Облыстық бюджеттік
комиссия отырысының
2024 жылғы «29» мамырдағы №5 хаттамасымен мақұлданған
ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНЫҢ 2025-2029 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН
ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ БОЛЖАМЫ
(1 кезең)
Тараз қаласы, 2024 жыл
Мазмұны
|
1. |
Жамбыл облысының 2023-2024 жылдардағы әлеуметтік-экономикалық даму үрдістері…………………………………………………......................... |
4-11 |
|
2. |
Жамбыл облысының 2025-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамының негізгі басым бағыттары…………........ |
11-14 |
|
3. |
Экономикалық саясатты іске асырудың негізгі шаралары………………… |
14-23 |
|
4. |
Экономиканың негізгі өсу факторлары мен әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің болжамы…………………………………………………… |
23-24 |
|
5. |
2025-2027 жылдарға арналған жергілікті бюджеттің негізгі параметрлері.. |
24-29 |
|
6. |
Бес жылдық кезеңге арналған әлеуметтік-экономикалық дамудың (аудан, облыстық маңызы бар қалалар бөлінісіндегі) негізгі көрсеткіштерінің және жоспарлы кезеңге арналған (аудандар, облыстық маңызы бар қалалар, аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер мен ауылдық округтер бөлінісінде) бюджет параметрлерінің (қосымша түрінде) болжамы |
|
|
7. |
Жергілікті басым бюджеттік инвестициялар тізбесі (қосымша түрінде) |
|
Жамбыл облысының 2025-2029 жылдарға арналған
әлеуметтік-экономикалық даму болжамы
Экономиканы дамытудың сыртқы және ішкі шарттары.
Түрлі сыртқы және ішкі факторларға, сондай-ақ өңірдің және жалпы еліміздің экономикасының дамуына әсер ететін әлемдегі геосаяси жағдайға қарамастан, 2023 жылы әлеуметтік-экономикалық дамудың оң динамикасы байқалады.
Жалпы өңірлік өнім 2023 жылы (алдын ала мәлімет) 3 108,4 млрд.теңгені құрады, НКИ - 101,7%.
Жалпы өңірлік өнім құрылымында 15,9% өнеркәсіпке, 9,3% - ауыл шаруашылығына, 15,8% - көлік пен байланысқа, 7,7% - құрылысқа, 10,4% - саудаға, 40,9% - басқа салаларға тиесілі.
2023 жылы жалпы облыс бойынша еңбек өнімділігінің 3,1%-ға (4885,6 мың/адам) өсуі байқалады. Бұл еңбек өнімділігінің көлемінің өнеркәсіпте 4,1%-ға (11337,1 мың/адам), құрылыста 13,4%-ға (6582,8 мың/адам), кәсіби, ғылыми және техникалық қызметтерде 26,2%-ға (11504,4 мың/адам), денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтерде 20,1%-ға (4829,2 мың/адам) өсуіне байланысты.
2023 жылдың қаңтар-желтоқсанында облыс өнеркәсібінде оң динамика байқалып, нақты көлем индексі 2022 жылмен салыстырғанда 100,1% құрап, 847,7 миллиард теңгеге өнім өндірілді.
Тау-кен өнеркәсібі мен карьерлерді қазу өндірісінің көлемі 1,2 есеге (107,2 миллиард теңге), металл кендерін өндірудің – 1,1 есеге және басқа да пайдалы қазбаларды өндірудің – 1,3 есеге артуы есебінен өсті.
Бұл ретте өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі 2,6%-ға (603,2 миллиард теңге), тамақ өнімдерін өндіру (11,3%-ға), мұнай өңдеу (35,2%-ға) және металлургия (12,8%-ға) төмендеуіне байланысты қысқарды.
Электрмен жабдықтаудағы жұмыстар мен қызметтердің көлемі 11,0%-ға (131,2 миллиард теңге), сумен жабдықтау – 8,1%-ға (6,0 миллиард теңге) қысқарды.
Өнеркәсіпке 243,4 миллиард теңге инвестиция тартылды (106,4%), оның 119,6 миллиард теңгесі (96,8%) өңдеуші өнеркәсіпке құйылды.
Бірыңғай индустрияландыру картасы аясында 2023 жылы 170 жаңа жұмыс орнымен 27,2 миллиард теңгенің 3 өндірістік нысаны іске қосылды.
Жамбыл облысы «жасыл экономиканы» дамытудың басымды бағыты бойынша өңірлер арасында көшбасшылардың бірі болып табылады. Жалпы белгіленген қуаты 451,3 МВт болатын 21 жаңартылатын энергия көзі жұмыс істейді.
Жыл қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 97%-ды (567,2 миллиард теңге) құрады, бұл өсімдік шаруашылығының 6,0%-ға (336,1 миллиард теңге) төмендеуі есебінен.
Облыс 6 ауданда (Байзақ, Жамбыл, Қордай, Меркi, Т. Рысқұлов, Талас) құрғақшылыққа байланысты суармалы су тапшылығы мәселесіне тап болып отыр. 392 шаруа қожалығының жалпы алаңы 9,2 мың гектар егістікке зиян келді. Келтірілген зиянды өтеу үшін Қазақстан Республикасы Үкіметінің Төтенше резервінен 3,7 миллиард теңге бөлінді (Үкіметінің 2023 жылғы 26 қыркүйектегі №834 қаулысы). 358 ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер 2,8 миллиард теңгеге қаржыландырылды.
Алайда, мемлекеттік қолдаумен Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған ұлттық жобасы аясында 25,1 миллиард теңге сомасында субсидиялар (оның ішінде республикалық бюджет – 4,4 миллиард теңге, облыстық – 20,7 миллиард теңге) және негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 44,3 миллиард теңгені құрайтын ауыл шаруашылығы дақылдары 755,4 мың гектар аумақта орналасқан.
Егіс көлемі 2022 жылмен салыстырғанда 7,9 мың гектарға немесе 1,1%-ға артты. Оның ішінде 407,3 мың га дәнді және бұршақ дақылдары, 66,6 мың га майлы дақылдар, 16,7 мың га бақша дақылдары, 11,4 мың гектар картоп, 10,8 мың гектар қант қызылшасы, 207,6 мың гектар дәнді дақылдар.
Нәтижесінде, өңдеуден кейінгі салмақ бойынша дәнді және бұршақ дақылдарының жалпы өнімі 470,0 мың тоннаны құрады, орташа өнімділігі гектарына 12,1 центнерді, майлы дақылдар – 50,6 мың тоннаны (8,1 центнер /гектар), бақша дақылдарын – 486 ,7 мың тоннаны (291,5 центнер /гектар), картоп – 285,2 мың тонна (251,1 центнер /гектар), қант қызылшасы – 202,5 мың тонна (325,9 центнер /гектар) құрады.
Су үнемдеу технологиялары 47,0 мың гектар алаңда қолданылды (оның ішінде тамшылатып суару 32,6 мың гектар, жаңбырлатып суару 14,4 мың гектар). Озық технологияларды енгізу есебінен қарқынды бақтардың ауданы 2,6 мың гектарды құрап, онда 21,5 мың тонна өнім жиналды.
Мал шаруашылығында 2,1%-ға (230,6 миллиард теңге) өсім байқалады. 2022 жылға қарай ет өндіру 2,8%-ға, сүт – 1,4%-ға; мүйізді ірі қара – 5,5%-ға, қой – 6,7%-ға, жылқы – 7,3%-ға, құстар – 1,9%-ға өсті. 1,4 мың тонна ет экспортталды.
«Ауыл аманаты» жобасы аясында 2023 жылы облыста 3265 адам несие алса, қаржы институттары арқылы 1484 адам несие алған. Барлығы 4749 несие беріліп, нәтижесінде 100 мың бас мал, 352 бірлік техника сатып алынып, 4,6 мың жұмыс орны ашылды.
Ауыл шаруашылығы саласында 9,1 миллиард теңгенің 8 инвестициялық жобасы жүзеге асырылып, 165 жұмыс орны ашылды.
Кәсіпкерлерге кәсіпкерлікті дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған Ұлттық жобасы шеңберінде мемлекеттік қолдау көрсетілді, оның аясында (Бизнестің Жол картасын іске асыру басталғаннан бері - 2025) барлық қаржы құралдары бойынша 247,3 миллиард теңге сомасына 10328 жоба қолдау тапты. «Пайыздық мөлшерлемені субсидиялау» құралы бойынша – 184,6 миллиард теңгеге 5477 жоба, «Кредиттер/қаржы лизингі бойынша кепілдік беру» құралы бойынша – 40,4 миллиард теңгеге 4434 жоба, «Өндірістік (индустриялық) инфрақұрылымды жүргізу» құралы бойынша – 21,5 миллиард теңгеге 140 жоба. Бағдарламаны іске асыру нәтижесінде 1,4 мың жұмыс орны сақталып, 200-ге жуық жаңасы құрылды.
2023 жылғы алдын ала деректер бойынша жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны 106,8 мың бірлікке немесе 115,3%-ға жетті, онда жұмыспен қамтылғандар саны 169,5 мың адам (111,0%).
Бизнес субъектілері өндірген өнім мен қызмет көлемі 2,7%-ға артып, 1266,4 миллиард теңгені құрады. 2023 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында жалпы өңірлік өнімдегі шағын және орта бизнестің үлесі 25,1%-ды құрады.
Бөлшек сауда айналымы сауда кәсіпорындарының тауарларды сатуы есебінен 2022 жылғы деңгейге қарағанда 1,7%-ға ұлғайды. Жолаушыларды тасымалдау (1,2 есе) есебінен көлік қызметі 5,2%-ға өсті. Байланыс қызметтерінде өсім 7,2%-ды құрады, бұл интернет-қызметтердің өсуіне байланысты (1,1 есе).
Сыртқы сауда айналымында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері бойынша 3,9%-ға немесе 446,0 миллион АҚШ долларына өсім тіркелді, оның ішінде тауарлар импорты – 1,4 есеге (362,5 миллион АҚШ доллары) өсті. Тауар экспорты 49,5%-ға (83,5 миллион АҚШ доллары) қысқарды. Сальдо теріс қалыптасты - 279,0 миллион АҚШ доллары..
Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен өзара сауда 3,9%-ға, оның ішінде тауар экспорты – 22,4%-ға, Ресеймен – 5,0%-ға, Беларусьпен – 11,4%-ға тауар айналымы төмендеді. Тауарлар импортының көлемі Армениямен (2,5 есе), Ресеймен (1,1 есе) сауданың артуы есебінен 5,9%-ға өсті.
Инвестиция көлемі 2023 жылдың қаңтар-желтоқсанында 517,2 млрд. теңгені немесе 2022 жылдың тиісті кезеңіне 117,3%-ды құрады.
Инвестиция көлемінің өсуі Сарысу ауданында - жел электр станциясының («Шоқпар жел электр станциясы» ЖШС), тыңайтқыш өндіру зауытының («Еврохим-Қаратау» ЖШС) құрылыстарына, Шу ауданында - мыс өндіру бойынша тау-кен күрделі қазбаларына («Қазақмыс корпорациясы Балқашцветмед өндірістік бірлестігі» ЖШС), шахта салуға («ZANASHYR Прожект» ЖШС), республикалық маңызы бар автомобиль жолының учаскесін реконструкцияға (Меркі-Бұрылбайтал. Айналма жол - Шу қ. учаскелері, «ҚазАвтоЖол ҰК» АҚ ЖОФ); қант қызылшасын өсіруге арналған ауыл шаруашылық жерлерін тамшылап суаруға шағын кешенін сатып алуға («Qyzylsha» ЖШС) салынған инвестициялар есебінен қамтамасыз етілді.
Құрылыс жұмыстарының көлемі 280,3 млрд. теңгені немесе 2022 жылдың тиісті кезеңіне 118,7% құрады.
Өсім Мойынқұм ауданында Орталық-Оңтүстік дәлізі шеңберінде «Құрты-Бурылбайтал» 21,52-22,14 шқ жол учаскесін («СинеМидасСтрой» БК ЖШС-гі және «Тодини Конструкциони Женерали» АҚ ЖФ) қайта жаңарту, «Батыс Еуропа-Батыс Қытай» халықаралық транзиттік дәлізінің «Балқаш-Бурыл Байтал» учаскесін (Қазақстан филиалы «Синодрокорпорейшн Лимитед» АҚ) қайта жаңарту, Шу ауданындағы Шатыркөл-Жайсан кластерінде («Инженеринг Групп» ЖШС-гі) байыту фабрикасын салу, «Меркі-Бурыл Байтал» республикалық маңызы бар автомобиль жолының Шу 90-000-126+638 шқ айналма учаскесін («ҚР «СиньСинь» Құрылыс және даму жөніндегі қытай компаниясы» ЖШС-гі филиалымен) қайта жаңарту, Шатыркөл кенішінің объектілерін салу («Омаров атындағы қазу тресті Қазақмыс Шахта корпорациясы» ЖШС-гі филиалы), ЖЭС-тің 6 іргетасын салуды аяқтау («GFD PARTNER» ЖШС-гі), Ақкөл көлінен кальциленген сода өндіретін зауыттың шекарасына дейін су құбырын салу («Fortis» ЖШС-гі) есебінен қамтамасыз етілді.
Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы көлемі 726,0 мың ш.м немесе 2022 жылдың тиісті деңгейіне 104,7%-ды құрады.
2023 жылы «Қуатты өңірлер - ел дамуының драйвері» ұлттық жобасы аясында 15,4 млрд. теңгені (о.і. 11,7 млрд.тг. - құнды қағаз, 3,5 млрд.тг. - ОБ арендалық үй, пилот-0,2 млрд.тг.) құрайтын 3 929 пәтерлі 74 тұрғын үй (323,1 мың шм) құрылысы жүргізіліп, оның ішінде 1040 пәтерлі 18 үй пайдалануға берілді.
Сондай-ақ, жеке меншік инвестиция есебінен 600 пәтерлі 15 үйдің құрылысы аяқталды.
2023 жылдың қорытындысы бойынша «Қуатты аймақтар – ел дамуының драйвері» Ұлттық жобасы аясында орталықтандырылған сумен қамтамасыз ету бойынша 13,6 миллиард теңгеге 47 жоба жүзеге асырылды. Нәтижесінде сапалы ауыз суға қолжетімділік қалаларда 513,5 мың адамды (97,5%), ауылдық елді мекендерде 655,8 мың адамды (94,9%) құрады. 371 елді мекеннің 313-і сапалы ауыз сумен қамтамасыз етілген.
Газбен қамтуда 11,8 миллиард теңгенің 11 жобасы жүзеге асырылды. Нәтижесінде, газбен қамтылған халықтың үлесі 91,1%-ға (1108 мың адам) дейін өсті. 285 елді мекен орталықтандырылған газбен қамтылған.
Облыстағы жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдары мен елді мекендер көшелерінің желісі 10 мың шақырымды құрайды (республикалық – 1198,5 шақырым; жергілікті – 3139,5 шақырым; облыстық – 1756,2 шақырым; аудандық – 1383,3 шақырым; елді мекендер көшелері – 5662 шақырым). Оның ішінде 2023 жылы 24,9 миллиард теңгеге 803 шақырым жол жөнделді (оның ішінде құрылыс – 7 шақырым, қайта құру – 9,6 шақырым, орташа жөндеу – 786,4 шақырым). Нәтижесінде жақсы және қанағаттанарлық жағдайда жергілікті маңызы бар автожолдардың үлесі 98,0%-ға дейін жеткізілді.
Инфляция деңгейі 2023 жылғы желтоксан айында 9,2%-ды құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 8,2%-ға, азық-түлік емес тауарлар - 9,6%-ға, ақылы қызметтер - 11,4%-ға өсті.
Облыс бойынша инфляция деңгейі орташа республикалық көрсеткіштен 0,6 пайыздық тармаққа төмен (ҚР - 9,8%).
Әлеуметтік сала. Азаматтарды жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету әлеуметтік қорғаудың басым бағыты болып табылады. Бұл - жаңа жұмыс орындарын құру және халықтың табысын арттыру.
2023 жылы 2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ұлттық жобасы аясында жұмыспен қамтудың белсенді шараларымен 66202 адам қамтылды. Бос жұмыс орындарына 36018 адам жұмысқа орналастырылды. Әлеуметтік жұмыс орындарымен 1072, жастар практикасымен - 3047, ақылы қоғамдық жұмыстарымен - 10256 адам қамтылды. Жалпы, жұмыспен қамту органдарына жүгінген 60113 адамның 38 911-і жұмысқа орналастырылды.
Мемлекет басшысының «10 мың тұрғынға 100 жаңа жұмыс орнын құру» тапсырмасына сәйкес 17,4 мың тұрақты жұмыс орны құрылды (жоспар – 13 454).
Мемлекеттік қолдау шараларының арқасында облыс бойынша 81697 жаңа жұмыс орындары құрылды (оның ішінде тұрақтысы - 64319, уақытша – 17378).
Нәтижесінде жұмыссыздар саны 3,5%-ға азайып, 27185 адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі 4,8% құрады, бұл 2022 жылмен салыстырғанда 0,2 пайыздық тармаққа аз.
Халықты әлеуметтік қолдау және табысын арттыру бойынша қабылданған шаралар аясында бір қызметкердің орташа айлық атаулы жалақысы 2023 жылы 2022 жылмен салыстырғанда номиналды түрде 14,8%-ға өсіп, 269 125 теңгені құрады.
Өңірлер бойынша ең жоғары жалақы Жамбыл ауданында – 313 531 теңге, ең төменгі жалақы Талас ауданында – 222 360 теңге.
Халықтың жан басына шаққандағы орташа атаулы ақшалай табысы 2022 жылмен салыстырғанда номиналды тұлғалауда 16,5%-ға, нақты 1,8%-ға өсіп, 2023 жылы 128 843 теңгені құрады.
Табысы күнкөріс деңгейінен төмен 9901 үй шаруашылығында 63734 адам немесе облыс халқының 5,2%-ы тұрады (қалада – 2,9%, ауылда – 7,0%), бұл 2022 жылмен салыстырғанда 0,2 пайыздық тармаққа жоғары.
Білім беру саласында облыстың жұмыс істеп тұрған 586 мектепке дейінгі ұйымдарында (465 балабақша мен 121 шағын орталық) 61,3 мың бала қамтылды. 1 мен 6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі ұйымдар қызметімен қамту 92,2%-ды, 2-6 жас - 94,3%-ды құрады.
Денсаулық сақтау саласында тұрақты негізде скринингтік зерттеулер жүргізіліп, аурулардың алдын алу жұмыстары жүргізілуде.
Жүргізілген жұмыстардың қорытындысы бойынша 2023 жылы қатерлі ісіктер мен мерез ауруларының төмендеуі байқалады. Сондай-ақ туберкулез, нашақорлық, психикалық бұзылулар, қант диабеті және қан айналымы жүйесі ауруларының саны артып келеді. Ана өлімінің 6 жағдайы тіркелді.
2023 жылы облыс орталығында 200 төсектік онкологиялық диспансер мен Шу ауданында 48 төсектік балаларға арналған оңалту орталығы пайдалануға берілді. Ауруханалар мен емханалар үшін медициналық жабдықтар мен жедел жәрдем көліктері сатып алынды.
Облыс экономикасы дамудың қазіргі динамикасы.
2024 жылғы қаңтар-наурызда 193,1 миллиард теңгеге өнеркәсіп өнімі өндірілді (НКИ-90,3%). Өңдеу өнеркәсібінің көлемі 19,0%-ға (120,9 миллиард теңге), электр энергиясын жеткізудегі жұмыстар мен қызметтер 1,3%-ға (45,5 миллиард теңге) төмендеді.
Сонымен қатар, сумен қамтамасыз етуде 5,1%-ға (1,6 миллиард теңге) өсімі байқалады.
Бірыңғай Индустрияландыру картасы шеңберінде 2024 жылы 359 жаңа жұмыс орнын құра отырып, инвестиция көлемі 34,9 миллиард теңге болатын 5 өнеркәсіптік-инновациялық жобаны іске асыру жоспарлануда.
Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға 2024 жылы 19,8 миллиард теңге субсидия бөлінді.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,0%-ға өсіп, 44,7 миллиард теңгені құрады.
Жұмыс істеп тұрған шағын және орта бизнес субъектілерінің саны 2024 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша 106,7 мың бірлікті құрады. Тіркелген субъектілердің жалпы көлеміндегі жұмыс істеп тұрған ШОБ үлесі 90,6%-ды құрайды.
Бөлшек сауда 2,3%-ға, көлік және байланыс қызметтері тиісінше 1,2 және 1,1 есе өсті.
2024 жылғы қаңтар-наурызда сыртқы сауда айналымы 66,7 миллион АҚШ долларын немесе 2023 жылғы қаңтар-наурызға 71,6%-ды құрады, оның ішінде экспорт – 17,9 миллион АҚШ долларын (61,5%), импорт – 48,8 миллион АҚШ долларын (78,1%) құрады. 2024 жылдың қаңтар-наурыз айларында Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен өзара сауда 54,7%-ға.
Негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 2024 жылғы қаңтар-наурызда 85,7 млрд. теңгені немесе 2023 жылдың тиісті кезеңіне 124,4%-ды құрады.
Инвестиция көлемінің өсуі Талас ауданында негізгі құралдарды сатып алу есебінен («ИнвестКомпани» ЖШС), Қордай ауданында цемент өндіру зауытының құрылысы («Корцем» ЖШС), Жамбыл ауданы Айша-бибі ауылында күн электростансасының құрылысы («АЕК АС» ЖШС), Шу ауданында Шатыркүл-Жайсан кластерінде фабриканың құрылысы («Қазақмыс» ЖШС), Сарысу ауданында химиялық кешен құрылысына және құрал-жабдықтарды сатып алуға жобалық-сметалық құжаттамасын әзірлеу («Еврохим-Қаратау» ЖШС) есебінен қамтамасыз етілді.
Есепті кезеңде құрылыс жұмыстарының көлемі 31,6 млрд. теңгені немесе 2023 жылдың тиісті кезеңіне 110,6%-ды құрады.
Өсім Меркі ауданында республикалық маңызы бар «Меркі-Бұрыл Байтал» автожолын қайта жаңғырту («ҚР «СиньСинь» Құрылыс және даму жөніндегі Қытай компаниясы» ЖШС-гі филиалы), Сарысу ауданында жел электростансасының құрылысы («GCD Partner» ЖШС), Байзақ ауданында тұрғын массивтеріне инженерлік инфрақұрылымдар салу («DNK» ЖШС»), Тараз қ. 15 шағын ауданында ішкі инженерлік желілерді (газ, су, электр, кәріз, жылумен жабдықтау) салу («ТаразСтрой - 2004» ЖШС-гі), Қордай ауданында цемент зауытының құрылысы («Казградстрой» ЖШС) есебінен қамтамасыз етілді.
Тұрғын үй. Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы көлемі 125,6 мың ш.м немесе 2023 жылдың тиісті деңгейіне 102,8%-ды құрады.
«Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде 2024 жылы 12,3 млрд. теңгені (о.і. 11,4 млрд.тг. - құнды қағаз, 0,9 млрд.тг. - ОБ арендалық үй) құрайтын 2909 пәтерлі 36 тұрғын үй (242,5 мың шм) құрылысы жүргізіледі.
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласында 2024 жылы жалпы құны 13,6 млрд теңгені құрайтын 54 жобаны жүзеге асыру жоспарлануда. 43 елді мекенде тұратын 25,7 мың адам сапалы ауыз сумен қамтамасыз етіледі. Нәтижесінде халықты ауыз сумен қамтамасыз ету 98,6%-ға (681,5 мың адам) дейін артады.
11 ауылдық елді мекенді немесе 17 мың тұрғынды газбен қамту жоспарлануда. Нәтижесінде газбен қамтамасыз ету деңгейі 92,0%-ға дейін өседі.
Жол саласында 470 шақырымды жөндеу (19,7 шақырымды салу, 3 шақырымды қайта жаңарту, 446,8 шақырым жолды орташа жөндеу және 1-көпір құрылысы) жоспарлануда. Нәтижесінде жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарының үлесі 99,0%-ға дейін артады.
Инфляция деңгейі. 2024 жылғы наурыз айында 2023 жылғы желтоқсанға 2,4% - құрады. Азық - түлік тауарларының бағасы 2,8% - ға, азық-түлік емес тауарларға - 1,4% - ға, ақылы қызметтерге - 2,9% - ға өсті.
Облыс бойынша инфляция деңгейі орташа республикалық көрсеткіштен 0,2 пайыздық тармаққа төмен (ҚР – 2,6%).
Әлеуметтік сала. 2024 жылғы қаңтар-наурызда 16961 жаңа жұмыс орындары құрылды (тұрақты - 7160, уақытша - 9801). Жұмыспен қамтудың белсенді шараларымен барлығы 17536 адам қамтылды. Бос жұмыс орындарына 4818 адам жұмысқа орналасты, әлеуметтік жұмыс орындарымен - 434 адам, жастар практикасымен - 578 адам, ақылы қоғамдық жұмыс орындарымен - 7701 адам қамтылды. Жұмыспен қамту органдарына жүгінген 24605 адамның 13258-і жұмысқа орналастырылды.
Білім беру саласында облыстың жұмыс істеп тұрған 586 мектепке дейінгі ұйымдарында (465 балабақша мен 121 шағын орталық) 63,1 мың бала қамтылды. Балаларды мектепке дейінгі ұйымдар қызметімен қамту 1 мен 6 жас аралығындағы 92,1%-ды, 2-6 жас – 94,2%-ды құрады.
Денсаулық сақтау саласында 2024 жылдың қаңтар-наурыз айлары аралығында психикалық бұзылулар мен қан айналымы жүйесі ауруларының артуы байқалады. Сонымен қатар, туберкулез, қант диабеті, қатерлі ісіктер, нашақорлық аурулары мен мерезбен сырқаттанушылық төмендеді. Ана өлімі тіркелмеген.
Өңірлік даму. Ауылдық елді мекендердің әлеуетін дамыту «Ауыл-Ел бесігі» жобасы шеңберінде ұлттық стандарттар жүйесіндегі тірек және спутниктік ауылдарды дамыту есебінен жүзеге асырылады.
Ауылдық елді мекендерді анықтау критерийлерін бекіту әдістемесіне сәйкес даму әлеуеті бар 239 ауыл іріктелді (67 тірек және 172 спутниктік).
«Ауыл-Ел бесігі» жобасы аясында 2023 жылы 15,7 млрд.теңгеге (Ұлттық қор – 7,2 млрд. теңге, ЖСТ – 7,0 млрд. теңге, ЖБ – 1,5 млрд. теңге) 103 елді мекенде 308 жобаны (40 тірек, 63 спутниктік) іске асыру көзделді.
Жыл қорытындысымен 15,4 млрд.теңгеге (Ұлттық қор – 7,1 млрд. теңге, ЖБ – 8,3 млрд. теңге) 258 нысан іске асырылды.
2024 жылы «Ауыл-ел бесігі» жобасы аясында 105 елді мекенде (44 тіректі, 61 спутникті) 225 жобаны іске асыруға 17,9 млрд. теңге (Ұлттық қордан – 5,8 млрд. теңге, РБ – 1,6 млрд. теңге, ЖСТ – 7,0 млрд. теңге, ЖБ – 3,5 млрд. теңге) бөлінді.
Нәтижесінде ауылдардың инфрақұрылымы жақсарып, Өңірлік стандарттар жүйесіне сәйкес нысандармен және қызметтермен қамтамасыз ету деңгейі 69%-ға дейін өсті.
Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуы 2025-2029 жылдары өңірдің экономикасы мен әл-ауқатының тұрақты өсуіне бағытталған «Қазақстан - 2050» пайымы, Қазақстан Республикасының көміртегі бейтараптығына қол жеткізуінің 2060 жылғы дейінгі стратегиясы, Мемлекет басшысының Қазақстан халқына жалпыұлттық басымдықтар Жолдаулары, Қазақстан Республикасының Ұлттық даму жоспары, Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік стратегиясы негізінде бағдарланған қағидаттары арқылы орындалатын болады.
Макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету:
-салық базасын ынталандыру мен кеңейтуге және бюджеттің кіріс бөлігін нығайтуға, көлеңкелі экономика деңгейін төмендетуге, бюджет қаражатын тиімді пайдалануға бағытталған фискалдық саясатты жетілдіру жалғастырылады;
-теңгерімді экономикалық дамуды қамтамасыз ету мақсатында ақша-кредит саясаты шеңберінде инфляцияны 2025 жылы 5,5-7,5%-дан, 2026 жылы - 5-6%, кейіннен 2027-2029 жылдары 5%-ға дейін біртіндеп төмендету көзделіп отыр. Апта сайынғы азық-түлік жәрмеңкелерін ұйымдастыру жөніндегі практиканы жалғастыру, көтерме (коммуналдық) және бөлшек сауда азық-түлік базарлары мен сауда инфрақұрылымын одан әрі дамыту жолымен ішкі нарықты ауыл шаруашылығы өнімдерімен молықтыруға бағытталған іс-шараларды іске асыруды жалғастыру есебінен.
Экономика салаларын дамыту арқылы:
- «Қазақстан Республикасының өңдеу өнеркәсібін дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» іске асыру шеңберінде өңдеуші өнеркәсіп кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігі арқылы индустрияландырудың бірыңғай картасының индустриялық жобаларын іске асыру, шикізаттық емес экспортты ұлғайту және шетелдік инвестицияларды тарту есебінен өнеркәсіптік әлеуетті дамыту;
- «Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы» аясында ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігін және экспортын арттыру, жобаларды одан әрі іске асыру, саланың барлық технологиялық процестерін цифрландыру, «2021-2030 жылдарға арналған агроөнеркәсіптік кешенін дамыту тұжырымдамасын», «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2023-2027 жылдарға арналған тұжырымдамасын», «Ауыл Аманаты» жобасын іске асыру есебінен ауыл тұрғындарының табысын тұрақты арттыру;
-отандық және шетелдік инвестицияларды тарту есебінен инвестициялардың өсу қарқынын жеделдету, инвесторлардың құқықтарын қорғауды күшейту, бизнес үшін тұрақты және ауыртпалық салынбайтын жағдайларды қамтамасыз ету, мемлекеттік-жекешелік әріптестік құралдарын қолдану;
- «Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын» іске асыру шеңберінде шағын және орта бизнесті дамыту және оның жалпы өңірлік өнімдегі үлесін ұлғайту, субъектілерді онлайн бизнеске көшуге ынталандыру, жеткізу және логистика қызметін дамыту, кәсіпкерлік субъектілері үшін қаржыландырудың қолжетімділігін арттыру шеңберінде ауыл кәсіпкерлері үшін нақты қолдау алу;
-сауда байланыстарын нығайтып дамыту, экспортты ұлғайту, электрондық сауданы дамыту;
- «Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласын дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» іске асыру және «Инвестицияға айырбас тарифі» бағдарламасы аясында халықтың өмір сүру деңгейі мен сапасын жақсарту үшін қолайлы және жайлы өмір сүру жағдайларын жасау жөніндегі жұмысты жалғастыру, сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін дамыту, ТКШ мен тұрғын үй қорын жаңғырту жөніндегі жобаларды іске асыру, жеңілдікті несилер шеңберінде тиімді әлеуметтік қолдау көрсету, тұрғын үйдің қолжетімділігін 1 адамға 30 шаршы метрге дейін арттыру;
- «Қазақстан Республикасының көлік-логистикалық әлеуетін дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы» аясында көлік-логистикалық кешенді дамыту және зияткерлік көлік жүйесін енгізу, автомобиль жолдарының сапасын арттыру, транзиттік жүк ағындарының көлемін ұлғайту;
-экологиялық жағдайды жақсарту, орман қорында және елді мекендерде ағаштар отырғызу, қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу жөніндегі жобаларды іске асыру шеңберінде қолайлы өмір сүру ортасын құру;
- ақпараттық қауіпсіздік шараларын күшейте отырып, цифрлық технологияларды жедел енгізу арқылы цифрландыру мен инновациялық экономиканы дамыту, ауылдық елді мекендерді 4G желісімен 100%-ға қамтамасыз ету.
Теңгерімді өңірлік даму арқылы:
- халықтың әл-ауқатын облыстың даму әлеуетін «өсу нүктелерін» арқылы дамыту және өмір сүрудің базалық сапасын өңірлік стандарттар жүйесі негізінде арттыру;
-елді мекендерді ірілендіре отырып, өңірлердің бәсекелестік артықшылықтарын пайдалану, моно - және шағын қалаларды, дамыған инфрақұрылым құра отырып, перспективалы тірек және спутниктік ауылдарды дамыту, функционалдық қалалық аудандарды дамыту арқылы сапалы урбандалу;
- «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2023-2027 жылдарға арналған тұжырымдамасы» аясында «Ауыл – Ел бесігі» және «Ауыл аманаты» арнайы жобалары аясында алдыңғы қатарлы өңірлердің бәсекелестік артықшылықтарын пайдалана отырып, дамыған инфрақұрылымды құру және ауылдардың кірістерін арттыру;
Адами капиталдың сапасын арттыру:
- білім беру сапасын жетілдіру және арттыру, қалалық және ауылдық мектептер арасындағы алшақтықты қысқарту, педагогтердің әлеуметтік жағдайын жақсарту, сондай-ақ білім берудің барлық деңгейлерін қаржыландыруды ұлғайту және «Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын», «Жайлы мектеп» пилоттық ұлттық жобасын іске асыру;
- білім беру қызметтерінің сапасын арттыру, оның ішінде жеке бастамалар есебінен жаңа нысандар салу және құру арқылы мектепке дейінгі ұйымдар желісін кеңейту;
- сапалы медициналық қызметтерге қолжеткізуді қамтамасыз ету және алғашқы медициналық-санитариялық көмектің қолжетімділігін әсіресе ауылдарда арттыру, сондай-ақ «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2026 жылға дейінгі тұжырымдамасы» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» пилоттық ұлттық жобасы аясында денсаулық сақтау инфрақұрылымын жаңарту. Денсаулық мәселелері бойынша халықтың сауаттылығын арттыруға ерекше назар аударылатын болады. Халықтың салауатты өмір салтын ұстануын қалыптастыру үшін негізгі әлеуметтік маңызы бар инфекциялық емес және инфекциялық аурулардың алдын алу және оларға мониторинг жүргізу жөніндегі іс шаралар іске асырылатын болады;
- «Қазақстан Республикасының еңбек нарығын дамытудың 2024 - 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде жұмыс істейтін азаматтарды, мүгедектерді әлеуметтік қамсыздандыруды арттыруға және әлеуметтік көмектің атаулы сипатын күшейтуге, нәтижелі жұмыспен қамтуды кеңейтуге бағытталған әлеуметтік қамсыздандыру;
- Жұмыспен қамту картасын және жұмыс орындарын құруға және халықты жұмыспен қамтуды дамытуға бағытталған «Ауыл аманаты» жобасын іске асыру, еңбек кірісіндегі теңгерімсіздікті жою, азаматтардың өндірістік дағдыларын дамыту, бюджеттік сала қызметкерлерінің жалақысын арттыру, ғылым мен инновациялық технологияларды дамыту, сондай-ақ мемлекеттік әлеуметтік кепілдіктер үшін дербестендірілген цифрлық отбасы карталары мен әлеуметтік әмияндарды енгізу.
Еңбек нарығында сұранысқа ие кәсіптік дағдылар мен біліктіліктер алуға, кәсіпкерлікті дамытуға және өз ісін ашуға жағдай жасауға бағытталған «Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы» іске асырылуда.
«Жұмыскерлердің жекелеген санаттары, жұмыссыздар және біліктілігі жоқ өзге де тұлғалар еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы» шеңберінде оқыту, сұранысқа ие кәсіптерге дағдыландыру және кәсіпкерлік негіздеріне үйрету, жұмыспен қамтуға жәрдемдесу арқылы нәтижелі жұмысқа тартылатын болады. Қазақстан Республикасының 2024 - 2029 жылдарға арналған.
3.1 Бюджет-салық саясаты
Орта мерзімді кезеңде бюджет саясаты экономиканың өсуін ынталандыруға және қолдауға, мемлекеттік қаржының теңгерімділігін қамтамасыз етуге және орнықтылығын нығайтуға, адами капиталдың сапасын арттыру үшін жағдайлар жасауға бағытталатын болады.
Адами капитал сапасын жақсарту мақсатында бюджет саясаты әлеуметтік міндеттемелердің басымдығын сақтай отырып, білім беруді, ғылым мен денсаулық сақтауды қаржыландыруды ұлғайтуға бағытталатын болады.
Мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру мақсатында бюджеттік бағдарламаларды 2025 Стратегиялық жоспарының басымдықтары мен міндеттеріне ірілендіру жалғастырылады, сондай-ақ стратегиялық жоспардың нысаналы индикаторлары мен бюджет шығыстарының үздік үйлесімін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін мемлекеттік органның стратегиялық жоспарының жаңа форматы енгізіледі.
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында босаған қаражатты даму мақсаттарына бағыттай отырып, тиімсіз имидждік шығыстар алып тасталады.
Облыстың даму бюджеті қаражатының жартысы өзекті инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталатын болады.
Бұл ретте, мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалатын болады.
Жекешелендіру және мемлекет қатысатын кәсіпорындарды бәсекелес ортаға беруде бюджеттің шығыс бөлігіне түсетін жүктемені азайтуға және қаражаттың тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.
Жоспарлы кезеңге арналған бюджет параметрлерінің болжамы Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында әзірленген.
2024 жылға республикалық бюджеттен нысаналы трансферттер 513 021 519,0 мың теңге, оның ішінде:
- ағымдағы нысаналы трансфертер – 20 088 624,0 мың теңге;
- нысаналы даму трансферттері – 66 576 512,0 мың теңге.
2024 жылға субвенция көлемі - 426 356 383,0 мың теңгені құрайды.
Шоғырландырылған бюджеттің болжамы
|
Атауы |
2024 жыл |
2025 жыл |
2026 жыл |
2027 жыл |
|
Түсімдер |
707,0 |
736,9 |
747,0 |
739,9 |
|
Салықтық түсімдер |
122,9 |
124,2 |
126,4 |
127,0 |
|
Салықтық емес түсімдер |
8,0 |
10,0 |
9,0 |
9,1 |
|
Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер |
16,4 |
14,5 |
16,0 |
16,9 |
|
Трансферттер түсімдері |
513,0 |
547,1 |
547,9 |
548,7 |
|
Шығыстар |
733,0 |
735,9 |
744,2 |
750,5 |
млрд.теңге
3.2 Инфляция деңгейін тежеу
Жеткізу тізбегіндегі проблемалардың шиеленісуі, азық-түлік пен энергия ресурстары бағасының өсуі, сыртқы инфляциялық қысымның күшеюі, валюта бағамының тұрақсыздығы ішкі экономикалық процестерге әсер етті.
Инфляцияны тежеу мақсатында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының өндірушіден сауда дүкендеріне тікелей делдалсыз жеткізілімді қамтамасыз ету және бағаларына мониторинг жасау, көтерме сауда жеткізушілері және сауда кәсіпорындарымен ішкі нарықты ең төменгі сауда үстемесімен азық-түлікпен қамтамасыз ету бойынша меморандумдар жасасу, халық тұтынатын тауарларды жеткізу тізбегінде артық делдалдық буынды анықтау және алып тастау жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады.
Әлеуметтік-азық-түлік тауарларына шекті мәндер мен шекті бағаларды белгілеу және сауда қызметін реттеу саласындағы заңнаманы бұзған адамдарды әкімшілік жауапкершілікке тарту практикасы жалғасады.
Ішкі тұтыну нарығын отандық өндіріс және импортты алмастыру тауарларымен қанықтыру мақсатында «Қазақстанда жасалған» жол картасы шеңберінде одан әрі отандық тауар өндірушілерді қолдау жөнінде шаралар қабылданатын болады.
Аграрлық азық-түлік нарығына реттеушілік ықпал ету және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары нарығын тұрақтандыру мақсатында кәсіпкерлік субъектілеріне «айналым схемасы» бойынша қарыздар беру жөніндегі тетіктер іске асырылуда. Бұдан басқа, маусымаралық кезеңде бағаның өсуіне жол бермеу мақсатында өндірушілермен және көтерме жеткізушілермен форвардтық келісімшарттар жасасу бойынша жұмыс жалғасады.
Бұл ретте әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына жататын ерте пісметін көкөніс тауарларын шет мемлекеттерден және басқа облыстардан нарық бағасынан арзан жеткізілуін қамтамасыз ету үшін «айналым схемасы» және форвардтық сатып алу жұмыстары жалғасады.
Тұтыну бағаларына әсер ететін сыртқы және ішкі факторлар жедел тәртіппен қадағаланатын және бәсекелес ішкі нарықтардың дамуын, бағалық сөз байласуға және жосықсыз бәсекелестікке қарсы күресті ескере отырып, халық тұтынатын тауарларға бағаларды тежеу жөніндегі шаралар іске асырылатын болады.
Азық-түлік нарығын реттеу және бағалардың алыпсатарлық және негізсіз өсуіне жол бермеу, сондай-ақ маусымдық ауытқуларды тегістеу үшін азық-түлік тауарларының өңірлік тұрақтандыру қорларын қалыптастыру және пайдалану жөніндегі жұмыс жалғасады. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын төмендетуге ерекше назар аударылатын болады. Сонымен қатар, облыс орталығы мен аудандарда ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін өткізу жұмыстары жалғасатын болады.
Сондай-ақ, аудандардағы шаруа қожалықтар өз көкөніс өнімдерін ауылдық округтерде орналасқан дүкендерге жергілікті атқарушы органдардың ұйымдастыруымен делдалсыз тікелей жеткізу жұмыстары жалғасатын болады.
3.3 Экономика салаларын дамыту
Өнеркәсіп. «Қазақстан Республикасының өңдеу өнеркәсібін дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» іске асыру шеңберінде қызмет көрсету саласына әсер ететін басым сала өңдеуші өнеркәсіп болып қала береді. 2029 жылға дейінгі кезеңде тамақ өнімдерін өндіру, химия өнеркәсібі, металлургия және құрылыс материалдарын өндіру индустриялық мамандану болып қала береді.
Жаңа өндірістік қуаттарды ашу, қосылған құны жоғары салаларды жедел дамыту, шикізаттық емес экспортты ұлғайту және шикізаттық емес секторларға тікелей шетелдік инвестицияларды тарту арқылы Бірыңғай индустрияландыру картасын іске асыру арқылы өнеркәсіпті әртараптандыру жалғасады.
Өңірде 2027 жылға дейін инвестиция көлемі 1,8 триллион теңгеден асатын 42 индустриялық-инновациялық жобаны іске асыру, 2,9 мың жаңа жұмыс орнын ашу жоспарлануда.
Химия саласы экономиканың басым саласы болып қала береді. Бұл фосфорлы шикізаттың елеулі қорларымен, фосфориттерді одан әрі әзірлеумен, фосфорды өңдеумен, минералды тыңайтқыштардың көлемдерін арттырумен және ассортиментін кеңейтумен, жаңа өндірістердің ашылуымен түсіндіріледі.
Қаратау қаласында (1,4 миллион тонна) кешенді минералды тыңайтқыштар өндіру бойынша «ЕвроХим-Тыңайтқыштар» ЖШС ірі жобасын іске асыру жүргізілуде. Инвестициялардың көлемі – 356,6 миллиард теңгеден асады, 500 тұрақты жұмыс орны құрылады. Бірінші кезеңде тау-кен кешені іске қосылды, Ресей мен Қазақстан арасында жобаның 2 кезеңін жүзеге асыру туралы үкіметаралық келісімге қол қойылды.
Бұдан бөлек, түрік инвесторының қатысуымен 188,0 миллиард теңгеге «QazaqSoda» ЖШС кальцийлендірілген сода өндіретін зауыты, 200 жаңа жұмыс орнын құрумен, 25,4 миллиард теңгеге натрий цианиді «Talas Investment Company» ЖШС 2 кезең (250 жұмыс орны), 30,6 миллиард теңгеге «Kazakhstan Hydrogen Peroxide» ЖШС сутегі асқын тотығы (96 жұмыс орны) зауытын салу жоспарлануда.
Азық-түлік өндірісінде бақша дақылдарын, жеміс-жидек және көкөніс өнімдерін өңдеу бойынша 20,4 миллиард теңгеге (209 жұмыс орны) «Қарағанды - АгроИнвест» ЖШС, 20,8 миллиард теңгеге «Qazaq Bio Product» ЖШС сүт-тауарлы фермасы (160 жұмыс орны) бойынша ірі жобаларды жүзеге асыру жоспарлануда.
Металлургияда «Shagala Mining» ЖШС жобасын – инвестиция көлемі 29,6 миллиард теңгені құрайтын мыс рудаларын жаппай шаймалау кәсіпорнының құрылысын (200 жаңа жұмыс орны), «Шоқпар-Гагаринское» ЖШС – алтын кенішінің құрылысын 21,0 миллиард теңгеге қалпына келтіру зауыты (400 жаңа жұмыс орны), «KazMetalGroup» ЖШС - 144,0 миллиард теңгеге магний және қорытпалар өндіру зауытының құрылысы (200 жаңа жұмыс орны), 832,0 миллиард теңгеге «Monterra Qazaqstan» ЖШС - алтын өндіру жөніндегі тау-кен металлургиялық комбинаты (500 жаңа жұмыс орны) жүзеге асыру жоспарлануда.
Құрылыс саласында цемент зауытының құрылысы («Kazchemtrading» ЖШС), гипстен тағамдық қоспалар өндіру («Оргстрой» ЖШС), флюоритті байыту («Алтай Голд» ЖШС), құрғақ құрылыс қоспаларын өндіру («Alit Holding» ЖШС) және басқаларын өндіру жоспарланған.
Ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығын дамыту еңбек өнімділігін арттыру, ауылды және ауыл шаруашылығын теңгерімді дамыту, отандық өндірілген азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз ету және АӨК өнімдерінің экспортын ұлғайту арқылы саланың бәсекеге қабілеттілігін арттыру есебінен қамтамасыз етіледі.
Өңірде инвестицияларды тиімді салу, «2030 жылға дейін агроөнеркәсіптік кешенді дамыту тұжырымдамасын» іске асыру, «Ауыл аманаты», «Ауыл – Ел бесігі», «Мен – Кәсіпкер» құралы аясында «Бір ауыл – бір өнім» шеңберінде пилоттық жобаларды іске асыру бойынша жұмыстар жалғастырылады.
Нәтижесінде, 2030 жылға дейін ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігі жыл сайын 2%-ға ұлғаяды. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі (ағымдағы орташа жылдық өсу 5-6%), ауыл шаруашылығы дақылдарының жалпы алаңын 25 мың гектарға кеңейту есебінен көкөніс, рапс, соя, жүгері, құлпынай және таңқурай өндірісін ұлғайту жоспарлануда. Мал басы өседі, балық, ара өсіретін шаруашылықтарды дамыту жалғасады.
Егістік алқаптарын кеңейту, сондай-ақ пайдаланылмайтын егістік алқаптарды айналымға тарту есебінен ауыл шаруашылығы дақылдарының шығымдылығын арттыру қамтамасыз етілетін болады. Келешекте көлемін 28 мың гектардан 30 мың гектарға дейін ұлғайту жоспарланып отыр.
Қант шикізатын өндіру стратегиялық маңызды сала болып табылады. 2030 жылға қарай қант қызылшасын өсіру алаңын ұлғайту жоспарлануда. Сондай-ақ, аймақта қарқынды технология бойынша бақтар белсенді түрде өсірілуде. Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемін ұлғайту қазіргі заманғы асыл тұқымды базаны құру және генетикалық әлеуетті арттыру, бордақылау алаңдары мен қайта өңдеу кәсіпорындарын салу негізінде қамтамасыз етілетін болады.
Экспортқа бағдарланған өнімнің (бидай – Тәжікстан, Өзбекстан, Ауғанстан; пияз – Польша, Өзбекстан; картоп – Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан; жұмыртқа – Тәжікстан, Өзбекстан; мақсары майы – Германия, Нидерланды, Жапония, Иран, Қытай, макарон өнімдері –Тәжікстан, Ауғанстан, ет және субөнімдер – Қытай, Өзбекстан, Иран, Бахрейн, Кувейт) сыртқы нарықтарын дамыту жоспарлануда.
Облыста «Андас 1» су қоймасын салу, Тасөткел су қоймасы мен 57 каналды қайта жаңғырту, механикалық бригадалар сияқты суармалы жерлерді қалпына келтіру және дренаждық жүйелерді қайта құру бойынша қосымша жұмыстар жүргізілетін болады.
Жыл сайын жәрмеңкелер ұйымдастыру, әлеуметтік маңызы бар тауарлар бағасын тұрақтандыру бойынша апта сайын мониторинг жүргізу, әлеуметтік павильондарды ұлғайту жоспарлануда.
Туризм. Соңғы жылдары облыста ірі туристік аймақтарды салу, орналастыру орындарының санын ұлғайту, демалыс орындарын абаттандыру және көгалдандыру, ұсынылатын қызметтер тізбесін кеңейту есебінен туристік ағындар өсуінің оң серпіні байқалады.
Облыста туристік аймақтар жұмыс атқаруда: «Көне Тараз» тарихи-этномәдени, «Тектұрмас» этно-тарихи кешендері, «Көксай», «Ақ жол», «Тау қымыз», «Тау самалы», «Koksai resort», «Алмалы» демалыс аймақтары.
Ішкі және келу туризмнің одан әрі дамуы «Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде іске асырылады.
Туризмді одан әрі дамыту үшін:
- 2029 жылға дейін тарихи-археологиялық және экологиялық туризм бойынша жаңа туристік бағыттарды әзірлеу;
- 2029 жылға дейін креативті шешімдер, цифрлық және ақпараттық технологиялар көмегімен облыстың туристік әлеуетінің ақпараттық қолжетімділігін қамтамасыз ету.
Нәтижесінде, өңірге Қазақстандық және шетелдік туристер ағыны жылына орта есеппен 10 мың адамға ұлғайтылатын болады.
Құрылыс. Тұрғын үйдің қолжетімділігін, жайлылығын арттыру және тұрғын үй инфрақұрылымын дамыту мақсатында тұрғын үй-коммуналдық жағдайларды жақсарту және тұрғын үй құрылысын дамыту арқылы қолайлы және жайлы өмір сүру жағдайларын қалыптастыру бойынша жұмыс «Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» аясында жалғасады.
2029 жылға дейін 153,4 миллиард теңге сомасына 524 бюджеттік инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланып отыр.
Көлік. Көлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту облыстың елді мекендері арасындағы көлік байланысын дамытуға және жақсартуға бағытталатын болады. Жолдарды жөндеу, жаңа технологияларды енгізу, өңірлер арасында да, өңірлер ішінде де еліміздің көлік байланысын қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жалғасады.
Облыс автомобиль жолдарының дамыған желісіне ие. 2030 жылға дейін облыстың барлық аудандарында жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жергілікті маңызы бар жолдардың үлесін 100%-ға дейін жеткізу, автожолдарды салу, реконструкциялау және орташа жөндеу есебінен жоспарлануда.
Тасымалдау сапасын арттыру мақсатында автобус паркін жаңарту жоспарлануда (жыл сайын кемінде 50 автобус сатып алу), ол 2030 жылға қарай 100,0%-ға дейін ұлғаяды.
Байланыс. Инфокоммуникациялық инфрақұрылымда инфокоммуникациялық технологиялардың бәсекеге қабілетті экспортқа бағдарланған секторын қалыптастыру, экономиканың барлық секторларын цифрландыру және Интернет желісіне жоғары жылдамдықты қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін талшықты-оптикалық байланыс желілерін салу бойынша жұмыс жалғасатын болады.
Мобильді кең жолақты интернетке қолжетімділікті қамтамасыз ету, 3G, 4G технологиялары мен тіркелген Интернетке қолжетімділік үшін ең төменгі сапа параметрлерін бекіту бойынша жұмыс жалғасады.
Базалық салалар кәсіпорындарын (қаржы секторы, мемлекеттік сектор, қалалық инфрақұрылым, білім беру, денсаулық сақтау, құрылыс және басқалар) автоматтандыру және цифрландыру бойынша жұмыс жалғасады.
Цифрлық теңсіздікті төмендету мақсатында 250 және одан да көп адам саны бар барлық елді мекендерде интернет сапасын арттыру бойынша жұмыс қамтамасыз етілетін болады. Ұялы байланыс пен интернетке қолжетімділіктің жаңа буын технологиялары дамитын болады. Урбандалу мен экономикалық орындылықты ескере отырып, халқының саны 250 адамнан кем қалған ауылдарды Интернетке қосу пысықталатын болады.
Сауда. Бұл саланың дамуы ішкі сауданың тиімділігін арттыру, сауда инфрақұрылымын жақсарту арқылы сауда саласындағы еңбек өнімділігін арттыру есебінен ынталандырылатын болады.
Сауда саласын дамыту жөніндегі жұмыс сауда инфрақұрылымының қазіргі замануи форматтарын құру және көп форматты сауда объектілерін ұлғайту арқылы сауда секторын дамыту бойынша жұмыс жалғасады. Өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін арттыру, шикізаттық емес тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің импорты мен экспортын әртараптандыру, ішкі және сыртқы нарықтарда отандық тауар өндірушілер үшін қолайлы жағдайлар жасау негізгі міндеттер болып айқындалады.
Отандық тауар өндірушілерді қолдау мен қорғау олардың бөлшек сауда желілеріндегі сөрелерде болуын кеңейту, сондай-ақ «Қазақстанда жасалған» белгісін белгілеу тұрғысынан жалғастырылатын болады.
«Қайқармет», «Нұралы», «Ауыл-Береке», «Жібек жолы», «Ысты», «Салтанат» сауда базарлары үздіксіз жаңартылуда.
3.4 Бизнес-ахуал мен инвестициялық тартымдылықты жақсарту
Кәсіпкерлікті дамыту облыс экономикасының әл-ауқатына әсер ететін маңызды фактор болып табылады.Өсуге, технологиялылыққа, өнімділікке және экспортқа бағдарлануға әлеуеті бар шағын және орта бизнес басымдыққа ие болады. Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын іске асыру шеңберінде кәсіпкерлікті мемлекеттік реттеу және ынталандыру шаралары бизнесті дамытудың барлық кезеңдерінде оның үздіксіз дамуын қамтамасыз етуге бағытталатын болады.
«Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде, «Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы», «Жайлы мектеп» пилоттық ұлттық жобасы, «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын 2026 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» пилоттық ұлттық жобасы, әлеуметтік инфрақұрылымды жақсартуға бағытталған бюджеттік инвестициялық жобалар жүзеге асырылатын болады.
Инвестицияларды тарту отандық және шетелдік инвестицияларға бағытталған. Іске асырылып жатқан инвестицияларды тартудың жаңа құралы бизнесті ұлттық экономиканы дамытуға инвестиция салуға ынталандыратын Стратегиялық инвестициялар туралы келісім.
Дауларды реттеу тетіктерін жетілдіру, оның ішінде АХҚО платформасын пайдалану, сондай-ақ әкімшілік рәсімдердің ашықтығы мен шынайылығы инвесторлардың заңнама тұрақтылығына деген сенімін арттырады.
Бюджеттік инвестициялық саясат экономикадағы құрылымдық реформаларды жалғастыруға, әлеуметтік, индустриялық-инновациялық инфрақұрылымды құру және халыққа мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру жөніндегі бастамаларды аяқтауға бағытталатын болады. Экономикалық өсуге және жұмыспен қамтуға мультипликативті әсер ететін салалар бюджеттік инвестициялар үшін басымдылыққа ие болады:
3.5 Адами капиталдың сапасын жақсарту
Құрылымдық және институционалдық реформалар мен қайта құрулардың, сондай-ақ елдің ұзақ мерзімді сапалы дамуының басты ресурсы жоғары білікті адами капитал болып табылады.
Әлеуметтік саясат ҚР мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 - 2029 жылдарға арналған, ҚР денсаулық сақтау саласын 2026 жылға дейін, ҚР 2024 - 2029 жылдарға арналған еңбек нарығын дамыту тұжырымдамалары, сондай-ақ «Жайлы мектеп» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту пилоттық ұлттық жобалары аясында жүзеге асырылатын болады.
Орта мерзімді кезеңде әлеуметтік саясат «Білімді ұлт» сапалы білім беру», «Дені сау ұлт» әрбір азамат үшін сапалы және қолжетімді денсаулық сақтау» және т.б. сәйкес жүзеге асырылатын болады.
Білім беру саласында білім алушының тұратын жеріне және әлеуметтік мәртебесіне қарамастан, білім берудің қолжетімділігіне, теңдігіне және сапасына ерекше назар аударылатын болады.
Балаларды 100% қамтуды қамтамасыз ететін, мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу үлкен маңызға ие болады. Оқытудың негізгі нысаны дәстүрлі нысан болып табылады, бұл ретте жеке тәртіп бойынша қашықтықтан оқытуға рұқсат етіледі. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесінде жеке меншік балабақшалар мен шағын орталықтар салу және ашу, мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетігін дамыту арқылы инфрақұрылымды кеңейту жалғасады. 2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі білім берумен 100 пайыз, 3-6 жастан 94,1 пайызға дейін қамту жоспарлануда.
Үш ауысымда оқытатын мектептерді жою үшін үш ауысымда оқытатын мектептердің орнына жаңа мектептер салынады және мектептерге күрделі жөндеу жүргізіледі.
Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде мемлекет кепілдік берген алғашқы жұмыс кәсібін тегін алу, оның ішінде оқу орталықтары мен колледждер базасында барлық ниет білдірушілерді курстық даярлау арқылы қамтамасыз етілетін болады.
Білім беру сапасын арттыру мақсатында дуальді оқытудың негізгі қағидаттары мен білім беру бағдарламаларын енгізу жалғастырылады.
Денсаулық сақтау саласындағы басты басымдық қолжетімді медициналық көмек көрсетуге және сапалы, қауіпсіз дәрілік препараттармен қамтамасыз етуге бағытталатын болады.
Денсаулық сақтауды дамытудың басым бағыттары мыналар болып табылады:
- нәресте өліміне жол бермеу;
- ана өліміне жол бермеу;
-алғашқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына мобильді бригадаларды енгізе отырып, медициналық қызметтердің қолжетімділігін 100% - ға дейін арттырып, медициналық жабдықтар сатып алу, оның ішінде жаңа туған нәрестелер реанимациясы бөлімшесі үшін.
Тұрақты және нәтижелі жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, жұмыссыздық деңгейін төмендету үшін халықтың нысаналы топтарын жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, жаңа жұмыс орындарының санын ұлғайту, аз қамтылған және көп балалы азаматтарды қолдау жөніндегі жұмыс жалғасатын болады. Қамқорлығында мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасыларға медициналық-әлеуметтік мекемелер желісін кеңейтуге ерекше назар аударылатын болады.
Мүгедектігі бар адамдар мен балаларға арналған оңалту және бейімдеу орталықтарын және тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына әлеуметтік қызмет көрсету орталығын ашу жоспарлануда.
Еңбек ресурстарының сапасы мен әлеуетін арттыру, экономика салаларын білікті кадрлармен қамтамасыз ету мақсатында, жұмыспен қамтудың жаңа құрылымын және жоғары оқу орындарының, техникалық, кәсіптік білім берудің сапасын жаңғыртуды ескере отырып, кадрлар даярлау бойынша жүйелі шаралар қабылдануда.
Еңбек нарығында сұранысқа ие кәсіби дағдылар мен біліктіліктерді алу, жаппай кәсіпкерлікті дамыту және еңбек делдалдығының тиімді моделін құру үшін «Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы» іске асырылуда. Жұмыспен қамтылған адамдардың жекелеген санаттары, өз бетінше жұмыспен айналысушылар, жұмыссыздар және біліктілігі жоқ өзге де адамдар жаппай оқыту және қажетті кәсіптер мен кәсіпкерлік негіздері бойынша дағдыларды дарыту, жұмысқа орналасуға жәрдемдесу және еңбек ұтқырлығын қолдау арқылы нәтижелі жұмыспен қамтуға тартылады.
Жұмыс іздеу, азаматтардың белгілі бір санаттарын жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге қолдау және еңбек ресурстарының ұтқырлығын қолдау үшін еңбек нарығының бірыңғай ақпараттық базасы, Еңбек биржасы жұмыс істейді.
Мәдениет саласында басты назар тарихи-мәдени мұра объектілерін сақтауға, театр, концерт және музей қызметін, киноиндустрияны дамытуға, сондай - ақ мәдениет саласындағы жас дарындарды қолдауға, оның негізінде қалыптасқан құндылықтар жүйесіне, шығармашылық белсенділікке, танымал мәдени өнімді құру мүмкіндіктерінің бар болуына аударылатын болады.
Экономиканың дамуына елдің стратегиялық және бағдарламалық құжаттарын іске асыру негізгі серпін береді, олардың шеңберінде экономиканың сапалы және тұрақты өсуін қамтамасыз ету жоспарланып отыр.
Атап айтқанда, бұл еңбек өнімділігін, экспортқа бағдарланған өндірісті арттыру, тұжырымдамалар аясында, Индустрияландырудың бірыңғай картасы іске асыру арқылы өңдеуші өнеркәсіптің өсуі, «Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» іске асыру арқылы тұрғын үйді іске қосуды ұлғайту.
Инвестициялық жобалар пулын іске асыру және инвестициялық ахуалды жақсарту ЖӨӨ-дегі негізгі капиталға инвестициялар үлесінің артуына ықпал ететін болады.
Жамбыл облысының 2025-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық дамуы 2030 жылға қарай Қазақстан Республикасының 2025-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамында анықталған әлеуметтік-экономикалық дамуының нысаналы индикаторларына қол жеткізуге ықпал етеді.
2029 жылға жалпы өңірлік өнімді 3,7%-ға арттыру көзделіп отыр. Жалпы өңірлік өнім 2029 жылы 2024 жылғы деңгейге нақты тұлғалауда 21,6%-ға артады.
2029 жылы инфляция деңгейін 5,0% дәлізде белгіленді.
2025-2029 жылдары ауыл шаруашылығының жалпы өнімі көлемінің орташа жылдық өсімі шамамен 5-5,5%-ды құрайды.
Өнеркәсіп өнімінің көлемі жылына орта есеппен 5-5,2%-ға өсетін болады.
Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру еңбек ресурстарының сапалы өсуіне және орта мерзімді кезеңде жұмыссыздықты 4,6%-ға дейін төмендетуге ықпал ететін болады.
Бір жұмыскердің орташа айлық жалақысы өсімнің оң серпініне ие болады және 2029 жылда 412 134 теңгеге жетеді.
5.1 2025-2027 жылдарға арналған бюджеттік параметрлердің болжамы
Бюджеттік саясаттың негізгі міндеттері экономиканың өсуін ынталандыру және қолдау, мемлекеттік қаржының теңгерімділігін қамтамасыз ету және орнықтылығын нығайту, адами капиталдың сапасын арттыру үшін жағдайлар жасауға бағытталатын болады.
Қойылған мақсаттарға сүйене отырып, орта мерзімді кезеңге арналған бюджеттік саясат басымдықтары әлеуметтік міндеттемелерді толық көлемде орындап, ЖАО дербестігін арттырады.
Адами капиталдың сапасын жақсарту мақсатында бюджет саясаты әлеуметтік міндеттемелердің басымдығын сақтай отырып, білім беру, денсаулық сақтау салаларын қаржыландыруды ұлғайтуға бағытталады.
2025-2027 жылдарға арналған облыстық бюджетті қалыптастыру шеңберінде бюджеттік бағдарламаларды тексеру және тиімсіз шығыстарды оңтайландыру жұмыстары жалғастырылатын болады. Әлеуметтік міндеттемелер толық көлемде орындалады.
Бұл ретте, экономикалық өсу деңгейіне байланысты бюджеттік параметрлер 5%-дан 20%-ға дейін азайту немесе ұлғайту жағына түзетілетін болады.
Күрделі шығындарын қысқарту саясаты бюджеттік инвестицияларды жоғары әлеуметтік-экономикалық қайтарымы бар жобаларға ғана шоғырландырылады және тауашаларды босату арқылы жалғасады.
Бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін арттыруға нәтижеге бағдарланған бюджеттеу қағидаттарын қолдану арқылы бюджеттік жоспарлаудың нәтижелілігін күшейту жолымен қол жеткізілетін болады. Осы бағытта бюджеттік бағдарламаларды жасау сапасына және олардың тікелей және түпкілікті нәтижелеріне қол жеткізуге ерекше назар аударылатын болады.
Салық саясаты шеңберінде салық жүйесінің экономикалық қайтарымын арттыру, оның ішінде сәйкессіздіктерді жою және салық салынатын базаны ұлғайту жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады. Салықтық әкімшілендіруді жақсарту және көлеңкелі экономиканың үлесін қысқарту жөніндегі жұмыс жалғасады.
Мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру мақсатында бюджеттік бағдарламаларды 2025 Стратегиялық жоспарының басымдықтары мен міндеттеріне ірілендіру жалғастырылады, сондай-ақ стратегиялық жоспардың нысаналы индикаторлары мен бюджет шығыстарының үздік үйлесімін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін мемлекеттік органның стратегиялық жоспарының жаңа форматы енгізіледі.
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында босаған қаражатты даму мақсаттарына бағыттай отырып, тиімсіз имидждік шығыстар алып тасталады.
Облыстың даму бюджеті қаражатының жартысы өзекті инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталатын болады.
Бұл ретте, мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалатын болады.
Жекешелендіру және мемлекет қатысатын кәсіпорындарды бәсекелес ортаға беруде бюджеттің шығыс бөлігіне түсетін жүктемені азайтуға және қаражаттың тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.
Жоспарлы кезеңге арналған бюджет параметрлерінің болжамы Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында әзірленген.
2024 жылға республикалық бюджеттен нысаналы трансферттер 513 021 519,0 мың теңге, оның ішінде:
- ағымдағы нысаналы трансфертер – 20 088 624,0 мың теңге;
- нысаналы даму трансферттері – 66 576 512,0 мың теңге.
2024 жылға субвенция көлемі - 426 356 383,0 мың теңгені құрайды.
Бюджетаралық қатынастар 2023-2025 жылдарға бекітілген жалпы сипаттағы трансферттерге (субвенциялар мен алып қоюлар) негізделетін болады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің тұрақтылығы үш жылдық кезеңде сақталады.
2023-2025 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттердің көлемдерін айқындау қағидаларына сәйкес облыс және аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттері арасындағы жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу тәртібі және жергілікті бюджетке түсетін түсімдердің болжамдары әзірленді.
млрд.теңге
5.2 Бюджетаралық қатынастар
Бюджетаралық қатынастар 2023-2025 жылдарға бекітілген жалпы сипаттағы трансферттерге (субвенциялар мен алып қоюлар) негізделетін болады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің тұрақтылығы үш жылдық кезеңде сақталады.
2023-2025 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттердің көлемдерін айқындау қағидаларына сәйкес облыс және аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттері арасындағы жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу тәртібі және жергілікті бюджетке түсетін түсімдердің болжамдары әзірленді.
5.3 Жергілікті бюджет шығыстарының басымдықтары
2025-2027 жылдарға арналған облыстық бюджет шығыстарының басымдықтары ҚР жалпыұлттық басымдықтарына сәйкес келеді және құлдырау жағдайында экономиканы қалпына келтіруге бағытталатын болады.
Халықтың өмір сүру сапасы мен әл-ауқатын одан әрі арттыру бірінші кезектегі бағыттар болып қалуда, оның ішінде:
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында босаған қаражатты даму мақсаттарына бағыттай отырып, тиімсіз имидждік шығыстар алып тасталады. Облыстың даму бюджеті қаражатының жартысы өзекті инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталатын болады.
Бюджет саясатын іске асырудың басым бағыттары Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі «Әділетті Қазақстан экономикалық бағдары» Қазақстан халқына Жолдауы, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің «Әділетті Қазақстан: бәріміз және әрқайсымыз үшін. Қазір және әрдайым» сайлауалды бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары, Мемлекет басшысының 2024 жылғы 7 ақпандағы Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмаларын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары
млрд.теңге
5.4 Жалпы ұлттық басымдықтарын іске асыруға бағытталған шығыстардың жаңа бастамалары
2025–2027 жылдарға арналған облыстық бюджетте «AMANAT» партиясының сайлауалды бағдарламасында айтылған бастамаларды іске асыру шеңберінде мынадай бастамаларға шығындар көзделген:
- әрбір қалада және ауданда отбасын қолдау орталықтарын құру;
- бірыңғай білім беру онлайн-платформасын енгізу;
- сұранысқа ие мамандықтар бойынша жоғары білім алу үшін гранттар санын 50%-ға ұлғайту;
- «Бірінші жұмыс орны» жобасын іске асыру;
- жастар ұйымдарының жобаларына және волонтерлік қозғалыстарды дамытуға гранттарды қаржыландыруды 1,5 есеге ұлғайту;
- әр өңірде аға буын адамдар үшін белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарын құру;
- АӨК субъектілерін субсидиялау.
5.5 Үш жылдық кезеңге арналған бюджеттік инвестициялық саясаттың негізгі басымдықтары
2024-2026 жылдарға арналған облыстық бюджет шығыстарының басымдықтары мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарында, Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдаулары мен тапсырмаларында айқындалған бағыттарды, мақсаттарды, міндеттер мен ережелерді, сондай-ақ «AMANAT» партиясының сайлауалды бағдарламасында айтылған бастамаларды іске асыруға бағытталатын болады.
Қосымша қаржыландыру көздерін тарту үшін мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске асыру МЖӘ тетіктеріне қайта бағдарланатын болады.
Бюджеттік инвестициялар үшін экономика мен жұмыспен қамтудың өсуіне мультипликативтік әсері бар, халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған салалар басым болып табылады.
Бюджеттік инвестицияның негізгі бағыттары:
Осы бағыт аясында «Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасының жоғары білім мен ғылымды дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» «Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын 2026 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы», «ҚР Ұлттық қауіпсіздік туралы» Заңы шеңберіндегі іс-шаралар басым қаржыландырылатын болады.
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында бюджетті жоспарлау әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтарын іске асыруды қамтамасыз ететін бағдарламалар бойынша жүзеге асырылатын болады.
Бюджеттік инвестицияларды тек жоғары әлеуметтік-экономикалық қайтарымы бар жобаларға шоғырландыру және жеке инвестициялар үшін тауашаларды босату арқылы бюджеттің күрделі шығындарын қысқарту саясаты жалғасады.
Бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін арттыруға нәтижеге бағдарланған бюджеттеу қағидаттарын қолдану арқылы бюджеттік жоспарлаудың нәтижелілігін күшейту жолымен қол жеткізіледі. Бұл бағытта бюджеттік бағдарламаларды жасау сапасына және олардағы тікелей және түпкілікті нәтижелерге қол жеткізілуіне ерекше көңіл бөлінеді.
Мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалатын болады.
Облыстық бюджеттік
комиссия отырысының
2024 жылғы «29» мамырдағы №5 хаттамасымен мақұлданған
ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНЫҢ 2025-2029 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН
ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ БОЛЖАМЫ
(1 кезең)
Тараз қаласы, 2024 жыл
Мазмұны
|
1. |
Жамбыл облысының 2023-2024 жылдардағы әлеуметтік-экономикалық даму үрдістері…………………………………………………......................... |
4-11 |
|
2. |
Жамбыл облысының 2025-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамының негізгі басым бағыттары…………........ |
11-14 |
|
3. |
Экономикалық саясатты іске асырудың негізгі шаралары………………… |
14-23 |
|
4. |
Экономиканың негізгі өсу факторлары мен әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің болжамы…………………………………………………… |
23-24 |
|
5. |
2025-2027 жылдарға арналған жергілікті бюджеттің негізгі параметрлері.. |
24-29 |
|
6. |
Бес жылдық кезеңге арналған әлеуметтік-экономикалық дамудың (аудан, облыстық маңызы бар қалалар бөлінісіндегі) негізгі көрсеткіштерінің және жоспарлы кезеңге арналған (аудандар, облыстық маңызы бар қалалар, аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер мен ауылдық округтер бөлінісінде) бюджет параметрлерінің (қосымша түрінде) болжамы |
|
|
7. |
Жергілікті басым бюджеттік инвестициялар тізбесі (қосымша түрінде) |
|
Жамбыл облысының 2025-2029 жылдарға арналған
әлеуметтік-экономикалық даму болжамы
Экономиканы дамытудың сыртқы және ішкі шарттары.
Түрлі сыртқы және ішкі факторларға, сондай-ақ өңірдің және жалпы еліміздің экономикасының дамуына әсер ететін әлемдегі геосаяси жағдайға қарамастан, 2023 жылы әлеуметтік-экономикалық дамудың оң динамикасы байқалады.
Жалпы өңірлік өнім 2023 жылы (алдын ала мәлімет) 3 108,4 млрд.теңгені құрады, НКИ - 101,7%.
Жалпы өңірлік өнім құрылымында 15,9% өнеркәсіпке, 9,3% - ауыл шаруашылығына, 15,8% - көлік пен байланысқа, 7,7% - құрылысқа, 10,4% - саудаға, 40,9% - басқа салаларға тиесілі.
2023 жылы жалпы облыс бойынша еңбек өнімділігінің 3,1%-ға (4885,6 мың/адам) өсуі байқалады. Бұл еңбек өнімділігінің көлемінің өнеркәсіпте 4,1%-ға (11337,1 мың/адам), құрылыста 13,4%-ға (6582,8 мың/адам), кәсіби, ғылыми және техникалық қызметтерде 26,2%-ға (11504,4 мың/адам), денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтерде 20,1%-ға (4829,2 мың/адам) өсуіне байланысты.
2023 жылдың қаңтар-желтоқсанында облыс өнеркәсібінде оң динамика байқалып, нақты көлем индексі 2022 жылмен салыстырғанда 100,1% құрап, 847,7 миллиард теңгеге өнім өндірілді.
Тау-кен өнеркәсібі мен карьерлерді қазу өндірісінің көлемі 1,2 есеге (107,2 миллиард теңге), металл кендерін өндірудің – 1,1 есеге және басқа да пайдалы қазбаларды өндірудің – 1,3 есеге артуы есебінен өсті.
Бұл ретте өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі 2,6%-ға (603,2 миллиард теңге), тамақ өнімдерін өндіру (11,3%-ға), мұнай өңдеу (35,2%-ға) және металлургия (12,8%-ға) төмендеуіне байланысты қысқарды.
Электрмен жабдықтаудағы жұмыстар мен қызметтердің көлемі 11,0%-ға (131,2 миллиард теңге), сумен жабдықтау – 8,1%-ға (6,0 миллиард теңге) қысқарды.
Өнеркәсіпке 243,4 миллиард теңге инвестиция тартылды (106,4%), оның 119,6 миллиард теңгесі (96,8%) өңдеуші өнеркәсіпке құйылды.
Бірыңғай индустрияландыру картасы аясында 2023 жылы 170 жаңа жұмыс орнымен 27,2 миллиард теңгенің 3 өндірістік нысаны іске қосылды.
Жамбыл облысы «жасыл экономиканы» дамытудың басымды бағыты бойынша өңірлер арасында көшбасшылардың бірі болып табылады. Жалпы белгіленген қуаты 451,3 МВт болатын 21 жаңартылатын энергия көзі жұмыс істейді.
Жыл қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 97%-ды (567,2 миллиард теңге) құрады, бұл өсімдік шаруашылығының 6,0%-ға (336,1 миллиард теңге) төмендеуі есебінен.
Облыс 6 ауданда (Байзақ, Жамбыл, Қордай, Меркi, Т. Рысқұлов, Талас) құрғақшылыққа байланысты суармалы су тапшылығы мәселесіне тап болып отыр. 392 шаруа қожалығының жалпы алаңы 9,2 мың гектар егістікке зиян келді. Келтірілген зиянды өтеу үшін Қазақстан Республикасы Үкіметінің Төтенше резервінен 3,7 миллиард теңге бөлінді (Үкіметінің 2023 жылғы 26 қыркүйектегі №834 қаулысы). 358 ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер 2,8 миллиард теңгеге қаржыландырылды.
Алайда, мемлекеттік қолдаумен Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған ұлттық жобасы аясында 25,1 миллиард теңге сомасында субсидиялар (оның ішінде республикалық бюджет – 4,4 миллиард теңге, облыстық – 20,7 миллиард теңге) және негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 44,3 миллиард теңгені құрайтын ауыл шаруашылығы дақылдары 755,4 мың гектар аумақта орналасқан.
Егіс көлемі 2022 жылмен салыстырғанда 7,9 мың гектарға немесе 1,1%-ға артты. Оның ішінде 407,3 мың га дәнді және бұршақ дақылдары, 66,6 мың га майлы дақылдар, 16,7 мың га бақша дақылдары, 11,4 мың гектар картоп, 10,8 мың гектар қант қызылшасы, 207,6 мың гектар дәнді дақылдар.
Нәтижесінде, өңдеуден кейінгі салмақ бойынша дәнді және бұршақ дақылдарының жалпы өнімі 470,0 мың тоннаны құрады, орташа өнімділігі гектарына 12,1 центнерді, майлы дақылдар – 50,6 мың тоннаны (8,1 центнер /гектар), бақша дақылдарын – 486 ,7 мың тоннаны (291,5 центнер /гектар), картоп – 285,2 мың тонна (251,1 центнер /гектар), қант қызылшасы – 202,5 мың тонна (325,9 центнер /гектар) құрады.
Су үнемдеу технологиялары 47,0 мың гектар алаңда қолданылды (оның ішінде тамшылатып суару 32,6 мың гектар, жаңбырлатып суару 14,4 мың гектар). Озық технологияларды енгізу есебінен қарқынды бақтардың ауданы 2,6 мың гектарды құрап, онда 21,5 мың тонна өнім жиналды.
Мал шаруашылығында 2,1%-ға (230,6 миллиард теңге) өсім байқалады. 2022 жылға қарай ет өндіру 2,8%-ға, сүт – 1,4%-ға; мүйізді ірі қара – 5,5%-ға, қой – 6,7%-ға, жылқы – 7,3%-ға, құстар – 1,9%-ға өсті. 1,4 мың тонна ет экспортталды.
«Ауыл аманаты» жобасы аясында 2023 жылы облыста 3265 адам несие алса, қаржы институттары арқылы 1484 адам несие алған. Барлығы 4749 несие беріліп, нәтижесінде 100 мың бас мал, 352 бірлік техника сатып алынып, 4,6 мың жұмыс орны ашылды.
Ауыл шаруашылығы саласында 9,1 миллиард теңгенің 8 инвестициялық жобасы жүзеге асырылып, 165 жұмыс орны ашылды.
Кәсіпкерлерге кәсіпкерлікті дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған Ұлттық жобасы шеңберінде мемлекеттік қолдау көрсетілді, оның аясында (Бизнестің Жол картасын іске асыру басталғаннан бері - 2025) барлық қаржы құралдары бойынша 247,3 миллиард теңге сомасына 10328 жоба қолдау тапты. «Пайыздық мөлшерлемені субсидиялау» құралы бойынша – 184,6 миллиард теңгеге 5477 жоба, «Кредиттер/қаржы лизингі бойынша кепілдік беру» құралы бойынша – 40,4 миллиард теңгеге 4434 жоба, «Өндірістік (индустриялық) инфрақұрылымды жүргізу» құралы бойынша – 21,5 миллиард теңгеге 140 жоба. Бағдарламаны іске асыру нәтижесінде 1,4 мың жұмыс орны сақталып, 200-ге жуық жаңасы құрылды.
2023 жылғы алдын ала деректер бойынша жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны 106,8 мың бірлікке немесе 115,3%-ға жетті, онда жұмыспен қамтылғандар саны 169,5 мың адам (111,0%).
Бизнес субъектілері өндірген өнім мен қызмет көлемі 2,7%-ға артып, 1266,4 миллиард теңгені құрады. 2023 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында жалпы өңірлік өнімдегі шағын және орта бизнестің үлесі 25,1%-ды құрады.
Бөлшек сауда айналымы сауда кәсіпорындарының тауарларды сатуы есебінен 2022 жылғы деңгейге қарағанда 1,7%-ға ұлғайды. Жолаушыларды тасымалдау (1,2 есе) есебінен көлік қызметі 5,2%-ға өсті. Байланыс қызметтерінде өсім 7,2%-ды құрады, бұл интернет-қызметтердің өсуіне байланысты (1,1 есе).
Сыртқы сауда айналымында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері бойынша 3,9%-ға немесе 446,0 миллион АҚШ долларына өсім тіркелді, оның ішінде тауарлар импорты – 1,4 есеге (362,5 миллион АҚШ доллары) өсті. Тауар экспорты 49,5%-ға (83,5 миллион АҚШ доллары) қысқарды. Сальдо теріс қалыптасты - 279,0 миллион АҚШ доллары..
Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен өзара сауда 3,9%-ға, оның ішінде тауар экспорты – 22,4%-ға, Ресеймен – 5,0%-ға, Беларусьпен – 11,4%-ға тауар айналымы төмендеді. Тауарлар импортының көлемі Армениямен (2,5 есе), Ресеймен (1,1 есе) сауданың артуы есебінен 5,9%-ға өсті.
Инвестиция көлемі 2023 жылдың қаңтар-желтоқсанында 517,2 млрд. теңгені немесе 2022 жылдың тиісті кезеңіне 117,3%-ды құрады.
Инвестиция көлемінің өсуі Сарысу ауданында - жел электр станциясының («Шоқпар жел электр станциясы» ЖШС), тыңайтқыш өндіру зауытының («Еврохим-Қаратау» ЖШС) құрылыстарына, Шу ауданында - мыс өндіру бойынша тау-кен күрделі қазбаларына («Қазақмыс корпорациясы Балқашцветмед өндірістік бірлестігі» ЖШС), шахта салуға («ZANASHYR Прожект» ЖШС), республикалық маңызы бар автомобиль жолының учаскесін реконструкцияға (Меркі-Бұрылбайтал. Айналма жол - Шу қ. учаскелері, «ҚазАвтоЖол ҰК» АҚ ЖОФ); қант қызылшасын өсіруге арналған ауыл шаруашылық жерлерін тамшылап суаруға шағын кешенін сатып алуға («Qyzylsha» ЖШС) салынған инвестициялар есебінен қамтамасыз етілді.
Құрылыс жұмыстарының көлемі 280,3 млрд. теңгені немесе 2022 жылдың тиісті кезеңіне 118,7% құрады.
Өсім Мойынқұм ауданында Орталық-Оңтүстік дәлізі шеңберінде «Құрты-Бурылбайтал» 21,52-22,14 шқ жол учаскесін («СинеМидасСтрой» БК ЖШС-гі және «Тодини Конструкциони Женерали» АҚ ЖФ) қайта жаңарту, «Батыс Еуропа-Батыс Қытай» халықаралық транзиттік дәлізінің «Балқаш-Бурыл Байтал» учаскесін (Қазақстан филиалы «Синодрокорпорейшн Лимитед» АҚ) қайта жаңарту, Шу ауданындағы Шатыркөл-Жайсан кластерінде («Инженеринг Групп» ЖШС-гі) байыту фабрикасын салу, «Меркі-Бурыл Байтал» республикалық маңызы бар автомобиль жолының Шу 90-000-126+638 шқ айналма учаскесін («ҚР «СиньСинь» Құрылыс және даму жөніндегі қытай компаниясы» ЖШС-гі филиалымен) қайта жаңарту, Шатыркөл кенішінің объектілерін салу («Омаров атындағы қазу тресті Қазақмыс Шахта корпорациясы» ЖШС-гі филиалы), ЖЭС-тің 6 іргетасын салуды аяқтау («GFD PARTNER» ЖШС-гі), Ақкөл көлінен кальциленген сода өндіретін зауыттың шекарасына дейін су құбырын салу («Fortis» ЖШС-гі) есебінен қамтамасыз етілді.
Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы көлемі 726,0 мың ш.м немесе 2022 жылдың тиісті деңгейіне 104,7%-ды құрады.
2023 жылы «Қуатты өңірлер - ел дамуының драйвері» ұлттық жобасы аясында 15,4 млрд. теңгені (о.і. 11,7 млрд.тг. - құнды қағаз, 3,5 млрд.тг. - ОБ арендалық үй, пилот-0,2 млрд.тг.) құрайтын 3 929 пәтерлі 74 тұрғын үй (323,1 мың шм) құрылысы жүргізіліп, оның ішінде 1040 пәтерлі 18 үй пайдалануға берілді.
Сондай-ақ, жеке меншік инвестиция есебінен 600 пәтерлі 15 үйдің құрылысы аяқталды.
2023 жылдың қорытындысы бойынша «Қуатты аймақтар – ел дамуының драйвері» Ұлттық жобасы аясында орталықтандырылған сумен қамтамасыз ету бойынша 13,6 миллиард теңгеге 47 жоба жүзеге асырылды. Нәтижесінде сапалы ауыз суға қолжетімділік қалаларда 513,5 мың адамды (97,5%), ауылдық елді мекендерде 655,8 мың адамды (94,9%) құрады. 371 елді мекеннің 313-і сапалы ауыз сумен қамтамасыз етілген.
Газбен қамтуда 11,8 миллиард теңгенің 11 жобасы жүзеге асырылды. Нәтижесінде, газбен қамтылған халықтың үлесі 91,1%-ға (1108 мың адам) дейін өсті. 285 елді мекен орталықтандырылған газбен қамтылған.
Облыстағы жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдары мен елді мекендер көшелерінің желісі 10 мың шақырымды құрайды (республикалық – 1198,5 шақырым; жергілікті – 3139,5 шақырым; облыстық – 1756,2 шақырым; аудандық – 1383,3 шақырым; елді мекендер көшелері – 5662 шақырым). Оның ішінде 2023 жылы 24,9 миллиард теңгеге 803 шақырым жол жөнделді (оның ішінде құрылыс – 7 шақырым, қайта құру – 9,6 шақырым, орташа жөндеу – 786,4 шақырым). Нәтижесінде жақсы және қанағаттанарлық жағдайда жергілікті маңызы бар автожолдардың үлесі 98,0%-ға дейін жеткізілді.
Инфляция деңгейі 2023 жылғы желтоксан айында 9,2%-ды құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 8,2%-ға, азық-түлік емес тауарлар - 9,6%-ға, ақылы қызметтер - 11,4%-ға өсті.
Облыс бойынша инфляция деңгейі орташа республикалық көрсеткіштен 0,6 пайыздық тармаққа төмен (ҚР - 9,8%).
Әлеуметтік сала. Азаматтарды жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету әлеуметтік қорғаудың басым бағыты болып табылады. Бұл - жаңа жұмыс орындарын құру және халықтың табысын арттыру.
2023 жылы 2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ұлттық жобасы аясында жұмыспен қамтудың белсенді шараларымен 66202 адам қамтылды. Бос жұмыс орындарына 36018 адам жұмысқа орналастырылды. Әлеуметтік жұмыс орындарымен 1072, жастар практикасымен - 3047, ақылы қоғамдық жұмыстарымен - 10256 адам қамтылды. Жалпы, жұмыспен қамту органдарына жүгінген 60113 адамның 38 911-і жұмысқа орналастырылды.
Мемлекет басшысының «10 мың тұрғынға 100 жаңа жұмыс орнын құру» тапсырмасына сәйкес 17,4 мың тұрақты жұмыс орны құрылды (жоспар – 13 454).
Мемлекеттік қолдау шараларының арқасында облыс бойынша 81697 жаңа жұмыс орындары құрылды (оның ішінде тұрақтысы - 64319, уақытша – 17378).
Нәтижесінде жұмыссыздар саны 3,5%-ға азайып, 27185 адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі 4,8% құрады, бұл 2022 жылмен салыстырғанда 0,2 пайыздық тармаққа аз.
Халықты әлеуметтік қолдау және табысын арттыру бойынша қабылданған шаралар аясында бір қызметкердің орташа айлық атаулы жалақысы 2023 жылы 2022 жылмен салыстырғанда номиналды түрде 14,8%-ға өсіп, 269 125 теңгені құрады.
Өңірлер бойынша ең жоғары жалақы Жамбыл ауданында – 313 531 теңге, ең төменгі жалақы Талас ауданында – 222 360 теңге.
Халықтың жан басына шаққандағы орташа атаулы ақшалай табысы 2022 жылмен салыстырғанда номиналды тұлғалауда 16,5%-ға, нақты 1,8%-ға өсіп, 2023 жылы 128 843 теңгені құрады.
Табысы күнкөріс деңгейінен төмен 9901 үй шаруашылығында 63734 адам немесе облыс халқының 5,2%-ы тұрады (қалада – 2,9%, ауылда – 7,0%), бұл 2022 жылмен салыстырғанда 0,2 пайыздық тармаққа жоғары.
Білім беру саласында облыстың жұмыс істеп тұрған 586 мектепке дейінгі ұйымдарында (465 балабақша мен 121 шағын орталық) 61,3 мың бала қамтылды. 1 мен 6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі ұйымдар қызметімен қамту 92,2%-ды, 2-6 жас - 94,3%-ды құрады.
Денсаулық сақтау саласында тұрақты негізде скринингтік зерттеулер жүргізіліп, аурулардың алдын алу жұмыстары жүргізілуде.
Жүргізілген жұмыстардың қорытындысы бойынша 2023 жылы қатерлі ісіктер мен мерез ауруларының төмендеуі байқалады. Сондай-ақ туберкулез, нашақорлық, психикалық бұзылулар, қант диабеті және қан айналымы жүйесі ауруларының саны артып келеді. Ана өлімінің 6 жағдайы тіркелді.
2023 жылы облыс орталығында 200 төсектік онкологиялық диспансер мен Шу ауданында 48 төсектік балаларға арналған оңалту орталығы пайдалануға берілді. Ауруханалар мен емханалар үшін медициналық жабдықтар мен жедел жәрдем көліктері сатып алынды.
Облыс экономикасы дамудың қазіргі динамикасы.
2024 жылғы қаңтар-наурызда 193,1 миллиард теңгеге өнеркәсіп өнімі өндірілді (НКИ-90,3%). Өңдеу өнеркәсібінің көлемі 19,0%-ға (120,9 миллиард теңге), электр энергиясын жеткізудегі жұмыстар мен қызметтер 1,3%-ға (45,5 миллиард теңге) төмендеді.
Сонымен қатар, сумен қамтамасыз етуде 5,1%-ға (1,6 миллиард теңге) өсімі байқалады.
Бірыңғай Индустрияландыру картасы шеңберінде 2024 жылы 359 жаңа жұмыс орнын құра отырып, инвестиция көлемі 34,9 миллиард теңге болатын 5 өнеркәсіптік-инновациялық жобаны іске асыру жоспарлануда.
Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға 2024 жылы 19,8 миллиард теңге субсидия бөлінді.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,0%-ға өсіп, 44,7 миллиард теңгені құрады.
Жұмыс істеп тұрған шағын және орта бизнес субъектілерінің саны 2024 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша 106,7 мың бірлікті құрады. Тіркелген субъектілердің жалпы көлеміндегі жұмыс істеп тұрған ШОБ үлесі 90,6%-ды құрайды.
Бөлшек сауда 2,3%-ға, көлік және байланыс қызметтері тиісінше 1,2 және 1,1 есе өсті.
2024 жылғы қаңтар-наурызда сыртқы сауда айналымы 66,7 миллион АҚШ долларын немесе 2023 жылғы қаңтар-наурызға 71,6%-ды құрады, оның ішінде экспорт – 17,9 миллион АҚШ долларын (61,5%), импорт – 48,8 миллион АҚШ долларын (78,1%) құрады. 2024 жылдың қаңтар-наурыз айларында Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен өзара сауда 54,7%-ға.
Негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 2024 жылғы қаңтар-наурызда 85,7 млрд. теңгені немесе 2023 жылдың тиісті кезеңіне 124,4%-ды құрады.
Инвестиция көлемінің өсуі Талас ауданында негізгі құралдарды сатып алу есебінен («ИнвестКомпани» ЖШС), Қордай ауданында цемент өндіру зауытының құрылысы («Корцем» ЖШС), Жамбыл ауданы Айша-бибі ауылында күн электростансасының құрылысы («АЕК АС» ЖШС), Шу ауданында Шатыркүл-Жайсан кластерінде фабриканың құрылысы («Қазақмыс» ЖШС), Сарысу ауданында химиялық кешен құрылысына және құрал-жабдықтарды сатып алуға жобалық-сметалық құжаттамасын әзірлеу («Еврохим-Қаратау» ЖШС) есебінен қамтамасыз етілді.
Есепті кезеңде құрылыс жұмыстарының көлемі 31,6 млрд. теңгені немесе 2023 жылдың тиісті кезеңіне 110,6%-ды құрады.
Өсім Меркі ауданында республикалық маңызы бар «Меркі-Бұрыл Байтал» автожолын қайта жаңғырту («ҚР «СиньСинь» Құрылыс және даму жөніндегі Қытай компаниясы» ЖШС-гі филиалы), Сарысу ауданында жел электростансасының құрылысы («GCD Partner» ЖШС), Байзақ ауданында тұрғын массивтеріне инженерлік инфрақұрылымдар салу («DNK» ЖШС»), Тараз қ. 15 шағын ауданында ішкі инженерлік желілерді (газ, су, электр, кәріз, жылумен жабдықтау) салу («ТаразСтрой - 2004» ЖШС-гі), Қордай ауданында цемент зауытының құрылысы («Казградстрой» ЖШС) есебінен қамтамасыз етілді.
Тұрғын үй. Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы көлемі 125,6 мың ш.м немесе 2023 жылдың тиісті деңгейіне 102,8%-ды құрады.
«Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде 2024 жылы 12,3 млрд. теңгені (о.і. 11,4 млрд.тг. - құнды қағаз, 0,9 млрд.тг. - ОБ арендалық үй) құрайтын 2909 пәтерлі 36 тұрғын үй (242,5 мың шм) құрылысы жүргізіледі.
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласында 2024 жылы жалпы құны 13,6 млрд теңгені құрайтын 54 жобаны жүзеге асыру жоспарлануда. 43 елді мекенде тұратын 25,7 мың адам сапалы ауыз сумен қамтамасыз етіледі. Нәтижесінде халықты ауыз сумен қамтамасыз ету 98,6%-ға (681,5 мың адам) дейін артады.
11 ауылдық елді мекенді немесе 17 мың тұрғынды газбен қамту жоспарлануда. Нәтижесінде газбен қамтамасыз ету деңгейі 92,0%-ға дейін өседі.
Жол саласында 470 шақырымды жөндеу (19,7 шақырымды салу, 3 шақырымды қайта жаңарту, 446,8 шақырым жолды орташа жөндеу және 1-көпір құрылысы) жоспарлануда. Нәтижесінде жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарының үлесі 99,0%-ға дейін артады.
Инфляция деңгейі. 2024 жылғы наурыз айында 2023 жылғы желтоқсанға 2,4% - құрады. Азық - түлік тауарларының бағасы 2,8% - ға, азық-түлік емес тауарларға - 1,4% - ға, ақылы қызметтерге - 2,9% - ға өсті.
Облыс бойынша инфляция деңгейі орташа республикалық көрсеткіштен 0,2 пайыздық тармаққа төмен (ҚР – 2,6%).
Әлеуметтік сала. 2024 жылғы қаңтар-наурызда 16961 жаңа жұмыс орындары құрылды (тұрақты - 7160, уақытша - 9801). Жұмыспен қамтудың белсенді шараларымен барлығы 17536 адам қамтылды. Бос жұмыс орындарына 4818 адам жұмысқа орналасты, әлеуметтік жұмыс орындарымен - 434 адам, жастар практикасымен - 578 адам, ақылы қоғамдық жұмыс орындарымен - 7701 адам қамтылды. Жұмыспен қамту органдарына жүгінген 24605 адамның 13258-і жұмысқа орналастырылды.
Білім беру саласында облыстың жұмыс істеп тұрған 586 мектепке дейінгі ұйымдарында (465 балабақша мен 121 шағын орталық) 63,1 мың бала қамтылды. Балаларды мектепке дейінгі ұйымдар қызметімен қамту 1 мен 6 жас аралығындағы 92,1%-ды, 2-6 жас – 94,2%-ды құрады.
Денсаулық сақтау саласында 2024 жылдың қаңтар-наурыз айлары аралығында психикалық бұзылулар мен қан айналымы жүйесі ауруларының артуы байқалады. Сонымен қатар, туберкулез, қант диабеті, қатерлі ісіктер, нашақорлық аурулары мен мерезбен сырқаттанушылық төмендеді. Ана өлімі тіркелмеген.
Өңірлік даму. Ауылдық елді мекендердің әлеуетін дамыту «Ауыл-Ел бесігі» жобасы шеңберінде ұлттық стандарттар жүйесіндегі тірек және спутниктік ауылдарды дамыту есебінен жүзеге асырылады.
Ауылдық елді мекендерді анықтау критерийлерін бекіту әдістемесіне сәйкес даму әлеуеті бар 239 ауыл іріктелді (67 тірек және 172 спутниктік).
«Ауыл-Ел бесігі» жобасы аясында 2023 жылы 15,7 млрд.теңгеге (Ұлттық қор – 7,2 млрд. теңге, ЖСТ – 7,0 млрд. теңге, ЖБ – 1,5 млрд. теңге) 103 елді мекенде 308 жобаны (40 тірек, 63 спутниктік) іске асыру көзделді.
Жыл қорытындысымен 15,4 млрд.теңгеге (Ұлттық қор – 7,1 млрд. теңге, ЖБ – 8,3 млрд. теңге) 258 нысан іске асырылды.
2024 жылы «Ауыл-ел бесігі» жобасы аясында 105 елді мекенде (44 тіректі, 61 спутникті) 225 жобаны іске асыруға 17,9 млрд. теңге (Ұлттық қордан – 5,8 млрд. теңге, РБ – 1,6 млрд. теңге, ЖСТ – 7,0 млрд. теңге, ЖБ – 3,5 млрд. теңге) бөлінді.
Нәтижесінде ауылдардың инфрақұрылымы жақсарып, Өңірлік стандарттар жүйесіне сәйкес нысандармен және қызметтермен қамтамасыз ету деңгейі 69%-ға дейін өсті.
Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуы 2025-2029 жылдары өңірдің экономикасы мен әл-ауқатының тұрақты өсуіне бағытталған «Қазақстан - 2050» пайымы, Қазақстан Республикасының көміртегі бейтараптығына қол жеткізуінің 2060 жылғы дейінгі стратегиясы, Мемлекет басшысының Қазақстан халқына жалпыұлттық басымдықтар Жолдаулары, Қазақстан Республикасының Ұлттық даму жоспары, Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік стратегиясы негізінде бағдарланған қағидаттары арқылы орындалатын болады.
Макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету:
-салық базасын ынталандыру мен кеңейтуге және бюджеттің кіріс бөлігін нығайтуға, көлеңкелі экономика деңгейін төмендетуге, бюджет қаражатын тиімді пайдалануға бағытталған фискалдық саясатты жетілдіру жалғастырылады;
-теңгерімді экономикалық дамуды қамтамасыз ету мақсатында ақша-кредит саясаты шеңберінде инфляцияны 2025 жылы 5,5-7,5%-дан, 2026 жылы - 5-6%, кейіннен 2027-2029 жылдары 5%-ға дейін біртіндеп төмендету көзделіп отыр. Апта сайынғы азық-түлік жәрмеңкелерін ұйымдастыру жөніндегі практиканы жалғастыру, көтерме (коммуналдық) және бөлшек сауда азық-түлік базарлары мен сауда инфрақұрылымын одан әрі дамыту жолымен ішкі нарықты ауыл шаруашылығы өнімдерімен молықтыруға бағытталған іс-шараларды іске асыруды жалғастыру есебінен.
Экономика салаларын дамыту арқылы:
- «Қазақстан Республикасының өңдеу өнеркәсібін дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» іске асыру шеңберінде өңдеуші өнеркәсіп кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігі арқылы индустрияландырудың бірыңғай картасының индустриялық жобаларын іске асыру, шикізаттық емес экспортты ұлғайту және шетелдік инвестицияларды тарту есебінен өнеркәсіптік әлеуетті дамыту;
- «Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы» аясында ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігін және экспортын арттыру, жобаларды одан әрі іске асыру, саланың барлық технологиялық процестерін цифрландыру, «2021-2030 жылдарға арналған агроөнеркәсіптік кешенін дамыту тұжырымдамасын», «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2023-2027 жылдарға арналған тұжырымдамасын», «Ауыл Аманаты» жобасын іске асыру есебінен ауыл тұрғындарының табысын тұрақты арттыру;
-отандық және шетелдік инвестицияларды тарту есебінен инвестициялардың өсу қарқынын жеделдету, инвесторлардың құқықтарын қорғауды күшейту, бизнес үшін тұрақты және ауыртпалық салынбайтын жағдайларды қамтамасыз ету, мемлекеттік-жекешелік әріптестік құралдарын қолдану;
- «Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын» іске асыру шеңберінде шағын және орта бизнесті дамыту және оның жалпы өңірлік өнімдегі үлесін ұлғайту, субъектілерді онлайн бизнеске көшуге ынталандыру, жеткізу және логистика қызметін дамыту, кәсіпкерлік субъектілері үшін қаржыландырудың қолжетімділігін арттыру шеңберінде ауыл кәсіпкерлері үшін нақты қолдау алу;
-сауда байланыстарын нығайтып дамыту, экспортты ұлғайту, электрондық сауданы дамыту;
- «Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласын дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» іске асыру және «Инвестицияға айырбас тарифі» бағдарламасы аясында халықтың өмір сүру деңгейі мен сапасын жақсарту үшін қолайлы және жайлы өмір сүру жағдайларын жасау жөніндегі жұмысты жалғастыру, сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін дамыту, ТКШ мен тұрғын үй қорын жаңғырту жөніндегі жобаларды іске асыру, жеңілдікті несилер шеңберінде тиімді әлеуметтік қолдау көрсету, тұрғын үйдің қолжетімділігін 1 адамға 30 шаршы метрге дейін арттыру;
- «Қазақстан Республикасының көлік-логистикалық әлеуетін дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы» аясында көлік-логистикалық кешенді дамыту және зияткерлік көлік жүйесін енгізу, автомобиль жолдарының сапасын арттыру, транзиттік жүк ағындарының көлемін ұлғайту;
-экологиялық жағдайды жақсарту, орман қорында және елді мекендерде ағаштар отырғызу, қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу жөніндегі жобаларды іске асыру шеңберінде қолайлы өмір сүру ортасын құру;
- ақпараттық қауіпсіздік шараларын күшейте отырып, цифрлық технологияларды жедел енгізу арқылы цифрландыру мен инновациялық экономиканы дамыту, ауылдық елді мекендерді 4G желісімен 100%-ға қамтамасыз ету.
Теңгерімді өңірлік даму арқылы:
- халықтың әл-ауқатын облыстың даму әлеуетін «өсу нүктелерін» арқылы дамыту және өмір сүрудің базалық сапасын өңірлік стандарттар жүйесі негізінде арттыру;
-елді мекендерді ірілендіре отырып, өңірлердің бәсекелестік артықшылықтарын пайдалану, моно - және шағын қалаларды, дамыған инфрақұрылым құра отырып, перспективалы тірек және спутниктік ауылдарды дамыту, функционалдық қалалық аудандарды дамыту арқылы сапалы урбандалу;
- «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2023-2027 жылдарға арналған тұжырымдамасы» аясында «Ауыл – Ел бесігі» және «Ауыл аманаты» арнайы жобалары аясында алдыңғы қатарлы өңірлердің бәсекелестік артықшылықтарын пайдалана отырып, дамыған инфрақұрылымды құру және ауылдардың кірістерін арттыру;
Адами капиталдың сапасын арттыру:
- білім беру сапасын жетілдіру және арттыру, қалалық және ауылдық мектептер арасындағы алшақтықты қысқарту, педагогтердің әлеуметтік жағдайын жақсарту, сондай-ақ білім берудің барлық деңгейлерін қаржыландыруды ұлғайту және «Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын», «Жайлы мектеп» пилоттық ұлттық жобасын іске асыру;
- білім беру қызметтерінің сапасын арттыру, оның ішінде жеке бастамалар есебінен жаңа нысандар салу және құру арқылы мектепке дейінгі ұйымдар желісін кеңейту;
- сапалы медициналық қызметтерге қолжеткізуді қамтамасыз ету және алғашқы медициналық-санитариялық көмектің қолжетімділігін әсіресе ауылдарда арттыру, сондай-ақ «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2026 жылға дейінгі тұжырымдамасы» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» пилоттық ұлттық жобасы аясында денсаулық сақтау инфрақұрылымын жаңарту. Денсаулық мәселелері бойынша халықтың сауаттылығын арттыруға ерекше назар аударылатын болады. Халықтың салауатты өмір салтын ұстануын қалыптастыру үшін негізгі әлеуметтік маңызы бар инфекциялық емес және инфекциялық аурулардың алдын алу және оларға мониторинг жүргізу жөніндегі іс шаралар іске асырылатын болады;
- «Қазақстан Республикасының еңбек нарығын дамытудың 2024 - 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде жұмыс істейтін азаматтарды, мүгедектерді әлеуметтік қамсыздандыруды арттыруға және әлеуметтік көмектің атаулы сипатын күшейтуге, нәтижелі жұмыспен қамтуды кеңейтуге бағытталған әлеуметтік қамсыздандыру;
- Жұмыспен қамту картасын және жұмыс орындарын құруға және халықты жұмыспен қамтуды дамытуға бағытталған «Ауыл аманаты» жобасын іске асыру, еңбек кірісіндегі теңгерімсіздікті жою, азаматтардың өндірістік дағдыларын дамыту, бюджеттік сала қызметкерлерінің жалақысын арттыру, ғылым мен инновациялық технологияларды дамыту, сондай-ақ мемлекеттік әлеуметтік кепілдіктер үшін дербестендірілген цифрлық отбасы карталары мен әлеуметтік әмияндарды енгізу.
Еңбек нарығында сұранысқа ие кәсіптік дағдылар мен біліктіліктер алуға, кәсіпкерлікті дамытуға және өз ісін ашуға жағдай жасауға бағытталған «Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы» іске асырылуда.
«Жұмыскерлердің жекелеген санаттары, жұмыссыздар және біліктілігі жоқ өзге де тұлғалар еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы» шеңберінде оқыту, сұранысқа ие кәсіптерге дағдыландыру және кәсіпкерлік негіздеріне үйрету, жұмыспен қамтуға жәрдемдесу арқылы нәтижелі жұмысқа тартылатын болады. Қазақстан Республикасының 2024 - 2029 жылдарға арналған.
3.1 Бюджет-салық саясаты
Орта мерзімді кезеңде бюджет саясаты экономиканың өсуін ынталандыруға және қолдауға, мемлекеттік қаржының теңгерімділігін қамтамасыз етуге және орнықтылығын нығайтуға, адами капиталдың сапасын арттыру үшін жағдайлар жасауға бағытталатын болады.
Адами капитал сапасын жақсарту мақсатында бюджет саясаты әлеуметтік міндеттемелердің басымдығын сақтай отырып, білім беруді, ғылым мен денсаулық сақтауды қаржыландыруды ұлғайтуға бағытталатын болады.
Мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру мақсатында бюджеттік бағдарламаларды 2025 Стратегиялық жоспарының басымдықтары мен міндеттеріне ірілендіру жалғастырылады, сондай-ақ стратегиялық жоспардың нысаналы индикаторлары мен бюджет шығыстарының үздік үйлесімін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін мемлекеттік органның стратегиялық жоспарының жаңа форматы енгізіледі.
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында босаған қаражатты даму мақсаттарына бағыттай отырып, тиімсіз имидждік шығыстар алып тасталады.
Облыстың даму бюджеті қаражатының жартысы өзекті инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталатын болады.
Бұл ретте, мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалатын болады.
Жекешелендіру және мемлекет қатысатын кәсіпорындарды бәсекелес ортаға беруде бюджеттің шығыс бөлігіне түсетін жүктемені азайтуға және қаражаттың тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.
Жоспарлы кезеңге арналған бюджет параметрлерінің болжамы Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында әзірленген.
2024 жылға республикалық бюджеттен нысаналы трансферттер 513 021 519,0 мың теңге, оның ішінде:
- ағымдағы нысаналы трансфертер – 20 088 624,0 мың теңге;
- нысаналы даму трансферттері – 66 576 512,0 мың теңге.
2024 жылға субвенция көлемі - 426 356 383,0 мың теңгені құрайды.
Шоғырландырылған бюджеттің болжамы
|
Атауы |
2024 жыл |
2025 жыл |
2026 жыл |
2027 жыл |
|
Түсімдер |
707,0 |
736,9 |
747,0 |
739,9 |
|
Салықтық түсімдер |
122,9 |
124,2 |
126,4 |
127,0 |
|
Салықтық емес түсімдер |
8,0 |
10,0 |
9,0 |
9,1 |
|
Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер |
16,4 |
14,5 |
16,0 |
16,9 |
|
Трансферттер түсімдері |
513,0 |
547,1 |
547,9 |
548,7 |
|
Шығыстар |
733,0 |
735,9 |
744,2 |
750,5 |
млрд.теңге
3.2 Инфляция деңгейін тежеу
Жеткізу тізбегіндегі проблемалардың шиеленісуі, азық-түлік пен энергия ресурстары бағасының өсуі, сыртқы инфляциялық қысымның күшеюі, валюта бағамының тұрақсыздығы ішкі экономикалық процестерге әсер етті.
Инфляцияны тежеу мақсатында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының өндірушіден сауда дүкендеріне тікелей делдалсыз жеткізілімді қамтамасыз ету және бағаларына мониторинг жасау, көтерме сауда жеткізушілері және сауда кәсіпорындарымен ішкі нарықты ең төменгі сауда үстемесімен азық-түлікпен қамтамасыз ету бойынша меморандумдар жасасу, халық тұтынатын тауарларды жеткізу тізбегінде артық делдалдық буынды анықтау және алып тастау жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады.
Әлеуметтік-азық-түлік тауарларына шекті мәндер мен шекті бағаларды белгілеу және сауда қызметін реттеу саласындағы заңнаманы бұзған адамдарды әкімшілік жауапкершілікке тарту практикасы жалғасады.
Ішкі тұтыну нарығын отандық өндіріс және импортты алмастыру тауарларымен қанықтыру мақсатында «Қазақстанда жасалған» жол картасы шеңберінде одан әрі отандық тауар өндірушілерді қолдау жөнінде шаралар қабылданатын болады.
Аграрлық азық-түлік нарығына реттеушілік ықпал ету және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары нарығын тұрақтандыру мақсатында кәсіпкерлік субъектілеріне «айналым схемасы» бойынша қарыздар беру жөніндегі тетіктер іске асырылуда. Бұдан басқа, маусымаралық кезеңде бағаның өсуіне жол бермеу мақсатында өндірушілермен және көтерме жеткізушілермен форвардтық келісімшарттар жасасу бойынша жұмыс жалғасады.
Бұл ретте әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына жататын ерте пісметін көкөніс тауарларын шет мемлекеттерден және басқа облыстардан нарық бағасынан арзан жеткізілуін қамтамасыз ету үшін «айналым схемасы» және форвардтық сатып алу жұмыстары жалғасады.
Тұтыну бағаларына әсер ететін сыртқы және ішкі факторлар жедел тәртіппен қадағаланатын және бәсекелес ішкі нарықтардың дамуын, бағалық сөз байласуға және жосықсыз бәсекелестікке қарсы күресті ескере отырып, халық тұтынатын тауарларға бағаларды тежеу жөніндегі шаралар іске асырылатын болады.
Азық-түлік нарығын реттеу және бағалардың алыпсатарлық және негізсіз өсуіне жол бермеу, сондай-ақ маусымдық ауытқуларды тегістеу үшін азық-түлік тауарларының өңірлік тұрақтандыру қорларын қалыптастыру және пайдалану жөніндегі жұмыс жалғасады. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын төмендетуге ерекше назар аударылатын болады. Сонымен қатар, облыс орталығы мен аудандарда ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін өткізу жұмыстары жалғасатын болады.
Сондай-ақ, аудандардағы шаруа қожалықтар өз көкөніс өнімдерін ауылдық округтерде орналасқан дүкендерге жергілікті атқарушы органдардың ұйымдастыруымен делдалсыз тікелей жеткізу жұмыстары жалғасатын болады.
3.3 Экономика салаларын дамыту
Өнеркәсіп. «Қазақстан Республикасының өңдеу өнеркәсібін дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» іске асыру шеңберінде қызмет көрсету саласына әсер ететін басым сала өңдеуші өнеркәсіп болып қала береді. 2029 жылға дейінгі кезеңде тамақ өнімдерін өндіру, химия өнеркәсібі, металлургия және құрылыс материалдарын өндіру индустриялық мамандану болып қала береді.
Жаңа өндірістік қуаттарды ашу, қосылған құны жоғары салаларды жедел дамыту, шикізаттық емес экспортты ұлғайту және шикізаттық емес секторларға тікелей шетелдік инвестицияларды тарту арқылы Бірыңғай индустрияландыру картасын іске асыру арқылы өнеркәсіпті әртараптандыру жалғасады.
Өңірде 2027 жылға дейін инвестиция көлемі 1,8 триллион теңгеден асатын 42 индустриялық-инновациялық жобаны іске асыру, 2,9 мың жаңа жұмыс орнын ашу жоспарлануда.
Химия саласы экономиканың басым саласы болып қала береді. Бұл фосфорлы шикізаттың елеулі қорларымен, фосфориттерді одан әрі әзірлеумен, фосфорды өңдеумен, минералды тыңайтқыштардың көлемдерін арттырумен және ассортиментін кеңейтумен, жаңа өндірістердің ашылуымен түсіндіріледі.
Қаратау қаласында (1,4 миллион тонна) кешенді минералды тыңайтқыштар өндіру бойынша «ЕвроХим-Тыңайтқыштар» ЖШС ірі жобасын іске асыру жүргізілуде. Инвестициялардың көлемі – 356,6 миллиард теңгеден асады, 500 тұрақты жұмыс орны құрылады. Бірінші кезеңде тау-кен кешені іске қосылды, Ресей мен Қазақстан арасында жобаның 2 кезеңін жүзеге асыру туралы үкіметаралық келісімге қол қойылды.
Бұдан бөлек, түрік инвесторының қатысуымен 188,0 миллиард теңгеге «QazaqSoda» ЖШС кальцийлендірілген сода өндіретін зауыты, 200 жаңа жұмыс орнын құрумен, 25,4 миллиард теңгеге натрий цианиді «Talas Investment Company» ЖШС 2 кезең (250 жұмыс орны), 30,6 миллиард теңгеге «Kazakhstan Hydrogen Peroxide» ЖШС сутегі асқын тотығы (96 жұмыс орны) зауытын салу жоспарлануда.
Азық-түлік өндірісінде бақша дақылдарын, жеміс-жидек және көкөніс өнімдерін өңдеу бойынша 20,4 миллиард теңгеге (209 жұмыс орны) «Қарағанды - АгроИнвест» ЖШС, 20,8 миллиард теңгеге «Qazaq Bio Product» ЖШС сүт-тауарлы фермасы (160 жұмыс орны) бойынша ірі жобаларды жүзеге асыру жоспарлануда.
Металлургияда «Shagala Mining» ЖШС жобасын – инвестиция көлемі 29,6 миллиард теңгені құрайтын мыс рудаларын жаппай шаймалау кәсіпорнының құрылысын (200 жаңа жұмыс орны), «Шоқпар-Гагаринское» ЖШС – алтын кенішінің құрылысын 21,0 миллиард теңгеге қалпына келтіру зауыты (400 жаңа жұмыс орны), «KazMetalGroup» ЖШС - 144,0 миллиард теңгеге магний және қорытпалар өндіру зауытының құрылысы (200 жаңа жұмыс орны), 832,0 миллиард теңгеге «Monterra Qazaqstan» ЖШС - алтын өндіру жөніндегі тау-кен металлургиялық комбинаты (500 жаңа жұмыс орны) жүзеге асыру жоспарлануда.
Құрылыс саласында цемент зауытының құрылысы («Kazchemtrading» ЖШС), гипстен тағамдық қоспалар өндіру («Оргстрой» ЖШС), флюоритті байыту («Алтай Голд» ЖШС), құрғақ құрылыс қоспаларын өндіру («Alit Holding» ЖШС) және басқаларын өндіру жоспарланған.
Ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығын дамыту еңбек өнімділігін арттыру, ауылды және ауыл шаруашылығын теңгерімді дамыту, отандық өндірілген азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз ету және АӨК өнімдерінің экспортын ұлғайту арқылы саланың бәсекеге қабілеттілігін арттыру есебінен қамтамасыз етіледі.
Өңірде инвестицияларды тиімді салу, «2030 жылға дейін агроөнеркәсіптік кешенді дамыту тұжырымдамасын» іске асыру, «Ауыл аманаты», «Ауыл – Ел бесігі», «Мен – Кәсіпкер» құралы аясында «Бір ауыл – бір өнім» шеңберінде пилоттық жобаларды іске асыру бойынша жұмыстар жалғастырылады.
Нәтижесінде, 2030 жылға дейін ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігі жыл сайын 2%-ға ұлғаяды. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі (ағымдағы орташа жылдық өсу 5-6%), ауыл шаруашылығы дақылдарының жалпы алаңын 25 мың гектарға кеңейту есебінен көкөніс, рапс, соя, жүгері, құлпынай және таңқурай өндірісін ұлғайту жоспарлануда. Мал басы өседі, балық, ара өсіретін шаруашылықтарды дамыту жалғасады.
Егістік алқаптарын кеңейту, сондай-ақ пайдаланылмайтын егістік алқаптарды айналымға тарту есебінен ауыл шаруашылығы дақылдарының шығымдылығын арттыру қамтамасыз етілетін болады. Келешекте көлемін 28 мың гектардан 30 мың гектарға дейін ұлғайту жоспарланып отыр.
Қант шикізатын өндіру стратегиялық маңызды сала болып табылады. 2030 жылға қарай қант қызылшасын өсіру алаңын ұлғайту жоспарлануда. Сондай-ақ, аймақта қарқынды технология бойынша бақтар белсенді түрде өсірілуде. Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемін ұлғайту қазіргі заманғы асыл тұқымды базаны құру және генетикалық әлеуетті арттыру, бордақылау алаңдары мен қайта өңдеу кәсіпорындарын салу негізінде қамтамасыз етілетін болады.
Экспортқа бағдарланған өнімнің (бидай – Тәжікстан, Өзбекстан, Ауғанстан; пияз – Польша, Өзбекстан; картоп – Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан; жұмыртқа – Тәжікстан, Өзбекстан; мақсары майы – Германия, Нидерланды, Жапония, Иран, Қытай, макарон өнімдері –Тәжікстан, Ауғанстан, ет және субөнімдер – Қытай, Өзбекстан, Иран, Бахрейн, Кувейт) сыртқы нарықтарын дамыту жоспарлануда.
Облыста «Андас 1» су қоймасын салу, Тасөткел су қоймасы мен 57 каналды қайта жаңғырту, механикалық бригадалар сияқты суармалы жерлерді қалпына келтіру және дренаждық жүйелерді қайта құру бойынша қосымша жұмыстар жүргізілетін болады.
Жыл сайын жәрмеңкелер ұйымдастыру, әлеуметтік маңызы бар тауарлар бағасын тұрақтандыру бойынша апта сайын мониторинг жүргізу, әлеуметтік павильондарды ұлғайту жоспарлануда.
Туризм. Соңғы жылдары облыста ірі туристік аймақтарды салу, орналастыру орындарының санын ұлғайту, демалыс орындарын абаттандыру және көгалдандыру, ұсынылатын қызметтер тізбесін кеңейту есебінен туристік ағындар өсуінің оң серпіні байқалады.
Облыста туристік аймақтар жұмыс атқаруда: «Көне Тараз» тарихи-этномәдени, «Тектұрмас» этно-тарихи кешендері, «Көксай», «Ақ жол», «Тау қымыз», «Тау самалы», «Koksai resort», «Алмалы» демалыс аймақтары.
Ішкі және келу туризмнің одан әрі дамуы «Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде іске асырылады.
Туризмді одан әрі дамыту үшін:
- 2029 жылға дейін тарихи-археологиялық және экологиялық туризм бойынша жаңа туристік бағыттарды әзірлеу;
- 2029 жылға дейін креативті шешімдер, цифрлық және ақпараттық технологиялар көмегімен облыстың туристік әлеуетінің ақпараттық қолжетімділігін қамтамасыз ету.
Нәтижесінде, өңірге Қазақстандық және шетелдік туристер ағыны жылына орта есеппен 10 мың адамға ұлғайтылатын болады.
Құрылыс. Тұрғын үйдің қолжетімділігін, жайлылығын арттыру және тұрғын үй инфрақұрылымын дамыту мақсатында тұрғын үй-коммуналдық жағдайларды жақсарту және тұрғын үй құрылысын дамыту арқылы қолайлы және жайлы өмір сүру жағдайларын қалыптастыру бойынша жұмыс «Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» аясында жалғасады.
2029 жылға дейін 153,4 миллиард теңге сомасына 524 бюджеттік инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланып отыр.
Көлік. Көлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту облыстың елді мекендері арасындағы көлік байланысын дамытуға және жақсартуға бағытталатын болады. Жолдарды жөндеу, жаңа технологияларды енгізу, өңірлер арасында да, өңірлер ішінде де еліміздің көлік байланысын қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жалғасады.
Облыс автомобиль жолдарының дамыған желісіне ие. 2030 жылға дейін облыстың барлық аудандарында жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жергілікті маңызы бар жолдардың үлесін 100%-ға дейін жеткізу, автожолдарды салу, реконструкциялау және орташа жөндеу есебінен жоспарлануда.
Тасымалдау сапасын арттыру мақсатында автобус паркін жаңарту жоспарлануда (жыл сайын кемінде 50 автобус сатып алу), ол 2030 жылға қарай 100,0%-ға дейін ұлғаяды.
Байланыс. Инфокоммуникациялық инфрақұрылымда инфокоммуникациялық технологиялардың бәсекеге қабілетті экспортқа бағдарланған секторын қалыптастыру, экономиканың барлық секторларын цифрландыру және Интернет желісіне жоғары жылдамдықты қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін талшықты-оптикалық байланыс желілерін салу бойынша жұмыс жалғасатын болады.
Мобильді кең жолақты интернетке қолжетімділікті қамтамасыз ету, 3G, 4G технологиялары мен тіркелген Интернетке қолжетімділік үшін ең төменгі сапа параметрлерін бекіту бойынша жұмыс жалғасады.
Базалық салалар кәсіпорындарын (қаржы секторы, мемлекеттік сектор, қалалық инфрақұрылым, білім беру, денсаулық сақтау, құрылыс және басқалар) автоматтандыру және цифрландыру бойынша жұмыс жалғасады.
Цифрлық теңсіздікті төмендету мақсатында 250 және одан да көп адам саны бар барлық елді мекендерде интернет сапасын арттыру бойынша жұмыс қамтамасыз етілетін болады. Ұялы байланыс пен интернетке қолжетімділіктің жаңа буын технологиялары дамитын болады. Урбандалу мен экономикалық орындылықты ескере отырып, халқының саны 250 адамнан кем қалған ауылдарды Интернетке қосу пысықталатын болады.
Сауда. Бұл саланың дамуы ішкі сауданың тиімділігін арттыру, сауда инфрақұрылымын жақсарту арқылы сауда саласындағы еңбек өнімділігін арттыру есебінен ынталандырылатын болады.
Сауда саласын дамыту жөніндегі жұмыс сауда инфрақұрылымының қазіргі замануи форматтарын құру және көп форматты сауда объектілерін ұлғайту арқылы сауда секторын дамыту бойынша жұмыс жалғасады. Өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін арттыру, шикізаттық емес тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің импорты мен экспортын әртараптандыру, ішкі және сыртқы нарықтарда отандық тауар өндірушілер үшін қолайлы жағдайлар жасау негізгі міндеттер болып айқындалады.
Отандық тауар өндірушілерді қолдау мен қорғау олардың бөлшек сауда желілеріндегі сөрелерде болуын кеңейту, сондай-ақ «Қазақстанда жасалған» белгісін белгілеу тұрғысынан жалғастырылатын болады.
«Қайқармет», «Нұралы», «Ауыл-Береке», «Жібек жолы», «Ысты», «Салтанат» сауда базарлары үздіксіз жаңартылуда.
3.4 Бизнес-ахуал мен инвестициялық тартымдылықты жақсарту
Кәсіпкерлікті дамыту облыс экономикасының әл-ауқатына әсер ететін маңызды фактор болып табылады.Өсуге, технологиялылыққа, өнімділікке және экспортқа бағдарлануға әлеуеті бар шағын және орта бизнес басымдыққа ие болады. Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын іске асыру шеңберінде кәсіпкерлікті мемлекеттік реттеу және ынталандыру шаралары бизнесті дамытудың барлық кезеңдерінде оның үздіксіз дамуын қамтамасыз етуге бағытталатын болады.
«Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» шеңберінде, «Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы», «Жайлы мектеп» пилоттық ұлттық жобасы, «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын 2026 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» пилоттық ұлттық жобасы, әлеуметтік инфрақұрылымды жақсартуға бағытталған бюджеттік инвестициялық жобалар жүзеге асырылатын болады.
Инвестицияларды тарту отандық және шетелдік инвестицияларға бағытталған. Іске асырылып жатқан инвестицияларды тартудың жаңа құралы бизнесті ұлттық экономиканы дамытуға инвестиция салуға ынталандыратын Стратегиялық инвестициялар туралы келісім.
Дауларды реттеу тетіктерін жетілдіру, оның ішінде АХҚО платформасын пайдалану, сондай-ақ әкімшілік рәсімдердің ашықтығы мен шынайылығы инвесторлардың заңнама тұрақтылығына деген сенімін арттырады.
Бюджеттік инвестициялық саясат экономикадағы құрылымдық реформаларды жалғастыруға, әлеуметтік, индустриялық-инновациялық инфрақұрылымды құру және халыққа мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру жөніндегі бастамаларды аяқтауға бағытталатын болады. Экономикалық өсуге және жұмыспен қамтуға мультипликативті әсер ететін салалар бюджеттік инвестициялар үшін басымдылыққа ие болады:
3.5 Адами капиталдың сапасын жақсарту
Құрылымдық және институционалдық реформалар мен қайта құрулардың, сондай-ақ елдің ұзақ мерзімді сапалы дамуының басты ресурсы жоғары білікті адами капитал болып табылады.
Әлеуметтік саясат ҚР мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 - 2029 жылдарға арналған, ҚР денсаулық сақтау саласын 2026 жылға дейін, ҚР 2024 - 2029 жылдарға арналған еңбек нарығын дамыту тұжырымдамалары, сондай-ақ «Жайлы мектеп» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту пилоттық ұлттық жобалары аясында жүзеге асырылатын болады.
Орта мерзімді кезеңде әлеуметтік саясат «Білімді ұлт» сапалы білім беру», «Дені сау ұлт» әрбір азамат үшін сапалы және қолжетімді денсаулық сақтау» және т.б. сәйкес жүзеге асырылатын болады.
Білім беру саласында білім алушының тұратын жеріне және әлеуметтік мәртебесіне қарамастан, білім берудің қолжетімділігіне, теңдігіне және сапасына ерекше назар аударылатын болады.
Балаларды 100% қамтуды қамтамасыз ететін, мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу үлкен маңызға ие болады. Оқытудың негізгі нысаны дәстүрлі нысан болып табылады, бұл ретте жеке тәртіп бойынша қашықтықтан оқытуға рұқсат етіледі. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесінде жеке меншік балабақшалар мен шағын орталықтар салу және ашу, мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетігін дамыту арқылы инфрақұрылымды кеңейту жалғасады. 2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі білім берумен 100 пайыз, 3-6 жастан 94,1 пайызға дейін қамту жоспарлануда.
Үш ауысымда оқытатын мектептерді жою үшін үш ауысымда оқытатын мектептердің орнына жаңа мектептер салынады және мектептерге күрделі жөндеу жүргізіледі.
Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде мемлекет кепілдік берген алғашқы жұмыс кәсібін тегін алу, оның ішінде оқу орталықтары мен колледждер базасында барлық ниет білдірушілерді курстық даярлау арқылы қамтамасыз етілетін болады.
Білім беру сапасын арттыру мақсатында дуальді оқытудың негізгі қағидаттары мен білім беру бағдарламаларын енгізу жалғастырылады.
Денсаулық сақтау саласындағы басты басымдық қолжетімді медициналық көмек көрсетуге және сапалы, қауіпсіз дәрілік препараттармен қамтамасыз етуге бағытталатын болады.
Денсаулық сақтауды дамытудың басым бағыттары мыналар болып табылады:
- нәресте өліміне жол бермеу;
- ана өліміне жол бермеу;
-алғашқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына мобильді бригадаларды енгізе отырып, медициналық қызметтердің қолжетімділігін 100% - ға дейін арттырып, медициналық жабдықтар сатып алу, оның ішінде жаңа туған нәрестелер реанимациясы бөлімшесі үшін.
Тұрақты және нәтижелі жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, жұмыссыздық деңгейін төмендету үшін халықтың нысаналы топтарын жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, жаңа жұмыс орындарының санын ұлғайту, аз қамтылған және көп балалы азаматтарды қолдау жөніндегі жұмыс жалғасатын болады. Қамқорлығында мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасыларға медициналық-әлеуметтік мекемелер желісін кеңейтуге ерекше назар аударылатын болады.
Мүгедектігі бар адамдар мен балаларға арналған оңалту және бейімдеу орталықтарын және тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына әлеуметтік қызмет көрсету орталығын ашу жоспарлануда.
Еңбек ресурстарының сапасы мен әлеуетін арттыру, экономика салаларын білікті кадрлармен қамтамасыз ету мақсатында, жұмыспен қамтудың жаңа құрылымын және жоғары оқу орындарының, техникалық, кәсіптік білім берудің сапасын жаңғыртуды ескере отырып, кадрлар даярлау бойынша жүйелі шаралар қабылдануда.
Еңбек нарығында сұранысқа ие кәсіби дағдылар мен біліктіліктерді алу, жаппай кәсіпкерлікті дамыту және еңбек делдалдығының тиімді моделін құру үшін «Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы» іске асырылуда. Жұмыспен қамтылған адамдардың жекелеген санаттары, өз бетінше жұмыспен айналысушылар, жұмыссыздар және біліктілігі жоқ өзге де адамдар жаппай оқыту және қажетті кәсіптер мен кәсіпкерлік негіздері бойынша дағдыларды дарыту, жұмысқа орналасуға жәрдемдесу және еңбек ұтқырлығын қолдау арқылы нәтижелі жұмыспен қамтуға тартылады.
Жұмыс іздеу, азаматтардың белгілі бір санаттарын жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге қолдау және еңбек ресурстарының ұтқырлығын қолдау үшін еңбек нарығының бірыңғай ақпараттық базасы, Еңбек биржасы жұмыс істейді.
Мәдениет саласында басты назар тарихи-мәдени мұра объектілерін сақтауға, театр, концерт және музей қызметін, киноиндустрияны дамытуға, сондай - ақ мәдениет саласындағы жас дарындарды қолдауға, оның негізінде қалыптасқан құндылықтар жүйесіне, шығармашылық белсенділікке, танымал мәдени өнімді құру мүмкіндіктерінің бар болуына аударылатын болады.
Экономиканың дамуына елдің стратегиялық және бағдарламалық құжаттарын іске асыру негізгі серпін береді, олардың шеңберінде экономиканың сапалы және тұрақты өсуін қамтамасыз ету жоспарланып отыр.
Атап айтқанда, бұл еңбек өнімділігін, экспортқа бағдарланған өндірісті арттыру, тұжырымдамалар аясында, Индустрияландырудың бірыңғай картасы іске асыру арқылы өңдеуші өнеркәсіптің өсуі, «Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» іске асыру арқылы тұрғын үйді іске қосуды ұлғайту.
Инвестициялық жобалар пулын іске асыру және инвестициялық ахуалды жақсарту ЖӨӨ-дегі негізгі капиталға инвестициялар үлесінің артуына ықпал ететін болады.
Жамбыл облысының 2025-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық дамуы 2030 жылға қарай Қазақстан Республикасының 2025-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамында анықталған әлеуметтік-экономикалық дамуының нысаналы индикаторларына қол жеткізуге ықпал етеді.
2029 жылға жалпы өңірлік өнімді 3,7%-ға арттыру көзделіп отыр. Жалпы өңірлік өнім 2029 жылы 2024 жылғы деңгейге нақты тұлғалауда 21,6%-ға артады.
2029 жылы инфляция деңгейін 5,0% дәлізде белгіленді.
2025-2029 жылдары ауыл шаруашылығының жалпы өнімі көлемінің орташа жылдық өсімі шамамен 5-5,5%-ды құрайды.
Өнеркәсіп өнімінің көлемі жылына орта есеппен 5-5,2%-ға өсетін болады.
Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру еңбек ресурстарының сапалы өсуіне және орта мерзімді кезеңде жұмыссыздықты 4,6%-ға дейін төмендетуге ықпал ететін болады.
Бір жұмыскердің орташа айлық жалақысы өсімнің оң серпініне ие болады және 2029 жылда 412 134 теңгеге жетеді.
5.1 2025-2027 жылдарға арналған бюджеттік параметрлердің болжамы
Бюджеттік саясаттың негізгі міндеттері экономиканың өсуін ынталандыру және қолдау, мемлекеттік қаржының теңгерімділігін қамтамасыз ету және орнықтылығын нығайту, адами капиталдың сапасын арттыру үшін жағдайлар жасауға бағытталатын болады.
Қойылған мақсаттарға сүйене отырып, орта мерзімді кезеңге арналған бюджеттік саясат басымдықтары әлеуметтік міндеттемелерді толық көлемде орындап, ЖАО дербестігін арттырады.
Адами капиталдың сапасын жақсарту мақсатында бюджет саясаты әлеуметтік міндеттемелердің басымдығын сақтай отырып, білім беру, денсаулық сақтау салаларын қаржыландыруды ұлғайтуға бағытталады.
2025-2027 жылдарға арналған облыстық бюджетті қалыптастыру шеңберінде бюджеттік бағдарламаларды тексеру және тиімсіз шығыстарды оңтайландыру жұмыстары жалғастырылатын болады. Әлеуметтік міндеттемелер толық көлемде орындалады.
Бұл ретте, экономикалық өсу деңгейіне байланысты бюджеттік параметрлер 5%-дан 20%-ға дейін азайту немесе ұлғайту жағына түзетілетін болады.
Күрделі шығындарын қысқарту саясаты бюджеттік инвестицияларды жоғары әлеуметтік-экономикалық қайтарымы бар жобаларға ғана шоғырландырылады және тауашаларды босату арқылы жалғасады.
Бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін арттыруға нәтижеге бағдарланған бюджеттеу қағидаттарын қолдану арқылы бюджеттік жоспарлаудың нәтижелілігін күшейту жолымен қол жеткізілетін болады. Осы бағытта бюджеттік бағдарламаларды жасау сапасына және олардың тікелей және түпкілікті нәтижелеріне қол жеткізуге ерекше назар аударылатын болады.
Салық саясаты шеңберінде салық жүйесінің экономикалық қайтарымын арттыру, оның ішінде сәйкессіздіктерді жою және салық салынатын базаны ұлғайту жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады. Салықтық әкімшілендіруді жақсарту және көлеңкелі экономиканың үлесін қысқарту жөніндегі жұмыс жалғасады.
Мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру мақсатында бюджеттік бағдарламаларды 2025 Стратегиялық жоспарының басымдықтары мен міндеттеріне ірілендіру жалғастырылады, сондай-ақ стратегиялық жоспардың нысаналы индикаторлары мен бюджет шығыстарының үздік үйлесімін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін мемлекеттік органның стратегиялық жоспарының жаңа форматы енгізіледі.
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында босаған қаражатты даму мақсаттарына бағыттай отырып, тиімсіз имидждік шығыстар алып тасталады.
Облыстың даму бюджеті қаражатының жартысы өзекті инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталатын болады.
Бұл ретте, мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалатын болады.
Жекешелендіру және мемлекет қатысатын кәсіпорындарды бәсекелес ортаға беруде бюджеттің шығыс бөлігіне түсетін жүктемені азайтуға және қаражаттың тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.
Жоспарлы кезеңге арналған бюджет параметрлерінің болжамы Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында әзірленген.
2024 жылға республикалық бюджеттен нысаналы трансферттер 513 021 519,0 мың теңге, оның ішінде:
- ағымдағы нысаналы трансфертер – 20 088 624,0 мың теңге;
- нысаналы даму трансферттері – 66 576 512,0 мың теңге.
2024 жылға субвенция көлемі - 426 356 383,0 мың теңгені құрайды.
Бюджетаралық қатынастар 2023-2025 жылдарға бекітілген жалпы сипаттағы трансферттерге (субвенциялар мен алып қоюлар) негізделетін болады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің тұрақтылығы үш жылдық кезеңде сақталады.
2023-2025 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттердің көлемдерін айқындау қағидаларына сәйкес облыс және аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттері арасындағы жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу тәртібі және жергілікті бюджетке түсетін түсімдердің болжамдары әзірленді.
млрд.теңге
5.2 Бюджетаралық қатынастар
Бюджетаралық қатынастар 2023-2025 жылдарға бекітілген жалпы сипаттағы трансферттерге (субвенциялар мен алып қоюлар) негізделетін болады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің тұрақтылығы үш жылдық кезеңде сақталады.
2023-2025 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттердің көлемдерін айқындау қағидаларына сәйкес облыс және аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттері арасындағы жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу тәртібі және жергілікті бюджетке түсетін түсімдердің болжамдары әзірленді.
5.3 Жергілікті бюджет шығыстарының басымдықтары
2025-2027 жылдарға арналған облыстық бюджет шығыстарының басымдықтары ҚР жалпыұлттық басымдықтарына сәйкес келеді және құлдырау жағдайында экономиканы қалпына келтіруге бағытталатын болады.
Халықтың өмір сүру сапасы мен әл-ауқатын одан әрі арттыру бірінші кезектегі бағыттар болып қалуда, оның ішінде:
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында босаған қаражатты даму мақсаттарына бағыттай отырып, тиімсіз имидждік шығыстар алып тасталады. Облыстың даму бюджеті қаражатының жартысы өзекті инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға бағытталатын болады.
Бюджет саясатын іске асырудың басым бағыттары Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі «Әділетті Қазақстан экономикалық бағдары» Қазақстан халқына Жолдауы, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің «Әділетті Қазақстан: бәріміз және әрқайсымыз үшін. Қазір және әрдайым» сайлауалды бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары, Мемлекет басшысының 2024 жылғы 7 ақпандағы Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмаларын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары
млрд.теңге
5.4 Жалпы ұлттық басымдықтарын іске асыруға бағытталған шығыстардың жаңа бастамалары
2025–2027 жылдарға арналған облыстық бюджетте «AMANAT» партиясының сайлауалды бағдарламасында айтылған бастамаларды іске асыру шеңберінде мынадай бастамаларға шығындар көзделген:
- әрбір қалада және ауданда отбасын қолдау орталықтарын құру;
- бірыңғай білім беру онлайн-платформасын енгізу;
- сұранысқа ие мамандықтар бойынша жоғары білім алу үшін гранттар санын 50%-ға ұлғайту;
- «Бірінші жұмыс орны» жобасын іске асыру;
- жастар ұйымдарының жобаларына және волонтерлік қозғалыстарды дамытуға гранттарды қаржыландыруды 1,5 есеге ұлғайту;
- әр өңірде аға буын адамдар үшін белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарын құру;
- АӨК субъектілерін субсидиялау.
5.5 Үш жылдық кезеңге арналған бюджеттік инвестициялық саясаттың негізгі басымдықтары
2024-2026 жылдарға арналған облыстық бюджет шығыстарының басымдықтары мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарында, Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдаулары мен тапсырмаларында айқындалған бағыттарды, мақсаттарды, міндеттер мен ережелерді, сондай-ақ «AMANAT» партиясының сайлауалды бағдарламасында айтылған бастамаларды іске асыруға бағытталатын болады.
Қосымша қаржыландыру көздерін тарту үшін мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске асыру МЖӘ тетіктеріне қайта бағдарланатын болады.
Бюджеттік инвестициялар үшін экономика мен жұмыспен қамтудың өсуіне мультипликативтік әсері бар, халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған салалар басым болып табылады.
Бюджеттік инвестицияның негізгі бағыттары:
Осы бағыт аясында «Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасының жоғары білім мен ғылымды дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» «Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын 2026 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы», «ҚР Ұлттық қауіпсіздік туралы» Заңы шеңберіндегі іс-шаралар басым қаржыландырылатын болады.
Бюджет шығыстарының тиімділігін арттыру мақсатында бюджетті жоспарлау әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтарын іске асыруды қамтамасыз ететін бағдарламалар бойынша жүзеге асырылатын болады.
Бюджеттік инвестицияларды тек жоғары әлеуметтік-экономикалық қайтарымы бар жобаларға шоғырландыру және жеке инвестициялар үшін тауашаларды босату арқылы бюджеттің күрделі шығындарын қысқарту саясаты жалғасады.
Бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін арттыруға нәтижеге бағдарланған бюджеттеу қағидаттарын қолдану арқылы бюджеттік жоспарлаудың нәтижелілігін күшейту жолымен қол жеткізіледі. Бұл бағытта бюджеттік бағдарламаларды жасау сапасына және олардағы тікелей және түпкілікті нәтижелерге қол жеткізілуіне ерекше көңіл бөлінеді.
Мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалатын болады.