1 миллионға жуық бірегей өтініш берушілер тұрғын үй сатып алуға және (немесе) емделуге Зейнетақы жинақтарын пайдаланды. Өздеріңіз білетіндей, зейнетақы жинақтарын азаматтар БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинақтары сомасы шегінде тұрғын үйге алуға, емдеуге немесе басқарушы компанияларға аударуға қолжетімді шектеусіз рет пайдалана алады.
2021 жылғы қаңтардан бастап 2023 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша БЖЗҚ салымшылардың (алушылардың) тұрғын үй жағдайларын жақсарту үшін зейнетақы жинақтарын пайдалануға 1 361 040 өтінішін орындады. Уәкілетті оператор-банктерде ашылған Қазақстандықтардың арнайы шоттарына БЖЗҚ 3,2 трлн теңгеден астам қаражат аударды. Бұл ретте біржолғы зейнетақы төлемдерінің орташа сомасы шамамен 2,35 млн теңгені құрады. Бірегей өтініш берушілер саны 692 936 адамды құрады. Осылайша, кейбір салымшылар (алушылар) тұрғын үйге біржолғы зейнетақы төлемдерін алу құқығын бірнеше рет пайдаланды.
Бұл бағытта Алматы қаласының (17,55%), Астана қаласының (13,96%), Маңғыстау облысының (10,31%) тұрғындары белсенді болды. Сайтта www.enpf.kz "көрсеткіштер"бөлімінде толық ақпарат орналастырылған: Қазақстандықтар қандай мақсаттарға біржолғы зейнетақы төлемдеріне және өңірлер бөлінісінде өтініш береді (тиісінше "мақсаттар бойынша тұрғын үй жағдайларын жақсартуға арналған біржолғы зейнетақы төлемдері" және "тұрғын үй жағдайларын жақсартуға арналған біржолғы зейнетақы төлемдері" кіші бөлімдері).
Салымшылар (алушылар) өз жинақтарын пайдаланатын мақсаттарды талдау кезінде мынадай қорытынды жасауға болады: барлық өтініштердің шамамен 36% - ы-азаматтық-құқықтық мәмілелер бойынша меншікке тұрғын үй сатып алу (түпкілікті есеп айырысу) және жеке тұрғын үй салу (жер учаскесінің меншігінде болған кезде), өтініштердің шамамен 21% - ы - тұрғын үй құрылыс жинақ бағдарламалары бойынша зейнетақы қаражатын салымшылардың (алушылардың) пайдалануы үшін өтініштердің шамамен 21% - ы - одан әрі жинақтау үшін тұрғын үй құрылыс жинақ ақшасына салымды толықтыру мақсатында өтініштердің шамамен 20% - ы ипотекалық тұрғын үй қарызын пайдалану мақсатында: бастапқы жарнадан қайта қаржыландыруға және толық өтеуге дейін.
Бүгінгі күні зейнетақы жинақтарының бір бөлігін пайдалануға өтініштерді қабылдайтын уәкілетті операторлар "Отбасы банк "тұрғын үй құрылыс жинақ банкі" АҚ, "Қазақстан Халық банкі" АҚ, "Altyn Bank" АҚ, "Банк ЦентрКредит" АҚ және "Банк Фридом Финанс Қазақстан"АҚ болып табылады.
Айта кетейік, 469,46 млрд теңге салымшылардың (алушылардың) уәкілетті операторлардан жеке зейнетақы шоттарына (ЖЗШ) қайтарылды, себебі Қазақстандықтардың біржолғы зейнетақы төлемдері өтініш берушінің өтініші және өзге де себептер бойынша белгіленген мерзімде пайдаланылмаған.
Сондай-ақ, БЖЗҚ 334,08 млрд теңге сомасына емделуге 414 326 өтініш орындады. Алып қоюдың орташа сомасы шамамен 0,8 млн теңгені құрайды. Бірегей өтініш берушілердің саны 302 034 адамды құрады. Осылайша, тұрғын үйге жинақталған зейнетақы қаражатын пайдаланумен қатар, кейбір қазақстандықтар өз қаражаттарын бірнеше рет пайдаланды.
Стоматологиялық қызметтерді алу үшін өтініштердің 96% – дан астамы, офтальмологиялық қызметтерге өтініштердің 2,71% - ы орындалды. Қалған медициналық бағыттарға зейнетақы жинақтарының 1% - дан азы пайдаланылды.
Бұл ретте салымшылардың (алушылардың) ЖЗШ-на БЖЗҚ-ға 33,13 млрд теңге қайтарылды, бұл қаражат өтініш берушінің өтініші және өзге де себептер бойынша белгіленген мерзімде пайдаланылмады.
Емдеуге арналған Зейнетақы жинақтарын пайдалану бойынша өзекті статистикамен сайттан танысуға болады www.enpf.kz "көрсеткіштер" бөлімінде - "емделуге арналған біржолғы зейнетақы төлемдері".
Инвестициялық портфельді басқарушы (УПИ) ағымдағы жылдың 1 мамырындағы жағдай бойынша 18.02.2021 ж.бастап 8,9 млрд теңге аударылды, БЖЗҚ 5 968 өтінішті орындады. Аударымның орташа сомасы шамамен 1,5 млн теңгені құрайды. Зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға беру бойынша толық статистика да сайтта қолжетімді enpf.kz "көрсеткіштер" бөлімінде - "Зейнетақы жинақтарын басқарушы компанияларға беру".
Қазіргі уақытта БЖЗҚ бес УПИ-мен зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шарттар жасасты. Сіз олар туралы ақпаратпен танысып, олардың инвестициялық декларацияларын сайттан біле аласыз enpf.kz "қызметтер" бөлімінде - "инвестициялық портфельді басқарушылардың тізілімі". Айта кетейік, 8,9 млрд теңгенің 44,29% - ы немесе 3,9 млрд теңгесі "Jusan Invest" АҚ-ға, 28,04% - ы немесе "Halyk Global Markets" АҚ-ға 2,5 млрд теңгесі, "BCC Invest" АҚ-ға 16,14% немесе 1,4 млрд теңгесі, "Сентрас Секьюритиз"АҚ-ға 10,05% немесе 0,9 млрд теңгесі аударылған, "Halyk Finance" АҚ-да 1,49% немесе 132 млн теңге.
Зейнетақы активтерін УПИ сенімгерлік басқаруға бастапқы бергеннен кейін салымшы жылына бір реттен жиі емес өзінің зейнетақы жинақтарын бір УПИ-ден екіншісіне сенімгерлік басқаруға беру үшін БЖЗҚ-ға өтініш беруге құқылы. 2022 жылғы наурыздан 2023 жылғы сәуірге дейінгі кезеңде 76 өтініш беруші УПИ таңдау туралы шешімін өзгертті: БЖЗҚ бір УПИ-ден екіншісіне жалпы сомасы 323 млн теңгеге ауыстыруға 102 өтінішті орындады.
Зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға бастапқы бергеннен кейін екі жылдан кейін 101 адам өз жинақтарын ҚРҰБ басқаруына қайтару құқығын пайдалануға шешім қабылдады. БЖЗҚ тарапынан 2023 жылғы 15 наурыз бен 30 сәуір аралығында жалпы сомасы 625 млн теңгеге УПИ-ден ҚРҰБ-ға қаражат аудару бойынша 168 өтініш орындалды.
Естеріңізге сала кетейік, БЖЗҚ-дан зейнетақы активтерін алғаннан кейін УИП оларды ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 3 ақпандағы №10 қаулысымен бекітілген және УИП инвестициялық декларациясында көзделген инвестициялық портфельді басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыру қағидаларында көрсетілген рұқсат етілген қаржы құралдарына инвестициялайды.
Зейнетақы жинақтары ҚР Ұлттық Банкінің басқаруында болған кезеңде салымшы зейнеткерлік жасқа жеткенге дейін инфляция деңгейін ескере отырып, зейнетақы жинақтарының сақталуына кепілдік береді. Зейнетақы жинақтарын УПИ басқаруға аудару кезінде мемлекеттің кепілдігі басқарушы компанияның зейнетақы активтері кірістілігінің ең төменгі деңгейін қамтамасыз ету жөніндегі кепілдігімен ауыстырылады, ол нарықта қолданыстағы УПИ басқаруға берілген зейнетақы активтерінің орташа өлшенген кірістілігі негізге алына отырып есептеледі.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда "МЖЗҚ "ЖЗҚ" АҚ базасында құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің "Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті" ММ атынан Қазақстан Республикасының Үкіметі болып табылады. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы активтерін басқару тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар әзірлеу жөніндегі функциялар Ұлттық қорды басқару жөніндегі кеңеске берілді. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын, зейнетақы төлемдерін, зейнетақы жинақтары мен төлемдерін жеке есепке алуды тартуды жүзеге асырады, салымшыға (алушыға) оның зейнетақы жинақтарының жай-күйі туралы ақпарат береді (толығырақ www.enpf.kz)