Меню
Білім беру жүйесі
Қазақстан Республикасындағы білім беру жүйесі білім берудің бірнеше деңгейінен тұрады:
- мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды;
- бастауыш білім беруді;
- негізгі орта білім беруді;
- орта білім беруді (жалпы орта білім беруді, техникалық және кәсіптік білім беруді);
- орта білімнен кейінгі білім беруді;
- жоғары білім беруді;
- жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді қамтиды.
Білім беру жүйесін тиісті министрліктер – Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі және Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі бақылайды.
Орта білім
Қазақстандағы орта білім міндетті болып табылады және оған бастауыш, негізгі орта (9 сынып) және жалпы орта (11 (12) сынып) кіреді. Сондай-ақ жалпы орта немесе негізгі орта білім негізінде алуға болатын кәсіптік және орта кәсіптік білім бар.
Бірінші сыныпқа балалар 6 жастан бастап қабылданады. Қазақстан мектептеріндегі білім 3 деңгейді қамтиды: бастауыш (1-4 сыныптар), негізгі (5-9 сыныптар) және жоғары (10-11 сыныптар (12). Ерекше дарынды білім алушылардың әлеуетті мүмкіндіктерін барынша толық дамыту үшін дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектептерде іске асырылатын білім беру бағдарламалары әзірленеді.
Техникалық және кәсіптік білім
Техникалық және кәсіптік білім беру жұмысшы кадрлар мен орта буын мамандарын даярлауға бағытталған, негізгі орта және (немесе) жалпы орта білім беру базасында училищелерде, колледждерде және жоғары колледждерде жүзеге асырылады.
Республика бойынша техникалық және кәсіптік білім беруді 772 ТжКБ ұйымдары қамтамасыз етеді, оның ішінде 446 мемлекеттік, 326 жеке меншік. ТжКБ ұйымдарының жалпы контингенті 517,3 мың адамды құрайды, оның ішінде мемлекеттік тапсырыс бойынша 312 мың адам оқиды.
Техникалық және кәсіптік білім берудің негізгі міндеттері:
- білікті жұмысшы кадрлар мен орта буын мамандарын даярлау;
- техникалық және кәсіптік білімнің қолжетімділігін арттыру үшін жағдайлар жасау;
- ТжКБ ұйымдарының қаржылық тұрақтылығын және нысаналы қолдауын арттыру;
- ТжКБ ұйымдарын корпоративтік басқаруды жетілдіру;
- техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде әлеуметтік әріптестікті ұйымдастыру және дамыту;
- ерекше білім беру қажеттілігі бар студенттер үшін тең жағдай жасау және кедергісіз қол жеткізу;
- білім деңгейлері арасындағы сабақтастық пен сабақтастықты қалыптастыру;
- техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарында кадрларды даярлау және қайта даярлау мәселелері бойынша халықаралық ынтымақтастықты кеңейту.
Техникалық және кәсіптік білімнің қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында өткен жылдан бастап мемлекеттік тапсырыс «Ақша студентпен бірге» қағидаты бойынша орналастырылады. Егер бұрын колледждерге қабылдау мемлекеттік тапсырыс бойынша бекітілген орындарға өткізілген болса, бүгінде талапкерлердің өздері колледждер мен мамандықтарды таңдайтын болады. Бұл шаралар мемлекеттік тапсырысты бөлудің және талапкерлерді колледждерге қабылдаудың ашықтығын қамтамасыз етеді.
Талапкерлер электронды Үкімет порталы арқылы немесе тікелей колледжге құжаттарды тапсыра алады. Талапкерлер 4 мамандық пен 4 колледжге дейін таңдай алады.
Барлық мектеп түлектеріне білім басқармаларының ақпараттық жүйелері арқылы кәсіби диагностикадан өту мүмкіндігі беріледі. Нәтижесінде талапкерлер белгілі бір мамандық бойынша ұсыныстар алады, ұсынылған мамандықтардың карталарымен танысады.
Конкурс аттестаттың міндетті және бейіндік пәндерін бағалаудың орташа конкурстық балы бойынша білім басқармаларының ақпараттық жүйесі арқылы өткізіледі.
Сондай-ақ, жаңа тетік түлектерді сұранысқа ие мамандықтар бойынша колледждерде тегін оқытумен толық қамтуға бағытталған.
Жоғары білім
Қазіргі уақытта Қазақстандағы жоғары білім ғылыми-технологиялық ілгерілеу сұраныстарынан туындайтын қарқынды даму сатысында. Соңғы жылдары республикада оқытудың ең озық әдістерін енгізуден, заманауи инфрақұрылымды дамытудан бастап студенттерді жан-жақты қолдауға дейін оны жаңғырту мен реформалау бойынша жаһандық шаралар қабылдануда.
Жоғары білім берудің құрылымы және оқыту формалары
Бүгінгі таңда Қазақстанның жоғары білім беру жүйесі Болон процесінің параметрлері тұрғысынан келесі құрылымға ие:
- Бакалавриат – тиісті мамандық бойынша «бакалавр» дәрежесін бере отырып, кадрлар даярлауға бағытталған жоғары білім, білім беру бағдарламалары.
- Магистратура – білім беру бағдарламалары тиісті мамандық бойынша «магистр» дәрежесін бере отырып, кадрлар даярлауға бағытталған жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру. Магистратурада кадрлар даярлау жоғары оқу орындарының білім беру бағдарламалары негізінде екі бағыт бойынша жүзеге асырылады:
1) кемінде екі жыл оқу мерзімімен ғылыми-педагогикалық;
2) кемінде бір жыл оқу мерзімімен мамандандырылған.
- Докторантура – білім беру бағдарламалары философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін бере отырып, ғылыми, педагогтік және (немесе) кәсіптік қызмет үшін кадрлар даярлауға бағытталған жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру. Докторантурада кадрлар даярлау магистратура білім беру бағдарламалары негізінде екі бағыт бойынша жүзеге асырылады:
1) кемінде үш жыл оқу мерзімімен ғылыми-педагогикалық;
2) кемінде үш жыл оқу мерзімімен мамандандырылған.
Қазіргі кезде елімізде жоғары оқу орындарының саны 120, оның ішінде ұлттық университеттер – 11 , мемлекеттік – 29 (коммерциялық емес акционерлік қоғамдар), халықаралық университет – 1, корпорацияланған университеттер – 16, жекеменшік – 48 , автономды – 1 ( Назарбаев Университеті), азаматтық емес – 14.