Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының 8-бабына, Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына (Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген) және сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға сәйкес, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінде (бұдан әрі – Комитет) сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Комитет өз қызметін Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 31 шілдедегі № 16-05/715 бұйрығымен бекітілген Ереже негізінде жүзеге асырады.
Ережеге сәйкес Комитет ветеринария және ветеринариялық-санитариялық бақылау мен қадағалауға жататын тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі салаларында басшылықты жүзеге асырады.
Комитет төрағасының 2026 жылғы 20 мамырдағы № 122/НҚ бұйрығына сәйкес сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
1) талдау объектісінің қызметіне әсер ететін нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Талдау қамтитын кезең: 2025 жылғы 1 мамырдан 2026 жылғы 31 мамырға дейін.
Талдау жүргізу мерзімі: 2026 жылғы 1 маусымнан 2026 жылғы 13 шілдеге дейін.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу (салалық заңнаманың қолданылуын және ұйымдастырушылық-басқарушылық
функциялардың орындалуын зерделеу) мақсатында талдау объектісіне қатысты ақпарат жинақталып, қорытындыланды, сондай-ақ Комитет қызметін реттейтін құқықтық актілер мен ішкі құжаттарға талдау жасалды.
Талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіне қатысты:
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бейім лауазымдарды айқындауды қоса алғанда, персоналды басқару;
2) мүдделер қақтығысын шешу;
3) мемлекеттік қызметтерді көрсету;
4) лицензиялау және рұқсат беру функцияларын жүзеге асыру;
5) бақылау және аудит функцияларын жүзеге асыру;
6) бюджеттік және қаржылық ресурстарды пайдалану және бөлу;
7) жеке және заңды тұлғалармен шарттар жасасу;
8) ақпараттық жүйелерді әзірлеу және пайдалану;
9) талданатын субъектінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізуге мынадай материалдар негіз болды:
1) талданатын субъектінің қызметін реттейтін құқықтық актілер мен ішкі құжаттар;
2) талданатын субъектінің қызметі туралы ведомстволық статистикалық есептер;
3) талданатын субъектінің қызметі туралы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының ақпараттық жүйелерінен алынған деректер;
4) талданатын субъектіге қатысты мемлекеттік органдар бұрын жүргізген тексерулердің нәтижелері;
5) ішкі аудит қызметтері жүргізген бақылау іс-шараларының нәтижелері;
6) сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг нәтижелері;
7) БАҚ басылымдары;
8) талдау объектісіне қатысты жеке және заңды тұлғалардан түскен сауалдар;
9) талдау объектісі қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтар жасау фактілерінің анықталуы және олардың жауапкершілікке тартылуы туралы ақпарат;
10) бұрын жүргізілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау нәтижелері;
11) талдау объектісінің лауазымды адамдары мен қызметкерлері арасында жүргізілген сауалнамалардың (сұхбаттардың) нәтижелері;
12) Қазақстан Республикасының заңнамасында ұсынылуына тыйым салынбаған өзге де ақпарат.
1.1. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтау
Қызметкерлердің жеке істерін қарау барысында мүдделер қақтығысының орын алғанын растайтын деректер анықталған жоқ. Барлық мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік қызметке байланысты міндеттемелер мен шектеулерді толық көлемде қабылдады және бұл жөнінде жазбаша растамалар бар.
1.2. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін тәртіптік шаралар
2025 жылғы 1 мамырдан 2026 жылғы 31 мамырға дейінгі кезеңде:
Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің деректеріне сәйкес, көрсетілген кезең ішінде теріс себептермен мемлекеттік қызметтен босату және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін жауапкершілікке тартудың үш дерегі тіркелді.
Тәртіптік тәжірибе
Комитет қызметкерлеріне қолданылған тәртіптік жазаларға мониторинг тоқсан сайын жүргізіледі.
Есепті кезеңде 170 тәртіптік жаза қолданылды. Олардың ішінде Этика кодексін бұзуға қатысты жазалар болған жоқ, ал 170 жаза заңнаманың басқа ережелерін бұзғаны үшін қолданылды.
Есепті кезеңде он сегіз жаза мерзімінен бұрын алынып тасталды.
1.3. Мүдделер қақтығысын шешу
Мүдделер қақтығысын шешуге қатысты талдау жүргізілді.
Комитеттің Этика жөніндегі комиссары жалпы қабылданған моральдық және этикалық стандарттарға сәйкес келетін жұмыс орнындағы тұлғааралық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру үшін үнемі жұмыс істейді. Мемлекеттік қызметтің оң имиджін қалыптастыруға бағытталған күш-жігер азаматтық қоғам институттарымен және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылды қамтиды. Сонымен қатар, осы имиджді қалыптастыру процесінің бөлігі ретінде комиссар қызметкерлер туралы ақпарат көзі болып табылатын БАҚ-тағы оң және теріс ақпараттарды бақылайды. Қарастырылып отырған кезеңдерде Комитет мамандарына қатысты БАҚ-тағы теріс ақпараттардың ешбір жағдайы анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызмет, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шаралары және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексі мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасын сақтауға қатысты 86 рет жеке консультациялық көмек көрсетілді (оның ішінде 81-і – мемлекеттік қызметшілерге, 5-і – жеке тұлғаларға);
- азаматтарды жеке қабылдаудың 33 жағдайы жүзеге асырылды, олардың барлығы тікелей сол жерде (көшпелі тәртіппен) өткізілді;
- Мемлекеттік қызмет, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және Әдеп кодексі саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын сақтау мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізілді (оның ішінде 465 дәріс пен семинар, 1 бейнеролик пен радиохабар, мерзімді баспасөздегі 4 мақала және интернет-платформалардағы 149 жарияланым);
- Өңірлерге 83 іссапар ұйымдастырылды (оның ішінде облыстарға – 4, аудандарға – 79 сапар);
- Мемлекеттік органның оң имиджін қалыптастыруға және ұжымдағы жағымды ахуалды нығайтуға елеулі үлес қосқан 67 қызметкер Әдеп жөніндегі уәкілдің ұсынымы негізінде көтермеленді;
- 1 372 адамның қатысуымен анонимді сауалнама жүргізілді;
- анонимді сауалнама нәтижелерін талдау негізінде қабылданған шаралар саны: 0;
- кәсіби әдеп нормаларын бұзған мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін қарау туралы ұсыныспен тиісті лауазымды тұлғаларға жолданған жағдайлар саны: 2 (оның ішінде тәртіптік шаралар қолданылған 2 жағдай);
- Мемлекеттік қызметшінің қызметтік әдеп нормаларын бұзуы туралы бір шағым (мемлекеттік орган берген) қаралды.
Сонымен қатар, бірінші жартыжылдықта Комитет және оның аумақтық бөлімшелері уәкілетті органдармен бірлесе отырып, мемлекеттік қызметшілердің алкогольдік, есірткілік немесе басқа да уытқұмарлық масаң күйде қоғамдық орындарға шығуына немесе көлік құралдарын басқаруына жол бермеуге бағытталған іс-шаралар жүргізді.
ӘҚБтК-нің 434, 439, 440, 441, 443, 444, 446, 449, 450, 482, 490, 608, 613-баптары бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылған мемлекеттік қызметшілерге қатысты тұрақты мониторинг жүргізілуде.
Сонымен қатар, Комитеттің аумақтық бөлімшелері мемлекеттік қызметшілердің деструктивті діни ағымдардың қызметіне тартылуының алдын алуға бағытталған іс-шараларды жүзеге асырды және оларды 2026 жылдың екінші жартыжылдығына жоспарлады.
Мемлекеттік қызметке алғаш рет қабылданып жатқан азаматтарға кәсіпкерлік қызметпен айналысуға қатысты шектеулерді зерделеумен қатар, этика мәселелері бойынша оқыту және бағдар беру жұмыстары тұрақты негізде жүргізіледі.
Жалпы алғанда, Комитеттің этика жөніндегі қызметкері жалпы қабылданған моральдық және этикалық стандарттарға сәйкес келетін жұмыс орнындағы тұлғааралық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру үшін үнемі жұмыс істейді. Мемлекеттік қызметтің оң имиджін қалыптастыруға бағытталған күш-жігер азаматтық қоғам институттарымен және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылды қамтиды. Сонымен қатар, оң имиджді қалыптастыру жөніндегі осы күш-жігердің бөлігі ретінде БАҚ-тағы жарияланымдар - оң және теріс - бақыланады, бұл қызметкерлер туралы ақпарат көзі болып табылады. Қарастырылып отырған кезеңдерде Комитет қызметкерлеріне қатысты БАҚ-тағы теріс хабарламалардың ешбір жағдайы анықталған жоқ.
Комитет орналасқан ғимарат қызметкерлердің кіруін бақылау және басқару жүйесімен (бұдан әрі – КББЖ) және бейнебақылау жүйесімен жабдықталған. Нәтижесінде қызметкерлер мен келушілердің жұмыс уақыты мен қозғалысы есепке алынып, персонал мен келушілерге автоматтандырылған түрде мониторинг жүргізуге мүмкіндік жасалады.
2025 жылғы 1 мамырдан 2026 жылғы 31 мамырға дейінгі кезеңдегі сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылықтарды талдау: талдау жүргізілген кезеңде сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылықтардың бірде-бір дерегі тіркелген жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жүргізілген ішкі талдау барысында мынадай тәуекелдер анықталды:
1. Қазақстан Республикасының «Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» және «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңдарында ветеринариялық-санитариялық сертификат тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін растайтын құжат ретінде айқындалған.
Алайда, Қазақстан Республикасының «Ветеринария туралы» Заңына сәйкес, ветеринариялық-санитариялық сертификат өндіріс объектілеріне ветеринариялық (ветеринариялық-санитариялық) талаптарға сәйкестігін растау үшін беріледі.
Осылайша, ветеринариялық-санитариялық сертификат жануарлардан алынатын өнімдерге берілетін құжаттар қатарына жатпайды және азық-түлік қауіпсіздігін растайтын құжат болып табылмайды. Бұл олқылық сыбайлас жемқорлық тәуекелін тудыруы мүмкін.
Ұсыным
Заңнамалық ережелердің біркелкі қолданылуын қамтамасыз ету мақсатында ветеринариялық-санитариялық сертификатты азық-түлік қауіпсіздігін растайтын құжаттар тізбесінен алып тастау үшін Қазақстан Республикасының «Азық-түлік қауіпсіздігі туралы» және «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңдарына өзгерістер енгізуді бастамашылық ету.
2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2014 жылғы 24 қарашадағы № 7-1/611 «Ветеринариялық препараттар мен жемшөп қоспаларына апробация мен тіркеу сынақтарын жүргізу қағидаларын бекіту туралы» бұйрығында мемлекеттік көрсетілетін қызметтің мерзімі — қызметті алушының құжаттар топтамасын тапсыруынан бастап қызмет көрсету нәтижесін алғанға дейінгі кезең — екі жылға дейін деп белгіленген. Алайда, қызмет көрсету мерзімінің аяқталуының нақты күні көрсетілмеген.
Бұл жағдай мемлекеттік қызметті көрсету кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелін және шешім қабылдау процесінде жеке және/немесе заңды тұлғаларға негізсіз артықшылық беру қаупін тудыруы мүмкін.
Ұсыным
«Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2026 жылғы 19 мамырдағы Заңының талаптарына сәйкес, аталған бұйрыққа «жылдармен есептелетін мерзім осы мерзімнің соңғы айының тиісті күні аяқталады» деген ережені көздейтін өзгерістер немесе толықтырулар енгізуді бастамашылық ету.
3. Ветеринариялық бақылау бекеттеріндегі лауазымды тұлғалар мен мүдделі тұлғалардың тікелей өзара іс-қимылынан туындайтын сыбайлас жемқорлық тәуекелінің болуы.
Мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылауды және қадағалауды жүзеге асыру шеңберінде ветеринариялық бақылау бекеттеріндегі мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторлар тасымалданатын (тасымалданатын) заттарды бақылайды.
Ветеринариялық бақылау бекеттеріндегі мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылауды және қадағалауды реттейтін ережелер тиісті бақылау іс-шараларын жүргізу тәртібін тікелей реттейді.
Бақылау іс-шараларын жүргізу лауазымды тұлғалар мен тасымалдаушылар немесе тасымалданатын тауарларды білдіретін басқа тараптар арасындағы тікелей өзара әрекеттесуді қамтиды.
Шенеунік пен мүдделі тарап арасындағы мұндай тікелей, бақылаусыз өзара әрекеттесу бейресми келісімдерге және шешім қабылдауға тиіссіз әсер етуге әлеуетті орта жасайды.
Сонымен қатар, ветеринарлық бақылау бекеттерін мемлекеттік шекарадан тыс жерлерде орналастыру сыбайлас жемқорлық қаупін тудырады.
Ұсыным
Ветеринариялық бақылау бекетінің лауазымды тұлғалары мен мүдделі тараптар арасындағы тікелей, бақыланбайтын өзара әрекеттесуді азайту үшін шаралар қабылдау, ветеринариялық инспекторларды тікелей мемлекеттік шекарадан өткізу пункттеріне орналастыру.
Мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторлар мен басқа да реттеуші органдар арасындағы өзара әрекеттесуді жеңілдету үшін ветеринариялық инспекторларды ЕАЭО елдерімен мемлекеттік шекарадан өткізу пункттеріне тікелей орналастыруды қамтамасыз ету.
ЖАЛПЫ ҰСЫНЫМДАР:
- Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі жұмыстарға жауапты лауазымды тұлға Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2026 жылға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жоспарының орындалуын және «2026 жылға арналған сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған қарсы іс-қимыл» атты №4 ТБН-нің орындалуын үздіксіз бақылау;
- Жұмыс тобының мүшелері талдау аяқталғаннан кейін 10 жұмыс күні ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау кезінде анықталған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарына ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою бойынша іс-қимыл жоспарын әзірлеу және бекіту.