ЭЛЕКТРОНДЫҚ САУДА АЛАҢДАРЫНДА СҰЙЫТЫЛҒАН МҰНАЙ ГАЗЫН САТЫП АЛУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Бойынша ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Алматы облысы бойынша департаменті кедергілер жөніндегі Кеңестің отырысында 2021 жылғы 29 шілдеде онлайн режимінде талқылады.

            Отырысқа қатысушылар электрондық сауда алаңдарында (ЭСА) сұйытылған мұнай газын (СМГ) сатып алу мәселелерін көтерді. Кедергілер жөніндегі Кеңес төрағасының орынбасары, кәсіпкер Светлана Просяйникова ең өзекті мәселелер мен ықтимал шешу жолдарын атап өтті.

            Оның айтуынша, мұнай өңдеу зауыттары ЭСА-дағы негізгі және қосымша сауда сессияларына бір уақытта шықпайды, жеткізуші зауыттар СМГ өткізу үшін көлемін қоймайтындықтан сауда-саттықтың өткізілмеген жағдайлары байқалады. Бұл ретте, Энергетика министрлігі бекіткен сұйытылған мұнай газын жеткізушілер тарапынан электрондық сауда алаңдары арқылы СМГ сауда-саттығын ұйымдастыру және өткізу қағидаларының 25-тармағына сәйкес ТМД-ның жеткізу жоспарында көрсетілген көлемдерін сатушылар бес жұмыс күні ішінде ЭСА арқылы өткізуге қояды.

            Сондай-ақ, қағидаларға сәйкес, сауда-саттықты ұйымдастырушы көрсетілген кезең ішінде әрбір сауда құралы бойынша бес сауда сессиясын өткізеді. Алайда, іс жүзінде сессиялардың саны 15-ке дейін жетеді, бұл бағаның 150% - ға дейін көтерілуіне әкеледі, өйткені әрбір сауда сессиясына 10% - ға өсу қосылады.

            Қағидалардың 30-тармағына сәйкес СМГ-дың сатушылары әрбір сауда сессиясына тең үлестермен, яғни сауда-саттыққа шығарылған СМГ-дың барлық көлемінің 20% - ынан сатуға партияларды шығаруға тиіс. Алайда, бұл талаптар да сақталмайды: өндірушілер алғашқы сауда – саттыққа ең аз көлемді қояды, бұл сатып алушылар тарапынан сұраныстың артуына және нәтижесінде бағаның өсуіне әкеледі.    

            Светлана Просяйникованың айтуынша, соңғы айларда жеткізу жоспары бойынша бөлінетін СМГ көлемі екі есе азайды. Нәтижесінде қызметі тұтынушылардың әлеуметтік санаты (ауылдық елді мекендердің тұрғындары, аз қамтылған отбасылар және т.б.) үшін тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын өткізумен байланысты газ желісі ұйымдары "әлеуметтік" газды толық ала алмайды. Мұндай ГЖҰ жоғары бағамен сауда алаңдарында сұйытылған газды сатып алудан бас тартуға мәжбүр, бұл халықтың осы санаты үшін нарықта газ тапшылығының туындауына немесе түпкілікті тұтынушы үшін бағаның өсуіне әкеледі.

            Осы кемшіліктерді ескере отырып, Светлана Просяйникова кедергілер жөніндегі Кеңестің қарастыруына келесі ұсыныстарды енгізді:

1. "Биржалық сауданы дамыту және жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасы қабылданғанға дейін ағымдағы жылдың соңына дейін ЭСА арқылы іске асырылатын ТМД көлемдері 50% шегінде белгіленсін, ал басқалары 50% ЭСА-дан тыс жеткізу жоспары бойынша қалдырылсын.
2. Халыққа арналған топтық резервуарлық қондырғылар және тұрмыстық баллондар арқылы жеткізілетін әлеуметтік газ көлемін қоспағанда, сұйытылған мұнай газының барлық көлемін электрондық сауда алаңдарына өткізудің "газ және газбен жабдықтау туралы" заңда нақты тұжырымы жазылсын.

            Отырыс қорытындысы бойынша кеңес мүшелері уәкілетті және басқа да мүдделі мемлекеттік органдардың атына қарастыру үшін хат жолдау туралы шешім қабылдады.

*Кедергілер жөніндегі кеңес мүшелерінің пікірі ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің ресми ұстанымы емес

ашық көздерден алынған фотосурет