«Нарық субъектілері арасында сұйытылған мұнай газының көлемін тасымалдау және бөлу» тақырыбындағы кедергілер жөніндегі кеңес отырысының
№ 2 ХАТТАМАСЫ
Тараз қ. 16.02.2023 ж
Төраға: Д.К.Мухиев - "Д. Мухиев" ЖК директоры
Кеңес Хатшысы: Асабай Г. Қ. - Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Жамбыл облысы бойынша департаменті бәсекелестікті дамыту бөлімінің бас маманы
Қатысушылар: Ж. К. Әзімов - ҚР Жамбыл облысы бойынша Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі департаментінің басшысы, кеңес мүшелері: А. К. Әбдіқадыров - Жамбыл облысы Кәсіпкерлер Палатасы директорының экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, М. М. Бекпенбетов - Жамбыл облысы Кәсіпкерлер палатасы Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау және әкімшілік кедергілерді азайту бөлімінің 1-санатты сарапшысы, А. К. Нұрсейітов - "Әмір и Д" ЖШС директорының орынбасары, С. К. Үрпеков - "Тараз ООО" басшысы, А. Д. Жиеналиев - "Фиркан" ЖК Басқарушы директоры, В. А. Пак. - "Табыс - цемент" жеке кәсіпкері, А. Ж. Маханбаев-"қатты - тұрмыстық қалдықтарды шығару жөніндегі кәсіпкерлер қауымдастығының" басшысы, Л. А. Айдаров - "бизнесті индустрияландыруға жәрдемдесу Палатасы" қауымдастығының ЗТБ басқарма төрағасы, Б. ж. Көрпебаев - "Жамбыл электр желілері" ЖШС Бас директорының кеңесшісі, Д. с. Орманов-Басқарушы директор "Транстелеком" АҚ Тараз қаласындағы филиалының директоры Р.Р. Хашимова - "GOOD LOOK сауда үйі"ЖШС директоры.
Қатыспағандар: Б.Ж. Көрпебаев - "Жамбыл электр желілері" ЖШС бас директорының кеңесшісі, Д. С. Орманов - Тараз қаласындағы "Транстелеком" АҚ филиалының басқарушы директоры, А. Д. Жиеналиев - "Фиркан" ЖК Басқарушы директоры, А. К. Нұрсейітов - "Амир и Д"ЖШС директорының орынбасары.
Шақырылғандар:
1. Сұйытылған газды тасымалдау.
2. Сұйытылған мұнай газының (СМГ) көлемін нарық субъектілері арасында бөлу.
Кеңес отырысын Ж. К. Азимов ашып, шақырылғандарды кеңестің құрылу тарихы мен қызметі туралы, сондай-ақ күн тәртібімен қысқаша таныстырып, тосқауылдар жөніндегі кеңестің төрағасы Д. К. Мухиевке сөз берді.
Мухиев Досай Кадымұлы:
ҚР Энергетика министрінің 22.10.2014 ж. №68 бұйрығымен бекітілген ҚР ішкі нарығына СМГ жеткізу жоспарын қалыптастыру қағидаларының 30-тармағына сәйкес тиісті өңірлерге СМГ электрондық сауда алаңдарынан тыс жеткізу үшін жеткізушілерді айқындау жеткізушілердің географиялық орналасуын негізге ала отырып жүзеге асырылады, яғни СМГ бөлу кезінде комиссия өндіруші мен сатып алушының географиялық орналасуын ескеруі тиіс.
Жамбыл облысы мен Тараз қаласының географиялық орналасуы бойынша ең жақын жеткізуші «ПКОП» (Шымкент қ.) «ЖШС» болып табылады.
Алайда, 2023 жылдың 1 тоқсанына жеткізу жоспарын қалыптастыру кезінде ҚР ЭМ жанындағы Комиссия Ереженің осы нормасын ескермей, Жамбыл облысының алушылары үшін "СНПС Ақтөбемұнайгаз" АҚ - ның 75% - и және 25% - то "ПКОП" ЖШС - негізгі жеткізуші ретінде анықтады, бұл жеткізу бойынша шығыстардың ұлғаюына алып келеді және тауардың түпкілікті құнына әсер етеді.
ПКОП ЖШС келесі өңірлердің: Алматы қ., Шымкент қ., Түркістан, сондай-ақ Қызылорда облыстарының СМГ жеткізушісі болып табылады.
Бұдан басқа, Қызылорда облысының СМГ жеткізушісі Қазгермұнай ЖШС (Қызылорда облысы) болып табылады.
ҚР ЭМ тиісті географиялық шекараларда (Ақтөбе, Қызылорда және Шымкент) орналасқан нарық субъектілеріне СМГ жеткізушілерін пропорционалды таңдауға неғұрлым мұқият қараған жағдайда, бұл Жамбыл облысының нарық субъектілері үшін СМГ өзіндік құнына оң әсерін тигізер еді.
Оңтүстік өңірлер бойынша шекті бағалар бір деңгейде 1 литр үшін 60 теңге мөлшерінде бекітілді, алайда сұйытылған газдың өзіндік құны айтарлықтай өзгеше. Осылайша, біздің аймақтың бизнесі ең қиын жағдайда.
Бұдан басқа, 01.01.2023 ж.бастап көлік-экспедиторлық қызметтердің ("СНПС Ақтөбемұнайгаз" АҚ), "ҚТЖ Жүк тасымалы ЖО БП" АҚ қызметтерінің, сондай-ақ АГТС астында жер учаскелерін жалға алудың құны өсті.
Д. Қ. Мухиев: әлеуметтік сұйытылған газ көлемін бөлуге қатысты Күн тәртібіндегі екінші мәселеге көшейік.
Сұйытылған газ - бұл әлеуметтік тауар. Жамбыл облысында СМГ бөлшек саудада сатуға арналған шекті баға АГҚС-қа автокөлікті құю үшін 1 литр үшін ҚҚС – пен 60 теңге және шалғай аудандар үшін (облыс орталығынан 200 км астам) - 65 теңге мөлшерінде бекітілді.
Мемлекеттік реттеуден кейін ТМД Қазақстан Республикасындағы автокөлік құралдарының иелері үшін қолжетімді және арзан болды. Сұраныс пен тұтынудың артуы нарыққа қатысушылар тарапынан СМГ қажеттіліктің артуына алып келеді.
Әлеуметтік газ көлемін бөлуді Жамбыл облысы әкімдігінің энергетика және ТКШ басқармасы атынан жергілікті атқарушы органдар "Қазақстан Республикасының ішкі нарығына сұйытылған мұнай газын жеткізу жоспарын қалыптастыру қағидаларына" (бұдан әрі - Қағидалар) сәйкес жүзеге асырады, ҚР ЭМ 2014 жылғы 22 қазандағы № 68 бұйрығымен (ҚР ЭМ 22.01.2022 ж. № 22 бұйрығымен бекітілген).
Бүгінгі күні СМГ бөлшек саудада өткізуді тікелей жүзеге асыратын нарық субъектілері 2023 жылғы 1 тоқсандағы СМГ көлемдерін бөлу нәтижелерімен, атап айтқанда нарық субъектілері бөлінісінде көлемдердің пропорционалды төмендеуінің негізді болмауы бөлігінде келіспейді; нарықта жаңадан пайда болған, әдетте, басқа компаниялармен үлестес болып табылатын нарық субъектілерден көлемдерін бөлу; тиеу вагононормаларын негізге ала отырып (өтінімдерді тек 36 тоннадан вагоноцистерналармен қабылдайтын өнім берушілер) жеткізу тұрғысынан нарықтың сенім білдірілген субъектілеріне тиімсіз есеп айырысулар жасады, соның салдарынан өңір мен нарық субъектілері ай сайын шамамен 400-500 тоннаны алмаған, бұл өңірдегі сұйытылған газ тапшылығын одан әрі ұлғайтты.
Қазіргі уақытта СМГ көлемдерін бөлу бойынша қол жетімділік және әлеуметтік әділеттілік қағидаты жоқ.
Қазақстан Республикасының ішкі нарығына сұйытылған мұнай газын жеткізу жоспарын қалыптастыру қағидаларына нақты жұмыс істеп тұрған АГҚС санына сүйене отырып, СМГ көлемдерін бөлу бөлігінде өзгерістер енгізуді ұсынамын.
Және СМГ бөлшек сауда нарығы субъектілері өкілеттік берген Жамбыл өңіріндегі СМГ көлемдерін бөлу жөніндегі комиссияның құрамына кіру туралы мәселені талқылауға енгізу.
Бұдан әрі, СМГ көлемдерін бөлу бойынша Жамбыл облысы әкімдігінің энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының газдандыру бөлімінің басшысы Қожақов Мәулен түсіндірді.
Қатысушыларды бөлу көрсеткіштерімен таныстыра отырып, ұсынылған нарық субъектілерінің өтінімдерін СМГ аймақтың СМГ қажеттілігін ескере отырып, Қағидаларға сәйкес олардың негізділігі тұрғысынан СМГ жеткізуге арналған жиынтық өтінімдерді қалыптастыру жөніндегі комиссия қарайтынын түсіндірді.
75% көлемдерді бөлудің негізгі көрсеткішінің құрамдас бөлігі, бұл соңғы 3 айдағы іске асыру деректері.
Біз әр жолы қандай да бір ұсыныстар болса, оларды біздің мекен-жайымызға жіберіңіз деген сұрақ қоямыз. Алайда, бүгінгі күні нарық субъектілерден ережелерге, атап айтқанда, СМГ көлемдерін бөлу механизміне өзгерістер енгізу туралы ұсыныстар түскен жоқ.
Өткен жылы ақпан айында Жамбыл облысы бойынша Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Жамбыл облысы бойынша департаментінде өткен кеңесте біз комиссия құрамына қатысты мәселені талқыладық, онда егер бизнес субъектілері бірігіп бізге комиссия құрамына енгізу үшін өкілді ұсынса, біз қарастырамыз және қосамыз деп шештік. Бірақ, өкінішке орай, кандидатуралар ұсынылмады.
Қазіргі уақытта біз Комиссияның жаңа құрамын қалыптастыру мәселесін қарастырып жатырмыз. "Халық үніне құлақ асатын мемлекет" қағидатын ескере отырып, біз бизнес-құрылымдар өкілдерінің құрамына кіруіне қарсы емеспіз. Субъектілер арасынан біріккен бірлестік құрыңыз, заңгер сайлаңыз және бізге кандидатура ұсыныңыз.
Әрі қарай, ол вагон нормасы бойынша түсініктеме берді. Бөлу қолданыстағы ережелер шегінде жүзеге асырылады және біз бұл нормаларды қысқартып, біреуге көбейту арқылы өкілеттіктерден асып кетуге құқығымыз жоқ.
Нарық субъектілерінде ағымдағы жылдың қаңтар, ақпан және наурыз айларында СМГ бөлінген көлемін алғаннан кейін оларды бөлу бөлігінде мәселелер туындады.
Сөз сөйледі:
Юг Ойл Петролеум ЖШС, Башитукова Гүлжамал Әбдіқалымқызы:
Бұл нарықта біз 2018 жылдың тамыз айынан бастап жұмыс істеп келеміз. Бүгінгі таңда 24 сұйытылған мұнай газын құю станциясы (210 м3) жұмыс істейді, штат саны 70 адам. Жанармай құю станциялары Тараз қаласында ғана емес, Қордай, Меркі, Байзақ, Сарысу аудандарында, сондай-ақ Тараз-Алматы тас жолының бойында да тұрғындарға ыңғайлы болу үшін орналасқан.
2022 жылғы қаңтардан бастап қазіргі уақытқа дейін ЭМ 22.10.2022 ж. № 68 (22.01.2022 ж. № 22) бұйрығына енгізілген өзгерістерге байланысты ЖШС электрондық сауда алаңынан әлеуметтік газ алады.
24 АГҚС үшін СМГ бөлінетін көлемінің жеткіліксіздігіне байланысты алғашқы 9 айда біз коммерциялық газ сатып алдық және айлық көлемді 700 тоннаға дейін жеткіздік.
Алайда, 2022 жылы енгізілген өзгерістерге сәйкес бөлу көлемінің ұлғаюына әкеп соғуы тиіс сату көлемінің ұлғаюымен бөлінген СМГ көлемі 50% - ға қысқарды және бүгінгі күні біз бұрын алған 300 тонна көлемінің көлемі 150 тонна деңгейіне дейін төмендеді.
Біздің өңірде жалпы саны 10-15 АГҚС бар компаниялар болса да, оларға 1000 тонна СНГ бөлінді. Энергетика басқармасының өкілдері бұл әрекеттерді оларда газ толтыру станцияларының болуымен түсіндіреді.
Үкімет әлеуметтік газды халықтың тұтынуына бөледі, ал кейбір компаниялар газды нарық субъектілеріне коммерциялық бағамен қайта сату үшін сатып алады, бұл қолданыстағы заңнамамен тыйым салынған, осылайша олардың сату көлемін ұлғайтады.
Сонымен қатар, бөлу кезінде вагон нормалары ескерілмейді, мысалы, егер бізге "СНПС Ақтөбемұнайгаз" АҚ-мен 56 тонна бөлінсе, онда олардың тек 36 тоннасы ғана беріледі, ал қалған 20 тоннасы бізде ғана емес, нарықтың қалған субъектілерінде де қалады, бұл ретте ай сайын.
Осылайша, ай сайын бізге, ең алдымен, зауыттың көлемі қысқарады, бірақ біз сату көлемін ұлғайтуымыз керек, ал коммерциялық газды сатып алу бізге тиімді емес, өйткені ол АГҚС-н сату құнынан қымбат.
Сонымен қатар, қыркүйек, қазан және қараша айларында биылғы жылы біздің компания мемлекеттік сатып алуға қатысып, 10-ға жуық ұйымды қамтамасыз ететін жеңімпаз атанды. Бөлінген СМГ көлемінің аздығына және коммерциялық газдың болмауына байланысты біз СМГ тек талондар бойынша саттық.
ЖШС үлкен шығынға ұшырайды, жалақы, салық төлеу және 24 АГҚС (коммуналдық қызметтер) ұстау. Бүгінгі таңда біз АГҚС-тың 70% -. уақытша тоқтаттық, қызметкерлерді жалақысы сақталмай демалысқа жіберуге мәжбүр болдық, олардың отбасыларын табыссыз қалдырдық.
Қазіргі уақытта біздің облысқа 4500 тонна СМГ бөлінеді, облыста 212 АГҚС бар, біз бөлу кезінде АГҚС санын ескеруді ұсынамыз, содан кейін әрбір АГҚС -қа шамамен 20 тонна бөлінеді.
"City Gas Service" ЖШС, Құрманбек Дархан Өмірзақұлы:
Бізде, көптеген газ желілері сияқты, бір мәселе бар, бұл газ тапшылығы. Сұрақ тарату механизміне сүйенеді, бірақ көлемдер біркелкі емес, біреуге көп, біреуге аз. Бұл мәселені шешу керек.
"Мұраз" ЖШС, Ибадилла Ердәулет Байділаұлы:
Осының негізінде 2023 жылдың 1 тоқсанында жеткізу жоспарына сәйкес бөлінген газ көлемі 2022 жылмен салыстырғанда 3-4 есе азайды. Бөлу механизмге сәйкес жүзеге асырылады деп айтылғандықтан, осы механизмде қарастырылмаған қосымша көлемдер туралы түсінік қайдан пайда болды? Мысалы, СМГ бар нарық субъектілеріне қосымша көлемдер бөлінеді, ал іс жүзінде көлемдер қажет ететіндерге тек 1-2 тонна бөлінеді.
ТОО ALAN GAZ Tervinal, Исмаилова Аккуаш Жетенова:
Бізде АГҚС (700 м3), 7 АГҚС бар, жалдау ақысын, мүлік салығын төлеймін, штат бойынша 100 адам, жергілікті бюджетке салықтарды тоқсанына 6 млн.теңгеге жуық төлейміз.
Егер бізге көлем берілмесе, мұның бәрін қалай төлеуіміз керек? Тек 1 вагон бөлінеді, ол тек Қордай ауданында екі күнде сатылады. Наурыз айында "ПКОП" ЖШС-нің тоқтауына байланысты ешқандай көлем жоқ.
Менде Шымкентте 3 АГҚС бар, бірақ мұндай проблемалар жоқ, ЖАО біздің облыста қандай проблема бар? Біздің ЖАО-ға нарық субъектілерінің өтінімдері бойынша бөлуді пысықтауға не кедергі?
Менің ұсынысым, мысалы, Шымкентте вагон-норма бойынша көлемдерді бөлу болып табылады.
Карентаев Ермек Амангелдіұлы - Жамбыл облысы әкімдігінің энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының орынбасары:
Барлық сөз сөйлеушілерді тыңдап, Облыстың СМГ қажеттілігі кемінде 8000 тоннаны құрайтынын атап өтті. ҚР ЭМ ағымдағы жылдың қаңтар айында 5300 тонна, ақпанда - 4745 тонна және наурызда - 4155 тонна бөлді. Көріп отырғаныңыздай, ай сайын төмендеуге барады. Демек, нарық субъектілеріне бөлінетін көлемдер азаяды. Біз ҚР ЭМ-ге көлемді кем дегенде 1-2 тоннаға ұлғайту туралы бірнеше рет хабарластық.
Егер сіз СМГ көлемдерін бөлумен келіспесеңіз, бірлесіп жұмыс істейік, комиссия құрамына нарық субъектілерінің жұп мүшелерін қосайық, жеткізу ережелері мен бөлу тетігін пысықтаймыз және оларға өзгерістер енгіземіз.
Қосымша көлемдерге келетін болсақ, бірге қарастырайық.
Сонымен, Меморандум мәселесі бойынша Мен бұл мәселені ЭМ-де көтердім, бұл бүгінгі күннің мәселесі, мұнда жеделдік қажет, өйткені күн сайын газ нарығындағы жағдай өзгеріп отырады.
Біздің мақсатымыз - бәрі ашық және нарық субъектілері үшін қолжетімді болуы.
Бұдан әрі Жамбыл облысы Кәсіпкерлер Палатасы директорының экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары А. К. Әбдіқадыров сөз сөйледі:
Қарастырылған мәселелер бойынша мен бизнес өкілдерінің пікірімен толық келісемін. СМГ тасымалдауға қатысты, әрине, географиялық орналасуына байланысты газ сатып алу қолайлы. Көлемді бөлу үшін субъектілерге газды біркелкі бөлу қажет.
Сондай-ақ бізге қолданыстағы ережелер бойынша сараптамалық қорытындылар келіп түседі, біз өзіміз бизнес өкілдерімен бірлесіп қолданыстағы ережелерге өзгерістер енгізуге дайынбыз.
Өткізілген отырыстың қорытындысы бойынша кедергілер жөніндегі кеңес мүшелері мынадай шешім қабылдады:
Жамбыл облысы әкімдігінің энергетика және ТКШ басқармасына:
1. Жамбыл өңіріндегі СМГ көлемдерін бөлу жөніндегі комиссияның құрамына нарық субъектілері қатарынан өкілдер енгізілсін.
2. ҚР Энергетика министрлігінің атына жолдау:
- ҚР ЭМ 2014 жылғы 22 қазандағы № 68 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасының ішкі нарығына сұйытылған мұнай газын жеткізу жоспарын қалыптастыру қағидаларының (бұдан әрі-қағидалар) нормаларына сәйкес СМГ жеткізу көлемін бөлу қажеттігі туралы хат.
- нақты қолданыстағы АГҚС санына, сондай-ақ басқа да мәселелерге (мысалы, СМГ қосымша көлемдеріне) сүйене отырып, СМГ көлемдерін бөлу бөлігінде ережеге өзгерістер енгізу туралы ұсыныс.
Хатшы Г. Асабай