АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА
«БЖЗҚ» АҚ зейнетақы жарналарын тұрақты түрде аударудың
маңыздылығы туралы ескертеді
Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі азаматтардың еңбек қызметі аяқталғаннан кейінгі қаржылық тұрақтылығын іске асыруда шешуші рөл атқарады. Қазіргі уақытта Қазақстанда базалық және ынтымақты (мемлекет есебінен қаржыландырылатын), міндетті және ерікті деңгейлерден (қолда бар зейнетақы жинақтары мен инвестициялық кіріс есебінен қамтамасыз етілетін) тұратын көпдеңгейлі зейнетақы жүйесі жұмыс істейді.
Базалық зейнетақы – зейнеткерлік жасқа толған кезде есептеледі және оның мөлшері зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты. 2023 жылдан бастап бес жыл ішінде ең төменгі базалық зейнетақының ең төменгі мөлшерін – күнкөріс деңгейінің 70%-на дейін (еңбек өтілі 10 жылға дейін болса), ең жоғары мөлшерін 2026 жылы 118% - ға дейін және 2027 жылдан бастап 120% - ға дейін (егер жалпы еңбек өтілі ≥ 34 жыл болса) жыл сайын кезең-кезеңімен арттыру жүзеге асырылуда. Бұл ретте 1998 жылдан кейінгі еңбек өтілі тұрақты түрде аударылып отырған міндетті зейнетақы жарналарымен ғана расталады.
ҚОРЫТЫНДЫ: Тұрақты зейнетақы жарналары еңбек өтілін растап, базалық зейнетақы мөлшеріне әсер етеді.
Ынтымақты зейнетақы – 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін кемінде алты айлық еңбек өтілі бар адамдарға төленеді. Зейнетақы төлемдерінің мөлшері 1998 жылға дейінгі еңбек өтіліне және 1998 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнеткерлік жасқа толғанға дейінгі кез келген 3 жыл қатарынан орташа айлық табысқа байланысты. Ай сайынғы зейнетақы жарналарының мөлшері кірістің дәлелі болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ: Тұрақты зейнетақы жарналары кірісті растап, ынтымақты зейнетақы есептеуге әсер етеді.
Жинақтаушы зейнетақы – жеке зейнетақы жинақтарынан төленеді, мөлшері жинақталған қаражат көлеміне байланысты: жинақ неғұрлым көп болса, төлем де соғұрлым қомақты болмақ.
Ай сайынғы зейнетақы төлемдерінің мөлшері бекітілген әдістемеге сәйкес есептеледі. 2021 жылдан бастап бірінші жылдағы зейнетақы төлемдерінің жылдық сомасы зейнетақы жинақтары сомасының төлем мөлшерлемесіне көбейтіндісі ретінде есептеледі. Есептеу формуласы мынадай:
зейнетақы жинақтарының сомасы * 6,5% / 12 = бірінші жылдағы ай сайынғы төлем мөлшері.
Одан кейінгі жылдары ай сайынғы зейнетақы төлемдері өткен жылғы ай сайынғы зейнетақы төлемінің мөлшерін зейнетақы төлемдерін индекстеу мөлшерлемесі – 5%-ға ұлғайту жолымен айқындалады. Жинақтар зейнетақы шотында таусылғанға дейін төленеді.
ҚОРЫТЫНДЫ: төлемдердің сомасы мен ұзақтығы зейнетақы жинақтарының мөлшеріне тікелей байланысты.
Осылайша, жинақтаушы жүйеге қатысу зейнетақының жиынтық мөлшеріне әсер етеді. Ынтымақты құрамдауыштың қысқаруын және қазіргі жағдайларды ескерсек (демографиялық құрылымның өзгеруі, халықтың қартаюы, еңбек нарығының өзгеруі) жинақтаушы компоненттің мәні барған сайын артып келеді.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі шеңберінде Қазақстанда жарналардың мынадай түрлері жүзеге асырылады: міндетті (жұмыскердің жалақысының 10%, жұмыс беруші ай сайын аударады), міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (зиянды және қауіпті кәсіптерде еңбек ететін жұмыскерлер табысының 5%, жұмыс беруші өз бюджетінен төлейді), сондай-ақ 2024 жылдан бастап 1975 жылы және одан кейін туған барлық жұмысшылар үшін аударылатын жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ) (2024 жылы 1,5% – дан басталып, 2028 жылы 5% - ға дейін ұлғайтылады, 2026 жылы – 3,5%).
Сондай-ақ, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ҚР жаңа Салық кодексінің күшіне енуіне және ҚР Әлеуметтік кодексіне өзгерістер енгізілуіне байланысты жаңартылған арнаулы салық режимдері (АСР) енгізілді: өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін, оңайлатылған декларация негізінде және шаруа немесе фермер қожалықтарына (ШФҚ) арналған. Бұл режимдер өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтардың салық төлеуін ғана емес, сонымен қатар зейнетақы жарналарының міндетті түрлерін де реттейді.
Атап айтқанда, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін АСР қолданатындар алған табыстарынан міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ), жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын (ЖМЗЖ) дербес төлейді:
Осы АСР-ны қолданатын және қызметін интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильді қосымшаларын пайдалана отырып жүзеге асыратын өзін-өзі жұмыспен қамтығандардан интернет-платформа операторы[1] МЗЖ және ЖМЗЖ-ны ұстап қалып, аударып отырады.
Жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР үшін зейнетақы жарналарының мөлшерлемелері және ШФҚ үшін АСР стандартты және мыналарды құрайды:
Зейнетақы капиталын қалыптастырудың қосымша компоненті – ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ). Сіз өзіңіздің жақындарыңыз үшін, ал жұмыс беруші өз қызметкерлерінің пайдасына ЕЗЖ аудара алады. Бұл ретте жүйелілік те маңызды, өйткені ЕЗЖ есебінен зейнетақы төлемдерін зейнеткерлік жасқа дейін – 50 жастан бастап алуға болады.
БЖЗҚ өз салымшыларына (алушыларына) өзінің жеке зейнетақы шотындағы (ЖЗШ) зейнетақы жинақтарының жай-күйін қадағалап отыруды, оның ішінде сіздің БЖЗҚ-дағы жеке зейнетақы шотыңызға зейнетақы жарналарының/ЕЗЖ-ның уақытылы аударылуын/түсуін ұдайы бақылап отыруға кеңес береміз. Өкінішке орай, жұмыс беруші өз міндеттемелерін толық орындамайтын немесе мүлде орындамайтын жағдайлар да кездеседі. Әлеуметтік кодексте жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы жарналарын төлеу міндеті нақты айқындалғанын ескерген жөн. Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын уақытылы және толық төлеуін бақылау мемлекеттік кірістер комитетіне (МКК) жүктелген. Егер жұмыс беруші қызметкерге қатысты қандай да бір заң бұзушылыққа жол берсе, онда МКК-ға жүгіну қажет. Сондықтан, өз ЖЗШ-дағы зейнетақы жинақтарыңның жай-күйін жүйелі түрде тексеру артық болмайды.
Өзінің зейнетақы шотын үнемі қадағалап отыру үшін неғұрлым жедел және ыңғайлы тәсіл – Қор сайтындағы немесе мобильді қосымшасындағы жеке кабинет арқылы үзінді көшірме алу. Зейнетақы шоттары туралы ақпаратты БЖЗҚ сайты арқылы ғана емес, egov.kz электрондық үкімет порталы немесе оның eGov mobile мобильді қосымшасы арқылы да алуға болады. Үзінді көшірмеде салымшыға қажетті барлық ақпарат беріледі. Атап айтқанда, жинақтардың жалпы көлемі, оның ішінде жарналар түрлері бойынша жинақталған қаражат сомасы жеке көрсетіледі. Сондай-ақ, үзінді көшірмеден зейнетақы жарналарын қандай ұйым, қай уақытта аударғанын, сұралған кезеңдегі инвестициялық кірістің мөлшерін көруге болады. Бұл мемлекеттік қызметтерді бірыңғай платформалар арқылы алуға дағдыланған азаматтар үшін өте ыңғайлы.
Тұрақты жарналар жинақтау және олардың қаржылық болашағын жоспарлау әдетін қалыптастырады. Салымшыларға ыңғайлы болу үшін БЖЗҚ болашақ төлемдердің деңгейін есептеуге және өзінің жинақтаушы стратегиясын түзетуге мүмкіндік беретін зейнетақы калькуляторы мен дербес зейнетақы жоспарының көмегімен қажетті зейнетақыны болжап, жоспарлауға мүмкіндік береді. Бұл құралдар БЖЗҚ сайтында және мобильді қосымшасында қолжетімді. Оларды пайдалану зейнетақы мөлшерін есептеуде ғана емес, сонымен қатар ағымдағы қаржылық мәселелерді шешуде де көмектеседі.
Зейнетақы жинақтары, ең алдымен, еңбек қызметі аяқталғаннан кейін лайықты өмір сүру деңгейін қамтамасыз етуге арналғанын есте ұстаған жөн. Сондықтан зейнеткерлікке шыққан кезде жинақ мөлшері барынша жоғары болуын қамтамасыз етуге тырысқан жөн. Өзінің зейнетақы жинақтарын қалыптастыруға белсенді және тұрақты қатысу – болашақта лайықты зейнетақымен қамсыздандырудың маңызды шарты.
БЖЗҚ-ның кеңес беру қызметтерін мессенджерлер (+7 777 000 14 18 нөмірі бойынша WhatsАpp және Viber чат-боттары) арқылы, 1418 нөмірі бойынша байланыс орталығынан (Қазақстан бойынша қоңырау шалу тегін), enpf.kz корпоративтік сайтынан, сондай-ақ, Instagram, Facebook, ВКонтакте, Telegram, Одноклассники сияқты әлеуметтік желілердегі БЖЗҚ-ның ресми парақшаларынан алуға болады.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ "Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым аударған кепілдік берілген депозит бойынша кепілдік берілген өтемнің талап етілмеген сомасы есебінен қалыптастырылған ерікті зейнетақы жарналарын есепке алып, оның есебін жүргізеді, зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қор нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарына нысаналы жинақтарды (НЖ) есепке алу мен есептеуді, НЖ төлемдерін оларды алушының банк шоттарына есептеуді, "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен НЖ қайтарымдарын есепке алуды жүзеге асырады (толығырақ www.enpf.kz сайтында).
[1] интернет-платформа операторы (оператор) - интернет-платформаны пайдалана отырып, техникалық, ұйымдастырушылық (оның ішінде жұмыстарды немесе қызметтерді көрсету үшін үшінші тұлғаларды тарта отырып көрсетілетін қызметтерді), Ақпараттық технологиялар мен жүйелерді қолдана отырып, байланыс орнату және қызмет көрсету бойынша мәмілелер жасау үшін ақпараттық және өзге де мүмкіндіктерді ұсыну жөнінде қызметтер көрсететін дара кәсіпкер немесе заңды тұлға интернет-платформада
Система пенсионного обеспечения играет ключевую роль в реализации финансовой стабильности граждан после окончания трудовой деятельности. В настоящее время в Казахстане функционирует многоуровневая пенсионная система, состоящая из базового и солидарного (финансируемых за счет государства), обязательного и добровольного уровней (обеспечиваемых за счет имеющихся пенсионных накоплений и инвестиционного дохода).
Базовая пенсия – начисляется при достижении пенсионного возраста и зависит от стажа участия в пенсионной системе. Начиная с 2023 года в течение пяти лет осуществляется ежегодное поэтапное повышение минимальной базовой пенсии до 70% от величины прожиточного минимума (при стаже до 10 лет), максимальной – до 118% ПМ в 2026 году и 120% ПМ с 2027 года (если общий стаж ≥ 34 года). При этом стаж после 1998 года подтверждается исключительно регулярными обязательными пенсионными взносам.
ВЫВОД: Регулярные пенсионные взносы подтверждают трудовой стаж и влияют на размер базовой пенсии.
Солидарная пенсия – выплачивается тем, кто имеет не менее шести месяцев трудового стажа, выработанного до 1 января 1998 года. Размер пенсионных выплат зависит от стажа до 1998 года и среднемесячного дохода за любые 3 года подряд, начиная с 1 января 1998 года до достижения пенсионного возраста. Подтверждением дохода является размер ежемесячных пенсионных взносов.
ВЫВОД: Регулярные пенсионные взносы подтверждают доход и влияют на расчет солидарной пенсии.
Накопительная пенсия – выплачивается из индивидуальных пенсионных накоплений и зависит от объёма накопленных средств: чем больше накоплений, тем больше выплата.
Размер ежемесячных пенсионных выплат исчисляется в соответствии с утверждённой методикой. С 2021 года годовая сумма пенсионных выплат в первый год рассчитывается как произведение суммы пенсионных накоплений на ставку выплат. Формула расчёта следующая:
сумма пенсионных накоплений * 6,5% / 12 = размер ежемесячной выплаты в первый год.
В последующие годы ежемесячные пенсионные выплаты определяются путём увеличения размера ежемесячной пенсионной выплаты за предыдущий год на ставку индексации пенсионных выплат – 5%. Накопления выплачиваются до исчерпания на пенсионном счете.
ВЫВОД: Размер пенсионных накоплений влияет на сумму и продолжительность выплат.
Таким образом, участие в накопительной системе оказывает влияние на совокупный размер пенсии. При сокращении солидарного компонента и учитывая нынешние условия (изменения демографической структуры, старение населения, трансформацию рынка труда) значение накопительного компонента все более возрастает.
В рамках накопительной пенсионной системы в Казахстане осуществляются следующие виды взносов: обязательные (10% от зарплаты работника, отчисляемые ежемесячно работодателем), обязательные профессиональные пенсионные взносы (5% от доходов работников вредных и опасных профессий, которые оплачивает из своего бюджета работодатель), а также обязательные пенсионные взносы работодателя (ОПВР) с 2024 года за всех работников, родившихся в 1975 г. и позже (от 1,5% в 2024 году с постепенным повышением до 5% в 2028 году, в 2026 году – 3,5%).
Также с 1 января 2026 года в Казахстане в связи со вступлением в силу нового Налогового кодекса РК и внесением изменений в Социальный кодекс РК были введены обновленные специальные налоговые режимы (СНР): для самозанятых, на основе упрощенной декларации, и для крестьянских или фермерских хозяйств (КФХ). Эти режимы регулируют уплату не только налогов самозанятыми гражданами, но и обязательных видов пенсионных взносов.
В частности, применяющие СНР для самозанятых, самостоятельно уплачивают обязательные пенсионные взносы (ОПВ), обязательные пенсионные взносы работодателя (ОПВР) с полученных ими доходов:
С самозанятых, применяющих данный СНР и осуществляющих деятельность с использованием интернет-платформ и (или) мобильных приложений платформенной занятости, удерживать и перечислять ОПВ и ОПВР будет оператор интернет-платформы [1]
Ставки пенсионных взносов для СНР на основе упрощённой декларации и СНР для КФХ стандартные и составляют:
Дополнительный компонент формирования пенсионного капитала - добровольные пенсионные взносы. Вносить ДПВ можно за своих близких, а работодатель может перечислять за своих сотрудников. При этом также важна регулярность так как пенсионные выплаты за счет ДПВ можно начать получать до наступления пенсионного возраста – начиная с 50 лет.
ЕНПФ на постоянной основе рекомендует своим вкладчикам (получателям) отслеживать состояние своих пенсионных накоплений на индивидуальном пенсионном счете (ИПС), в том числе обращать внимание на своевременное перечисление/поступление пенсионных взносов/ЕПВ на ваш индивидуальный пенсионный счет в ЕНПФ. К сожалению, бывают случаи, когда работодатель не исполняет или исполняет не в полном объеме свои обязательства. Стоит учесть, что Социальным кодексом четко определена обязанность уплаты работодателями обязательных пенсионных взносов. Контроль за своевременностью и полнотой уплаты обязательных пенсионных взносов работодателем возложен на Комитет государственных доходов. Если работодателем в отношении работника будет допущено какое-либо нарушение, то необходимо обращаться в КГД. Поэтому будет не лишним систематически проверять состояние пенсионных накоплений на своем ИПС.
Для постоянного мониторинга своего пенсионного счета наиболее оперативным и удобным является получение выписки через личный кабинет на сайте Фонда или в мобильном приложении. Информацию о пенсионных счетах можно получить не только через сайт ЕНПФ, но и через портал электронного правительства egov.kz или его мобильное приложение eGov mobile. В выписке предоставляется вся необходимая вкладчику информация. В частности, отдельно указывается общий объем накоплений, в том числе сумма накопленных средств по видам взносов. Из выписки также можно узнать какой организацией и в какое время были перечислены пенсионные взносы. Также можно увидеть сумму инвестиционного дохода за запрашиваемый период. Это удобно для граждан, привыкших получать государственные услуги через единые платформы.
Регулярные взносы формируют привычку к сбережениям и планированию своего финансового будущего. Для удобства вкладчиков ЕНПФ предоставляет возможность прогнозирования и планирования желаемой пенсии с помощью пенсионного калькулятора и персонального пенсионного плана, позволяющих рассчитать уровень будущих выплат и скорректировать свою накопительную стратегию. Эти инструменты доступны на сайте и в мобильном приложении ЕНПФ. Их использование поможет не только в расчете размеров пенсии, но и в решении текущих финансовых задач.
Очень важно помнить, что пенсионные накопления предназначены прежде всего для обеспечения достойного уровня жизни после завершения трудовой деятельности. Поэтому необходимо стремиться к тому, чтобы к моменту выхода на пенсию размер накоплений был максимально высоким. Активное и регулярное участие в формировании своих пенсионных сбережений является важнейшим условием адекватности пенсионного обеспечения в будущем.
Консультационные услуги ЕНПФ можно получить посредством мессенджеров (чат-бота в WhatsАpp и Viber по номеру +7 777 000 14 18), call-центра по номеру 1418 (звонок по Казахстану бесплатный), на корпоративном сайте enpf.kz, а также на официальных страницах ЕНПФ в социальных сетях Instagram, Facebook, ВКонтакте, Telegram, Одноклассники.
ЕНПФ создан 22 августа 2013 года на базе АО «НПФ «ГНПФ». Учредителем и акционером ЕНПФ является Правительство Республики Казахстан в лице ГУ «Комитет государственного имущества и приватизации» Министерства финансов Республики Казахстан. Доверительное управление пенсионными активами ЕНПФ осуществляет Национальный Банк Республики Казахстан. В соответствии с пенсионным законодательством ЕНПФ осуществляет привлечение обязательных пенсионных взносов, обязательных пенсионных взносов работодателя, обязательных профессиональных пенсионных взносов, добровольных пенсионных взносов, а также зачисление и учет добровольных пенсионных взносов, сформированных за счет невостребованной суммы гарантийного возмещения по гарантируемому депозиту, перечисленной организацией, осуществляющей обязательное гарантирование депозитов, в соответствии с Законом Республики Казахстан "Об обязательном гарантировании депозитов, размещенных в банках второго уровня Республики Казахстан", обеспечивает осуществление пенсионных выплат. Также Фонд осуществляет учет целевых активов и целевых требований, учет и зачисление целевых накоплений (ЦН) на целевые накопительные счета, выплат ЦН их получателю на банковские счета, учет возвратов ЦН в порядке, определенном Правительством Республики Казахстан в рамках программы «Национальный фонд – детям». (Подробнее на www.enpf.kz).
[1] оператор интернет-платформы (оператор) – индивидуальный предприниматель или юридическое лицо, оказывающие с использованием интернет-платформы услуги по предоставлению технических, организационных (в том числе услуг с привлечением третьих лиц для оказания работ или услуг), информационных и иных возможностей с применением информационных технологий и систем для установления контактов и заключения сделок по оказанию услуг и выполнению работ между исполнителями и заказчиками, зарегистрированными на интернет-платформе (ст. 102 Социального кодекса РК)