ҰЙЫМДАСТЫРЫЛҒАН АЗЫҚ-ТҮЛІК САУДАСЫНЫҢ ДАМУЫ БАРЛЫҒЫНА ТИІМДІ
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары (ӘМАТ) нарығының өндірушілерімен және басқа да қатысушыларымен кездесу сессиясы шеңберінде Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің қорытынды кездесуі сауда желілері өкілдерімен өткен кездесу болды. ӘМАТ бағасын тұрақтандыру бойынша ықтимал шараларды талқылауға жұмыртқа өндірушілер қауымдастығының өкілдері мен қарақұмық жармасын қайта өңдеушілер және "Атамекен" ҰКП қатысты. Диалог өтті: нарықтың барлық қатысушылары базарлар мен базарларда ұсынылған саудаға қарағанда сауда желілері арқылы ұйымдастырылатын өркениетті сауданың әлдеқайда артықшылықтары көп екендігімен келісті. Және оның одан әрі дамуы өндірушіден сатып алушыға дейін бәріне тиімді болады.
Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы Серік Жұманғарин атап өткендей, сауда желілерінің өкілдерімен кездесу кәсіпкерлердің құқықтары жөніндегі уәкіл Рустам Жүрсіновтың ұсынысы бойынша өтті, сауда желілері монополияға қарсы комплаенсті пысықтауға дайын.
- Қазіргі уақытта біз сауда желілерінің қызметіне талдау жүргіземіз, әлеуметтік маңызы бар тауарларды жеткізу мен сатудың барлық тізбегін тексереміз, - деп атап өтті Серік Жұманғарин. - Егер сауда желілері монополияға қарсы комплаенске қол қоюға дайын болса, өнімнің кіруінен бастап шығуына дейін өз қызметін көлденең бақылауға және барлығына, ең бастысы өндірушілер үшін ашық болуға дайын болса, онда бұл құжат барлық тараптарға тиімді болады. Біріншіден, ол сауда желілерін монополияға қарсы реттеуге осал етеді, екіншіден, отандық өндірушілер өздерінің өнімдерінің сөрелерде болуын болжай алады, үшіншіден, бұл өнімнің өзіндік құнының төмендеуі тұтынушылар үшін трендке айналады, өйткені өнімнің түпкілікті бағасының кейбір компоненттері жойылады.
Қазақстанның сауда кәсіпорындары қауымдастығы басқарма төрағасының орынбасары Эльбеги Әбдиев өз тарапынан егер олар қатаң монополияға қарсы реттеуден босатылса, кейбір сауда желілері монополияға қарсы комплаенске қол қоюға дайын екенін атап өтті. Себебі өнімнің түпкілікті бағасына әсер ететін негізгі фактор жеткізу бағасының өсуі болып табылады. Сауда желілері арқылы ӘМАТ заңнамада белгіленген 15% шегінде ең төменгі сауда үстемесімен өткізіледі, ол ЕТҚ, жалға алу, кредиттерге қызмет көрсету және т.б. сияқты ілеспе шығындарды өтемейді, ал кейде тіпті минусқа да кетеді. Кейбір сауда желілерінде ілеспе шығындар айналымның 20-30% құрайды.
Эльбега Абдиевтің айтуынша, барлық сауда желілері жаңа өндірушілер үшін ашық, өйткені сөрелердегі бәсекеге қабілетті өнім сауда желісінің бәсекеге қабілеттілігінің белгісі болып табылады. Бірақ егер сатылмаған тауарларды қайтаруға заңмен тыйым салынса, бұл кейбір бөлшек сауда желілерінің жаңа жеткізушілерге кіруді шектеуіне әкелуі мүмкін. Жаңа тауарлармен тәжірибе жасау қиынырақ болады, бұл әрқашан тәуекелдер және сатылмаған тауарлардың үлкен ықтималдығы.
- Басқалар сияқты емес біз ӘМАТ-тың төмен бағада болуына қызығушылық танытамыз - деп жалғастырды Magnum Cash&Carry төрағасының орынбасары Яков Фишман, – үстемеақы мөлшері туралы заңнамалық талап болмағанда да, ол бәрібір шамамен 15% болды. Біз жаңа жеткізушілер үшін ашықпыз, біздің сайтта барлық талаптары бар үлгілік шарт тұр, оны толтырып бізге онлайн қарауға жіберу мүмкіндігі бар. Егер картопты, пиязды арзан бағамен жеткізуге дайын адамдар болса, біз ұсыныстарын қазір-ақ қарастыруға дайынбыз.
Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің деректері бойынша, ұйымдастырылмаған бөлшек сауда бүгінде ритейл нарығының 70% - ын алып отыр, бұлар әлеуметтік маңызы бар өнімдердің бағасы бақыланбайтын нарықтар, базарлар.
Эльбеги Абдиев өркениетті сауданың белсенді дамымауының себептерін айтты. Бұл жоғары салық салу, шығындар өтелмейтін табиғи шығындар салдарынан тауарлардың жоғалуы, логистиканың дамымауы, жаңа супермаркеттер ашуға үлкен шығындар және мемлекет тарапынан қатаң реттеу болып отыр. Мемлекет өркениетті бөлшек сауданы неғұрлым қатаң реттесе, өркениетсіз бөлшек сауданың артықшылығы соғұрлым жоғары болады.
Кездесу қорытындысы бойынша қатысушылар жақын арада монополияға қарсы комплаенс нормаларын пысықтау үшін бастамашыл топ құратын болып келісті.