Сәтбаев қаласы 2021ж. 4 мамыр
Сәтбаев қаласы әкімінің 2021 жылғы 29 наурыздағы өкімі негізінде бекітілген жұмыс тобымен «Сәтбаев жылумен - сумен жабдықтау кәсіпорыны» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде 2021 жылдың 31 наурызынан бастап 30 сәуірге дейінгі кезеңде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Талданатын қызмет кезеңі: 2020 жыл және 2021 жылдың 1 тоқсаны.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде және құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
СЖСЖҚ заңды тұлға болып табылып және Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне және «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы», «Лицензиялау туралы», «Жеке кәсіпкерлік туралы»Заңдарына сәйкес құрылды.
Қолданыстағы заңнамаға енгізілген соңғы өзгерістерге сәйкес (Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының 16-бабы) квазимемлекеттік сектордың барлық субъектілері негізгі міндеті тиісті ұйымның және оның қызметкерлерінің Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасын сақтауын қамтамасыз ету болып табылатын сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтердің функцияларын орындайтын құрылымдық бөлімшелерді айқындауға міндетті.
Квазимемлекеттік сектор субъектілерінің жоғарыда көрсетілген заңнама талаптарын уақтылы орындауы олардың қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға және жоюға мүмкіндік береді.
Талдау көрсеткендей, жоғарыда аталған заңның талаптарын орындау үшін СЖСЖК директоры Е. А. Тоқымбаев 2021 жылғы 24 ақпанда № 39б әкімшілік-шаруашылық бөлімінің бастығы Ш.С. Байкасовты кәсіпорында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы ҚР заңнамасының сақталуын қамтамасыз етуге жауапты тұлға етіп тағайындау туралы бұйрық шығарды.
Ағымдағы жылғы 9 сәуірдегі №64б бұйрығына сәйкес осы жұмыс учаскесіне заң бөлімінің заңгері Ж. Ш. Бимуратова жауапты тұлға болып белгіленді.
Алайда, аталған бұйрықтардың барлығы бүгінгі күні заң талаптарына сәйкес келмейді.
СЖСЖК-тің үлкен ұжымын ескере отырып, Қазақстан Республикасы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) төрағасы бекіткен квазимемлекеттік сектор субъектілерінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс институтын ұйымдастыру жөніндегі әдістемелік ұсынымға сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметті құру қажет деп санаймыз.
Квазимемлекеттік сектор субьектісінің басшысына қысқа мерзімде сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс қызметін құру жөнінде шаралар қабылдау қажеттігі көрсетілсін.
Талдау нәтижелері бойынша СЖСҚК қызметін қозғайтын құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін дискрециялық өкілеттіктер және нормалар анықталған жоқ.
СЖСҚК басшылығына Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметін құру ұсынылды.
Бөлімшенің ұйымдастырушылық - басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
2020 жылдың есепті кезеңінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу веб-порталының (бұдан әрі – веб-портал) деректеріне сәйкес 663 ұстанымды қамтитын мемлекеттік сатып алудың жылдық жоспары (бұдан әрі - жоспар) орналастырылған.
Осы жоспарға сәйкес 499 позиция бойынша баға ұсыныстарын сұрату
тәсілімен, 7 позиция бойынша алдын ала біліктілік іріктеумен конкурс тәсілімен, 125 позиция бойынша тікелей шарт жасасу жолымен бір көзден сатып алу жүзеге асырылды.
Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру тәсілін таңдау бойынша бөлу
мынадай:
- бәсекелестік тәсілдерді қолдана отырып Мемлекеттік сатып алу 538 ұстанымды немесе Мемлекеттік сатып алудың жалпы санының 81% - ын құрайды;
- Тікелей шарт жасасу жолымен бір көзден алу тәсілін қолдана отырып, Мемлекеттік сатып алу 125 ұстанымды немесе Мемлекеттік сатып алудың жалпы санының 19% - ын құрайды.
2020 жылдың есепті кезеңінде 129 позиция бойынша өтпеген сатып алу бойынша бір көзден сатып алу немесе бәсекелестік тәсілдерді қолдана отырып, Мемлекеттік сатып алу санының 24% - ы жүзеге асырылды. Оның ішінде 6 шарт бойынша сатып алулар біржақты тәртіпте бұзылды.
Сондай-ақ біржақты тәртіпте баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен сатып алу бойынша 26 шарт және ашық конкурс тәсілімен сатып алу бойынша 2 шарт бұзылды.
Шарттарды біржақты тәртіппен бұзу Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңының 12-бабының талаптары негізінде, сондай-ақ өнім берушілердің шарттық міндеттемелерді орындаудан бас тартуы себебі бойынша жүргізілді.
2020 жылдың кезеңінде камералдық бақылау аясында уәкілетті орган «Қарағанды облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаменті» РММ 16 сатып алу бойынша бұзушылықтар анықталды және Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасалғанға дейін мемлекеттік сатып алудың күшін жою жолымен анықталған бұзушылықтарды жою туралы тиісті хабарлама жіберілді. Веб-порталдың деректеріне сәйкес барлық жіберілген ескертулер бойынша бұзушылықтар жойылды.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу веб-порталының (бұдан әрі – веб-портал) деректеріне сәйкес 2021 жылғы 1 - тоқсан есепті кезеңде орналастырылған мемлекеттік сатып алудың жылдық жоспары (бұдан әрі-жоспар) баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен 72 шарт, ашық конкурс тәсілімен 4 шарт, тікелей жасасу жолымен бір көзден алу тәсілімен 59 шарт, біліктілік алдындағы іріктеумен конкурс тәсілімен 1 шарт, өткізілмеген сатып алу бойынша бір көзден алу тәсілімен 25 шарт жасалған 207 ұстанымды.
Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру тәсілі бойынша бөлу мынадай:
- Бәсекелестік тәсілдерді қолдана отырып жасалған 77 шарт немесе шарттардың жалпы санының 48% - ы;
- Тікелей шарт жасасу жолымен бір көзден алу тәсілін қолданумен 59 шарт немесе шарттардың жалпы санының 36% - ы ;
- Өткізілмеген сатып алу бойынша бір көзден алу тәсілімен 25 шарт немесе шарттардың жалпы санының 16% - ы.
Оның ішінде баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен сатып алу бойынша 4 шарт және өткізілмеген сатып алу бойынша бір көзден алу тәсілімен сатып алу бойынша 1 шарт біржақты тәртіппен бұзылды.
Шарттарды біржақты тәртіппен бұзу Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңының 12, 43-баптарының талаптары негізінде, сондай-ақ өнім берушілердің шарттық міндеттемелерді орындаудан бас тартуы себебі бойынша жүргізілді.
«Astana Audit» тәуелсіз аудиторлық компаниясы ЖШС-нің 2020 жылғы қаңтар-желтоқсан аралығындағы қаржылық қызметін тексерді және тексеру актілеріне сәйкес ешқандай бұзушылықтар анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
СЖСҚК Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 113 - бабына сәйкес жұмыскерлерге жалақының құрамдас бөліктері туралы мәліметтерді ұсыну ұсынылды-жалақы төлеу кезінде жұмыс беруші әрбір жұмыскерге тиісті кезең үшін оған тиесілі жалақының құрамдас бөліктері, жүргізілген ұстап қалулардың мөлшерлері мен негіздері туралы, оның ішінде ұстап қалынған және аударылған міндетті зейнетақы жарналары туралы, сондай-ақ төленуге тиісті жалпы ақша сомасы туралы мәліметтерді жазбаша немесе электрондық нысанда ай сайын хабарлауға міндетті.
Қазіргі уақытта СЖСҚК штаттық саны – 559 бірлікті, нақты – 479 бірлікті құрайды, оның ішінде әйелдер – 215, ерлер – 264, бос орындар – 80 (Техникалық персонал).
2020 жылдың есептік кезеңінде жеке құрам бойынша бұйрықтарды тіркеу журналында – 391 бұйрық, демалыс беру, тәртіптік жаза қолдану бойынша бұйрықтарды тіркеу журналында – 882 бұйрық тіркелді. 2021 жылғы жұмыс кезеңінде жеке құрам бойынша бұйрықтарды тіркеу журналында – 119 бұйрық, демалыс беру, тәртіптік жаза қолдану бойынша бұйрықтарды тіркеу журналында – 190 бұйрық тіркелді.
2020 жылдың кезеңінде негізгі қызмет бойынша бұйрықтарды тіркеуді есепке алу журналында – 130 бұйрық, іссапарға жіберу туралы бұйрықтарды – 37, өндіріс бойынша өкімдерді – 33 тіркелген. 2021 жылдың ағымдағы кезеңінде негізгі қызмет бойынша бұйрықтарды тіркеуді есепке алу журналында – 67 бұйрық, іссапарға жіберу туралы бұйрықтарды – 11, өндіріс бойынша өкімдерді – 2 тіркелген.
Кадрлық іс жүргізу тек орыс тілінде жүргізіледі. Әрбір қызметкерге «Жеке кәртішке» берілді, жеке істерді қалыптастыру жүргізілмейді.
2020 жылы 101 адам қабылданды, 100 адам жұмыстан шығарылды, 56 адам тәртіптік жауапкершілікке тартылды. 2021 жылдың есептік кезеңінде 22 адам қабылданды, 30 адам жұмыстан босатылды, 12 адам тәртіптік жауапкершілікке тартылды.
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңына және салық заңнамасына сәйкес қаржылық бақылау шараларын жүзеге асыру мақсатында мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдар жыл сайын кірістері мен мүлкі туралы декларацияны ұсынуы тиіс, осыған байланысты «Сәтбаев жылумен және сумен жабдықтау кәсіпорны» ЖШС директоры Е.А. Тоқымбаевқа декларацияны тапсыру туралы ұсынымдар берілді.
Мемлекет басшысының 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 126-тармағын орындау шеңберінде квазимемлекеттік секторда сыбайлас жемқорлыққа тартылған адамдарға жұмыс істеуге өмір бойы тыйым салатын заңнамалық талаптың сақталуына талдау жүргізілді. «Сәтбаев жылумен және сумен жабдықтау кәсіпорны» ЖШС қызметкерлерін тексеру ҚР БП жанындағы ҚСЖ және ӘБ «Арнайы есепке алу» АЖ арқылы жүргізілді. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылыққа жол берген тұлғалар анықталған жоқ.
Жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдар, лауазымдық міндеттерді жүзеге асыратын лауазымды адамдар арасында мүдделер қақтығысы анықталған жоқ.
Жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдар, өздерінің жақын туыстары атқаратын лауазымдарға тікелей бағынысты лауазымдарды атқаратын лауазымды адамдар анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
2020 жылдың 12 айында СЖСҚК ЖШС-не 174 бірлік өтініш түсті, оның ішінде жеке тұлғалардан – 174 бірлік, заңды тұлғалардан – 0. 2021 жылғы 1 тоқсанда барлық өтініштер – 42 бірлікті құрады, оның ішінде жеке тұлғалар-42 бірлік. Келіп түскен барлық өтініштер Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 12 қаңтардағы «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі турал», 2000 жылғы 27 қарашадағы «Әкімшілік рәсімдер туралы» Заңдарымен реттелген жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қараудың жалпы тәртібіне сәйкес қаралады.
Өтініштерді есепке алу бойынша іс жүргізу қағаз жеткізгіште жүргізіледі және іс жүргізу жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес журналдарда тіркеледі. Ай сайын «СЖСҚК» ЖШС - не азаматтардың өтініштері бойынша есеп уәкілетті орган – «Сәтбаев қаласының ТКШ, ЖК және АЖ бөлімі» ММ арқылы ҚСжАЕКБ-не қағаз тасығышта ұсынылады.
Жоғарыда көрсетілген кезеңде қарау мерзімдері бойынша бұзушылықтар анықталған жоқ.
Тексеру барысында жоғарыда көрсетілген кезеңде өтініш берушілерге жауаптар 2007 жылғы қаңтардағы №221 «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы» ҚР Заңының 12-бабына сілтеме жасамай жіберілгені анықталды.
Сондай – ақ, есепті кезеңде заңды тұлғалардың шағымдары мен өтініштерін тіркеу журналында есепке алынбағаны анықталды, мұндай өтініштердің барлығы-6 бірлік және №1-ОЛ нысанды есепте көрсетілуге жатады. Мысалы, «Сат тазалық» ЖШС-нің 2020 жылғы 07 сәуірдегі жылу трассасын ретке келтіруге көмек көрсету мәселесі жөніндегі өтініші. Бұл өтініштер «Кіріс хат - хабарлар журналында» - мемлекеттік органдар арасындағы хат алмасу ретінде ескерілді. «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы» Заңның 7-бабы 1-тармағының талаптарын бұзу, өтініштер міндетті түрде қабылдануға, тіркелуге, есепке алынуға және қаралуға тиіс.
2020 жылдың 12 айы мен 2021 жылдың 1 тоқсанында СЖСҚК – да құжат айналымы 3182 бірлікті (кіріс хат – хабарлары-1267 бірлік, шығыс хат-хабарлары-1915 бірлік) құрады.
Есептік кезеңде бұйрықтар шығарылды:
- негізгі қызмет бойынша-185 бірлік;
- іссапар туралы-48 бірлік.
Ұсынылды:
-жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін есепке алу және №1-ОЛ нысанды есепті қалыптастыру тәртібін реттейтін қолданыстағы заңнама мен нормативтік құқықтық актілер талаптарының мүлтіксіз сақталуына бақылауды күшейту
- ҚР «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы» Заңын, ҚР Бас прокуратурасының 2015 жылғы 18 желтоқсандағы № 147 бұйрығын, азаматтар мен заңды тұлғалар өкілдерінің өтініштерін қарау жөніндегі жадынаманы басшылыққа алу;
- СЖСҚК ЖШС басшылығына 13 бабына сәйкес «Жеке тұлғаларды және заңды тұлғалардың өкілдерін жеке қабылдау» азаматтарды жеке қабылдау және есеп жүргізу.
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 7-бабына, ҚР «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңының 8, 10-баптарына сәйкес келтірсін;
1) кәсіпорын директорының бұйрықтарын мемлекеттік тілде шығару;
2) бұйрықтарды мемлекеттік тілде тіркеу журналдарын жүргізу.
4.Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын алдын алудағы шаралар
СЖСҚК ресми сайты екі тілде - мемлекеттік және орыс тілдерінде жұмыс істейді. «Кәсіпорын туралы», «Нормативтік құжаттама», «Қызметтер», «Жаңалықтар» және «байланыста» бөлімдері бар. Екі тілде «Жүгіртпе жол» ақпараттық жүйесі бар.
Басты беттегі соңғы жарияланым 2021 жылдың 24 ақпанында жарияланды.
«Нормативтік құжаттама» бөлімінде түпнұсқалылық қағидасы сақталмаған: сайттың орыс тіліндегі нұсқасында 2018-2020 жылдарға арналған «Тұтынушылар алдындағы есептер» ақпараты орнатылған, ал қазақ тіліндегі нұсқасында бұл ақпарат жоқ.
«Жаңалықтар» бөлімінде ақпарат жүйелі түрде жаңартылмайды. Қазақ тіліндегі соңғы жарияланым 13.04.2020 ж., орыс тілінде - 22.12.2020 ж.
«Контактілер» бөлімінде кәсіпорынның мекен-жайы көрсетілген, бірақ анықтама телефоны көрсетілмеген. Ал басты бетте барлық байланыстар орналастырылған.
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл» бөлімі жоқ.
СЖСҚК тарапынан мемлекеттік сатып алу туралы шарттық міндеттемелерді орындау кезінде шарттық міндеттемелердің жүйелі түрде бұзылуы орын алады. Шын мәнінде, адал кәсіпкерлер СЖСҚК лауазымды тұлғаларының өздерінің функционалдық міндеттерін сапасыз орындағаны және пайда табудың тиімсіз әдістері үшін қаржылық шығындарға ұшырайды. Бұл ретте адал жеткізушілерді өкілдік шығыстарды, сондай-ақ тапсырыс берушілердің ақша қаражатын уақтылы төлемегені үшін тұрақсыздық айыбы мен өсімпұлды өндіріп алу бойынша сот дауларына тартуға мәжбүр болады.
ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Қарағанды облысы бойынша департаментінің хатын қарау аясында Қарағанды облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотымен кәсіпкерлердің «Сәтбаев жылумен-сумен жабдықтау кәсіпорыны» ЖШС-ға талап арыздары бойынша қозғалған азаматтық істердің 2020-2021 жылдарға сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингі жүргізілді.
Мәселен, 2020-2021 жылдары Қарағанды облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотында азаматтық істер қаралып, сот актілері қабылданды:
берешек өндірілді;
өндірілді;
Нәтижесінде 2020-2021 жылдары, СЖСҚК шарттық міндеттемелерін уақтылы орындалмау нәтижесінде жалпы сомасы 14 145 121, 73 теңге тұрақсыздық айыбы, өсімпұл және өкілдік қызметтерге жұмсалған шығыстар сомасын өндіріп алу түрінде залал келді.
Осылайша, СЖСҚК келтірілген залалдар жауапты қызметкерлердің қызметтік міндеттерін тиісінше орындамауының және басшылық тарапынан тиісті бақылаудың және жұмысты ұйымдастырудың болмауының салдары болып табылады.
Сонымен қатар, осы сот шешімдерін талдау көрсеткендей, көп жағдайда СЖСҚК өкілі сотта талапкердің талаптарын мойындап, бітімгершілік келісімдер жасаған. Сайып келгенде, мемлекет мүдделерін нақты қорғау байқалмайды.
Бұл жағдайда кәсіпорынның ақшалай қаражатын тиімсіз пайдалануға және сот органдары арқылы тұрақсыздық айыбын не алдын ала көрсетілетін қызметтерге арналған шығыстарды өндіріп алу жолымен кәсіпорынның ақшалай қаражатын қасақана шығару үшін кредиторларға артықшылық беруге байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдері байқалуда.
Бұдан басқа, квазимемлекеттік сектор субъектісінің көрсетілген залалдары бойынша «Сәтбаев қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі» ММ уәкілетті органы тарапынан кінәлі адамдардан келтірілген залалдар сомасын кері қайтару тәртібімен өндіріп алу бойынша шаралар қабылданбаған, бұл да шешім қабылдау кезінде негізсіз артықшылық көрсету мүмкіндігімен байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелі болып табылады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде СЖСҚК қызметіндегі талдау нәтижелері бойынша,
ҚОРЫТЫНДЫЛАР:
1) кәсіпорын директорының бұйрықтарын мемлекеттік тілде шығару;
2) бұйрықтарды мемлекеттік тілде тіркеу журналдарын жүргізу;
__________________Нысанбаев А.С.
__________________Салихов Н.Р.
__________________Нурмаганбетова Б.
__________________Серикбаева Ж.С.
__________________Махамбетова Б.С.
__________________Жанпеисова Э.С.
__________________Жанкельдиева М.С.
__________________Қожахметов А.М.
__________________Мадиева М.С.
__________________Дастанов А.Б.