Бірнеше айдан кейін мен жасына байланысты зейнетке шығамын. Мен қашан және қайда жүгінемін?
Мемлекеттік бюджеттен базалық және ортақ зейнетақыны, сондай-ақ міндетті зейнетақы жарналары және (немесе) міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін Сізге тұрғылықты жеріңіз бойынша "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының бөлімшесіне (ХҚКО) келіп түскен өтінішпен және құжаттар топтамасымен жүгіну қажет.
Мұны зейнеткерлік жасқа жеткенге дейін 10 күн бұрын жасай аласыз.
Жалпыға бірдей белгіленген зейнетақы жасы ерлер үшін 63 жасты, әйелдер үшін 2022 жылы - 60,5 жасты құрайды, жыл сайын 2027 жылы 63 жасқа толғанға дейін жарты жылға ұлғайтылады.
Жұбайы Зейнетақы жинақтарын жеткіліктілік шегінен тыс инвестициялық компаниялардың басқаруына бергісі келеді. Мен оларға сенуге бола ма?
2021 жылдың қаңтар айынан бастап салымшылар мен алушылар өздерінің зейнетақы жинақтарын инвестициялауға инвестициялық портфельді басқаратын компанияны өз бетінше таңдау арқылы қатыса алады.
Қазір БЖЗҚ Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (АРРФР) белгілеген барлық талаптарға сәйкес келетін, бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыруға (инвестициялық портфельді басқару жөніндегі қызмет)лицензиясы бар 4 компаниямен зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шарттар жасасты.:
"Jusan Invest"АҚ
"Halyk Global Markets" АҚ
"BCC Invest"АҚ
"Сентрас Секьюритиз"АҚ
Әрбір УПИ туралы ақпарат (инвестициялық декларацияны, сондай-ақ УПИ комиссиялық сыйақы туралы мәліметтерді қоса алғанда) сайтта орналастырылған enpf.kz "қызметтер" бөлімінде - "зейнетақы жинақтарының бір бөлігін УПИ сенімгерлік басқаруға аудару". Басқарушы компаниялардың инвестициялық қызметіне шолумен сайтта да танысуға болады enpf.kz көрсеткіштер бөлімінде - " инвестициялық қызметке шолу "немесе"зейнетақы активтерінің инвестициялық портфеліне қысқаша шолу".
БЖЗҚ-дан зейнетақы активтерін алғаннан кейін УПИ оларды ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 3 ақпандағы №10 қаулысымен бекітілген Инвестициялық портфельді басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыру қағидаларында көрсетілген және УПИ инвестициялық декларациясында көзделген рұқсат етілген қаржы құралдарына инвестициялайды.
Зейнетақымен қамсыздандыру туралы Заңға сәйкес, УПИ инвестициялық басқару үшін комиссиялық сыйақы алуға құқылы. УПИ сыйақысының шекті шамасы алынған инвестициялық табыстың 7,5% - ынан аспайды. Комиссиялық сыйақының нақты шамасын жыл сайын УПИ басқару органы бекітеді және ол жылына бір реттен жиі ауыстырылмайды.
Зейнетақы жинақтары Ұлттық банктің басқаруында болған кезеңде салымшы зейнетақы жасына жеткенге дейін инфляция деңгейін ескере отырып, зейнетақы жинақтарының сақталуына кепілдік қолданылатынын білу маңызды. Зейнетақы жинақтарын ССП-ның басқаруына аударған кезде мемлекет кепілдігі басқарушы компанияның зейнетақы активтері кірістілігінің ең төменгі деңгейін қамтамасыз ету жөніндегі кепілдігімен ауыстырылады, ол нарықта жұмыс істейтін ССП-ның басқаруына берілген зейнетақы активтерінің орташа алынған кірістілігі негізге алына отырып есептеледі.
2022 жылы БЖЗҚ төлемдері қалай өзгерді?
БЖЗҚ-дан төлемдер Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 қазандағы № 1042 қаулысымен (2021 жылғы 1 сәуірден бастап қолданысқа енгізілген өзгерістермен) бекітілген Әдістемеге сәйкес жүзеге асырылады. Осы Әдістемеге сәйкес зейнетке шығатын тұлғаларға БЖЗҚ – дан төлемдер былайша есептеледі: зейнетақы жинақтарының сомасы зейнетақы жинақтары төлемдерінің мөлшерлемесіне көбейтіледі-6,5% және 12-ге бөлінеді. БЖЗҚ-дан ай сайынғы төлемдер оларды алған бірінші жылы төленеді. Белгілі бір санаттағы алушылар үшін: егер мүгедектігі мерзімсіз болып белгіленсе, 1 немесе 2-топтағы мүгедектігі бар адамдар, сондай-ақ жиынтығында кемінде алпыс ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленген зейнетақы төлемдерін алушылар үшін зейнетақы төлемдерін есептеу әдістемесінде түзету коэффициенттері көзделген.
Келесі жылдары ай сайынғы зейнетақы төлемінің мөлшері жыл сайын зейнетақы төлемдерін индекстеу мөлшерлемесіне – 5% - ға ұлғайтылады.
Осылайша, 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап БЖЗҚ-дан өткен жылғы зейнетақы төлемдері 5% - ға индекстелді.
Айта кетейік, БЖЗҚ-дан ай сайынғы зейнетақы төлемі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70% - ынан кем емес мөлшерде жүзеге асырылады(ең төменгі күнкөріс деңгейі 2022 жылы 36 018 теңге). Тиісінше, 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап БЖЗҚ-дан ең төменгі төлем 25 212,60 теңгені (36018*70%) құрайды.
Егер төлем алуға өтініш берген күнгі зейнетақы жинақтарының сомасы тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төмен зейнетақының он екі еселенген мөлшерінен аспаған жағдайда, бұл сома алушыға БЖЗҚ – дан бір рет төленеді (2022 жылы-555 624 теңге = 12 * 46 302 теңге).
Бұл ретте 2018 жылғы 1 қаңтарға дейін зейнетақы төлемдерін алу құқығын іске асырған зейнеткерлер бойынша 2022 жылы есеп мынадай: олардың зейнетақы төлемдерінің жыл сайынғы мөлшері ең төменгі зейнетақының отыз еселенген мөлшерінен (2022 жылы 30 х 46 302 = 1 389 060 теңге) ең жоғары шаманы және зейнетақы жинақтарының сомасын алушының тиісті жасындағы зейнетақы жинақтарының ағымдағы құнының коэффициентіне көбейтуді құрайтынын атап өткен жөн. Төлемдер бұрын таңдалған кесте бойынша жүзеге асырылады.
Естеріңізге сала кетейік, БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдері жеке зейнетақы шотындағы зейнетақы жинақтары таусылғанға дейін жүзеге асырылады.
Мені зейнетақы жинақтарының бір бөлігін тұрғын үйге немесе емделуге пайдалану мүмкіндігі үшін жеткіліктілік шегінің ұлғаюы қызықтырады. Мысалы, менің туған күнім 25.04.1983 ж., 25.04.2022 жылға дейін табалдырық қазіргідей 3 220 000 теңге болады ма? Немесе 01.01.2022 ж. бастап менің табалдырығым 5 640 000 теңгеге дейін ұлғайды ма?
"Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Қазақстан Республикасының Заңында (бұдан әрі – заң) зейнетақы жинақтарының ең төмен жеткіліктілігінің шегі - ай сайынғы зейнетақыны қамтамасыз ету үшін қажетті міндетті зейнетақы жарналары және (немесе) міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарының ең төмен мөлшері республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төмен зейнетақы мөлшерінен төмен емес деп айқындалған.
Зейнетақы жинақтарының (бұдан әрі – ЖМҚ) ең аз жеткіліктілік шегі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 6 қаңтардағы № 1 қаулысымен бекітілген ЖМҚ айқындау әдістемесіне сәйкес жыл сайын есептеледі. Бұл әдістеме ашық нормативтік құқықтық акт болып табылады және Интернетте, соның ішінде БЖЗҚ сайтында еркін қолжетімді. Әдістеме ПМД есептеу алгоритмін өте егжей-тегжейлі сипаттайды.
Осылайша, БЖЗҚ ЖМД есептеу кезінде Әдістемеде белгіленген, оның ішінде Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігімен жыл сайынғы негізде ұсынылған, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігімен келісілген тиісті параметрлерді пайдаланады.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 13 желтоқсандағы № 875 қаулысымен Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 6 қаңтардағы №1 қаулысына толықтыру енгізілді, оған сәйкес 2021 жылға есептелген ПМД 2022 жылғы 1 сәуірге дейін қолданылады деп белгіленген.
Баяндалғанды, сондай-ақ, оның ішінде ЖМҚ мөлшерін БЖЗҚ жыл сайын қайта қарайтынын ескере отырып, Сіздің жағдайыңызда ЖМҚ құрайтын болады:
2021 жылғы 25 сәуірден бастап 2022 жылғы 31 наурызды қоса алғанда 3 млн 220 мың теңге;
2022 жылғы 1 сәуірден бастап 2022 жылғы 24 сәуірді қоса алғанда - 5 млн 490 мың теңге;
2022 жылғы 25 сәуірден бастап 2022 жылғы 31 желтоқсанды қоса алғанда - 5 млн 640 мың теңге.
БЖЗҚ тарапынан алып қоюға қолжетімді сома уәкілетті оператордан электрондық хабарлама келіп түскен күнгі ЖМД ескеріле отырып тексерілетінін атап өтеміз.
Көлікті келісім-шарт негізінде, бірақ осы сәтте не получаю ол бойынша табыс қалай істеу жарналары өз пайдасына?
Егер азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (АҚС) салық агенті болып табылмайтын жеке тұлғамен жасалған болса, онда сіз алатын табыстың 10 пайызынан кем емес, бірақ тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі жалақының 50 еселенген мөлшерінің 10 пайызынан жоғары емес мөлшерде (2022 жылы ЕТЖМ 60 мың теңге) өз пайдаңызға жарналарды өзіңіз жасауға құқылысыз.
Егер азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар салық агентімен (ЖК, заңды тұлға, сондай-ақ жеке практикамен айналысатын тұлға) жасалса, онда төлем болмаған жағдайда ол сіздің жеке зейнетақы шотыңызға міндетті зейнетақы жарналарын аудармайды.
Қазіргі уақытта сіз табыс таппайтындықтан, сіз өз табысыңыз есебінен екінші деңгейдегі банктер арқылы өз пайдаңызға ерікті зейнетақы жарналарын (ЕЗЖ) өз бетінше аудара аласыз. ЕЗЖ мөлшері мен төлеу кезеңділігін жеке тұлға дербес белгілейді.
Егер сіз жеке кәсіпкер болмасаңыз, сіз бірыңғай жиынтық төлем (БЖТ) аясында аударымдар жасай аласыз."Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының 25.12.2017 жылғы №120-VI Салық кодексінің 774-бабына сәйкес, кәсіпкерлік қызметті дара кәсіпкер ретінде тіркеусіз жүзеге асыратын, бір мезгілде мынадай шарттарға сәйкес келетін жеке тұлғалар БЖТ төлеушілер болып танылады:
1) БЖТ төледі;
2) жалдамалы жұмыскерлердің еңбегін пайдаланбайтын жағдайларда жол беріледі;