Біз, Қазақстан халқы,
ортақ тарихи тағдыр біріктірген,
қазақстан халқы, байырғы
қазақ жерінде,
өзін бейбітшіл азаматтық сезіне отырып
қоғам,
еркіндік, теңдік идеалдарына
және келісім,
ниет білдіре отырып, лайықты орын әлемдік
қоғамдастық,
өзінің жоғары жауапкершілігін сезіне отырып
қазіргі және болашақ ұрпақ,
өзінің егемендік құқығын негізге ала отырып,
осы Конституцияны қабылдаймыз.
Бөлім I. Жалпы ережелер
II бөлім АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТ
III бөлім Президент
IV бөлім Парламент
V Бөлім Үкімет
VI бөлім Конституциялық Кеңес
VII бөлім СОТТАР ЖӘНЕ СОТ ТӨРЕЛІГІ
VIII бөлім жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару
IX бөлім ҚОРЫТЫНДЫ ЖӘНЕ ӨТПЕЛІ ЕРЕЖЕЛЕР
I. Бөлім.
Жалпы ережелер
1-бап 1-бап
1. Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы-адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.
2. Республика қызметінің түбегейлі принциптері: қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық, экономикалық даму бүкіл халықтың игілігі үшін, қазақстандық патриотизм, шешім өмірінің аса маңызды мәселелерін демократиялық әдістермен қоса алғанда, дауыс беру республикалық референдумда немесе Парламентте.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2001.12.21 № 18/2 қаулысымен.
2-бап
1. Қазақстан Республикасы президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет болып табылады.
2. Республиканың егемендігі оның бүкіл аумағына қолданылады. Мемлекет өз аумағының тұтастығын, қол сұғылмауын және бөлінбеуін қамтамасыз етеді.
3. Республиканың әкімшілік-аумақтық құрылысы, оның астанасының мәртебесі заңмен белгіленеді. Қазақстанның астанасы-Нұр-сұлтан қаласы.
3-1. Қала шегінде Нұр-сұлтан Конституциялық заңға сәйкес қаржы саласында ерекше құқықтық режим белгіленуі мүмкін.
4. Қазақстан Республикасы мен Қазақстан атаулары бірдей.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2003.04.23 N 4 қаулысын қараңыз.
Ескерту. 2-бапқа өзгеріс енгізілді-ҚР 2007.05.21 № 254 (ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі), 10.03.2017 № 51-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 23.03.2019 № 238-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) заңдарымен.
3-бап
1. Мемлекеттік биліктің жалғыз көзі-халық.
2. Халық жүзеге асырады билікті тікелей республикалық референдум арқылы және еркін сайлау, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді.
3. Қазақстан Республикасында ешкім билік бере алмайды. Билікті беру заң бойынша қудаланады. Халық пен мемлекет атынан сөз сөйлеу құқығы Республика Президентіне, сондай-ақ оның конституциялық өкілеттігі шегінде Парламентіне тиесілі. Республика Үкіметі мен өзге де мемлекеттік органдар өздеріне берілген өкілеттіктер шегінде мемлекет атынан әрекет етеді.
4. Республикадағы мемлекеттік билік біртұтас, оны заңнамалық, атқарушылық және сот тармақтарына бөлу және тежемелік пен тепе-теңдік жүйесін пайдалана отырып өзара іс-қимыл принципіне сәйкес Конституция мен заңдар негізінде жүзеге асырылады.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2001.04.12 № 1/2 қаулысымен.
4-бап
1. Қазақстан Республикасында қолданылып жүрген құқық Конституцияның, оған сәйкес келетін заңдардың, өзге де нормативтік құқықтық актілердің, халықаралық шарттық және республиканың өзге де міндеттемелерінің, сондай-ақ республика Конституциялық Кеңесі мен Жоғарғы Сотының нормативтік қаулыларының нормалары болып табылады.
2. Конституцияның жоғары заңдық күші бар және республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады.
3. Республика бекіткен халықаралық шарттардың оның заңдары алдында басымдығы болады. Қазақстан Республикасының аумағында Қазақстан қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттардың қолданылу тәртібі мен шарттары Республика заңдарымен айқындалады.
4. Республика қатысушысы болып табылатын барлық заңдар, халықаралық шарттар жарияланады. Азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді ресми жариялау оларды қолданудың міндетті шарты болып табылады.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2000.10.11 N 18/2, 2009.11.05 N 6 нормативтік қаулыларын қараңыз.
Ескерту. 4-бапқа өзгеріс енгізілді-ҚР 10.03.2017 № 51-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
5-бап
1. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси алуан түрлілік танылады. Мемлекеттік органдарда саяси партиялар ұйымдарын құруға жол берілмейді.
2. Қоғамдық бірлестіктер заң алдында тең. Мемлекеттің қоғамдық бірлестіктер мен қоғамдық бірлестіктердің мемлекет істеріне заңсыз араласуына, қоғамдық бірлестіктерге мемлекеттік органдардың функцияларын жүктеуге жол берілмейді.
3. Мақсаттары немесе іс-әрекеттері республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге, тұтастығын бұзуға, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметіне, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскерилендірілген құрамалар құруға тыйым салынады.
4. Республикада басқа мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарының, діни негіздегі партиялардың қызметіне, сондай-ақ Саяси партиялар мен кәсіптік одақтарды шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол берілмейді.
5. Республика аумағындағы шетелдік діни бірлестіктердің қызметі, сондай-ақ шетелдік діни орталықтардың Республикадағы діни бірлестіктердің басшыларын тағайындауы Республиканың тиісті мемлекеттік органдарының келісімі бойынша жүзеге асырылады.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2000.06.07 N 4/2 қаулысын қараңыз.
Ескерту. 5-бапқа өзгерту енгізілді-ҚР 2007.05.21 N 254 Заңымен.
6-бап
1. Қазақстан Республикасында мемлекеттік және жеке меншік танылады және бірдей қорғалады.
2. Меншік міндеттейді,оны пайдалану бір мезгілде қоғамдық игілікке қызмет етуге тиіс. Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықтарын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен айқындалады.
3. Жер және оның қойнауы,су, өсімдік және жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде жеке меншікте де болуы мүмкін.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 1999.11.03 N 19/2, 2000.04.13 N 2/2, 2001.04.12 N 1/2, 2003.04.23 N 4 Қаулыларымен.
7-бап
1. Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл болып табылады.
2. Мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады.
3. Мемлекет Қазақстан халқының тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай жасауға қамқорлық жасайды.
8-бап
Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтың принциптері мен нормаларын құрметтейді, мемлекеттер арасындағы ынтымақтастық пен тату көршілік қарым-қатынастар, олардың теңдігі мен бір-бірінің ішкі істеріне араласпау, халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу саясатын жүргізеді, бірінші қарулы күш қолданудан бас тартады.
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2001.04.12 № 1/2 қаулысымен.
9-бап
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері - Туы, Елтаңбасы және Әнұраны бар. Олардың сипаттамасы мен ресми пайдалану тәртібі Конституциялық заңмен белгіленеді.
Ескерту. 9-бап өзгеріс енгізілді, қазақ тіліндегі, орыс тіліндегі мәтін өзгермейді-ҚР 21.05.2007 № 254 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
II бөлім
Адам және азамат
10-бап
1. Қазақстан Республикасының азаматтығы Заңға сәйкес алынады және тоқтатылады, оны алу негіздеріне қарамастан, бірыңғай және тең болып табылады.
2. Республика азаматы азаматтығынан, өз азаматтығын өзгерту құқығынан айырылуы мүмкін емес, сондай-ақ Қазақстаннан тыс жерлерге қуыла алмайды. Террористік қылмыстар жасағаны үшін, сондай-ақ Қазақстан Республикасының өмірлік маңызды мүдделеріне өзге де ауыр зиян келтіргені үшін соттың шешімі бойынша ғана азаматтықтан айыруға жол беріледі.
3. Басқа мемлекеттің азаматтығы Республика азаматы болып танылмайды. <*>
Ескерту. ҚР Конституциялық Кеңесінің 2003.12.01. № 12 қаулысын қараңыз.
Ескерту. 10-бапқа өзгеріс енгізілді-ҚР 10.03.2017 № 51-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
11-бап
1. Егер Республиканың халықаралық шарттарында өзгеше белгіленбесе, Қазақстан Республикасының азаматы шет мемлекетке берілмейді.
2. Республика өз азаматтарын одан тыс жерлерде қорғауға және оларға қамқорлық жасауға кепілдік береді.
12-бап
1. Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адамның құқықтары мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі.
2. Адамның құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан тиесілі, абсолютті деп танылады және олардан ешкім айыра алмайды, заңдардың және өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуын айқындайды.
3. Республика азаматының өзінің азаматтығына байланысты құқығы бар және міндеттер атқарады.
4. Егер Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар Республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ міндеттерді атқарады.