«Су - тіршіліктің негізі»
Қыпшақбаев Нариман Қыпшақбайұлы бүкіл ел бойынша су ресурстарын басқару мәселелерін өз бетінше біледі. 1974-1981 жылдары - Қазақстан Республикасы мелиорация және су шаруашылығы министрінің орынбасары және Қазақстан Республикасының суды пайдалану мен қорғауды реттеу жөніндегі бас мемлекеттік инспекторы болды. Ал 1981 жылдан 1990 жылға дейін Қазақ КСР Мелиорация және су шаруашылығы министрі болып жұмыс істеді. Содан кейін 8 жыл бойы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Х-ХІ шақырылымының депутаты ретінде еңбек етті. 1990-1995 жылдары — су ресурстары жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы, ҚР Үкіметінің мүшесі. Кейінірек, 1996 жылдан 2014 жылға дейін Нариман Қыпшақбайұлы Мемлекетаралық су шаруашылығын үйлестіру комиссиясының ғылыми-ақпараттық орталығының Қазақ филиалының директоры болып тағайындалды. Ол өңіраралық су ынтымақтастығының бастауында тұрды және қазір өзінің 87 жасқа толуына қарамастан, осы салада ел игілігі үшін белсенді жұмысын жалғастыруда.
Кәсіби мереке - Қазақстанның су шаруашылығы қызметкерлері күні қарсаңында ол су ресурстарының маңыздылығы және су жүргізушісі мамандығы туралы ойларымен бөлісті.
«Бүкіл әлемдегі су ресурстарының құндылығының дәлелі - экономиканың бірде-бір саласы сусыз өмір сүре алмайтындығында», - деп бастады әңгімесін Нариман Қыпшақбайұлы. «Бүкіл әлемдегі су ресурстарының құндылығының дәлелі - экономиканың бірде-бір саласы сусыз өмір сүре алмайтындығында», - деп бастады әңгімесін Нариман Қыпшақбайұлы. - Кез-келген аймақтың өркендеуі сусыз мүмкін емес. Сондықтан су үнемдеу тұрғысынан ерекше, мұқият назар аударуды, басқарудың ең озық технологияларын енгізуді, есепке алуды және су ресурстарын қорғауды қажет етеді. Сонымен қатар, бүкіл әлемдегі тұщы судың көлемі тұрақты құндылық болып табылады және оған деген сұраныс жыл сайын халық пен экономиканың өсуіне байланысты өседі. Сондықтан кез-келген мемлекет бұл мәселемен әрдайым айналысуы керек, сонымен қатар, болашақта дамуға су жеткілікті болу үшін. - Бұл үшін қазіргі заманғы технологиялар туралы білімі бар және экономикалық және экологиялық тепе-теңдікті, тепе-теңдікті сақтау шартымен осы шарттарды негізге ала отырып, су мәселесінің шешімін көруге қабілетті жан-жақты дайындалған кадрлар қажет, - деп жалғастырды Нариман Қыпшақбаев.
- Өйткені, су айдындары өнеркәсіпті, энергетиканы, кеме қатынасын, Ауыл шаруашылығын, халықты, экологиялық қажеттіліктерді сумен қамтамасыз етеді. Сондықтан мен біздің университеттерімізде су саласы үшін кадрлар даярлау мәселесіне аса көңіл бөлгенін қалаймын және мен бұл туралы университет ректорларына бірнеше рет айттым. Өйткені, жас мамандар-еліміздің болашағы. Мен мұның қаншалықты маңызды екенін білемін, өйткені менің осы салада үлкен тәжірибем бар, бір кездері мен су ресурстарын басқарудағы алдыңғы қатарлы елдерді - Жапонияны, Американы, Германияны, Голландияны, Канаданы және т. б. аралап шықтым. Мен қазір де өз тәжірибем мен білімімді қазір жұмыс істеп жүрген ғылыми-ақпараттық орталықта өз оқушыларыма барынша беруге тырысамын. Мен оларды қолдауға, кеңес беруге, сұрақтарға жауап беруге тырысамын. Мен максималистпін (күлімсіреді - Ред.) және талап етемін, мен жұмыс пен су саласына және басқаларға бірдей қарауды күтемін.
- Қазақстан сушыларының соңғы 30 жылдағы ең үлкен жетістіктері қандай деп ойлайсыз?
- Өздеріңіз білетіндей, Қазақстандағы өзендердің жартысына жуығы-трансшекаралық өзендер. КСРО ыдырағаннан кейін біздің республикамыз көршілес барлық елдермен, соның ішінде Қытаймен, Ресей Федерациясымен, Қырғыз Республикасымен, басқа да Орталық Азия елдерімен су ресурстары бойынша бірлесіп пайдалану және қорғау туралы уағдаластыққа қол жеткізді. Сондай-ақ, біз осы су бойынша әр елдің үлесін анықтадық. Бұл біздің басты жетістіктеріміздің бірі.
Тағы бір маңызды жетістік бар. Еліміздің басты байлығы - біздің халқымыз. Сондықтан, республиканың елді мекендерін, қалаларын сумен жабдықтау жөніндегі "Ақ бұлақ" бағдарламасын іске асыру жақсы шешім деп санаймын. Өйткені, адамдардың денсаулығы көбінесе ауыз судың сапасына байланысты.
Тек содан кейін ғана өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және т. б. маңызды болып табылады.
- Нариман Қыпшақбайұлы, сіз өзіңіздің әріптестеріңізге - су қызметкерлеріне кәсіби мерекеңізде не тілегіңіз келеді?
- БҰҰ бүкіл әлемдегі өмірдің негізі ретінде тұщы суға үлкен мән бере отырып, 1993 жылы 22 наурыз - Дүниежүзілік су күні деп жариялады. Қазақстан да осы мәселенің маңыздылығын түсіне отырып, 2019 жылы су қызметкерлері күнін бекітті, енді ол жыл сайын 9 шілдеде аталып өтеді. Бұл өте дұрыс шешім, өйткені тағы да қайталаймын, су мәселесіне үнемі назар аудару қажет. Еліміздің барлық тұрғындары суды бағалап, оны дұрыс пайдалану керек. Мысалы, су аз болған кезде біз бұрын түнгі суаруды ұйымдастырдық. Сондай-ақ, су шаруашылығы саласында сауатты жоспарлау, ауыл шаруашылығы дақылдарының көлемі мен сипаттамаларына, яғни әрбір тұтынушыға қарай суға нақты қажеттілікті нақты есептеу маңызды. Жалпы, менде көптеген ұсыныстар бар, бірақ бұл негізгі. Бүкіл ел үшін осы маңызды мерекеде мен әріптестеріме, ең алдымен, зор денсаулық, амандық және еңбектеріне табыс тілеймін!