ЖЭК ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨТКІЗУ НАРЫҒЫНА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ КЕДЕРГІЛЕРІ
Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің бастамасымен ағымдағы жылғы 20 тамызда Павлодар облысы бойынша тауар нарықтарына кіру кедергілерін анықтау және жою жөніндегі кеңестің кезектен тыс отырысы өтті.
Күн тәртібіне электр энергиясы нарығындағы екі кедергіні жоюға қатысты мәселе шығарылды:
- жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) жобаларын іріктеу бойынша аукциондық сауда-саттыққа қатысу үшін қаржылық қамтамасыз ету мөлшерін азайту;
- бұрын пайдалануда болған ЖЭК қондырғыларының аукциондық сауда-саттығына қолжетімділік.
Бұған дейін Кедергілер жөніндегі кеңестің ақпараты негізінде Агенттік тарапынан Энергетика министрлігіне анықталған кедергілер мен оларды жою қажеттілігіне қатысты негіздемелер көрсетілген хат жіберілген болатын.
Кеңес қатысушыларының пікірінше, құжаттамасыз аукциондық сауда-саттықта 1 киловаттқа 2000 теңге және құжаттамамен сауда-саттықта 1 киловаттқа 5000 теңге мөлшерінде қаржылық қамтамасыз етуді енгізу жөніндегі талаптар ЖЭК-те электр станцияларын пайдалануға беруге ниет білдірген әлеуетті қатысушылардың шеңберін шектейді.
Бұрын пайдалануда болған ЖЭК қондырғыларының аукциондық сауда-саттығына жол бермеу (ҚР Энергетика министрлігінің 2017 жылғы 21 желтоқсандағы № 466 бұйрығы) негізсіз, себебі электр қондырғыларын пайдалану мерзіміне қарамастан электр энергиясының желісіне жіберілетін техникалық параметрлер (жиілігі 50 Гц, кернеу сыныбы және т. б.) сақталады.
ҚР Энергетика министрлігі осы ұсыныстарға жауап ретінде оларды қабылдаудың мүмкін еместігін көрсететін негіздемелер ұсынды.
Атап айтқанда, министрлік 1 МВт ЖЭК орташа құнын ескере отырып, шамамен 420 млн. теңге қаржылық қамтамасыз ету мөлшері жобаның жалпы сомасының шамамен 0,5%-ын құрайды. Егер қатысушы аукциондық сауда-саттықтың жеңімпазы болмаған жағдайда, қаржылық қамтамасыз ету инвесторға толық қайтарылады.
Сонымен қатар, министрлік аукциондық сауда-саттық басталған сәттен бастап 2018-2020 жылдар аралығында аукциондық сауда-саттықта жеңіп шыққан 9 компания қаржылық қамтамасыз етуді ұсынбау себебінен есеп айырысу-қаржы орталығымен шарт жасаспағанын атап өтті.
Жүргізілген статистикаға сәйкес 2018-2020 жылдардағы аукциондарға қатысушылар саны - 172 компания, оның ішінде 2018 жылы – 113, 2019 жылы – 32, 2020 жылы - 27, қазақстандық және шетелдік инвесторлардың жоғары қызығушылығын айқын көрсетеді және қаржылық қамтамасыз етудің белгіленген мөлшері инвесторлар үшін кедергі болып табылмайды.
Бұл ретте ЭМ аукциондық сауда-саттықты қаржылық қамтамасыз ету деңгейінің төмендеуі алыпсатарлардың қатысуына әкеп соғуы мүмкін екенін атап көрсетеді.
Бұрын пайдалануда болған ЖЭК объектілерін салу кезінде жабдықты пайдалануға рұқсат беру жөніндегі ұсынысқа қатысты министрлік бұл ЖЭК объектілері жұмысының сенімділігіне теріс әсер ететінін және технологиялық апаттар туындауының және электр энергиясын беруді ажыратудың (кернеудің төмендеуі, жиіліктің төмендеуі, мәлімделген қуаттан ауытқу, жабдықтың жануы және т.б.) жоғары тәуекелін тудыратынын себептермен атап өтеді.
Павлодар кедергілер жөніндегі кеңес мүшелері кепілдікті қамтамасыз ету сомасы төмендеген жағдайда алыпсатарлардың ықтимал пайда болуы және шарттық міндеттемелерді орындамаудың ықтимал тәуекеліне сілтемелер негізделмегенін және фактілермен расталмағанын атап өтті.
Статистика министрлігі аукциондық сауда-саттыққа қатысушылардың саны бойынша келтірген бөлігінде Кедергілер жөніндегі кеңес мүшелері 2018-2020 жылдар кезеңінде аукциондарда қатысушылар санының төмендеу үрдісі байқалатынына назар аударады (2018 жылы – 113, 2019 жылы – 32, 2020 жылы – 27). Павлодар кедергілер жөніндегі кеңес мүшелерінің пікірінше, 2019 жылдан бастап аукциондық сауда-саттыққа қатысушылар санының күрт төмендеуі бизнес субъектілерінің аукциондық сауда-саттыққа қол жеткізуін шектеу бөлігінде 2018 жылы ережеге енгізілген өзгерістердің тікелей салдары болып табылады. Бұл нарықтағы бәсекелестікке теріс әсер етеді.
Павлодар облысы бойынша кедергілер жөніндегі кеңес мүшелері атап өткендей, олардың ұсыныстарында ЖЭК пайдалану объектілерін салу және пайдалану кезінде НҚА талаптарын, сондай-ақ электр желілеріндегі техникалық және сапалық параметрлерге сәйкес келетін генерациялайтын жабдықты пайдалану қажеттілігін болдырмайды. Сондықтан ұсынылып отырған өзгерістер ЖЭК объектілері жұмысының сенімділігіне және энергия жүйесіне теріс әсер етпейді.
Өткізілген кеңестің қорытындысы бойынша осы мәселені уәкілетті органмен одан әрі пысықтау мақсатында кеңеске қатысушылар бұрын өткізілген сауда-саттық бойынша қаржылық қамтамасыз етуді ұсынбау себептерін, сондай-ақ қолда бар шектеулердің негізділігін және бұрынғы ЖЭК электр қондырғыларын пайдалануда аукциондық сауда-саттыққа жіберу перспективаларын қосымша зерделеуді шешті.
Сурет ашық көздерден алынған