БҚДА-НЫҢ ДӘРІЛІК ЗАТТАРҒА БАҒА БЕЛГІЛЕУ ЖҮЙЕСІНЕ КІРУІ: БАҒАЛАРДЫҢ ТӨМЕНДЕУІ ЖӘНЕ БИЗНЕС-ПРОЦЕСТЕРДІ РЕФОРМАЛАУ
2020 жылдың соңында Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі дәрілік заттарға (ДЗ) баға белгілеу жүйесіне қосалқы реттеуші ретінде кірді. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігімен (ДСМ) бірлесіп соңғы 9 ай бойы объективті баға белгілеу тәсілдері жүйелі түрде пысықталды. Бірлескен жұмыстың басты критерийлері бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу және елдің импортқа тәуелділігін ескере отырып, қатаң реттеу кезінде нарықта препараттардың болуын қамтамасыз ету және тапшылығына жол бермеу болды. Тұтастай алғанда, қазақстандық баға белгілеу жүйесі мен халықаралық тәжірибені талдау нәтижелері бойынша Агенттік бағаны реттеу - бағаны шекті жол берілетін деңгейге дейін көтеруге әсер ететін және бизнестің ағымдағы шығындарды ескере отырып, өз бетінше объективті төмен бағаны белгілеуге ұмтылысын болдырмайтын шара деген қорытындыға келді. Бұл тәсіл көбінесе сату бағасын көтеруге әкеледі.
Антиковидті препараттар бағасының орташа есеппен 27% - ға төмендеуі%
Мемлекет басшысының медициналық препараттарға, оның ішінде бірінші кезекте, covid-19-ды емдеуге арналған препараттарға бағаны төмендету жөніндегі жұмысты жүргізу тапсырмасы бойынша Агенттіктің ұсынымымен 2021 жылдың қаңтарында антиковидті препараттардың 232 сауда атауы бойынша бағасы орта есеппен 27% - ға төмендетілді.
Сонымен қатар, баға белгілеу жүйесіне талдау жеткізушілерге препаратарды тіркеу кезінде бағаны көтеруге мүмкіндік беретін факторлардың болғанын көрсетті:
- инвойстар өндірушілер немесе жеткізушілермен келісімшарттармен расталмаған,
- референттік елдердегі бағалар туралы ақпарат қайта тексерілмейді;
- көліктік және кедендік шығындар қайта тексерілмейді;
- дәрілердің бағасына маркетингтік шығындар, ондай шығындар болмаған жағдайда да енгізілуі мүмкін (30 - дан 50% - ға дейін), бұл ретте қосымша көтерме және бөлшек саудада өткізу үшін сату кезінде бойынша алдау көзделген (көтерме саудада өткізу үшін үстеме бағаның регрессивті шкаласына сәйкес 21-ден 10% - ға дейін, дәрілік заттың құнына байланысты бөлшек саудада сату 55-тен 10% - ға дейін сараланады).;
- бөлшек сауда үшін инвойстардың ең жоғары бағасы қабылданады (соңғы 12 айда), бұл ретте мемлекеттік сатып алуда бағалар ең төмен үш инвойс бойынша реферирленеді.
2 426 препараттың шекті бағасын 22% - ға төмендету
Жыл басынан бері ҚР ДСМ бұйрығымен 2021 жылғы 27 тамызда бекітілген ДЗ тізбесіне шекті бағалар бірнеше қайтара есептелді. Атап айтқанда, өндірушімен бағаны растайтын келісімшарт болмаған жағдайда оны растау үшін қайта есептеу алдыңғы 12 айдағы нақты бағалар бойынша жүзеге асырылды. Маркетинг шығындары қайта есептеліп, 50% - дан 30% - ға дейін төмендетілді. Нәтижесінде БҚДА ұсынған тәсілдер дәрілік заттарға 2 426 препарат бойынша мәлімделген бағаларды орта есеппен 22% - ға төмендетуге, 2 654 препарат баға деңгейінде қалдыруға мүмкіндік берді.
Бұл ретте, 1337 препарат бойынша өндіруші бағасының өсуіне байланысты бөлшек сауда бағасының орташа есеппен 27,25% - ға (1,2-ден 37,5% - ға дейін) көтерілетіні келісілді.
Бағалар 147 тауар атауы бойынша ковидқа қарсы тізбеден дәрілік заттарды алып тастауға байланысты 2020 жылғы желтоқсанда тіркелген бұрынғы деңгейіне қайтарылды, оның ішінде 6 ДЗ бойынша бағалар жаңа өтінімдер негізінде есептелген, шекті бағалардың өсуі бөлшек саудада орта есеппен 104,2% - ды (1,88% - дан 382,2% - ға дейін) құрады, 25 ДЗ бойынша бағалар орта есеппен 33,9% - ға (1% - дан 46,9% - ға дейін) төмендеді.
Бәсекелестікті дамыту жөніндегі заң жобасында ДЗ-ны қайта реттеудің жаңа тәсілдері
Жүргізілген талдауға негізделген дәрілік заттарды қайта реттеу мен олардың бағасын белгілеудің жаңа тәсілдері қазіргі уақытта ҚР Парламенті Мәжілісінің қарауында жатқан Бәсекелестікті дамыту жөніндегі заң жобасында баяндалған. Атап айтқанда, Агенттік дәрі-дәрмектер нарығындағы бәсекелестік деңгейіне, тапшылықтың болмауына және өзара алмасушылықтың болуына қарай қалыптастырылатын тізбе бойынша көтерме-бөлшек сауда нарығында реттеуді қалдыруды ұсынды. Бұл дегеніміз, бір халықаралық патенттелмеген ДЗ атауы аясында әр түрлі өндірістің үш аналогы бар немесе кемінде екі отандық өндіруші бар препараттар ғана қайта реттеледі дегенді білдіреді.
Бұл ретте Заң жобасында қайта реттеудің орнына дәріханалар, көтерме сауда және дистрибьюторлар бағаларына мониторинг жүргізу көзделген, бұл субъектілерді өздігімен белгілеген бағаларын алып-сатарлық жолмен өсіру және бағалық сөз байласуға тексеруге мүмкіндік береді.
Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығының бизнес-процестерінің реформалары
Нарықта бәсекелестердің пайда болуы үшін Агенттік ДСМ үшін өндірісті оқшаулау арқылы Қазақстанда дәрілік заттар желісін кеңейту, бизнес бетпе-бет келетін рұқсат беру және реттеу функцияларын жеңілдету арқылы нарыққа кіру кедергілерін жою бойынша ұсынымдар әзірледі. Ұсынылған реформалар қамтиды:
- дәрілік заттарды тіркеу және сараптау рәсімдерін барынша азайту (дәрілік заттардың қауіпсіздігі, сапасы және тиімділігі туралы қорытынды беру): тіркеу және сараптама жүргізу мерзімдерін қысқарту (210 күн), құжаттар тізбесін қысқарту, мемлекеттік қызмет құнын төмендету;
- ақпараттық жүйеде процестерді автоматтандыру арқылы дәрілік заттардың бағасын тіркеудің (қалыптастырудың) ашықтығын қамтамасыз ету;
- дәрілік заттардың әртүрлі тізімдеріне препараттарды енгізу мерзімдерін және қараудың объективтілігі мақсатында формулярлық және өзге де комиссияның жұмысын қайта қарау.
Агенттік ұсынылған реформаларды енгізу нәтижесі – фармацевтикалық нарықта адекватты бағалар, жетіспеушіліктің болмауы, өнімді таңдау еркіндігі және оның сапасының артуы болады деп санайды.
Сурет ашық көздерден алынды