Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаменті» РММ
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаментінің тауар нарықтарына кіру кедергілерін анықтау және жою жөніндегі кеңес отырысының № 01 ХАТТАМАСЫ
2024 жылғы 31 қаңтар Павлодар қ.
Төрағалық етуші – П.П. Баданин Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ-ның құқықтық департамент директоры;
Қатысқандар:
Кеңес мүшелері: (Б.К. Молдабеков, Ж.Х. Сембаев, М.А. Олжабаева О.В. Литвиненко, З.Ш. Кажинова, Е.В. Коваленко)
К.Т. Утеуов – ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары.
Жергілікті атқарушы органдар:
Павлодар облысының жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы – бөлім басшысы Е.А. Сарсембаев Е.А;
КИИБ басшы орынбасары А.Т. Айтказин;
ТКШБ - С. Жапаров.
Қатысушылар:
«САВАР» Павлодар облыстық тұтынушылардың құқықтарын қорғау қоғамы» ҚБ - Ю.Д.Страхов;
«Смарт автобус ПВ» ЖШС - атқарушы диреторы Т.Т. Токтаганов;
«Павлодар»ӘКК АҚ - Б.К. Уразгулов.
КҮН ТӘРТІБІ:
Павлодар қаласында және Павлодар облысында қоғамдық көлікте жол жүргені үшін электрондық карточкалық жүйелерді іске асыру қызметтері нарығындағы проблемалық мәселелерді талқылау.
ТЫҢДАЛДЫ:
К.Т. Утеуов: Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаментінің Тауар нарықтарына кіру кедергілерін анықтау және жою жөніндегі кеңестің жаңа төрағасы - Павел Петрович Баданинді таныстырды. Павлодар қаласының қоғамдық көліктерінде жол жүру үшін карточкалық жүйелерді іске асыру қызметтерінің бағасын көтеру мәселелері бойынша күн тәртібін хабарлады.
П.П. Баданин: кеңеске Облыстың энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының, КИИБ, «Атамекен Павлодар» ӨКП өкілдері қатысып жатыр. Осы мәселені талқылауға кірісейік және өтініш беруші Юрий Дмитриевич Страховты тыңдайық.
Ю.Д. Страхов: Мен бірнеше рет атап өткенімдей, біздің республикада заңдар ең алдымен орындалуы керек және жолаушыларды тасымалдау жария шарт Заңының саласына жатады және жария шарт нормалары 387 бапта көрсетілген, яғни шарттың талаптары мен бағасы жеңілдіктерді қоспағанда, барлық тұтынушылар үшін бірдей болуы керек. Ал біз тарифті 200 теңгеге белгіледік, ал қалғанының бәрі жеңілдіктер, бірақ әкімдік қаулысында бізде бірыңғай жол жүру 100 теңге дейді, сондықтан бұл жерде алшақтық бар. Бірақ біз бүгін кедергілер туралы айтып отырғандықтан, мен де кедергілерге тоқталғым келеді, бүгінгі күні бірыңғай тасымалдаушы «Смарт автобус ПВ» ЖШС толығымен монополияланды, сонымен бірге бұл бірыңғай тасымалдаушының көлікте тасымалдауға лицензиясы жоқ. Сұрақ карточкаларды, ересектерге арналған карточканы, халыққа бірыңғай жол жүруге арналған карточканы жасауға қойылады, сіз картаны пайдалана аласыз және смартфонды таңдай аласыз, бірақ зейнеткерлерге келетін болсақ, оның таңдауы жоқ, оның тек карточкасы бар және оның артықшылығы - бұл жерде жеңілдік карточка болып табылады, ал зейнеткерлер үшін карточканы алу үшін дербес деректерді жинауға және сақтауға құқығы жоқ нарық субъектісіне дербес деректерді ұсыну қажет. Осы нарыққа «Смарт автобус ПВ» ЖШС рұқсатынсыз ешкім кіре алмайтындығына назар аударамын. Бұл нарыққа тасымалдаушы өз құрылғысымен кіре алмайды, мысалы, сканерлеумен және басқалармен, қолда бар ақпарат бойынша Таксомотор паркі электрондық билеттеу үшін жабдық сатып алды, бірақ ол қабылданбады, бірақ Смарт автобус ПВ» ЖШС -нің электрондық билетін пайдалануға міндеттелді. Бүгінгі таңда мұның бәрі төлем карталары, ал төлем картасы Халық банкіндегі шотпен байланысқанына назар аударамын, яғни күн сайын біз төлейтін барлық ақша тасымалдаушыға емес, Халық банктің белгілі бір шотына түседі, «Смарт автобус ПВ» ЖШС директорының ақпараты бойынша бұл шотқа күн сайын шамамен 12 млн теңге түседі. Күн сайын, егер 12 млн.теңге болса, онда айына 30 күнге көбейтеміз, лайықты ақша жиналады және ол банкте жиналады, онда бұл ақша жай ғана жұмыс істемейді, тек айдың соңында тасымалдаушыға жұмсалады, басқа транзиттік шоттар жоқ, жинақтаушы жүйе бар. Осы соманың әрқайсысынан 12 млн. теңгеден 6% осы «Смарт автобус ПВ» ЖШС шотына түседі, ал бұл ақша одан әрі қайда «Смарт автобус ПВ» ЖШС бүкіл Қазақстан бойынша біртұтас емес, әр облыста өзінің фирмалары бар деп айтылады. Мен неге осы карточканы бүкіл Қазақстанда пайдала алаймын деген сұрақ қоямын, олар бүкіл Қазақстан бойынша бірыңғай карточка және тек жеңілдікті карточкаларды Павлодар облысы бойынша қолдана аламыз деп жауап береді. Сонда «Смарт автобустар» бүкіл Қазақстан бойынша бірыңғай, тек үлкен айырмашылықтар жоқ, бұл жерден Қазақстанның барлық тұрғындарынан шамамен 5 млн адам карточкалар сатып алады және 5 млн 500-ге көбейтеді және 2.5 млрд қомақты соманы аламыз. Мен карточкаларды дайындайтын станокты сатып аламын бұл карточка 1-2 теңгені құрайды, яғни электронды билеттендіру жүйесі қандай: бізге карточканы 500 теңгеге сатыңыз, бірақ ол жерде 500 теңге болуы керек, сонымен қатар біз ұялы телефондардағы карточкаларды 500 теңгеге сатып аламыз, бұл сомаға теңгерім бар, яғни бұл қисынды. Бәрінен бұрын, бұл жүйенің жеке қолға, яғни монополистке берілгені бізді таң қалдырады, неге бірінші кезекте әкімдік ақша төлейтіндей етіп жасауға болмайды, яғни қалалық бюджеттен неге барлық карточкаларды әкімдіктің бірыңғай шотына байлауға болмайды, өйткені әкімдік төлейді, ол карточкаларды шығарғаннан кейін тасымалдаушыға береді, тасымалдаушы осы карточкаларға ақшаны салады және 500 теңгеден сатады және төлем орталығындағы зейнеткерлер карточканы тегін алады және ешкімге дербес деректерді берудің қажеті жоқ. Бұл түсініксіз жүйе Заңның 387-бабына сәйкес жеңілдіктерді қоспағанда тарифтер бірыңғай, сондықтан бізде 200, 100, 50 және мүлдем нөлдік құны қайда деген сұрақ туындайды? Жол ақысы қайда және жеңілдіктер қайда? Осылайша, бұл кедергілер арнайы жасалған, әсіресе зейнеткерлерді карточкаларды сатып алуға мәжбүр етеді, олар смартфон мен Qr кодын қолдана алмайды, егер ол Qr кодын қолданса, онда ол жолақыны 100% төлейді.
П.П. Баданин: Юрий Дмитриевич барлық техникалық мәселелерде кең қызықты тақырып. Монополияға қарсы заңға келетін болсақ, біз оны қорытындылаймыз, Сіздің кедергілер туралы пікіріңіз «Смарт автобус ПВ» ЖШС осы нарықты монополиялады, яғни бәсекелестердің осы тауар нарығына қатысуына және бәсекелестік пен сапа мен техникалық сипаттамалар бойынша өз мүдделерін білдіруіне мүмкіндік жоқ-бұл бірінші сұрақ. Екінші сұрақ-картаның бағасы, сіз монополиялық жоғары бағаның белгілерін болжайсыз, Сізді дұрыс түсіндік пе?
Ю.Д. Страхов: иә, картаның құны монополиялық жоғары. Тасымалдаушы мен «Смарт автобус ПВ» ЖШС арасында әлі де келісім-шарт бар, ол құпия болып табылады, бірақ бұл шартта жолаушы үшін міндеттер бар.
П.П. Баданин: Мұнда монополияға қарсы органға осы тауар нарығына үстемдік тұрғысынан талдау жүргізу және бүкіл Қазақстан бойынша баға серпінісін қарау үшін карточкалардың бағаларын зерделеу ұсынысы бар, яғни, осы нарықтағы әкімшілік, қаржылық және басқа да кедергілер табылатыне нарықты толық көлемде талдауды және сол жерде бар кедергілерді жоюды ұсынамыз. Сонымен қатар, монополиялық жоғары бағаны қарау керек.
Ю.Д. Страхов: «Смарт автобус ПВ» ЖШС-да жолаушыларды тасымалдауға лицензияның болмауында қарау керек.
Т.Т. Токтаганов: Мен «Смарт автобус ПВ» ЖШС-нің атқарушы директоры болып табыламын, бірінші сұрақ жаңа ғана айтылғандар жазылады ма? Кеше Ю.Д. Страхов екеуміз Сауда департаментінде кездестік, содан кейін мен оған Қазақстан Республикасында жала жабу мен жала жабудың барлық түрлері заңмен жазаланатынын ескерттім, бұған дейін ҚР ҚК-нің 130-бабы болған, қазір ол әкімшілік сотта қаралады. Қазір Юрий Дмитриевич менің тасымалдаушы екенімді және менің лицензиям жоқ екенін айта бастады. Кеше мен тасымалдаушы емеспін, мен есептегішпін, ал есептегіштің қызметі лицензияланбайды, «Смарт автобус ПВ» ЖШС-да желіде жүретін автобустар жоқ деп айтылды. Сондай-ақ, «Смарт автобус ПВ» ЖШС-ға қатысты айып тағылды, мен нарықты монополиялап, жұмыс істеп жүргенім айтылды. Егер «Смарт автобус ПВ» ЖШС тарихына көз жүгіртсек, Павлодар қаласының нарығына 2020 жылы маусым айында кірді, осы уақытқа дейін БиБиСи Казахстан фирмасы оның валидаторлары осында жұмыс істеді, жол ақысын төлеудің электрондық жүйесіне арналған жабдықты трамвай басқармасы мен автобус паркі орнатты, автобус паркі валидаторларды пайдаланбады, қолма-қол ақшамен төлем қабылдады, трамвай басқармасы БиБиСи валидаторларын қолданды. Енді біз Павлодарда жұмыс істей бастаған кезде екі фирма жұмыс істеп, Каспи компаниясы үшінші блып нарыққа кірдлі, егер сіз қоғамдық көлікті пайдаланған болсаңыз, трамвайларда QR-кодтар ілінгенін есте ұстаған жөн, ол бойынша жолаушыда Каспи банкінің мобильді қосымшасы болса, төлем жасауға болады. Бізде үш төлем компаниясы болды, бірақ жолаушылар үшін қолайсыз. Шағын класты төрт тасымалдаушыны БиБиСи Қазақстан валидаторлары сатып алды, ал мен Смарт ретінде трамвай басқармасымен, автобус паркімен және автомобиль комбинатымен жұмыс істедім. Содан кейін жолаушыға шағын класты автобуста және үлкен класты автобуста жол жүру ақысын төлеу үшін картаны ұстау қажет болды, бұл жолаушыларға, әсіресе мектеп оқушыларына ыңғайсыз болды, содан кейін оның төрт карточкасы болуы керек еді - қоғамдық көлікпен жүруге арналған екі карточка, мектепке кіруге арналған бір карта және түскі асқа ақы төлеу үшін тағы біреуі. Сондықтан жергілікті мәслихат депутаттарымен тыңдаулар болды, онда нарықта бір компанияны қалдыру туралы шешім қабылданды, өйткені салыстыру кезінде біз 40 мыңға жуық картаны, ал «БиБиСи Казахстан» 2 немесе 3 мыңға жуық картаны саттық. Жолаушылар ештеңе жоғалтпауы үшін мен олардың карталарын қабылдап, смарт карталарға тегін ауыстырдым. Сондай-ақ, «Смарт Автобус» бағдарламасы Қазақстан үшін біртұтас және осы бағдарламаны жасаушылар осы бағдарламаны құрған және оны нарыққа ұсынатын қазақстандықтар, бірақ операторлар әр қалада өздерінікі екенін айтамын, яғни, егер Павлодар облысында бұл Смарт автобус болса, онда мысалы, Семей қаласында Смарт концепт, Орал қаласында Смарт Орал, Ақтөбеде бұл Смарт қала бұл әртүрлі операторлар және әртүрлі кампаниялар бір-бірімен бір бағдарламамен байланысты франшиза, оны пайдалану үшін әрбір оператор осы бағдарламаны әзірлеушіге төлейді. Бағдарламаны әзірлеуші қызмет көрсетеді, жаңартады. Монополия мәселесі бойынша маған сауал келіп түсті, мен қазір жауап бере аламын, иә 1 теңгеге карта жасауға болады мен дауласпаймын маған сондай фирманы тауып беріңізші. Смарттың барлық ақшасы Халық банкта сақталады және айына бір рет тасымалдаушыларға төлем жасайды, сіз оны қайдан алдыңыз? Жолаушылардан жол жүру үшін түсетін барлық ақшаны мен күн сайын автобус паркіне аударамын, ал жолаушы картаға салған ақшаны олар картада жатыр бұл оның өз ақшасы және оны еш жерде тек жол жүру ретінде пайдаланады. Барлық қатысушылар Смарт автобус тек жолаушылардың ақшасын ұрлайды деп ойлайды
П.П. Баданин: Ақшаға қатысты сұрақтар, қайда аударады талқылап жатқан тақырыпқа жатпайды, бізді тек нарыққа кіруді шектеу немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану қызықтырады, егер біз монополиялық жағдайды белгілесек, онда монополияға қарсы орган монополияға қарсы заңнаманы бұзу тұрғысынан қарауға міндетті. Менің ойымша, БҚДАД осы мәселелер бойынша өз құзыретінде жауап береді.
Т.Т. Токтаганов: «Смарт автобус ПВ» ЖШС-ға қатысты барлық айыптауларды, лицензиясыз жұмыс істеп жатырмын дегенді қабылдамауды сұраймын, монополиялық жағдайға байланысты «БиБиСи Казахстан» біздің нарыққа шақырып, жұмыс істейік. Смарт автобус ПВ бойынша мәслихат жұмыс істеуі үшін осындай шешім қабылдады, енді мені монополиялық жағдайды алды деп айыптады.
П.П. Баданин: БҚДА Павлодар облысы бойынша департаменті осы тауар нарығында үстем жағдайды және ондағы бәсекелестік деңгейін, талқыланып жатқан тауар нарығына талдау жүргізуді және сол жерде құзыреті бойынша монополиялық жоғары баға бойынша қарауды ұсынамын. Егер белгілер анықталса, монополияға қарсы әрекет етудің қажетті шараларын қабылдаңыз.
ШЕШТІ:
Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаменті көлік карталарын өткізу нарығындағы бәсекелестік деңгейін айқындау, сондай-ақ осы нарықта үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектілерін айқындау үшін Павлодар қаласының аумағында көлік карталарын өткізудің тауар нарығындағы бәсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізсін, сондай-ақ құзыреті бойынша монополиялық жоғары бағаны белгілеу белгілерінің болуы мәселесін қарастыру, жоғарыда аталған мәселелер бойынша бұзушылық белгілері анықталған жағдайда, Кәсіпкерлік Кодекске сәйкес нарық субъектілеріне қатысты монополияға қарсы ден қою актілерін енгізсін. Қажет болса, тиісті материалдарды ЖАО немесе БҚДА-ға жіберіңіз.
Төраға П. Баданин