Минералдық тыңайтқыштарды (органикалық тыңайтқыштардан басқа) қолдану туралы
Жол картасына сәйкес ағымдағы жылы облыс бойынша топырақтың құнарлылығын арттыру үшін барлық түрдегі 46,8 мың тонна минералдық тыңайтқышты қолдану қажет.
Бүгінгі күні минералдық тыңайтқыштар өндіретін зауыттармен 37,0 мың тонна тыңайтқышқа шарт жасалды, оның ішінде шамамен 33,0 мың тонна жөнелтілді.
Осы көрсеткішке қол жеткізу үшін ағымдағы жылдан бастап субсидиялау отандық зауыттардың авансымен іске асырылады, онда ауыл шаруашылығы тауарын өндірушінің тек 40%-ті төлеуі көзделген, басқа бөлігін ЖАО өндіруші зауытқа тікелей төлейді.
Сатып алынатын минералдық тыңайтқыштардың 60%-тен астамы тыңайтқыштың екі түріне - аммиак селитрасы мен аммофосқа тиесілі және олар Қазақстанда өндіріледі («ҚазАзот» АҚ, «Қазфосфат» ЖШС).
Қазақстан Республикасында өндірістік қуаты жылына 350 тонна аммиак селитрасын (бұдан әрі – селитра) өндіретін жалғыз зауыт «ҚазАзот» акционерлік қоғамы болып табылады. Селитра ауыл шаруашылығында да, өнеркәсіпте де қолданылады. 2013 жылдан бастап бүкіл ел бойынша отандық ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге селитраны сататын «ҚазАзот» АҚ-ның ресми өкілі «Дарқан дала» агрохимиялық компаниясы» ЖШС болып табылады. Нитрат 500 кг полипропиленді биг-бегтерде және 50 кг қаптарда жеткізіледі.
Шығыс Қазақстан облысында (бұдан әрі - ШҚО) ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер селитраны майлы және дәнді дақылдардың өнімділігін арттыру үшін қолданады.
Ауыл шаруашылығында азотты тыңайтқыштардың бірнеше түрі, оның ішінде сұйық түрінде қолданылады. Сұйық азотты тыңайтқыштардың бір түрі -құрамында 32% азот бар карбамид-аммиак қоспасы (КАС-32). КАС-32 әртүрлі дақылдарды өсіру үшін қолданылатын кең спектрлі тыңайтқыш.
2022 жылдан бастап Өскемен қаласында тиісті рұқсат құжаттары (лицензиялары, тіркеу туралы куәлігі және сертификаттары) бар «Дарқан дала» агрохимиялық компаниясы» ЖШС-да КАС-32 отандық өндірісі жүзеге асырылуда. Зауыт аумағында барлық қажетті инфрақұрылым: өндірістік цех (қуаты айына 6 000 тонна) резервуарлық парк, қойма үй-жайлары бар. Инвестициялық жоба аясында жеке теміржол тұйығын жобалау жұмыстары басталды.
Жыл сайын КАС-32 отандық фермерлер арасында танымал болып келеді, осыған байланысты оған деген сұранысты қамтамасыз ету үшін оның өндіріс көлемі артып келеді. Тасымалдау темір жол цистерналарында, автокөлікпен, еурокубоктарда және сұйық тыңайтқыштарды тасымалдауға арналған басқа да ыдыстарда жүргізіледі.
Айта кету керек, «ҚазАзот» АҚ және «Дарқан дала» агрохимиялық компаниясы» ЖШС отандық тауар өндірушілердің тізіміне енгізілген, олар өндіретін тыңайтқыштарды мемлекет аударым өтінімдері бойынша субсидиялайды: аванстық субсидиялау шеңберінде селитра (тыңайтқыш құнының 60%), КАС-32 ең төменгі нарықтық құнының 50%-не тең субсидия нормасы кезінде.
2024 жылы көктемгі егіс жұмыстарын табысты жүргізу үшін сатып алынған минералдық тыңайтқыштарды (органикалық тыңайтқыштарды қоспағанда) субсидиялауға облыстық бюджеттен 1,6 млрд. теңге субсидия көзделді.