АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ БОЙЫНША БҚА МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ ӘРЕКЕТ ЕТУ ШАРАЛАРЫ
Алматы облысында монополияға қарсы әрекет ету шаралары туралы агенттіктің бәсекелестікті қорғау және дамыту департаментінің басшысы Ермек Камелев айтып берді.
Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің негізгі міндеті бәсекелестік ортаны құру болып табылады, бұл экономиканы мемлекет меншігінен алуды, бәсекелестік өрісті Өзгертуді, барлық кәсіпкерлер үшін тең мүмкіндіктер жасауды, нарықтарды монополиялауды тоқтатуды білдіреді.
Департаменттің жұмысы бірнеше негізгі бағыттар бойынша жүріп жатыр:
1) тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйін зерделеу;
2) монополияға қарсы заңнаманы бұзу бойынша тергеп-тексеру жүргізу;
3) тауар нарықтарындағы анықталған кедергілерді жою жөніндегі жұмыс.
Бірінші бағыт бойынша Департаментпен 2022 жылы Алматы облысының тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйіне 24 талдау аяқталды. ЖЖМ, ТМД, Тамақ өнімдері, есепке алу аспаптарына қызмет көрсету, сауда үй-жайларын жалға беру және т. б. нарықтар зерделенді.
Жүргізілген талдау қорытындысы бойынша монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілерін жою туралы 10 хабарлама шығарылды.
Алматы облысындағы проблемалардың бірі тұтынушыларды табиғи газға қосу, құрылыс-монтаждау жұмыстарының жоғары бағасы болып табылады.
Тұтынушыларды 2021 және 2022 жылдардағы табиғи газға қосу кезінде құрылыс-монтаждау жұмыстарының тауар нарығындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізілген, «Азия газ Чунджа» ЖШС-нің іс-әрекеттерінде бәсекелестікті қорғау саласындағы ҚР заңнамасын бұзу белгілері, тауар нарығына кіруге немесе тауар нарығынан басқа нарық субъектілеріне шығуға кедергілер жасау, сондай-ақ тауар нарығынан шығуға кедергілер жасау бәсекелестікті қорғау саласындағы ҚР заңнамасын бұзу белгілері, монополиялық жоғары бағаларды белгілеу, қолдау. «АзияГаз Чунджа» ЖШС-нің қалада тіркелгенін ескерсек. Алматы қаласы бойынша Департаментке берілген материалдар негізінде «АзияГаз Чунджа» ЖШС - не қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Осыған ұқсас бұзушылықтар «APL Construction» ЖШС-де табылды, оған қатысты материалдар тиісті шаралар қабылдау үшін Алматы қаласы бойынша АЗРК департаментіне жіберілді.
Алматы қаласы бойынша департамент «APL Construction» ЖШС-не қатысты Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің құқық бұзушылық белгілері бойынша әкімшілік іс қозғады.
ҚМЖ қызметтері бойынша жұмыс шеңберінде нарық субъектілеріне монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілерін жою туралы 4 хабарлама шығарылды.
2022 жылдың қорытындысы бойынша БҚДАД прокуратурамен және Алматы облысының әкімдігімен бірлесіп ҚМЖ нарығындағы жағдайды және облыс халқы үшін табиғи газға қосылу құнын зерделеу жөніндегі жұмыс тобын құрды.
Жұмыс нәтижелері бойынша абонентті газға қосудың шекті құнын 350 мың теңгеден аспайтын мөлшерде бекіту туралы келісімге қол жеткізілді. Бұған дейін абоненттерді орталық газбен жабдықтау желілеріне қосу құны орта есеппен 450-500 мың теңгені құрады, яғни жүргізілген іс-шаралар нәтижесінде бұл қызметтің құны 100-150 мың теңгеге азайды.
Сондай-ақ, 2022 жылы Департаментпен домофон, медициналық қызметтер, қантты өткізу және өндіру, мектепке дейінгі білім беру қызметтері және көмірді өткізу бойынша монополияға қарсы комплаенстің 15 сыртқы актісі қаралды, барлық актілер бойынша олардың Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасының нормаларына сәйкестігі белгіленді.
Медициналық ұйымдармен комплаенс қорытындысының нәтижелері бойынша Медициналық қызметтердің бағасы 5-тен 10% - ға дейін төмендетілді, бұдан басқа, і. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті білім беру қызметтерінің бағасын 2021 жылғы деңгейде тіркеді. Сондай-ақ, домофон ұйымдарымен жасалған комплаенс нәтижелері бойынша домофон қызметтерінің бағасы 2020 жылдан бастап өзгеріссіз қалды және тұтынушы енді домофон жүйелеріне ақы төлеу және қызмет көрсету қызметтерінің нұсқаларын дербес таңдайды.
Ағымдағы жылға 20-дан астам тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйін зерттеу жоспарланған.
Талдау жүргізу біздің облыста қандай да бір нарықтардың қаншалықты дамығанын, нақты тауар нарықтарында қандай кедергілер бар екенін және нарық доминанттары тарапынан нарықтық билікті теріс пайдаланудың бар-жоғын түсінуге мүмкіндік береді. Нарықтық билікті теріс пайдалану көбінесе зерттелген тауар нарығында ғана емес, сонымен қатар байланысты салаларда да үлкен салдарға алып келеді, сонымен қатар нарықтың субъектілер арасындағы адал бәсекелестікті күшейту бөлігінде дамуына жол бермейді, бұл нарықтың одан әрі монополиялануы әкелуі мүмкін.
Екінші бағыт бойынша Бәсекелестікті қорғау мақсатында нарық субъектілері монополияға қарсы заңнаманы бұзғаны анықталған жағдайда хабарламалар, ескертулер беру не әкімшілік айыппұлдар салумен тергеу жүргізу және монополиялық табысты тәркілеу жолымен ден қою шаралары қабылданады.
Мәселен, Департамент 2022 жылы монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілері бойынша 9 тергеуді аяқтады, бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзғаны үшін 6 әкімшілік іс қозғалды, оған 6 миллиард теңгеден астам монополиялық кіріс тәркіленіп айыппұл салынды.
Атап айтқанда, Департамент Алматы облысының Прокуратурасымен бірлесіп Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын сақтау бөлігінде «Altyn Orda QazTrade LTD» ЖШС қызметіне тексеру жүргізді.
Осылайша, Департамент Алматы облысының аумағында бәсекелестікті дамыту бойынша кешенді жұмыс жүргізуде.