Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін және банкроттығын қалпына келтіру туралы

2022 жылғы 30 желтоқсанда Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін және банкроттығын қалпына келтіру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі – Банкроттық туралы заң) қол қойды. Бірақ ол ресми жарияланғаннан кейін 60 күннен кейін әрекет ете бастайды. Бұл өтей алмайтын қарызы бар азаматтар 2023 жылдың 3 наурызынан бастап банкроттық туралы арыз бере алады деген сөз.

Банкроттық туралы заң үш процедура түрін қарастырады – соттан тыс банкроттық, сот банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру. Бұл процедураларды тек қарыз алушының өзі қозғай алады, яғни несие берушінің борышкерді банкрот деп тану туралы арыз беруге құқығы жоқ.
Соттан тыс банкроттық қашан қолданылады?

Жеке қарыз алушының банктер, микроқаржы ұйымдары, коллекторлық агенттіктер алдындағы берешегі 1600 айлық есептік көрсеткіштен аспаса (2023 жылы 5 млн 520 мың теңге), онда ол соттан тыс банкроттық рәсімін қарастыра алады. Бірақ қарыз алушы белгілі бір шарттарды орындауы керек:
- оған ешқандай мүлік, оның ішінде ортақ меншіктегі мүлік тіркелмеуі керек;
- өтініш берген күні қатарынан 12 ай ішінде оның кредиторлар, өндіріп алушылардың алдындағы міндеттемелерін өтеуі болмауы керек;

- борышкерге қатысты мерзімі өткен берешек туындаған күннен бастап 18 айдан аспайтын мерзімде қарыз шарты бойынша орындалмаған міндеттемелерді өтеу немесе өндіріп алу рәсімдері жүргізілді;
- ол арыз берген күннен бастап 7 жыл бойы банкроттық туралы өтініш бермеген.
Өтініш берген күні 5 жылдан астам қарызын өтемеген жеке қарыз алушылар да соттан тыс банкроттық туралы өтініш бере алады. Бұл ретте аталған шарттар мұндай борышкерге қолданылмайды.