ТМККК – ҒА БӘСЕКЕЛЕСТІК ҮШІН ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ШАРТТАР НЕМЕСЕ ЕЛДІҢ ДӘРІЛІК ҚАУІПСІЗДІГІ?
Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі жанындағы кедергілер жөніндегі республикалық кеңестің отырысында ТМККК шеңберінде ұзақ мерзімді шарттар жасасу тәсілдері бәсекелестікті шектеу тұрғысынан қаралды. Оған фарминдустрия, мемлекеттік органдар, индустрияны өндірушілер мен қолдау қауымдастығының өкілдері және нарықтың басқа да мүдделі қатысушылары қатысты.
Фарма нарығының жекелеген қатысушыларының деректері бойынша қазақстандық фармацевтикалық өнім өндірушілердің арасында нарықты монополияландыру үрдістері байқалады. Бұған ұзақ мерзімді жеткізу шарттарын жасасу тәжірибесі ықпал етеді. Бүгінгі күні Бірыңғай дистрибьютор "СК-Фармация" ЖШС дәрілік заттардың 920 атауын және медициналық бұйымдардың 3 768 атауын жеткізуге 34 отандық өндірушілермен ұзақ мерзімді шарттар жасасты.
2009 жылы ұзақ мерзімді жеткізу шарттарын жасасу идеясы отандық өндірушілерді қазақстандық фармацевтикалық өндірістерді құру мен жаңғыртуда қолдау қажеттілігінен туындап, оларға алдымен 7 жыл ішінде, кейін 10 жыл ішінде мемлекетке кепілдендірілген өнім өткізуді қамтамасыз етті. Қабылданған шара белгілі бір дәрежеде импортты алмастыруға ықпал етті және Қазақстанда шығарылған өнімді сатып алу үлесін ұлғайтты. Алайда фармацевтикалық өнімді ұзақ мерзімді жеткізу шарттары бойынша сатып алу үлесі сатып алуға бөлінетін қаражат көлемінің ұлғаю үрдісіне ие, ал тендер арқылы - төмендеу үрдісі байқалады. Бірыңғай дистрибьютордың деректері бойынша, егер 2011 жылы тендер арқылы сатып алуға бөлінген қаражаттың 81% – ға жуығы жұмсалған болса, 2021 жылы-41%. Бұл ретте ұзақ мерзімді жеткізу шарттары арқылы сатып алуға бағытталған қаражаттың үлесі 2011 жылы 18% – ды, ал 2021 жылы-35% - ды құрады.
Көптеген ұзақ мерзімді шарттар 10 жыл бұрын жасалған. Олардың алдағы қолданылу мерзімінің аяқталуын ескере отырып, нарыққа қатысушылар бәсекелестікті шектеу тұрғысынан оларды жасасу тәсілдерін Кедергілер жөніндегі кеңестің қарауына туралы мәселені көтерді.
Отырысқа қатысушылардың бірі, "Вива Фарм" ЖШС құрылтайшысы Батырбек Машкеев ұзақ мерзімді шарттардың қолданыстағы схемасына өзгерістер енгізуді ұсынды.
- Егер Қазақстанда ең болмағанда бір тіркелген генерик жасалса, онда оны ұзақ мерзімді шарттар бойынша конкурс номенклатурасына енгізудің қажеті жоқ. Ұзақ мерзімді шарттар жергілікті өнеркәсіпті дамыту үшін қолданылады. Бірақ егер өнім әлдеқашан жасалған және біреу әзірлеген болса, онда оны 10 жылға арналған ұзақ мерзімді шарттарға қосу және басқаларға өз ұсыныстарын беруге мүмкіндік бермеу не үшін қажет?
Оны "Денсаулық баршаға" қозғалысының азаматтық белсендісі Амангелді Рүстем қолдап, ұзақ мерзімді шарттар жүйесі нарыққа кіруге кедергі болып табылатынын атап өтті.
- Ұзақ мерзімді шарттар жүйесі, егер жойылмаса, айтарлықтай өзгеруі тиіс. Бұл тиісінше бюджет қаражаты мен пациенттерді үнемдеуге әкеп соғады.
ТМККК шеңберінде қолданыстағы ұзақ мерзімді шарттар жүйесінің артықшылықтары мен кемшіліктерін "СК Фармация" басқармасының төрағасы Есқалиев Ерхат белгіледі. Өз кезегінде, денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шаронов Денсаулық сақтау министрлігінде ұзақ мерзімді шарттардың күшті және әлсіз жақтарын талдау үшін жұмыс тобы құрылатынын мәлімдеді.
- Жалпы, біз ұзақ мерзімді шарттардың қажет екендігін қолдаймыз, өйткені біздің фармацевтикалық салаға арналған нарығымыз шағын болып саналады. Бірақ, өкінішке орай, осы шарттардың тиімділігін, мысалы, өнім экспортының көлемін, өндірісті оқшаулау тереңдігін бағалаудың нақты критерийлері жоқ. Біздің "Дені сау ұлт" ұлттық жобасы аясында ОТӨ үлесін 50% - ға дейін жеткізу бойынша міндеттеріміз бар, ал ұзақ мерзімді шарттар кепілдік ретінде қарастырылады және жалпы салаға инвестицияларды тартымды етеді. Егер біз ұзақ мерзімді шарттар жүйесін жойсақ, инвесторлар бізге келмейді және біз өзіміздің дәрілік қауіпсіздігімізді қамтамасыз етпейміз. Пандемия көрсеткендей, әсіресе барлық елдер өздерінің мүдделері туралы ойлана бастаған және дәрі-дәрмектерді шығаруға тыйым салған алғашқы жылы, бізде дәрі-дәрмектерді жеткізуде қиындықтар туындады және бөлшек саудада көптеген дәрі-дәрмектер болған жоқ. Бұл мәселені жан-жақты және кең қарау керек.
Отырыстың қорытындысы бойынша Кедергілер жөніндегі кеңес мүшелері Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Кедергілер картасына ұзақ мерзімді шарттар жасасу тәсілдерін қайта қарау мәселесін енгізуді шешті.