«Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы» КММ басшысы А.Сеитовтың 05.10.2026 жылғы № 311-НҚ бұйрығына сәйкес Солтүстік Қазақстан облысы бойынша кедейлік шегі 2026 жылдың 4 тоқсанында 49 566 теңге сомасында анықталды.
Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алудың негізгі критерийі - жан басына шаққандағы орташа табыс.
Жан басына шаққандағы орташа табыс – отбасының жиынтық табысының айына отбасының әрбір мүшесіне келетін үлесі. АӘК жан басына шаққандағы орташа табыс пен кедейлік шегінің айырмашылығы ретінде тағайындалады. Табысы асып кеткен жағдайда АӘК тағайындалмайды.
Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік саясат әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге, өмірлік қиын жағдайға тап болған азаматтарды қолдауға, отбасылардың әл-ауқатының деңгейін арттыруға және олардың мұқтаждық жағдайынан шығуы үшін жағдайлар жасауға бағытталған.
Қазіргі әлеуметтік саясаттың маңызды қағидаттарының бірі-мемлекеттік қолдау мен азаматтардың жеке жауапкершілігінің үйлесуі. Әлеуметтік көмек объективті қиындықтар туындаған кезде отбасына материалдық қолдау көрсетіп қана қоймай, оның экономикалық тәуелсіздігін қалпына келтіруге ықпал етуі керек.
Осыған байланысты әлеуметтік тәуелділіктің алдын алу ерекше маңызға ие — еңбекке қабілетті азаматтар ұзақ уақыт жұмыс істеу мүмкіндігі болған жағдайда, жұмысқа орналасу және отбасы табысын арттыру үшін қолда бар мүмкіндіктерді пайдаланбай, негізінен әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақыларды алуға бағдарланатын жағдай.
Сонымен қатар, әлеуметтік көмек алудың өзі әлеуметтік тәуелділіктің белгісі емес екенін атап өткен жөн. Оған заңды құқығы бар азаматтарға, оның ішінде табысы төмен отбасыларға, өмірлік қиын жағдайға тап болған адамдарға, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес халықтың басқа да санаттарына мемлекеттік қолдау көрсетіледі.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 14-тармақшасына сәйкес жұмыс беруші қызметкерді ол еңбек (қызметтік) міндеттерін атқарған кезде жазатайым оқиғалардан сақтандыруға, сондай-ақ еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен қызметкерді еңбек (қызметтік) міндеттерін атқарған кезде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шартын жасасу туралы мәліметтерді еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органға жіберуге міндетті.
Міндетті сақтандырудың мақсаты сақтандыру төлемдерін жүзеге асыру арқылы өмірі мен денсаулығына зиян келтірілген қызметкерлердің мүліктік мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету болып табылады.
Өндірістік жарақат алу проблемасы кез-келген меншік нысандары мен көлемдегі кәсіпорындар үшін өзекті.
Еңбек заңнамасына сәйкес әрбір жұмыс беруші өз қызметкерлерін өндірістегі жазатайым оқиғалардан сақтандыруға міндетті.
ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 230 - бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының міндетті сақтандыру туралы заңнамалық актісіне сәйкес міндетті сақтандыру шартын жасасуға міндетті тұлғаның міндетті сақтандыру шартын жасаспауы айыппұл салуға әкеп соғады:
жеке тұлғаларға 10 АЕК (43 250 теңге) мөлшерінде,
лауазымды адамдарға, жеке нотариустарға, жеке сот орындаушыларына, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - 160 АЕК (692 000 теңге) мөлшерінде,
орта кәсіпкерлік субъектілеріне – 400 АЕК (1 730 000 теңге) мөлшерінде,
ірі кәсіпкерлік субъектілеріне – 1000 АЕК (4 325 000 теңге) мөлшерінде.
Барлық жұмыс берушілерге вахта әдісімен еңбек қызметін жүзеге асыратын қызметкерлер туралы мәліметтерді «Еңбек келісімшарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесі» (HR Enbek) ақпараттық жүйесінің «Жұмыс формасы» қойындысына енгізу қажет.
Қосымша ақпарат пен түсіндірулер алу, сондай-ақ «Еңбек келісімшарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесі» (HR Enbek) ақпараттық жүйесіне мәліметтерді толтыру мәселелері бойынша материалдармен танысу үшін, қажет болған жағдайда, «Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті» РММ мына сілтеме бойынша ресми сайтына өтуге болады: https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-enbek?lang=ru, немесе 1414 байланыс нөміріне («Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» АҚ) хабарласуға болады.
Тұрғын үй көмегі – аз қамтылған отбасыларға коммуналдық қызметтерді және кондоминиумды күтіп-ұстау ақысын төлеуге жергілікті бюджеттен берілетін өтемақы. Ол отбасының коммуналдық шығындары мен кірістерінің шекті рұқсат етілген пайызы (аймаққа байланысты 5-10%) арасындағы айырма ретінде есептеледі.
Тұрғын үй көмегі кімдерге беріледі?
Төлемді келесі санаттағы азаматтар ала алады:
Қандай шығындарға тағайындалады?
Көмек мына қызметтердің ақысын төлеуге бөлінеді:
Қажетті құжаттар
Көмекті алу үшін сізге мына құжаттар қажет:
Көмек бір тоқсанға (3 айға) тағайындалады. Мерзім аяқталған соң табысыңыз бен шығыныңызды қайта растап, өтінішті жаңартып отыруыңыз қажет. Egov.kz порталы арқылы онлайн түрде де рәсімдеуге болады.
Қолдау шарттары мен шаралары
АӘК — тің басты мақсаты-Ақшалай төлемдер және еңбекке қабілетті мүшелерді жұмыспен қамту бағдарламаларына тарту арқылы отбасыларды өмірлік қиын жағдайдан шығару.
АӘК мыналарды қамтиды:
* табысы кедейлік шегінен төмен азаматтарға тоқсан сайынғы көмек тағайындау;
* 1 жастан 6 жасқа дейінгі аз қамтылған отбасылардан шыққан балаларға ай сайынғы қосымша ақы — әр балаға 1,5 АЕК.
* жұмыспен қамтуға жәрдемдесу: жұмысқа орналастыру, өз ісін ашуға арналған гранттар, біліктілікті арттыруға жолдама және өзге де шаралар.
Қалай өтініш беруге болады
АӘК-ке өтінішті Карьер орталықтарында, тұрғылықты жері бойынша ауылдық округ әкімдерінде немесе электрондық үкімет порталы арқылы беруге болады egov.kz.
«Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы» КММ басшысы Р.Ельжасовтың 07.07.2026 жылғы № 230-НҚ бұйрығына сәйкес Солтүстік Қазақстан облысы бойынша кедейлік шегі 2026 жылдың 3 тоқсанында 45 880 теңге сомасында анықталды.
Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алудың негізгі критерийі - жан басына шаққандағы орташа табыс.
Жан басына шаққандағы орташа табыс – отбасының жиынтық табысының айына отбасының әрбір мүшесіне келетін үлесі. АӘК жан басына шаққандағы орташа табыс пен кедейлік шегінің айырмашылығы ретінде тағайындалады. Табысы асып кеткен жағдайда АӘК тағайындалмайды.
Тұрғын үй көмегі шығындар сметасына сәйкес кондоминиум объектісін басқару және кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстау үшін, оның ішінде кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстауға арналған ай сайынғы төлемдер үшін жеткізушілер ұсынған шот-фактуралар негізінде көрсетіледі және бюджеттік қаражат есебінен аз қамтылған отбасыларға (азаматтарға) коммуналдық қызметтерді төлеуге арналған шоттар.
Мысалы, тұрғын үй көмегінің жеңілдетілген есебі.
-кондоминиум объектісін басқару және кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстауға, оның ішінде кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күрделі жөндеуге арналған шығыстар;
-телекоммуникация желісіне қосылған телефон үшін абоненттік төлемді арттыру тұрғысынан коммуналдық және байланыс қызметтерін тұтыну;
-мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді және жеке тұрғын үй қорында жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйді пайдалануға арналған шығыстар.
Дәл осы соманы отбасы өтемақы ретінде алады.
Шын мәнінде, біздің елде заңнамалық деңгейде тәуелділік ұғымы жоқ, бірақ бұл мемлекеттік көмекке тәуелділікті білдіреді, бұл «жәрдемақыға өмір сүру» моделін ұрпақтарға беру болды, адамдар әлеуметтік норма ретінде жұмыстан бас тартады және көмекке, өмір сүру тәсілі ретінде сенеді. Әлеуметтік зерттеулер АӘК алушылардың шамамен 10-15% - ы көмек жүйесінен шығуға ұмтылмайтынын көрсетеді, әсіресе жұмыспен қамту шектеулі ауылдық жерлерде.
2021 жылдан 2025 жылға дейін Қазақстандағы атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) жүйесі бірқатар реформалар мен цифрлық трансформация кезеңдерінен өтті. Осы уақыт ішінде бюджеттік қаржыландыру көлемі едәуір ұлғайды және алушылар ауқымы кеңейді. 2025 жыл кедейлік шегін анықтаудың жаңа тәсілдерін енгізу және еңбек белсенділігіне баса назар аударудың арқасында маңызды жыл болды.
Төрт жыл ішінде АӘК-ке маңызды өзгерістер енгізілді: қамту кеңейтілді, мұқтаждық критерийлері нақтыланды, цифрландыру күшейтілді, балаларға қолдау көрсету шаралары қосылды және «кері байланыс» қағидаты енгізілді - егер адам жұмысқа орналасудан бас тартса, ол көмек алу құқығынан айырылады. Бұл шаралар жүйені әділ және мақсатты етуге арналған.
Реформаларға қарамастан, қоғамдық дискурста тәуелділік тақырыбы жалғасуда. Алайда, сарапшылар атап өткендей және деректерді растайтын болсақ, көп жағдайда бұл асыра сілтеу туралы. Тәуелділік мәселесі нақты жағдайды көрсетуден гөрі идеологиялық сипатта болады.
Сонымен қатар, бірқатар өңірлерде, әсіресе аграрлық өңірлерде мемлекеттік қолдауға тәуелділікке тұрақты әлеуметтік көзқарас сақталуда. Бұл тек техникалық ғана емес, сонымен қатар психикалық өзгерістердің қажеттілігін көрсетеді: әлеуметтік көзқарастарды қайта қараудан бастап, жұмыспен қамтуды ынталандырудың икемді тетіктерін және алушылардың жауапкершілігін енгізуге дейін.
Саясаттанушының пікірінше, атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) - Қазақстандағы кедейлікпен күрестің негізгі құралдарының бірі. Алайда, жүйелі көзқарас пен жұмысқа баса назар аудармай, ол тәуелділікті қолдау механизміне айналуы мүмкін. Сарапшы «ақылды және икемді» модельді енгізу қажеттілігін атап көрсетеді. Сингапур мен Эстонияның практиктері атаулы қолдауды еңбекке ынталандырумен, цифрлық бақылаумен және жеке даму бағдарламаларымен - Қазақстан АӘК-ні одан әрі реформалау кезінде ескеруі мүмкін тәсілдермен қалай тиімді ұштастыруға болатынын көрсетеді.
Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы әкімдігінің жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдармалар бөлімі» КММ жұмыспен қамту секторының жұмыссыз азаматтармен жұмыс істеу, атаулы әлеуметтік көмекті тағайындау және төлеу жөніндегі бас маманы Б. Жунусова.