«AMANAT» партиясының 2023-2027 жылдарға арналған «ХАЛЫҚПЕН БІРГЕ!» сайлауалды бағдарламасын орындау бойынша Жол картасын іске асыру МОНИТОРИНГІ

3.2. Күшті кәсіпкерлер

115.

Тауар нарықтарына кіру кедергілерін жою, бірл.

БҚДА

(келісім бойынша)

мүдделі орталық мемлекеттік органдар

Бірл.

10

Орындауда

Жойылған кедергілер:

1. Бөлшек сауда нарығына шығу кезінде азық-түлік өнімдерін өндірушілер мен жеткізушілерді шектейтін бөлшек сауда желілерінің қосымша қызметтерді көрсетуімен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Атап айтқанда, «Magnum Cash&Carry» ЖШС жеткізушілермен келісім-шарт жасасу кезінде әртүрлі қызметтердің 34 түрі үшін ақы алу тәжірибесін қолданған. Сондай-ақ келісім-шарттардың талаптарына, оның ішінде әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары үшін өнім құнының 5% және одан да көп мөлшерінде заң талаптарына қайшы келетін міндетті сыйақыны енгізу жағдайлары орын алған. Осыған байланысты, өндірушілер жұмыртқаны бөлшек сауда желілеріне өткізу кезінде (өнімді жылжыту қызметтері, ретро бонустар және т.б.) 7,5% шығындар түрінде өнімнің өзіндік құнына қосымша шығындарды енгізді, бұл өнім бағасының өсуіне әкелді.

2025 жылғы 6 наурыздағы монополияға қарсы комплаенстің талаптарды сақтау аясында «Magnum Cash&Carry» ЖШС азық-түлік жеткізушілеріне көрсетілетін қызметтердің тізімін 34-тен 9-ға дейін қысқартты. Сондай-ақ, барлық санаттағы тауық жұмыртқасын жеткізушілерден қызмет ақысын алу да алынып тасталды, бұл осы өнімге бағаның құбылмалылығы жағдайында маңызды қадам болды.

Қазақстанның жұмыртқа өндірушілері қауымдастығының мәліметінше, бөлшек сауда желісіндегі сыйақыны алып тастау сату бағасының орта есеппен 10% төмендеуін қамтамасыз етті.

2. «Meta Platforms, Inc.» компаниясының шартты негізсіз бұзуына байланысты бәсекелестікті дамыту үшін тосқауыл. «Қазақстандық авторлық қоғам» Республикалық қоғамдық бірлестігінен.

Агенттікке «Қазақстандық авторлық қоғам» Республикалық қоғамдық бірлестігінің (бұдан әрі – КазАК) өтініші келіп түсті.

Айналымнан «Meta Platforms, Inc.» компаниясы шығады. Instagram және Facebook-тен қазақстандық музыканттардың музыкасын алып тастап, казакпен жасалған шартты өз бастамасымен бұзды. Сонымен бірге, Меtа ертегілерді әділ лицензиялық сыйақы туралы келіссөздер жүргізуден бас тартты, оның ережесін пайдаланып, казакты негізсіз шарттар қою арқылы әділетсіз лицензиялық келісімді қабылдауға мәжбүр етті.

Өтінішті қарау шеңберінде Агенттік Меtа мекенжайына сұрау салуды жолдады, сондай-ақ мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп Меtа өкілдерімен кеңеске қатысты, онда Метаға ҚР заңнамасын, оның ішінде бәсекелестікті қорғау және дамыту саласындағы заңнаманы сақтау қажеттілігі туралы ұсынымдар берілді.

2025 жылдың 14 мамырында арасындағы келісімге қол қою туралы жауап алынды Мета және КазАК бұл цифрлық дәуірде авторлық құқықты қорғауға деген жалпы міндеттемені күшейтеді.

3. Энергетика министірлігінің мұнайды жеткізудің айлық кестелерін бекіту тетігі арқылы ішкі нарыққы мұнай жеткізу көлемін тең реттеумен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Мұнайды жеткізу кестесін қалыптастырудың қолданыстағы қағидаларында (бұдан әрі-Қағидалар) Энергетика министрлігінің айлық жеткізу кестелерін бекіту тетігі арқылы ішкі нарыққа мұнай жеткізу көлемін реттеу көзделген.

Бұл ретте Қағидалардың 3-тармағына сәйкес мұнайды жеткізу кестесі жер қойнауын пайдаланушылардың ай сайынғы өтінімдері негізінде әзірленеді. Жеткізу кестесінде жер қойнауын пайдаланушылардың атаулары, мұнай иелерінің (жер қойнауын пайдаланушылардың) экономикалық және логистикалық құрамдас бөліктерін есепке алмай, мұнай және мұнай өңдеу зауыттарының жеткізу көлемі айқындалады.

Қағидаларда ішкі нарыққа жеткізуді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылардың тізбесін қалыптастырудың объективті критерийлері және әрбір жер қойнауын пайдаланушы үшін көлемдер көзделмеген. Энергетика министрлігі жер қойнауын пайдаланушылардың барлық өтінімдерін қағаз түрінде қабылдады.

Мұнайды ішкі нарыққа (МӨЗ) жеткізуді реттеу кезінде тең емес тәсіл бар, ол мұнай өндірудің салыстырмалы немесе бірдей көлемінде МӨЗ-де мұнайды өңдеудің әртүрлі бағасы есебінен компаниялардың кірістілігін алуда кемсітушілік жағдайлар жасайды.

Сондай-ақ, жер қойнауын пайдаланушылардың Энергетика министрлігінің мұнайды тасымалдауға (экспортқа) өтінімдерін біркелкі қанағаттандырмайды.

Мұнай нарығын талдау қорытындысы бойынша БҚДА уәкілетті органының бәсекелестікке қарсы іс-қимыл белгілерінің болуына байланысты Энергетика министрлігінің атына хабарлама жіберілді. БҚДА хабарламасының орындалмауына байланысты тергеу жүргізілді, оның қорытындысы бойынша Энергетика министрлігінің атына Қағидаларға өзгерістер енгізу және ақпараттық жүйені әзірлеу қажеттілігі туралы нұсқама енгізілді.

Ағымдағы күні Ережеге енгізілген өзгерістерге қатысты нұсқама орындалды.

Өтінімдерді қабылдау бойынша «Oil transport management» ақпараттық жүйесі пилоттық режимде пайдалануға берілді, ағымдағы жылдың қыркүйек айында түпкілікті пайдалануға беру мерзімі.

Анықтама: Энергетика министрлігінің есебіне сәйкес, ақпараттық жүйе тестілік рәсімдерден өтеді, оның шеңберінде министрліктің опциялары автоматтандырылып, жеткізу кестесін бекіту мен қалыптастырудың адами факторы барынша азайтылды. Компаниялардан өтінімдерді қабылдау тек электрондық түрде жүзеге асырылады. Мұнайды жеткізу кестесін цифрлық агрегатор қалыптастыратын болады. Ресурстарды бөлу мынадай тәртіппен жүзеге асырылады: ішкі нарықты қамтамасыз ету, бұдан әрі қалдық қағидат бойынша экспорттық маршруттарға бөлу.

4. Мұнай өнімдерін (АИ-92 және дизель отыны) бөлшек сауда өткізу бағаларын мемлекеттік реттеуге байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Мұнай және мұнай өнімдері нарықтарын талдау геологиялық барлауға, мұнай өндіру инфрақұрылымына, оны қайта өңдеуге, сақтауға, тасымалдауға, ЖЖМ сатуға инвестициялау қарқынының қысқаруының және өндірістің өсу қарқынының тұтыну өсіміне сәйкес келмеуінің қалыптасқан үрдісін көрсетеді.

Осыған байланысты, инвестициялардың төмендеуі нарықтарды реттеу мәселесін бастаудың негізгі факторы болды.

Бұл дегеніміз, бағаның өсу қарқынын анықтау және теңгерімді бағаға көшу кезінде, ең алдымен, мұнай және мұнай өнімдері нарықтарының инвестициялық тартымдылығын қамтамасыз ететін бағаның жаңа деңгейін қалыптастыру қажет.

Соңғы 5 жылда жер қойнауын пайдаланушыларда өндірудің жалпы 17% – ға төмендегенін атап өту қажет, бұл абсолюттік мәнде 3,6 млн тоннаны құрайды (2018 ж. – 21,2 млн тонна, 2022 ж. - 17,6 млн тонна).

Сонымен қатар, геологиялық барлауға инвестициялар айтарлықтай төмендеді (2011 жылдан 2016 жылға дейінгі орташа Инвестициялар 855,5 млн./ жыл, ал 2017 жылдан 2022 жылға дейін-318 млн./ жыл, 2,6 есе азаяды).

Дальнейшее сдерживание цен на ГСМ влияет на инвестиционную привлекательность внутреннего рынка, в связи с чем государство через квотирование принуждает компании направлять на внутренний рынок от 40% до 75% объема добываемой нефти.

Мұнай және мұнай өнімдері нарығын реттеу, мұнай өндірудің өзіндік құнының тұрақты өсуін ескере отырып, ағымдағы бағаларды сақтай отырып, 2026 жылға қарай ішкі нарыққа жеткізу міндеттемесіне байланысты пайда алмаған нарық пен мұнай өндіруші ұйымдардың (ӨБК – ден тыс-нарықтың 33%) тоқырауына әкеп соғуы мүмкін (ішкі нарыққа орташа баға – 30-35, экспорттық баға – Барреліне 55-60 доллар).

Стационарлық автожанармай құю станциялары үшін мұнай өнімдерін бөлшек саудада өткізудің шекті бағаларын реттеу жойылғанға дейін мемлекет белгілеген АИ-92 бағасы литріне 205 теңгені, ДТ - литріне 315 теңгені құрады.

Осыған байланысты, Энергетика министрлігі 2025 жылғы 27 қаңтардағы № 43-н/қ бұйрығымен ЖЖМ көтерме және бөлшек сауда нарығындағы бағаларды мемлекеттік реттеуді жойды.

5. Алкоголь өнімін сататын нарық субъектілеріне қызметпен айналысу және пайдалану құқығына лицензиялық алым бөлігінде қосарланған салық салумен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

КБК 105402 «Жекелеген қызмет түрлерімен айналысу құқығына лицензиялық алым» бойынша бөлшек саудада өткізуге арналған лицензияны пайдаланғаны үшін лицензияны алғаш алған кезде және КБК 105434 «Жекелеген қызмет түрлерімен айналысуға арналған лицензияларды пайдаланғаны үшін төлемақы» бойынша ставкалар бірдей.

Салық салудың әділдігі қағидатына сәйкес (жаңа Салық кодексінің 29-бабының 3-тармағы) «ешкімге бірдей салық түрімен, сол кезеңдегі бір салық салу объектісі бойынша бюджетке төленетін төлемнің бірдей түрімен қайта салық салуға болмайды».

Бұл жағдайда лицензияны пайдаланғаны үшін төлем адал бәсекелестікке кедергі болып табылады және жасырын қосарланған салық салу, яғни нарық субъектілеріне екі есе жүктеме түседі.

Агенттік лицензияны пайдаланғаны үшін қосарланған төлемді алып тастауды, сондай-ақ Ішкі сауда субъектілерінің санаты бойынша градацияны белгілеуді ұсынды.

Сондай-ақ, «үйдегі дүкендер» алкогольге лицензияны үлкен сауда объектілерімен (супермаркеттер мен гипермаркеттер) бірдей төлейді.

Алкоголь өнімін сақтау және бөлшек саудада өткізу бойынша лицензияны және лицензияны пайдаланғаны үшін төлемді алғаш алған кезде тіркеу алымдарының ставкалары әкімшілік-аумақтық қағидат бойынша жүргізіледі және мыналарды құрайды:

А) Астана, республикалық және облыстық маңызы бар қалалар КБК 105402 – 100 АЕК, КБК 105434 – 100 АЕК;

Б) Аудандық маңызы бар қалалар және кенттері КБК 105402 – 70 АЕК, КБК 105434 – 60 АЕК;

В) Ауылдық елді мекендер КБК 105402 – 30 АЕК, КБК 105434 – 20 АЕК.

Агенттіктің ұсыныстары 2025 жылғы 18 шілдедегі лицензияны пайдаланғаны үшін жыл сайынғы төлем туралы норманы алып тастайтын Салық кодексінің жаңа редакциясында ескерілді, осы қызмет түрімен айналысуға лицензия беру кезінде лицензиялық алым ғана сақталды (жаңа Салық кодексінің 616-бабы);

Бұл өзгерісті іске асыру құқықтық коллизияны жойды, барлық субъектілерге, оның ішінде шағын және орта бизнеске қаржылық жүктемені шамамен 41039 бірлікке азайтты, қайта салық салу элементін жойды және алкоголь өнімдерінің бөлшек сауда нарығында неғұрлым әділ және бәсекелестік жағдайлар жасады.

6. «Documentolog» жүйесін пайдаланушылар мен басқа жүйелерді пайдаланушылар арасындағы хат алмасуға кедергі келтірумен байланысты бәсекелестікті дамытуға тосқауыл.

Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі (БҚДА) электрондық құжат айналымы жүйелерін ұсыну бойынша қызметтер нарығындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізді. Электрондық құжат айналымының бағдарламалық қамтамасыз етуін жеткізуші болып табылатын «Documentolog» ЖШС-нің іс-әрекетіне агенттікке келіп түскен шағымдар талдау үшін негіз болды.

Талдау көрсеткендей, ЖШС «Documentolog» жүйесін пайдаланушылар мен «Work Space», «Meta Doc», «Somnium» сияқты басқа жүйелерді пайдаланушылар арасындағы хат алмасуға кедергі келтірді. Бұл ретте, электрондық құжаттардың қабылдануына жол бермеу жөніндегі талапқа қарамастан («Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы» Заңның 24-бабы) Серіктестік үш жыл бойы хат-хабарларды бұғаттауды жалғастырды. Бұдан басқа, Серіктестік ақылы негізде өзінің шлюзі (қазақстандық электрондық деректер алмасу орталығы) арқылы хат-хабарларды қабылдау мүмкіндігін көздеді.

Жүргізілген талдау қорытындысы бойынша «Documentolog» ЖШС 2021 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңде үстем жағдайға ие нарық субъектісі болып танылды. ЖШС атына үстем жағдайды теріс пайдалану белгілерінің бар екендігі туралы хабарлама жіберілді, алайда бизнес субъектісі бұл құжатты мойындамады. Осыған байланысты 2025 жылдың сәуір айында Астана қаласы бойынша БҚДА департаментімен тергеу басталды.

ЖШС тергеу туралы шешімге бірінші сатыдағы сотқа (Астана қаласы бойынша МАӘС) шағымданған. Істі қарау қорытындысы бойынша сот серіктестіктің тергеуді тоқтату туралы талабын қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім қабылдады.

Цифрландыру саласындағы уәкілетті орган (цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі) тарапынан да шаралар қабылданды және серіктестіктің атына бұзушылықты жою туралы акт енгізілді.

Қабылданған шараларды ескере отырып, қазіргі уақытта серіктестік құжаттарды жеткізу практикасын тоқтатты, аталған шлюз арқылы «Documentolog» жүйесіне хат-хабарларды қабылдау кедергісіз жүзеге асырылады.

7. Субъектінің өндірістік базасының орналасқан жеріне қарамастан дезинфекциялау, дезинсекциялау, дератизациялау қызметтерін көрсетуге байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

2025 жылғы 30 шілдеде агенттік Денсаулық сақтау министрлігінің санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің атына ұсынымдар жолдады (бұдан әрі - Комитет) «Қазақстанның Дезинфекционистер Одағы» өзін-өзі реттейтін ұйым» ЗТБ берген жауапты және өз аумақтық бөлімшелерінің мекенжайларына "өндірістік базаның орналасқан жері бойынша лицензия алуға байланысты дезинфекция, дезинсекция, дератизация қызметтерін көрсету қызметті жүзеге асырудың нақты мекенжайы бойынша жүзеге асырылуы тиіс деп «көрсетілген өзге де хаттарды (нұсқауларды) кері қайтарып алудың орындылығы туралы немесе әрекеттер (операциялар)».

Комитет Агенттіктің жоғарыда көрсетілген ұсынымдарын орындады, бұрын жіберілген хаттар қайтарып алынды (№ 24-23-1-1/1890-И 30.07.2025 жылғы және № 24-23-1-1/1932-И 04.08.2025 жылғы).

Осылайша, қазіргі уақытта дезинфекция, дезинсекция, дератизация қызметтері жоғарыда аталған қызметтерге лицензия алу орнына байланбай көрсетіледі.

8. Өтеусіз негізде геологиялық ақпарат берумен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2024 жылғы 20 тамыздағы ұйғарымымен бекітілген медиативтік келісімді орындау үшін меншіктегі, сондай-ақ мемлекеттің иелігіндегі және пайдалануындағы геологиялық ақпаратты есепке алу, сақтау, жүйелеу, жинақтау және беру қағидаларына өзгерістер енгізді.

Бүгінгі күні геологиялық ақпарат беру жөніндегі қызметтер үшін ақы алуды белгілейтін тармақтар алынып тасталды.

Жоюға жоспарланған кедергілер:

1. Суды есепке алу аспаптары бойынша ақпараттық өлшеу жүйелерін сынақтан өткізу критерийлерінің болмауына байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 28 тамыздағы № 621 бұйрығымен бекітілген Сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріндегі суды есепке алу аспаптарын таңдау, монтаждау және пайдалану қағидаларында (бұдан әрі-қағидалар) суды есепке алу аспаптары бойынша ақпараттық өлшеу жүйелерін сынақтан өткізу критерийлері көзделмеген, бұл өз кезегінде бәсекелестікті шектеуге және (немесе) жекелеген субъектіге артықшылық беруге алып келеді осы қызметтер нарығында.

Осы тосқауылды жою мақсатында БҚА өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің (бұдан әрі – Министрлік) атына Қағидалардың 2-тарауын 11-1-тармақпен толықтыру бөлігінде бәсекелестікті қамтамасыз етуге бағытталған іс-әрекеттер жасау туралы ұйғарым шығарылды:

«Тәжірибелік және өнеркәсіптік пайдалануда ақпараттық өлшеу жүйесін сынақтан өткізуге мынадай жағдайларда жол беріледі:

- егер мұндай ақпараттық өлшеу жүйелері ақпараттық коммуникациялық инфрақұрылымның аса маңызды объектілеріне жатқызылған жағдайда, ақпараттық қауіпсіздік талаптарына сәйкестігіне сынақтан өткен және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы уәкілетті органның тиісті актісі жоқ болған жағдайда;

- деректерді қашықтықтан жинау және беру үшін қолданылатын сымды және сымсыз (радиоарналық) байланыс технологиялары ұлттық деңгейде стандартталуы және байланыс және денсаулық сақтау саласындағы заңнамалық талаптарға сәйкес келуі тиіс».

2. Лизингтік қызметті жүзеге асыратын заңды және жеке тұлғаларды шектеуге байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Агенттік инвестициялық салымдар кезінде агроөнеркәсіптік кешен субъектісі шеккен шығыстардың бір бөлігін өтеу бойынша субсидиялау қағидаларына өзгерістер енгізуге қатысты «КомТрансЛизинг» ЖШС (бұдан әрі – Серіктестік) өтінішін қарады.

Осылайша, «Қаржы лизингі туралы» Заңның (бұдан әрі – Заң) 10-бабына сәйкес дара кәсіпкерлер болып табылатын заңды және жеке тұлғалар «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңда белгіленген тәртіппен қаржы мониторингі жөніндегі уәкілетті органға қызметінің басталғаны туралы хабарлама жіберілгеннен кейін лизинг беруші ретінде лизинг қызметін лицензиясыз жүзеге асырады.

Алайда, ауыл шаруашылығы министрлігінің 2023 жылғы 29 қарашадағы № 409 бұйрығымен Заңға сәйкес лицензиясыз лизинг беруші ретінде лизингтік қызметті жүзеге асыратын заңды және жеке тұлғалардың жағдайын нашарлататын Қағидалардың 4-тарауына өзгерістер енгізілді.

Қағидалардың 4-тарауының 32-тармағына сәйкес, инвестор (көрсетілетін қызметті алушы) техниканы, машиналарды, жабдықты кредитке/лизингке алуды жоспарлаған жағдайда, «банктер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті органның банк операцияларын жүргізуге лицензиясы бар қаржы институтына аванстық төлеммен инвестициялық субсидияларды аудару жүзеге асырылады немесе микроқаржы қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар қаржы институтына, арнайы шотқа.

Бұған дейін Серіктестік, сондай-ақ нарықтың басқа субъектілері жоғарыда аталған ережелерге сәйкес лицензиясыз лизинг қызметін көрсеткен болатын, бұл заң талаптарына жауап берді.    

Өзгертулерден кейін микроқаржы ұйымдарына, сондай-ақ лицензиясы бар қаржы институттарына артықшылық берілді.  Бұл ретте, бұрын Қағидалардың 4-тарауында микроқаржы ұйымдарына баса назар аударылған жоқ.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің жауабына сәйкес, бұл талап Ауыл шаруашылығын субсидиялау саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін кешенді талдау қорытындылары бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің ұсынымдары шеңберінде белгіленгені жөн.

Осылайша, ережелерге өзгерістер енгізу Заңның 10-бабына сәйкес лицензиясыз өз қызметін жүзеге асыратын лизингтік ұйымдар үшін кедергі болды, сондай-ақ олардың құқықтары мен заңды мүдделерін шектейді және бұзады.       

Енгізілген өзгерістер салдарынан лицензиясыз лизингтік қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің Қағидалардың шарттары бойынша АӨК-дегі инвестициялық жобаға қатысу мүмкіндігі болмайды.

3. Зират Әкімшілігінің қатысуынсыз мемлекеттік қызмет форматында жерлеу үшін жер учаскесін бөлудің болмауына байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

Агенттік Ұлттық экономика министрлігіне цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің жәрдемімен жерлеудің және қабірлерді күту жөніндегі істі ұйымдастырудың үлгілік қағидаларына (ҰЭМ-нің 2019 жылғы 31 мамырдағы № 48 бұйрығы) Мемлекеттік көрсетілетін қызмет форматында жерлеу үшін жер учаскесін бөлу жөніндегі қызметті автоматтандыру (цифрландыру) бөлігінде өзгерістер мен толықтырулар енгізуді ұсынды, мерзімі 15 минуттан аспайтын зират әкімшілігінің қатысуынсыз («жеке тұлғаға жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар туралы анықтама беру» мемлекеттік қызметімен ұқсастығы бойынша).

4. Көше саудасын жүргізудің конкурстан тыс өтінім беру қағидатымен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін тосқауыл, сондай-ақ кәсіпкерлер үшін алаңдар беруді регламенттеудің болмауы.

Агенттік 2025 жылғы 8 қаңтардағы № 01-10/37-хатпен сауда және интеграция, қаржы министрліктеріне конкурс өткізу туралы ақпаратты орналастыру және E-qazyna бір порталында (мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталы) қатысушыларды іріктеудің екі кезеңін өткізу арқылы стационарлық емес сауда үшін жер учаскесін алу тәртібін цифрландыруға қатысты ұсыныс жолдады.

Жауапқа сәйкес, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті Ішкі сауда қағидаларына қажетті түзетулер енгізілгеннен кейін e-qazyna порталында стационарлық емес сауда үшін жер учаскесін алу тәртібін цифрландыруға дайын екендігін білдіреді (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 2015 жылғы 27 наурыздағы № 264 бұйрығымен бекітілген).

5. «eQuurylys» порталына қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін ақы алумен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін тосқауыл.

Агенттік бейінді министрлік «еqurulys» порталына иелік еткен жеке компанияның пайдасына бәсекелестік емес жағдайлар жасағанын анықтады. Осыған байланысты, 2024 жылдың тамызынан бастап Агенттік теңгерімсіздікті жоюды талап етті. Бұл мәселе сот тәртібімен қаралады.

6. Жер қойнауын пайдалану қажеттілігіне жер учаскелерін беру кезіндегі проблемалармен байланысты бәсекелестікті дамыту үшін тосқауыл.

«PetroMining ұйымдарының Қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігі жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу үшін жер учаскелерін алу мәселесін заңнамалық реттеу қажеттілігі туралы сұрақпен Агенттікке жүгінді.

Қолданыстағы заңнамада ауыл шаруашылығындағы шығындарды өтеуді есептеу үшін құқықтық база көзделмеген. Сондай-ақ, құзыретіне жоғарыда көрсетілген есептеулерді орындау және жер қойнауын пайдаланушыларға жер учаскелерін пайдалануға (сервитут немесе жалға алу) беру кезінде ауыл шаруашылығының шығындарын есептеу әдістемесін әзірлеу кіретін уәкілетті орган айқындалмаған, бұл келісімдер жасасу мүмкін болмайтын жағдайларға және тиісінше жер қойнауын пайдаланушылардың өзіне қабылдаған міндеттемелерін орындауына әкеп соғады.

Агенттік жоғарыда аталған мәселе бойынша Энергетика министрлігіне «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы «Қазақстан Республикасының Кодексіне көмірсутектер мен уран саласындағы жер қойнауын пайдалануды жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасына ұсыныстар берді.

7. Балық шаруашылығын құру және (немесе) кеңейту жөніндегі инвестициялық салымдар кезінде балық шаруашылығы субъектісі шеккен шығыстардың бір бөлігін өтеу бойынша субсидиялауға байланысты бәсекелестікті дамыту үшін кедергі.

ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2022 жылғы                                14 маусымдағы № 219 бұйрығымен балық шаруашылығы субъектілерін инвестициялық субсидиялау қағидаларына өзгерістер енгізілді, ол субсидиялауға жататын балық өсіру объектілерінің жобалық қуатын БҚДА келісімінсіз 25 тоннадан 45 тоннаға дейін ұлғайтты. Бүгінгі таңда инвестициялық жобалардың бастамашылары көбінесе субсидиялауға қол жеткізе алмайды, сондықтан жобаларды тоқтата тұруға мәжбүр. Осыған байланысты, осы саланы дамыту үшін АШМ-ге жылына 45 тонна тауарлық балықтан 25 тоннаға дейінгі шекті төмендету ұсынылды.

Қазіргі уақытта балық шаруашылығы саласындағы НҚА-ға өзгерістер енгізу жөніндегі бұйрықтардың жобаларын қабылдау мүмкін емес, өйткені Қазақстан Республикасы Президентінің 2024 жылғы 3 қаңтардағы № 426 Жарлығына сәйкес АШМ оған балық шаруашылығы саласындағы экология және табиғи ресурстар министрлігінің функциялары мен өкілеттіктерін бере отырып қайта ұйымдастырылды. «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» заңда (бұдан әрі – заң) жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы бір уәкілетті мемлекеттік органның функциялары көзделген.

Баяндалғанды негізге ала отырып, субсидиялау қағидаларына тиісті өзгерістер енгізу екі уәкілетті органның функцияларын ажыратуды көздейтін тиісті заң қабылданғаннан кейін жүзеге асырылатын болады.

116.

Бәсекелестікті қорғау және дамыту саласындағы имплементацияланған халықаралық практикалардың саны, бірл.

БҚДА

(келісім бойынша)

Бірл.

1

Орындауда

Жыл сайын салынған айыппұлдардың динамикасы айтарлықтай өсуде.

Алайда, миллиардтаған айыппұлдарға қарамастан, тікелей зиян келтірілген азаматтар өтемақы алмайды.

Мысалы, мемлекет кірісіне өндіріп алынған айыппұлдың қорытындысы бойынша Эйр Астанадан жанармай алымын негізсіз алғаны үшін 876 млн теңге көлемінде авиакомпанияның клиенттері бірде-бір талап қойған жоқ. Бұл талап қою шығындары жеке тәртіпте ондаған, жүздеген мың зардап шеккендер үшін орташа шығын мөлшерінен (бір адамға 3-5 мың теңге) едәуір асып түсетіндігіне байланысты.

Зиянды өтеудің тиімді тетігі болмаған жағдайда қазақстандық компаниялар арасында көптеген тұтынушылардың мүдделерін қозғайтын бұзушылықтардан пайда табудың жосықсыз практикасы қолданылады. Бұл қызметтердің құнын арттыру немесе көлемін азайту, қосымша қызметтер мен алымдарды енгізу, қаржылық, көлік қызметтерін баламалы жеткізушілердің нарыққа шығуын шектеу және т. б. бойынша үстем топтардың әрекеттері.

Дамыған Еуропа елдерінде және АҚШ-та тұтынушылардың шектеусіз санының мүліктік мүдделерін қорғау үшін ұжымдық талап қою институты жұмыс істейді.

Бұл азаматтардың бастамашыл тобына көптеген азаматтардың атынан талап қоюға және заңды білімінің, сот ісін жүргізудің қаржылық мүмкіндіктерінің болуына қарамастан, олардың залалын өтеуге мүмкіндік береді.

Бұл сондай-ақ азаматтарды, сарапшыларды, жұртшылықты үстем топтардың жосықсыз қызметін тоқтату жөніндегі жұмысқа тартуды қамтамасыз етеді және ірі отандық және шетелдік трансұлттық компаниялармен қарым-қатынаста азаматтардың экономикалық мүдделерін қорғаудың құқықтық тетігін жасайды.

Монополияға қарсы реттеу үшін осы институтты енгізу бәсекелестік заңнаманы бұзушылықтар бойынша жүргізіліп жатқан барлық тергеулердің қисынды қорытындысы болады.

Ұжымдық талап қою институтын енгізу жөніндегі заңнамалық түзетулер Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің қарауында тұрған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне бәсекелестік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасына есепке алынды (2025 жылғы 30 қаңтардағы № 31КР ҮҚ).