2025 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша, НБРК басқаратын және міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті жарналар есебінен қалыптасқан зейнетақы активтерінің соңғы 12 айдағы, салымшылардың (алушылардың) шоттарына бөлінген табысы 11,99%-ды құрады, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары есебінен – 7,37%, инфляция деңгейі 10,00% болған жағдайда.
Инвестициялық табыс динамикасы соңғы 3 жылда тұрақты өсімді көрсетіп, зейнетақы активтерінің табыстылығы инфляция деңгейінен асып тұр.
Белгілі болғандай, инвестициялық табыс қаржылық және валюта нарықтарындағы жағдайға байланысты өзгеріп отырады. Инвестициялық табысқа бірнеше факторлар әсер етеді:
-
Қаржы нарықтарындағы жағдай: акциялар, облигациялар және басқа құралдардың бағалары құбылмалы болып, бұл инвестициялық табыстың мөлшеріне әсер етеді. Жыл ішінде жеке құралдардың нарықтық қайта бағалауы нәтижесінде бағалы қағаздардың құны өзгеруі мүмкін. Сондықтан нарықтық қайта бағалаудан алынған табыс жеке кезеңде оң немесе теріс болуы мүмкін. Бағалы қағаздардың құнына көптеген сыртқы факторлар, мысалы, геосаяси тәуекелдердің өсуі, халықаралық саудадағы өзгерістер, қаржылық ағындардың қайта бөлінуі, нарықтардағы конъюнктура мен капиталы нарықтарындағы белсенділік, макроэкономикалық көрсеткіштер әсер етеді.
-
Валюталық бағамдар: егер инвестициялар шетел валютасында болса, онда валюта бағамдарының өзгеруі инвестициялық табыстың мөлшеріне әсер етеді. Инвестициялық табыстың құбылуы нарықтағы, оның ішінде валюта нарығындағы ауытқулармен байланысты болуы мүмкін. Осылайша, зейнетақы активтерінің валюталық қайта бағалауы оң немесе теріс болуы мүмкін, нәтижесінде салымшылар өздерінің жеке зейнетақы шоттарында инвестициялық табыстың өзгеруін байқайды.
Маңызды атап өту керек, зейнетақы жинақтары – бұл ең алдымен еңбек қызметі аяқталғаннан кейін төлемдерді қамтамасыз ету үшін арналған ұзақ мерзімді инвестициялар. Қордың зейнетақы активтері ұзақ мерзімді инвестициялау горизонтына ие және инвестициялау мақсаты – бұл ұзақ мерзімді кезеңде нақты табыстылықты алу. Сондықтан олардың басқару нәтижелерін объективті бағалау үшін кемінде 1 жылдық кезеңді талдау қажет. Мұндай мерзім инвестицияларды ұзақ мерзімді перспективада тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Қысқа мерзімді деректер (апта сайынғы, ай сайынғы және т.б.) маңызды көрсеткіш болмайды, өйткені олар нарық конъюнктурасындағы үздіксіз өзгерістерге тәуелді. Инвестициялық портфельдің әртараптандырылуы, яғни бір құралдардан алынған табыс басқа құралдардағы уақытша шығындарды жабатын жағдай, зейнетақы жинақтарының сақталуын және тұрақты табыстылығын қамтамасыз етеді.
Сондықтан, орта және ұзақ мерзімді перспективада зейнетақы жинақтарының нақты (инфляциядан асатын) табыстылығы қамтамасыз етіледі. Мысалы, жинақталған инвестициялық табыстылық 1998 жылы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің құрылуынан 2025 жылдың 1 сәуіріне дейінгі аралықта, жинақталған инфляция 863,96%-ды құраған жағдайда 958,64%-ды құрады.
2014 жылдан бастап (зейнетақы активтерін БЖЗҚ-ға біріктіргеннен кейін) 2025 жылдың 1 сәуіріне дейінгі жағдай бойынша жинақталған таза инвестициялық табыс 11,38 трлн теңгені құрады. Жасалған төлемдерді ескере отырып, 2025 жылдың 1 сәуіріне дейінгі Қазақстан азаматтарының зейнетақы жинақтарының жалпы көлемінде жинақталған таза инвестициялық табыстың үлесі 39,6%-ды құрайды, бұл азаматтардың жинақтарындағы инвестициялық қызметтің маңызды рөлін көрсетеді.
Сондай-ақ, Қазақстанда міндетті зейнетақы жарналарының инфляция деңгейіне сәйкес сақталуын қамтамасыз ететін ерекше кепілдік бар екенін еске саламыз. Әрбір кезеңде табыстылықтың төмендеуі, егер ол салымшының жинақталған табысына әсер етсе, зейнетақы төлемдері құқығы туындаған кезде, айырманы өтеу мемлекет тарапынан кепілдендірілген.
Барлық зейнетақы активтерін басқару және есепке алу жүйесі ашық: әрбір салымшы өз инвестициялық табысын enpf.kz сайты немесе мобильді қосымшадағы жеке кабинетінде көре алады.
ЕНПФ-тің зейнетақы активтерін инвестициялық басқару және инвестициялық құралдар туралы ақпарат enpf.kz ресми сайтында «Статистика және аналитика/Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару» бөлімінде жарияланады.
ЕНПФ 2013 жылдың 22 тамызында «ГНПФ» АҚ базасында құрылды. ЕНПФ-тің құрылтайшысы және акционері Қазақстан Республикасының Үкіметі, қаржы министрлігіне қарасты мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті болып табылады. ЕНПФ-тің зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес ЕНПФ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ ерікті зейнетақы жарналарын есепке алу және оларды зейнетақы төлемдеріне есептеуді қамтамасыз етеді. Қосымша ақпарат алу үшін www.enpf.kz сайтына кіріңіз.