Алтай ауданы әкімдігінің «Алтай қаласының жылу-су орталығы» коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнының қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері туралы
талдамалық анықтама
Мемлекеттік органдардың, ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөнінде шаралар қабылдау міндетін белгілейтін 2015 жылғы 18 қарашадағы № 410-V ҚРЗ «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармағына сәйкес, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс – қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген «Үлгілік құқық бұзушылықтарды сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу қағидаларын» басшылыққа ала отырып, «Алтай қаласының жылу-су орталығы» коммуналдық мемлекеттік кәсіпорны (бұдан әрі-Кәсіпорын) директорының 2026 жылғы 26 наурыздағы № 106-П бұйрығы негізінде жұмыс тобы 2025 жылдың 16 маусымнан бастап 2026 жылдың 01 сәуіріне дейінгі кезеңіне сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізді.
Алтай ауданы әкімдігінің «Алтай қаласының жылу-су орталығы» коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнының Жарғысына сәйкес кәсіпорын қызметінің мәні сумен жабдықтау, су бұру және жылумен жабдықтау саласындағы қызмет болып табылады.
Кәсіпорын табиғи монополиялар субъектілерінің мемлекеттік тіркелімінің жергілікті бөлімінде тұрады және келесі қызмет түрлерін жүзеге асырады: жылумен жабдықтау (жылу энергиясын өндіруді, беруді, бөлуді және жеткізуді қамтиды), сумен жабдықтау (ауыз суды және технологиялық суды өндіруді, тасымалдауды, беруді қамтиды), су бұру (сарқынды суларды қабылдауды, тасымалдауды және тазартуды қамтиды).
Кәсіпорынның директоры Алексей Сергеевич Леонов болып табылады, ол осы лауазымға «Алтай ауданының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі» мемлекеттік мекемесі басшысының 2022 жылғы 26 тамыздағы № 08-л/с бұйрығымен тағайындалды.
Талдау объектісінің қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу барысында келесі нормативтік құқықтық актілер зерделенді:
Кәсіпорынның қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілерді талдау нәтижелері сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы жұмыстың тиімділігі мен нәтижелілігін арттыруға ықпал ететін бірқатар құқықтық факторлардың бар екендігін көрсетеді.
Кәсіпорынның кадрлық және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша кәсіпорын қызметкерлерінің нақты саны 541 адамды құрайды, штат саны 566 бірлік. Осылайша, бос жұмыс орындарының саны-25. Кәсіпорын қызметкерлері мемлекеттік қызметшілер санатына жатпайды.
Ұйымдық құрылымға келесі қызметтер кіреді: бухгалтерия, абоненттік-заң бөлімі, кадрлар бөлімі, мемлекеттік сатып алу және МТҚ бөлімі, сондай-ақ өндірістік-техникалық бөлім. 2025 жылдың 1 мамырынан 2026 жылдың 1 сәуіріне дейін жүргізілген талдау бөлімдер арасында функциялардың қайталануын немесе қайшылықтарын анықтаған жоқ, бұл ұйымдық процестердің дәйектілігін көрсетеді.
Кадрлық жағдай және еңбек нарығы
Кадрлар бөлімінің белсенді жұмысына қарамастан (жұмыспен қамту орталығына өтінімдер, жарияланымдар Enbek.kz және «Мой город Зыряновск» газетінде), бос жұмыс орындарының едәуір бөлігі жабық күйінде қалып отыр. Негізгі себеп-өткен жылғы статистикалық деректер негізінде тарифтерді қалыптастыру қағидалары (19.11.2019 жылғы №90 бұйрық) бойынша қатаң есептелетін ұсынылатын жалақының төмен деңгейі. Сонымен қатар, осы аймақтағы орташа айлық жалақы облыстағы ең төменгі жалақылардың бірі болып табылады, бұл бос жұмыс орындарының тартымдылығын объективті түрде шектейді.
Қызметкерлердің ауысуы және біліктілігі
Есепті кезеңде (01.05.2025-01.04.2026 аралығында) 98 адам жұмыстан шығарылды, оның ішінде:
Кадрлық құрамды талдау қызметкерлердің бір бөлігінің біліктілігінің лауазымдық нұсқаулықтардың талаптарына сәйкессіздігін анықтады. Жеке істерді тексеру (жоғары және орта кәсіптік білім туралы дипломдар) бірқатар қызметкерлердің біліктілік деңгейі салалық нормативтерге сәйкес келмейтінін растады. Мұның себебі-еңбек нарығындағы бейінді мамандардың тапшылығы, бұл кәсіпорынды қолда бар кандидаттарды кәсіби стандарттарға ішінара сәйкес келмесе де қабылдауға мәжбүр етеді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Есепті кезеңде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар үшін тәртіптік жауапкершілікке тарту фактілері тіркелмеген, сыбайлас жемқорлыққа байланысты теріс себептер бойынша жұмыстан босату болған жоқ. Кәсіпорын «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңының мүлтіксіз сақталуын қамтамасыз етеді, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу және сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманың тиімділігін арттыру бойынша іс-шаралар тұрақты негізде жүргізіледі.
Мүдделер қақтығысына байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Кәсіпорын қызметін талдау барысында қызметтік міндеттерін орындау кезінде жақын туыстарына, жұбайларына немесе жекжаттарына тікелей бағыну фактілері анықталған жоқ. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңының 14-бабының талаптарын бұзушылықтар анықталған жоқ.
Ұйымда лауазымды адамдар мен қызметкерлердің мүдделері қақтығысын реттеу ережелерін бекітетін директордың бұйрығы қолданылады. Барлық қызметкерлер құжатпен қол қойып танысты.
Қызметтің барлық бағыттарын қамтыған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы бұзушылықтарды және мүдделер қақтығысы фактілерін ішкі талдау шеңберінде тіркелмеген.
|
Саласы |
Тәуекелдің болуы |
|
Мемлекеттік қызмет көрсету |
жүзеге асырылмайды |
|
Рұқсат беру функцияларын іске асыру |
жүзеге асырылмайды |
|
Бақылау функцияларын іске асыру |
жүзеге асырылмайды |
Азаматтар мен заңды тұлғалардың өтініштерімен жұмыс ҚР 2020 жылғы 29 шілдедегі Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексіне қатаң сәйкес жүргізіледі. 2025 жылғы 1 мамырдан 2026 жылғы 1 сәуірге дейінгі кезеңде 2500 хат пен өтініш келіп түсті. Барлық өтініштер уақтылы тіркеледі, өңделеді және бақыланады. Жауаптар белгіленген мерзімде беріледі және толық түсіндірмелерден тұрады. Кәсіпорын Е-otinish.kz портал арқылы келіп түскен өтініштерді белсенді пысықтауда, бұл оның азаматтар үшін ашықтығы мен қолжетімділігін растайды. Кәсіпорын қызметінің барлық кезеңінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы орындауға байланысты басшылықтың әрекеттеріне шағымдар түскен жоқ. Басшылықтың азаматтарды қабылдауы апта сайын жүзеге асырылады, бұл жеке өтініш жасау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Қорытынды: ішкі талдау нәтижесінде жұмыс тобы кәсіпорынның ұйымдастырушылық және басқарушылық қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтаған жоқ. Бұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-шаралардың тиімділігін және тұтастай алғанда кәсіпорын қызметінің ашықтығын көрсетеді.
Қаржы-шаруашылық қызметпен байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есепті бухгалтерлік есеп бөлімі сәйкес жүргізеді:
Бухгалтерия Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасының талаптарына сәйкес бухгалтерлік есептің дұрыс және уақтылы жүргізілуін, кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы дұрыс ақпаратты қалыптастыруды, ресурстардың (ақшалай қаражат, кәсіпорын мүлкі) пайдаланылуын бақылауды, салықтарды уақтылы төлеуді және заңнамаға сәйкес есептілікті дайындауды қамтамасыз етеді. Бухгалтерия активтер мен міндеттемелерді есепке алуды, сондай-ақ мемлекеттік органдармен, контрагенттермен өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді.
Бухгалтерлік есеп салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеуді, ұстап қалуды және аударуды қоса алғанда, салық міндеттемелерін орындаудың қатаң есебін жүргізеді. Салық органдарына Қазақстан Республикасының Салық кодексіне және кәсіпорынның салық есепке алу саясатына сәйкес салық есептілігінің нысандары ұсынылады.
Бөлім жүзеге асырады:
Кәсіпорын бюджеті ҚР Ұлттық экономика министрінің 2019 жылғы 14 ақпандағы № 14 бұйрығына сәйкес әзірленетін бес жылдық кезеңге (2022-2026 жылдар) арналған даму жоспары негізінде жоспарлануда.
Қаржылық 2024 жылдың қорытындысы бойынша шығын 20,87 млн.теңгені, 2025 жылы 142,85 млн. теңгені құрады.
Сатып алынған тауарлар, орындалған жұмыстар және көрсетілген қызметтер үшін ақы төлеу мемлекеттік сатып алу туралы шарттардың талаптарына қатаң сәйкестікте жүргізіледі.
Жүргізілген ішкі талдау кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінде бұзушылықтар мен сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтаған жоқ.
Тұтынушылармен жұмысты қоса алғанда, кәсіпорынның ұйымдық-басқару қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.
Жанармай шығынын жеткіліксіз бақылау.
Кәсіпорында отын айналымын бақылау әлсіреді, нақты технологиялық операцияларды орындауға арналған автономды агрегаттардың пайдаланылуын жүйелі есепке алу және бақылау жоқ. Жанар-жағармай материалдарын, атап айтқанда электр генераторларына, сорғыларға және дәнекерлеу агрегаттарына арналған отынды беру және есептен шығару тәртібін талдау нәтижесінде объективті есептен шығарудың елеулі қаупі анықталды.
2025 жылғы 1 мамырдан 2026 жылғы 01 сәуірге дейінгі кезеңде аталған агрегаттарға 4233 литр отын берілді және кейіннен есептен шығарылды, оның жалпы құны 964,3 мың теңгені құрайды. Отынды есептен шығару агрегаттардың паспорттарында тіркелген нормативтік техникалық сипаттамалардың және нақты жұмыс істеген уақыты мотосағатта көрсетілетін орындалған жұмыстар актілерінің негізінде жүзеге асырылатынын атап өту маңызды.
Ұсыныстар:
Есепті кезеңде объектілерді қосуға не жылумен жабдықтау, сумен жабдықтау және су бұру желілерін дамытуға техникалық шарттар беру туралы жазбаша өтініш (өтінім, өтініш) беру процесінде қызмет көрсетуші мен тұтынушының тікелей байланысының болуына байланысты бұрын анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі өзектілігін сақтайды.
Тұрғын үйлер мен объектілерді коммуналдық қызметтерге қосу үшін техникалық шарттарды алуға өтінімді egov.kz портал арқылы немесе eotinish.kz портал арқылы беруге болады. электрондық өтінімдердің үлесі өте төмен болып қалуда. Есепті кезеңде тек 5 электрондық өтінім келіп түсті, бұл өтініштердің жалпы санының 0,4% -. құрайды.
Тұтынушылардың басым көпшілігі құжаттардың көшірмелерін қоса бере отырып, өтінімдерді қолма-қол, қағаз түрінде беруді жалғастыруда. Мұндай тәжірибе екі тараптың тікелей байланысын көздейді, бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелінің туындауына жағдай жасайды-атап айтқанда, техникалық шарттарды беру кезінде мүмкін болатын заңсыз артықшылық.
Ұсыныс:
Тұтынушылар арасында техникалық шарттарды электронды түрде алу мүмкіндігі туралы түсіндіру жұмыстарын жандандыру. Қатысу ұсынылады:
Сондай-ақ, өтінімдерді қабылдауды қағаз құжат айналымын шектей отырып, негізінен электрондық форматқа кезең-кезеңімен ауыстыру туралы мәселені қарастырған жөн.
Жылу энергиясын пайдалану қағидаларының 33-тармағына сәйкес (Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2014 жылғы 18 желтоқсандағы № 211 бұйрығы, ҚР Әділет министрлігінде 2015 жылғы 12 ақпанда № 10234 болып тіркелген), жылу энергиясын босатуды есепке алу, егер шартта өзгеше көзделмесе, жылу желілерінің теңгерімдік тиесілігін және пайдалану жауапкершілігін бөлу шекарасындағы есепке алу нүктесінде жүргізіледі.
Егер жылу энергиясын коммерциялық есепке алу аспабы теңгерімдік тиесілілік шекарасында белгіленбесе, онда аспапты орнату орнына дейінгі учаскедегі жылу энергиясының жоғалуы шарт негізінде ол балансында тұрған желі учаскесінің иесіне жатқызылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері:
Кәсіпорында абоненттердің 90 % - ға жуығы есепке алу аспаптары баланстық тиістілік шекарасында орнатылмаған. Бұл ретте жасалған шарттарда көрсетілген учаскеде шығындарды бөлу туралы шарт жоқ. Шын мәнінде, тұтынушылар осы учаскедегі жылу шығындарын төлемейді, бұл оларды басым жағдайға қояды және жылумен жабдықтаушы ұйымның шығындарына әкеледі.
Жағдайды түзету тәртібі
1-қадам.
Шарттар мен есеп тораптарының аудиті
2-қадам. Шығындарды есептеу
Әрбір осындай абонент бойынша:
3-қадам. Шарттарға өзгерістер енгізу
Шартты қоса отырып, абоненттерге қосымша келісімдер жіберу:
«Жылу желісінің теңгерімдік тиесілігінің шекарасынан бастап жылу энергиясын коммерциялық есепке алу құралын орнату орнына дейінгі учаскедегі жылу энергиясының ысырабы тұтынушыға жатқызылады және Тараптар келіскен есепке сәйкес төленуге жатады».
Жасырын қызметтерді анықтау.
Кәсіпорын жасырын қызметтердің кез-келген түрін қоспағанда, өз қызметін ашық және ашық жүргізеді.
Талдау негізінде жұмыс тобы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты нығайтуға және кәсіпорын қызметіндегі этикалық стандарттарды арттыруға бағытталған келесі ұсыныстарға келеді:
|
Николай Владимирович Кашкаров |
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс жөніндегі маман;
|
|
|
|
|
Нуржанат Токпаевна Дайнбаева |
Кадрлар бөлімінің бастығы; |
|
|
|
|
Гульнара Каирбековна Сарсенбаева |
Абоненттік-заң бөлімінің бастығы; |
|
|
|
|
Галия Тлеубердиновна Ахметкалиева
|
Мемлекеттік сатып алу және МТҚ бөлімінің бастығы; |
|
|
|
|
Ирина Ивановна Степанова |
Бас бухгалтер; |
|
Алексей Сергеевич Леонов |
Директор |
|
|
|
|
|
|
|
|
|