БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНДАҒЫ БҚДА ДЕПАРТАМЕНТІНІҢ МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ ӘРЕКЕТ ЕТУ ШАРАЛАРЫ
ҚР Батыс Қазақстан облысы бойынша Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің (БҚДАД, Департамент) департаментінің басшысы Салават Вахитов Департаменттің 2022 жылғы және ағымдағы жылдың 1 тоқсанындағы қызметінің қорытындыларымен Өңірлік коммуникациялар қызметінің брифингінде сөз сөйледі.
Департамент 2022 жылы Батыс Қазақстан облысының тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне 29 талдау аяқтады. ЖЖМ, ТМД, тамақ өнімдері, есепке алу аспаптарына қызмет көрсету, сауда үй-жайларын жалға беру, көлік және т. б. нарықтары зерделенді.
«Кәсіпкерлердің, мемлекеттік және квазимемлекеттік органдардың тауар нарықтарындағы мінез-құлқын зерделеу қорытындысы бойынша департамент қант, тауық жұмыртқасы, тұз, ұн, ЖЖМ, дизель отынын сату нарықтарында, мәдениет, денсаулық сақтау, білім беру және спорт саласында тергеу жүргізбей, монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілерін жою туралы 44 хабарлама шығарды», - деді Салават Вахитов.
Өткен жылы қантты көтерме саудада өткізудің тауар нарығында жүргізілген талдау қорытындысы бойынша департамент «В. В. Сабирова» ЖК және «О. Н. Кортунова» ЖК қантты көтерме саудада өткізушілердің атына енгізілген хабарламаның негізінде монополияға қарсы заңнаманы, атап айтқанда, нарық субъектілерінің тыйым салынған бәсекелестікке қарсы келісілген іс-қимылдарын белгілеу және (немесе) тауарларды сатып алу немесе өткізу бағаларын не басқа да шарттарын ұстап тұру.
Сондай-ақ, 2020-2022 жылдар аралығында жүргізілген және хабарлама енгізілген талдаулардың қорытындысы бойынша жолаушылар тасымалдаушылары арасында субсидиялау көлемдерін заңсыз бөлуде көрсетілген көлік нарығында селективті патронат/фаворитизм фактілері анықталды және жолын кесті.
Мәселен, «ЗКАП» ЖШС 100% - ға дейін субсидия алды, ал басқа ұқсас компаниялар тек 30-дан 60% - ға дейінгі деңгейде.
Сонымен қатар, жолаушылар тасымалдаушылары арасында маршруттардың біркелкі бөлінбеуі, атап айтқанда «Орал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімімен» конкурстық рәсімдерді сақтамай 7 маршрутты беру фактілері анықталды және жолын кесті.
Бұдан әрі, хабарламаның, сондай-ақ Прокурорлық ден қою актісінің негізінде «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ БҚЗҚ (бұдан әрі – акционерлік қоғам) Табиғи монополия субъектісінің үстем және монополиялық жағдайын теріс пайдалану фактісі анықталды, атап айтқанда акционерлік қоғам тауарлық газды бөлшек саудада өткізудің 3000-нан астам шартына өзгерістер енгізілді, бұл ретте «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ (бұдан әрі-акционерлік қоғам) шарттың мәні, атап айтқанда коммуналдық-тұрмыстық тұтынушыларға қолданылмайтын тармақтарды алып тастау бойынша өзгерістер енгізілді. (Осы талаптар тауарлық және сұйытылған мұнай газын бөлшек саудада өткізу және пайдалану қағидаларының 12-тармағына сәйкес тек өнеркәсіптік тұтынушыларға қолданылады).
«Ағымдағы жылдың наурыз айында" мемлекеттік сатып алу туралы " Қазақстан Республикасының Заңында енгізілген өзгерістерге байланысты Мемлекеттік сатып алу туралы шартты тікелей жасасу жолымен бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу Мемлекеттік орган монополияға қарсы органның қорытындысы болған кезде тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алған жағдайларда, сондай-ақ сайт мониторингі барысында жүзеге асырылады www.goszakup.gov.kz. 13 хабарлама шығарылды монополияға қарсы орган жасамай шарт жасасқан мемлекеттік органдардың атына жалпы сомасы 217 504 513 теңге», - деді Салават Вахитов.
Автодилерлер нарығындағы талдау қорытындысы бойынша енгізілген хабарламалар негізінде автодилерлердің жаңа жеңіл автомобильдердің маркаларына Шевролет, Хундай және Рено маркаларына қосымша жабдық таңу фактілері жолын кесті. («Zhayik Hyundai Motors» ЖШС, «Zhayik Motors» ЖШС және «Орал-Кров-Авто Плюс» ЖШС қатысты хабарламалар шығарылды және орындалды).
«Орал құс фабрикасы» ЖШС және «Агрофирма Ақас» ЖШС өндірушілерінің іс-әрекеттерінде бірінші санаттағы тауық жұмыртқаларын сату нарығында жүргізілген талдау шеңберінде бағаларды белгілеу және (немесе) қолдау бөлігінде бәсекелестікке қарсы келісілген іс-қимылдар белгілері қаралды. Хабарламалар бағаның 6,5% - ға дейін төмендеуімен орындалды.
Бұдан басқа, БҚО әкімдігі жанынан құрылған делдалдық схемаларды анықтау жөніндегі комиссия отырыстарының хаттамасын орындау шеңберінде Департамент талдамалық шолу жүргізу кезінде бес ірі сауда желісінде («Анвар» ЖШС, «Right Market» ЖШС, «Идеал Маркет» ЖШС және «Dina Market» ЖШС) жеміс-көкөніс өнімдерін (картоп, сәбіз, пияз, қырыққабат) сату кезінде сауда үстемесінің 15%-ға жоғарылату бойынша 53 факт анықталды. Аталған құқық бұзушылық үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту ЖАО құзыретіне жатқызылғандықтан, тиісінше Барлық материалдар Орал қаласы мен Бәйтерек ауданының кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімдеріне берілді, онда «Анвар» ЖШС және «Dina Market» ЖШС қорытындылары бойынша ҚР ӘҚБтК 204-4-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Сондай-ақ, бәсекелестікті қорғау саласындағы ҚР заңнамасын бұзушылықтардың алдын алу жөніндегі шаралар жүйесіне монополияға қарсы комплаенс жатады. 2022 жылы Департамент қаланың негізгі супермаркеттер желілерімен және тамақ өнімдерін өндірушілермен («Орал құс фабрикасы» ЖШС, «Талецкий О. В.» ЖК, «Желаевский КХП» АҚ, «Сабирова В.В», ЖК «Кортунова О. Н.» ЖК және «Шанс» ЖШС) 6 монополияға қарсы комплаенс қол қойылды. Соның арқасында өндірісті жүзеге асыратын субъектілердің сақтауына, сондай-ақ әділ бәсекелестіктің негізгі қағидаттарын ӘМАТ көтерме саудада іске асыруға қол жетті.
«Ағымдағы жылға 17 - ден астам тауар нарықтарында бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізу жоспарланған. Оның ішінде ТЭК, көлік, байланыс және т.б. салалары бар. Бүгінде 7 тауар нарықтарына талдау аяқталып, 4 қатысты әлі талдау жүріп жатыр», - деп толықтырды Салават Вахитов.
Азық-түлік желілік ритейлінің қызмет көрсету нарығында жүргізілген талдау қорытындысы бойынша «Анвар» ЖШС қызметінде сауда алаңдарын ұсыну бойынша нарық субъектілерімен баламалы келісімдерге әртүрлі бағаларды қолдану бөлігінде кәсіпкерлік кодексті бұзу белгілері анықталды. Субъект Ақтөбе қаласында тіркелгенін назарға ала отырып, талдау қорытындысы бойынша материалдар тиісті хабарлама енгізу үшін Ақтөбе облысы бойынша аумақтық департаментке берілді. Аталмыш Департамент ЖШС-ға хабарламаға жолдап, құжат орындалды.
Сонымен қатар, осы талдауды жүргізу барысында Департамент «№1 Нан зауыты» ЖК («Первый» супермаркеті) тарапынан азық-түлік ритейлінің көрсетілген қызметтері үшін заңнамада белгіленген сыйақы алу мөлшерінен (ретро бонустар) асып кету бойынша бұзушылықтарды анықтады, олардың материалдары тиісінше ЖАО-ға құзыреті бойынша берілді, нәтижесінде. "№1 Нан зауыты " ЖК ҚР ӘҚБтК 204-3 бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Қазіргі уақытта Департамент пияз, күріш сату бойынша тауар нарықтарын зерделеуде.
Департамент 2022 жылы монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілері бойынша 3 тергеуді аяқтады («Батыс Қазақстан Құрылыс материалдары корпорациясы» АҚ, «АЛАУ» ЖШС және «Куба CORP» ЖШС, «Металлсервис KZ» ЖШС), бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзғаны үшін 8 әкімшілік іс қозғалды, оған монополиялық материалдарды тәркілеумен айыппұл салынды 4, 1 млн теңге мөлшерінде табыс.
Тергеу нәтижелері бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды (ҚР ӘҚБтК 159 - бабы-монополистік қызмет):
- «Батыс Қазақстан Құрылыс материалдары корпорациясы» АҚ силикатты кірпіш сатушысы хабарламаның орындалмауына байланысты 1, 2 млн теңге сомасында айыппұл түрінде әкімшілік жаза қолданылды. Айыппұл толық мөлшерде төленеді.;
- Бәсекелестікке қарсы көлденең келісімдер (Картель) үшін «Алау» ЖШС және «КUBA CORP» ЖШС сұйытылған мұнай газын сатушылар («КUВА Corp» ЖШС мөлшерінде айыппұл түріндегі әкімшілік жазалар - 54 568 теңге және «Алау» ЖШС-196 783,11 теңге, «КUВА Corp» ЖШС сомасында монополиялық кіріс - 127 898 теңге және «Алау» ЖШС-325 878 теңге).
Дұрыс ақпарат немесе белгіленген мерзімде ақпарат беру, монополияға қарсы органға дұрыс емес және (немесе) жалған ақпарат беру фактілері бойынша келесі субъектілер әкімшілік жауапкершілікке тартылды, айыппұлдардың жалпы сомасы– 2 021 580 теңге. («Бәйтерек ауданының білім бөлімі» ММ, «Сабирова В. В.» ЖК, «Кортунова О. Н.», «Zhayik Hyundai Motors» ЖШС, «Zhayik Motors «ЖШС» «Астық» агрокешені» ЖШС, «Орал Кров Авто Плюс» ЖШС).
Бірлескен тексеру қорытындысы бойынша енгізілген прокуратураның ұсынысы негізінде «Қазақстан «Халықаралық тауар биржасы» АҚ – ға қатысты-96 484 теңге сомасына әкімшілік айыппұл салынды (лицензиялау нормаларын бұзу).
Сондай – ақ, Агенттік жіберген материалдар бойынша «Қазақстан «Халықаралық тауар биржасы» АҚ-ға қатысты Департамент әкімшілік хаттама жасалып, материалдар Орал қаласының мамандандырылған әкімшілік сотына қарауға берілді (137 835 теңге айыппұл салынды).
«Сонымен қатар, монополияға қарсы ден қою шараларына нарық субъектілеріне, сондай-ақ мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдарға заңсыз актілерді бұзуды тоқтату не олардың күшін жою туралы орындау үшін міндетті нұсқамалар беру жатады. Мәселен, өткен жылы Департамент 5 ұйғарым шығарды, оның ішінде ЖАО - ға қатысты 4 ұйғарым, оның ішінде БҚО әкімдігінің атына 1 ұйғарым, сондай-ақ бизнес субъектісінің атына 1 ұйғарым шығарылды», - деді Департамент басшысы Салават Вахитов.
Бәсекелестікті қорғау саласындағы ҚР заңнамасын бұзудың алдын алу мақсатында монополияға қарсы орган нарық субъектісінің лауазымды адамына бәсекелестікті қорғау саласындағы ҚР заңнамасын бұзуға әкеп соғуы мүмкін іс-әрекеттер жасауға жол бермеу туралы жазбаша нысанда ескерту жібереді. Егер мұндай мінез-құлық Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзуға әкеп соғуы мүмкін болса және бұл ретте тергеп-тексеру жүргізу үшін негіздер болмаса, нарық субъектісі лауазымды адамының тауар нарығындағы жоспарланатын мінез-құлық туралы жария мәлімдемесі сақтандыруды жіберу үшін негіз болып табылады.
Мәселен, БАҚ-та Силикат кірпіштің бағасын көтеру туралы жария мәлімдеме фактісі бойынша, сондай-ақ БАҚ-та нан бағасын көтеру туралы жария мәлімдеме фактісі бойынша Департамент «Батыс Қазақстан Құрылыс металдары корпорациясы» АҚ силикат кірпіш өндірушісіне, «Талецкий О.В.» ЖК-ден өндірушісіне тиісті ескертулер енгізілді.
Департамент жанынан «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» мемлекеттік тұжырымдамасын іске асыру шеңберінде «Open Space» диалог алаңы жұмыс істейді, онда облыс кәсіпкерлері мүдделі мемлекеттік ұйымдармен бірлесіп бизнестің дамуына кедергі келтіретін проблемалық мәселелерді айтады. 2022 жылдың басынан бастап 10 отырыс өткізілді, бәсекелестікті шектейтін барлық анықталған кедергілер бойынша оларды жою бойынша жұмыстар жүргізілуде.
Сонымен қатар, облыста Кедергілер жөніндегі кеңес жұмыс істейді.
Өткен жылы Кеңес 9 мәселені қарады, оның ішінде жүйелі сипаттағы 4 кедергі бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне жіберілді және 5 мәселе өңірлік деңгейде шешілді.
Ағымдағы жылдың басынан бастап Кеңес 3 мәселені қарады, оның ішінде жүйелі сипаттағы 2 кедергі бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне жіберілді және 1 мәселе өңірлік деңгейде шешілді.