«Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 22 маусымдағы № 234 бұйрығымен бекітілген адамдарды ерікті түрде көшіру қағидаларына сәйкес 2023 жылы Шығыс Қазақстан облысы бойынша жұмыс күшінің ұтқырлығын арттыру мақсатында 372 қоныс аударушы (128 отбасы) өңірлік квотаға енгізілді.
Еліміздің жұмыс күші артық өңірлерінен қоныс аударушыларға жалпы сомасы 456 млн. теңге мемлекеттік қолдау шаралары көрсетілді, оның ішінде:
- көшу үшін 77 млн. теңге сомасына 318 адам субсидия алды;
- тұрғын үйді жалға алғаны үшін 11 млн. теңгеге 34 отбасы өтемақы алды;
- 194 млн. теңге сомасына 60 отбасы экономикалық ұтқырлық сертификатын алды.
Отбасы жағдайына және денсаулық жағдайына байланысты квотаға енгізілген адамдардың ішінен құрамында 16 отбасы бар 60 адам шығу өңірлеріне оралды, осылайша облыста 312 қоныс аударушы тұрақты тұрады.
Еңбекке қабілетті қоныс аударушылардың саны 163 адамды құрайды, оның ішінде:
- тұрақты жұмыс орындарына орналастырылды – 102;
- жеке кәсіпкерлікпен айналысады – 22;
- субсидияланатын жұмыс орындарына жіберілді – 3 (қоғамдық жұмыстар – 1, Әлеуметтік жұмыс орындары – 2);
- өзін-өзі жұмыспен қамтығандар-4;
- денсаулық жағдайы бойынша уақытша жұмысқа орналастырылмаған-1:
- еңбекке қабілетті жастағы қалған 31 адам жұмысқа орналасуды талап етпейді (оның ішінде: 14 - декреттік демалыста, 11 – бала күтімі бойынша үйде отырған әйелдер, 5 – студенттер, 1 – әскерде).
2024 жылы қоныс аударушылардың өңірлік квотасына сәйкес Қазақстан Республикасының еңбек артық өңірлерінен 372 қоныс аударушыны қоныстандыру жоспарлануда.
Қоныс аударушыларды қоныстандыру үшін 2024 жылы елді мекендер бөлінісінде инфрақұрылымның, әлеуметтік объектілердің (мектепке дейінгі ұйымдар, мектептер), қоныс аудару бағдарламасына қатысушыларды жұмысқа орналастыру үшін жағдайлардың болуы бөлігінде талдау жүргізілді, талдау қорытындысы бойынша 66 елді мекен іріктелді.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 29 желтоқсандағы № 542 бұйрығымен Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстарында қоныс аударушылар мен қандастар үшін бейімдеу және интеграциялау бойынша қызметтер көрсету жөніндегі пилоттық жобаны іске қосу бекітілді. Осы жобаға сәйкес, жергілікті атқарушы органдардың жұмыс күші артық және еңбек тапшылығы облыстарының өзара іс-қимыл алгоритмі енгізілді, оған сәйкес қоныс аударушылар мен олардың отбасы мүшелеріне мобильді қосымша арқылы көрсетілген қызметтер фактісін растай отырып, бейімдеу және интеграциялау жөніндегі бекітілген жеке жоспар бойынша қажетті ақпараттық, заңдық, әлеуметтік, медициналық және білім беру қызметтерінің кешені көзделген.
Бейімдеу-интеграциялық қызметтер тізбесіне мынадай іс-шаралар кіреді:
Қоныс аударушылар мен олардың отбасы мүшелерінің кездесуін және трансферін уақытша орналастыру орнына дейін ұйымдастыру (қоныс аударушыларды әуежайда және/немесе теміржол, автовокзалда қабылдау, қарсы алу, оның ішінде алғашқы консультация өткізу, бейімделу және интеграция жөніндегі шарттарды түсіндіру) және қоныс аударушыларды уақытша орналастыру орнына уақытша қоныстандыруды қамтамасыз ету;
Ақпараттық және анықтамалық қызметтерді ұсыну;
Қоныс аударушыны және оның отбасы мүшелерін Мобильді деректер базасында тіркеу, ЭЦҚ алуға жәрдемдесу және басқа да қызметтер көрсету;
Қандастар мен қоныс аударушыларға жұмысқа орналасуға, оқытуға, кәсіптік даярлауға, қайта даярлауға және біліктілігін арттыруға көмектесу, бизнесті ашуға өтеусіз мемлекеттік гранттар алу, жеңілдікті микрокредиттер алуға консультациялық-құқықтық сүйемелдеу;
Қазақстан Республикасының тарихы, мәдениеті және дәстүрлері, заңнама негіздері бойынша оқыту курстарын өткізу;
Сүйемелдеу түрлі мәдени іс-шаралар;
Қазақстан Республикасының азаматтығын алу және құжаттандыру мәселелеріне жәрдемдесу;
Қазақ және орыс тілдерін оқытуға жәрдемдесу;
Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алуға жәрдемдесу;
Қысқа дайындыққа көмек көрсету (көмір сатып алу);
Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін алуға жәрдемдесу;
Этникалық қазақтардың «қандас» мәртебесін алуына, азаматтығын алуына, қандастар мен қоныс аударушыларды қабылдаудың өңірлік квотасына енгізілуіне жәрдемдесу, мемлекеттік қолдау шараларын көрсету (көшу, тұрғын үй жалдау, коммуналдық төлемдер бойынша шығыстарды өтеу), экономикалық ұтқырлық сертификаты арқылы тұрғын үй сатып алу;
Қоныстандыру немесе сатып алу үшін тұрғын үй іздеуде көмек көрсету және т. б.
Осылайша, алгоритм әрбір қоныс аударушы мен қандасты, сондай-ақ олардың отбасы мүшелерін шығу аймағынан шыққан сәттен бастап келу аймағында бейімдеу және интеграциялау бойынша көзделген барлық қызметтерді ұсынғанға дейін консультациялық сүйемелдеуді көздейді. Сондай-ақ, қандастар мен қоныс аударушылардың әлеуметтік әл-ауқатын бақылаумен бейімделу және интеграция барысының бес жылындағы кейінгі мониторинг.
Айта кету керек, 2023 жылдың қараша айынан бастап бұл алгоритм пилоттық режимде жүзеге асырылуда.
Қоныс аудару бағдарламасына қатысушыларға бейімдеу және интеграциялау бойынша қызметтердің толық спектрін ұсыну үшін барлық мемлекеттік органдар мен қалалар мен аудандардың ұйымдарының ведомствоаралық өзара іс-қимылы қажет. Осыған байланысты, әрбір қалада, ауданда бейімдеу мен интеграциялауға жәрдем көрсететін салалық мемлекеттік органдар (әкімдіктер) мен ұйымдар өкілдерінің арасынан қоныс аудару мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия құрылды.
Қоныс аударушыларды бейімдеу және интеграциялау мақсатында 2024 жылғы 22 қаңтарда жоғарыда көрсетілген қызметтердің толық спектрін көрсете отырып, 61 млн. теңге сомасына қоныс аударушыларды уақытша орналастыру орталығын құру үшін үкіметтік емес ұйымда мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты орналастыру бойынша Мемлекеттік сатып алу бойынша конкурс жарияланды.