Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Қарағанды облысы бойынша департаменті жанындағы кедергілер кеңесі (бұдан әрі - Кеңес) салық заңнамасындағы кедергілер мәселесін қарады.
Кеңес төрағасы Сергей Федоренко 2017 жылғы 25 желтоқсандағы № 120-VІ ҚРЗ «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (салық кодексі) Қазақстан Республикасының Кодексінің 19-бабы 1-тармағының 10) тармақшасын алып тастауды ұсынады.
1) Салық органдарына берілген шаруашылық жүргізуші субъектілер арасындағы мәмілелерге дау айту бойынша талап қою құқығы заң шығарушының мемлекеттің кәсіпкерлік қызметке араласуына және мемлекеттік органның азаматтық-құқықтық қатынастар саласына кіруіне өзінің бұзылған құқығын немесе заңды мүддесін АК №9 – бабында белгіленген тәсілмен қорғайтын азаматтық құқықтар субъектісі ретінде-сотқа талап қоюмен жүгінуге рұқсатын көрсетеді. даулы мәмілені жарамсыз деп тану және оның жарамсыздығының салдарын қолдану. Алайда, мемлекеттің азаматтық-құқықтық қатынастарға араласуы Кәсіпкерлік кодекстің негізгі қағидаттарын, сондай-ақ азаматтық заңнамада айқындалған оның уәкілетті органы тұлғасында мемлекет құзыретінің нақты белгіленген шекараларын сақтай отырып ғана мүмкін болады.
Қарастырылып отырған бапта ешқандай шекара жоқ. Гипотетикалық түрде, баптың осындай редакциясымен салық органы, мысалы, пәтерді сатып алу-сату шартын жарамсыз деп тану туралы талап қоюға құқылы.
Осыған байланысты, азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен мемлекет мүддесі үшін талап қоя отырып және мәмілелерге дау айта отырып, салық органы аталған мәміле арқылы мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылатынын дәлелдеп қана қоймай, оларды қалпына келтіруді талап етуге міндетті. Алайда, іс жүзінде бұл байқалмайды.
Қолданыстағы норма мемлекеттік органның өкілеттігі мен құзыретін негізсіз кеңейтіп, оған салық салу мәселелерін жария құқық арқылы емес, азаматтық-құқықтық салаға және кәсіпкерлік қызметке араласу арқылы реттеуге мүмкіндік беретін сияқты. Салық заңнамасында қазынашылық мүдделерін қорғау үшін фискалдық органмен жеткілікті өкілеттіктер берілген. Осыған байланысты кәсіпкерлер мен мемлекеттің құқықтарын қорғауда соңғысының пайдасына теңгерімсіздік байқалады.
Салық органдарының өкілеттіктерін сотқа жүгіну мүмкіндігін мемлекет мүдделеріне келтірілген залалды тікелей өтеуге байланысты талап-арыздармен байланыстыра отырып нақтылау қажет. Мысалы, тараптардың заңсыз мәміле бойынша алған барлық қаражатын мемлекет пайдасына өндіріп ала отырып, тиісті лицензиясыз жасалған мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы талап-арыздар. Немесе азаматтық талап қою тәртібімен орын алған үкім бойынша залалды өндіріп алу.
Қолданыстағы редакция кезінде азаматтық құқық субъектілерінің шаруашылық қызметіне мемлекеттің негізсіз араласуына, сондай-ақ мемлекеттің қатысуымен азаматтық-құқықтық қатынастарда жария-құқықтық және жеке-құқықтық принциптердің араласуына жағдайлар жасалады.
2) Салық органдарының заңды тұлғаны құру кезінде АК-нің 49-бабы 2-тармағының 2) тармақшасында жойылмайтын сипаттағы заң бұзушылықтарға байланысты оны тіркеуді жарамсыз деп тану туралы талап қою құқығын алып тастау, сондай-ақ АК-нің 49-бабы 2-тармағының 4) тармақшасы бойынша талап қою мүмкіндігін нақтылау, тиісті лицензиясы жоқ немесе заң актілерінде тыйым салынған қызметті жүзеге асыруға байланысты берілген талап-арыздарды ғана қалдыру ұсынылады.
Заңды тұлғаларды құру кезінде оларды тіркеу мәселелері, сондай-ақ АК-нің 49-бабы 2-тармағының 4) тармақшасында көзделген басқа да негіздер салық органдарының құзыретіне жатпайды, Әділет министрлігі мен заңды тұлғаларды тіркеумен айналысатын және осы мәселеге тиісті бақылауды жүзеге асыратын аумақтық бөлімшелер қызметінің мәселелері болып табылады. Олар осы қателерді анықтауға және оларды жою үшін шаралар қабылдауға міндетті. Кейіннен салық органын олардың іс-әрекеттерінің нәтижелері туралы хабардар етуі қажет.
3) Осы негіздеменің 1) тармағында көрсетілген негіздемелер бойынша «сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген құзыреттер мен міндеттерге сәйкес өзге де талаптарды» нормадан алып тастау ұсынылады.
Салық кодексінің 19-бабында айқындалған салық органдарының міндеттеріне редакцияда ұсынылып отырған баптағы өзгерістерді талап қою арқылы қол жеткізілетін болады. Бюджетті қорғаудың барлық басқа тетіктері салықтық әкімшілендіру әдістеріне енгізілген және Салық кодексінде бар.
Белсенді талқылау қорытындысы бойынша айтылған ойлар мен дауыс беруді ескере отырып, Кеңес Салық кодексіне тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізу мүмкіндігі қарастыру мақсатында Кедергілер картасын Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне жолдау туралы шешім қабылдады.