындысы бойынша 8 әкімшілік іс қозғалды, жалпы сомасы 488 млн теңгеден астам монополиялық табысы тәркіленіп айыппұл салынды.
Сонымен қатар, Департамент құқық қорғау органдарымен бірлесіп тексерулер жүргізді.
Мысалы:
Атырау облысының экономикалық тергеу департаменті сұйытылған мұнай газын сақтау паркіне қатысты тексеру бойынша 2,5 млрд теңге мөлшерінде монополиялық қызмет кезінде алынған сұйытылған мұнай газын көтерме саудада өткізуге монополиялық жоғары баға белгілеу түріндегі құқық бұзушылықты анықтады.
Департамент Атырау көлік прокуратурасымен бірлесіп «РТИ-АМӨЗ» мекемесінің қызметін тексеру кезінде теміржол саласында монополиялық жоғары бағаларды белгілеу, әртүрлі бағаларды не әртүрлі шарттарды қолдану түріндегі бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзу фактісі анықталды, бұл 73 млн теңгені құрайды, сондай-ақ 411 млн теңгеден астам сомаға салынған айыппұл өтелді мемлекеттің пайдасы толық көлемде.
Сонымен қатар, облыста кедергілер жөніндегі Кеңес жұмыс істейді.
Кеңес 7 сұрақты, оның ішінде 4 сұрақты қарады. жүйелі сипаттағы кедергілер бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне жіберілді және 3 мәселе өңірлік деңгейде шешілді.
Қазіргі уақытта Департамент 5 тергеу жүргізуде:
Сұйытылған мұнай газын бөлшек саудада өткізуге баға белгілеу кезінде бәсекелестікке қарсы келісімдер белгілері бойынша нарықтың 26 субъектісіне қатысты;
«Karabatan Utility Solutions» ЖШС мен «BAZIS Constructions» ЖШС арасындағы сатып алулардағы картельдік сөз байласу белгілері бойынша;
Сұйытылған мұнай газына монополиялық жоғары баға бойынша сұйытылған мұнай газын сақтау Паркіне, бетонды көтерме саудада өткізу кезінде жоғары баға белгілеу бөлігінде «Монтаж-01» ЖШС және Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетіне бес мамандық бойынша жоғары білім беру қызметтеріне қатысты.
Сонымен қатар, биылғы жылы 2 хабарлама шығарылды, соның ішінде:
«Алмалы құс» мекемесіне-жұмыртқа өнімдерін сату кезінде әртүрлі бағаларды қолдану кезінде үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану бойынша.
Атырау облысының энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының атына - жекелеген нарық субъектілерінің бәсекелестерге қатысты артықшылықты жағдайға қоятын бәсекелестікке қарсы іс-қимылдарының белгілері бойынша.
«Нарық субъектілерінің әрекеттерінде монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілері анықталған жағдайда, Департамент бұзушылықтарды өз еркімен жоюға мүмкіндік беретін хабарламалар мен ескертулер береді. Хабарламалар тиісінше және уақтылы орындалмаған жағдайда тергеп - тексеру тағайындалады және тергеп-тексеру қорытындысы монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 3-5% мөлшерінде айыппұл салуға және монополиялық табысты тәркілеуге әкеп соғуы мүмкін», - деп қорытындылады Айгүл Набиева.