«Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ-нің 2025 жылғы қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері бойынша талдамалық анықтама
Кіріспе бөлім
«Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ басшысының «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» мемлекеттік мекемесінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу үшін жұмыс тобын құру туралы» 2026 жылғы 24 шілдедегі № 18 бұйрығы негізінде 2026 жылғы 1 тамыз бен 16 қыркүйек аралығында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдаумен «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ-нің 2025 жылғы 1 қаңтардан 2025 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі жұмыс кезеңі қамтылды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2026 жылғы 06 тамыздағы № 138 бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларын басшылыққа ала отырып, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» 2015 жылғы 18 қарашадағы Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармағына сыбайлас жемқорлық тәуекелдері, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы № 448 бұйрығымен бекітілген ішкі талдау жүргізу бойынша әдістемелік ұсынымдарға сәйкес жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдауды жұмыс тобы келесі құрамда жүргізді:
Омаш Куаныш Кайратович – «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ басшысының міндетін атқарушы;
Ваймер Людмила Владимировна - жеке кәсіпкер, Саран қаласының қоғамдық кеңесінің мүшесі;
Дәуренов Аят Дәренұлы- «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі»иММ бас маманы;
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
1) талдау объектісінің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
«Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Құқықтық актілерде анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны – 1 бірлік, ішкі құжаттарда – 0 бірлік
Тәуекел атауы: Сот органдарына жүгіну арқылы өз бетінше құрылысқа (гаражға, үйге) меншік құқығын тану бөлігінде нормаларды қатаңдату туралы
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы: ҚР Азаматтық кодексінің 244-бабына сәйкес. Құрылысты жүзеге асырған адамға тиесілі емес, сондай-ақ оған Қазақстан Республикасының жер заңнамасына, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қажетті рұқсаттарды алмай құрылған, мемлекетке тиесілі жер учаскесінде құрылмаған жер учаскесінде құрылған тұрғын үй, басқа құрылыс, құрылыс немесе өзге де жылжымайтын мүлік өз бетінше салынатын құрылыс болып табылады Қазақстан Республикасындағы және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы.
Өз бетінше тұрғызуға меншік құқығын сот өзіне тиесілі емес жер учаскесінде тұрғызуды жүзеге асырған адамға, егер бұл учаске тұрғызылған құрылысты орналастыру үшін осы адамға белгіленген тәртіппен берілген болса, тануы мүмкін.
Алайда, тәжірибе көрсеткендей, жер учаскесін құрылыс түрінде өз бетінше алу бөлігінде көптеген бұзушылықтар бар, көбінесе гараждар салу.
Азаматтар болашақта сот тәртібімен құқықты тани алатынын (заңдастыра алатынын) біле отырып, объектілерді сеніммен салады. Жер Кодексінің 43-бабының 10-тармағын бұзады және елемейді «егер облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, аудандық маңызы бар қала, кент әкімінің шешімінде өзгеше көзделмесе, жер учаскесін заттай (жергілікті жерде) шекаралары белгіленгенге дейін және құқық белгілейтін құжаттар берілгенге дейін жер учаскесін пайдалануға жол берілмейді, ауыл, ауылдық округ жер учаскесін беру туралы. Осы норманы сақтамау жер учаскесін өз бетінше иемдену ретінде сараланады және Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасына сәйкес әкімшілік жауаптылықты көздейді».
Сыбайлас жемқорлық факторлары: Судьялардың кез келген құрылысты заңдастыру бөлігінде көбірек өкілеттіктері бар, осы норманы қатаңдату қажет, атап айтқанда «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің Қарағанды облысының Жер ресурстарын басқару департаменті» РММ тиісті тексерулерден кейін бұзу туралы акт шығаруы тиіс.
Ұсыныс: Тиісті нормаларды жер заңнамасына, атап айтқанда орталық уәкілетті органның өкілеттіктеріне енгізу.
2.1. Мемлекеттік орган туралы ереже:
Бөлімнің ережесіне ішкі талдау жүргізу кезінде мемлекеттік мекеменің Ережесі «Мемлекеттік органдар мен олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін ұйымдастырудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасының Үкіметі 2021 жылғы 1 қыркүйектегі №590 бекіткен мемлекеттік органның үлгілік ережесіне сәйкес келетіні анықталды.
2.2. Қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтары
Қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтарына ішкі талдау жүргізу кезінде барлық лауазымдық нұсқаулықтар Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 21 қазандағы №20 бұйрығымен бекітілген мемлекеттік әкімшілік қызметшінің лауазымдық нұсқаулығын әзірлеу және бекіту қағидаларының талаптарына сәйкес келетіні анықталды.
«Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ ұйымдық-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Персоналды басқару, оның ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдарды айқындау
Персоналды басқарумен байланысты анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны-0 бірлік.
Бөлімде штаттық кестеге сәйкес 3 бірлік бар. Мониторинг сәтіндегі жағдай бойынша Мемлекеттік қызметтің тізімдік құрамының жалпы саны-3 адам.
Заңнаманы бұзған немесе оған жол берген, жеке немесе заңды тұлғалардың құқықтарын бұзған немесе шектеген адамдарға тәртіптік сипаттағы шараларды қолданбау фактілері жоқ.
Алынбаған тәртіптік жазалар болған кезде қызметкерлерді көтермелеу жоқ. Бөлім қызметкерлерін басшының қалауы бойынша көтермелеу заңнамаға сәйкес тоқсан сайынғы негізде қызмет нәтижелеріне байланысты жүргізіледі.
Талданған кезеңде 1 қызметкер жұмыстан шығарылды (өз еркімен).
Теріс себептермен мемлекеттік қызметтен босатылған қызметкерлер болған жоқ.
Бөлім қызметкерлерін талданып отырған кезең үшін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар немесе Мемлекеттік қызметке кір келтіретін теріс қылықтар үшін тәртіптік жауапкершілікке тарту фактілері анықталған жоқ.
Мүдделер қақтығысын реттеу
Мүдделер қақтығысын реттеуге байланысты анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны-0 бірлік.
Бөлімнің қызметін мүдделер қақтығысының болуына талдау көрсетті:
бөлімде жақын туыстарының тікелей бағыныстағы жұмыс фактілері анықталмаған.
Бөлімнің қызметінде мүдделер қақтығысы (қызметшінің жеке мүддесі мен оның өз лауазымдық өкілеттіктерін тиісінше орындауы арасындағы қайшылық) жағдайлары анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызмет көрсету
Мемлекеттік қызмет көрсетуге байланысты НҚА-да анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны-2 бірлік.
Жүктелген функцияларға сәйкес бөлім 2025 жылы жер қатынастары және техникалық инспекция саласында мемлекеттік қызметтердің 11 түрін көрсетті.
Оның ішінде: 11 тегін негізде көрсетіледі.
|
Кезең |
Саны |
ЭҮП (egov.kz, E-license) |
Мем корпорация арқылы |
Қағаз түрінде |
|
2025 жылғы қаңтардан 2025 жылғы 31 желтоқсанға дейін |
1133 |
936 |
0 |
197 |
Талданып отырған кезеңде «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ-де мемлекеттік қызметтер көрсету сапасына шағымдар жоқ.
Мемлекеттік қызмет көрсетуге қатысты проблемалық мәселелер.
Тәуекел атауы: «Нысаналы мақсатын өзгертуге шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет бланкісінің сәйкес келмеуі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы: «Нысаналы мақсатын өзгертуге шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі бойынша ЭҮП арқылы бланк Қағидаларда көрсетілген бланкке сәйкес келмейді, ал қағаз түрінде құқық белгілейтін құжатта ауданы, нөмірі және сәйкестендіру құжатының күні мен нөмірі көрсетілуі тиіс.
Сыбайлас жемқорлық факторлары: Құқық белгілейтін құжаттарда қателіктерге әкелетін нақты деректер емес.
Ұсыныс: ЭҮП әзірлеушілері сәйкестендіру үшін Ережелерде көрсетілгендей бланкілерді сәйкестендіруі қажет.
Жасырын мемлекеттік қызметтерді анықтау
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау барысында «Мемлекеттік қызметтер туралы» ҚР Заңына сәйкес мемлекеттік қызмет белгілері бар Бөлімнің қызметі анықталды-бұл бөлім жеке және заңды тұлғалардың Е-Otinish бірыңғай платформасы арқылы өтініштері негізінде жүзеге асыратын жер учаскелеріне жалдау шарттарын жасасу жөніндегі функция.
Ұсыныс: жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, жасырын мемлекеттік қызметтер бойынша мәселені зерделеп, нәтижелері бойынша тиісті ұсыныстар енгізу қажет.
Рұқсат беру функцияларын іске асыру
Бөлім Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес рұқсат беру функцияларын іске асырмайды.
Бақылау функцияларын іске асыру
Бөлім Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес бақылау функцияларын іске асырмайды.
Қаржы-шаруашылық қызмет бағыты бойынша НҚА – да анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны-0 бірлік
Бөлім жүргізетін мемлекеттік сатып алуларға талдау жүргізілді. Мемлекеттік сатып алудың жылдық жоспары Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларында айқындалған тәртіппен және нысанда әзірленеді, бекітіледі және нақтыланады. Өзгерістер енгізу есепті кезең ішінде жүзеге асырылады.
«Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР Заңына және Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларына сәйкес мемлекеттік сатып алу саласындағы барлық жұмыс Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу веб-порталының платформасында жүзеге асырылады.
Жеке және заңды тұлғалармен шарттар жасасу
Жеке және заңды тұлғалармен Шарт жасасуға байланысты НҚА - да анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны-1 бірлік.
«Саран қаласының ауыл шаруашылығы, жер қатынастары және кәсіпкерлік бөлімі» ММ құзыретіне ҚР Жер кодексінің 14-1-бабының 3-тармағына сәйкес «Жер учаскесін сатып алу-сату шарттары мен жалдау және уақытша өтеусіз жер пайдалану шарттарын жасасу және жасалған шарттар талаптарының орындалуын бақылауды жүзеге асыру» жатады. 2026 жылғы қаңтардан 2026 жылғы қыркүйекке дейінгі кезеңде 841 шарт жасалды және бұзылды.
Тәуекел атауы: Нотариаттық мәміле ресімделгеннен кейін жер қатынастары саласындағы уәкілетті органмен жер учаскесін жалдау шартын жасаспау бөлігінде шараларды қатаңдату туралы норманың болмауы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы: бұрын жалға алу құқығын сатып алу жолымен берілген жер учаскесін нотариаттық ресімдеу жолымен сатқан жағдайда, жаңа меншік иесі жалға алу үшін жыл сайын уақтылы төлеу үшін жер қатынастары саласындағы уәкілетті органмен жаңа жалдау шартын жасасуы қажет. Алайда, жаңа жер пайдаланушымен жалдау шарттарын жасасу мерзімдері заң жүзінде жоқ, осыған байланысты жер пайдаланушы мерзімінде жалдау шартын әдейі жасамауы мүмкін. Нәтижесінде жергілікті бюджетке ақша берешегі туындауы мүмкін.
Сыбайлас жемқорлық факторлары: Құқықтық алшақтық
Ұсыныс: ҚР Жер және салық заңнамасына тиісті түзетулер енгізу қажет, соның негізінде КБК 105315 бойынша жалдау ақысын уақтылы төлеуден жалтарғаны үшін жаңа меншік иесін жауапкершілікке тартуға болады, не құқықтық кадастрға енгізілгеннен кейін жаңа шарт жасасу мерзімдерін көрсету қажет.
Ақпараттық жүйелерді әзірлеу және пайдалану
Ақпараттық жүйелерді әзірлеуге және пайдалануға байланысты анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің саны-1 бірлік.
Тәуекел атауы: Электрондық үкімет шлюзі және оған кіру мүмкіндігі жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы: «Жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгертуге шешім беру», «Бұзылған жерлерді рекультивациялау жобасын келісу және беру» және т.б. электрондық мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде жеке басты куәландыратын құжаттар, заңды тұлғаны тіркеу (қайта тіркеу), дара кәсіпкерді тіркеу туралы не меншік құқығын растайтын дара кәсіпкер ретінде қызметтің басталуы туралы мәліметтер жылжымайтын мүлікке, жер учаскесіне құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттарына, жер учаскесіне ауыртпалықтардың жоқтығы туралы, «электрондық үкімет» төлем шлюзі арқылы тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алады, алайда «Саран қаласы әкімінің аппараты» ММ-де және «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ-де электрондық үкімет шлюзі жоқ және оған қол жетімділік жоқ.
Сыбайлас жемқорлық факторлары: бұл олқылық көрсетілетін қызметті алушылардан жер учаскесіне құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттарын талап ету бөлігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне алып келеді.
Ұсыныс: ЭҮП әзірлеушілері жұмысты жүргізіп мемлекеттік ақпараттық жүйелерге тиісті мәліметтерді толық енгізуі қажет.
Талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.
Заңды және жеке тұлғалардың өтініштерін талдау.
Бөлімге келіп түсетін өтініштерді қарау Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 29 шілдедегі Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексіне қатаң сәйкес жүзеге асырылады.
Жұмыс е-Otinish бірыңғай платформасы арқылы келіп түсетін жеке және заңды тұлғалардың өтініштері негізінде жүргізіледі.
Келіп түскен өтініштердің көпшілігі жер мен жерді пайдалануға қатысты мәселелерге қатысты.
Бөлім қызметкерлері тарапынан сыбайлас жемқорлық фактілері туралы мәліметтерді қамтитын өтініштер мекемеге түскен жоқ.
Барлық өтініштер заңда белгіленген мерзімде қаралды, қарау мерзімдерін бұзу жағдайлары тіркелмеді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмысты ұйымдастыру
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, 2022-2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасына және оны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына сәйкес бөлімде қызметкерлер арасында сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу, сондай-ақ қызметтік қызметте сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы қолданудың тиімділігін арттыру бойынша тұрақты негізде жұмыс жүргізіледі.
Құзыретіне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі функциялар кіретін жауапты тұлғалар бекітілді.
Бөлімнің мемлекеттік әкімшілік қызметшілерінің білім деңгейін арттыру және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет деңгейін қалыптастыру мақсатында бөлім қызметкерлеріне Мемлекеттік қызмет, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама және мемлекеттік қызметшілердің қызметтік этикасын сақтау мәселелері бойынша құқықтық оқыту жүргізіледі.
Бөлім басшысының бұйрығымен Бөлімнің ресми сайтында орналастырылған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт бекітілді.
«Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын іске асыру шеңберінде бөлімде бизнесті қолдаудың қолданыстағы мемлекеттік бағдарламаларын, жер заңнамасының нормаларын, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету тәртібін түсіндіру мақсатында азаматтарды қабылдау тұрақты негізде жүргізіледі. Басшының және оның орынбасарының жеке қабылдау кестелері жарияланды.
Мемлекеттік қызметшілер тарапынан құқық бұзушылықтардың алдын алу және олардың өз жағдайын жеке не өзге де қызметтік емес мүдделерде пайдалануына жол бермеу мақсатында бөлімде азаматтардың сапалы мемлекеттік қызметтерді алуға тең және кепілдік берілген қолжетімділігін қамтамасыз ету жөніндегі шаралар іске асырылады. Бөлімнің ресми сайтында және әлеуметтік желілерде қызмет көрсету тәртібі және оларға шағымдану тәртібі туралы ақпарат орналастырылады. «Instagram» әлеуметтік желісіндегі тікелей эфирлер және қалалық газетте жарияланымдар арқылы түсіндіру жұмыстары ұйымдастырылды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің факторларының бірі ретінде азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы тікелей байланысты барынша азайту үшін электрондық үкімет порталын (ЭҮП) өтініш беру және қызметтер алу үшін пайдалануды танымал ету бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізіледі.
«Саран қаласының ауыл шаруашылығы, жер қатынастары және кәсіпкерлік бөлімі» ММ көрсетілген мемлекеттік қызметтердің сапасына шағымдар жоқ.
Мемлекеттік қызметшілер үшін мүдделер қақтығысы жағдайларының алдын алу үшін бөлімде түсіндіру іс-шаралары, атап айтқанда жақын туыстарының бірлескен жұмысына жол бермеу, мемлекеттік сатып алу процесінде шешім қабылдау кезінде, жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау кезінде, жер комиссияларының жұмысында артықшылық беру және т.б. жүргізіледі.
Бөлімнің барлық мемлекеттік қызметшілері мемлекеттік қызметті өткеруге байланысты шектеулер қабылдады. Бөлім қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтамау фактілері анықталған жоқ.
Жеке тұлғаның кірістері мен мүлкі туралы декларацияларды уақтылы тапсыру қамтамасыз етілді
Бөлім қызметінің ашықтығы мақсатында сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу жөніндегі қызмет туралы ақпараттың ашықтығы мен қолжетімділігі қамтамасыз етілді. Бөлімнің ресми сайтында «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл» жеке бөлімі жұмыс істейді.
Сондай-ақ, мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасында орналасқан бөлімнің интернет-ресурсында Бөлімге жүктелген функцияларға сәйкес Бөлімнің қызметі туралы ақпаратты үнемі толтыру және жаңарту жүзеге асырылады.
Бөлім мен оның қызметкерлерінің қызметіне қатысты сыни немесе теріс материалдарды анықтау мақсатында жеке және заңды тұлғалардың өтініштеріне, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдарға талдау жүргізілді. Мониторинг қорытындысы бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің бар екендігін куәландыратын фактілер анықталған жоқ.
Бұзушылық фактілері туралы хабарлау үшін бөлім қызметкерлерімен Сенім телефондары орнатылды. Сенім телефонының нөмірі Бөлімнің ресми интернет-ресурсында жарияланған. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы ақпарат сенім телефонына түскен жоқ.
Жалпы, бөлімде талданып отырған кезеңде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар анықталған жоқ.
Ішкі талдау барысында жұмыс тобы бөлімнің ұйымдастыру-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтаған жоқ.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде жұмыс тобы мыналарды ұсынады:
Жұмыс тобының мүшелері:
|
«Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ бас маманы |
|
А. Дәуренов |
|
жеке кәсіпкер, Саран қаласының қоғамдық кеңесінің мүшесі |
|
Л. Ваймер
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Таныстырылды: «Саран қаласының жер қатынастары бөлімі» ММ басшысының м.а.
|
|
К. Омаш |
Талданған нормативтік құқықтық актілердің/ ішкі құжаттардың
тізбесі