ОСК ЖАНЫНДАҒЫ САРАПТАМАЛЫҚ КЕҢЕС ОТЫРЫСЫНДА
САЙЛАУ ЗАҢНАМАСЫНДАҒЫ ЖАҢАШЫЛДЫҚТАР
ТАЛҚЫЛАНДЫ
БүгінҚазақстанРеспубликасыОрталықсайлаукомиссиясында ОСК жанындағыСараптамалықкеңестің VI отырысыөтіп, ондаҚазақстанРеспубликасыныңҚұрылтайыдепутаттарыныңалғашқысайлауындайындаужәнеөткізубарысындасайлаузаңнамасындағыжаңанормалардықолданумәселелеріталқыланды.
ОтырысқақатысушыларЖаңа Конституция аясындасайлауқұқығындамыту, Құрылтайдепутаттарынсайлаудыөткізудіңерекшеліктері, сайлауалдындағыүгіттіқұқықтықреттеу, азаматтардыңсайлауқұқықтарыніскеасырукепілдіктерінкеңейтужәнесайлаудықаржыландырутетіктерінжетілдірумәселелерінқарастырды.
ОрталықсайлаукомиссиясыныңТөрағасыөзініңкіріспесөзіндежаңартылған «ҚазақстанРеспубликасындағысайлаутуралы» ҚазақстанРеспубликасыныңКонституциялықзаңыныңережелерініскеасыружәнеқазіргісайлаунауқанындаалғашретқолданылыпотырғанжаңазаңнамалықтетіктердіенгізумәселелерібастыназардаекендігінетоқталды.
«Конституциялық реформа аясында 1 шілдеде Президент Қасым-ЖомартТоқаевтыңЖарлығыментағайындалғанҚұрылтайдепутаттарынсайлаунауқаныбастауалды. СолкүнібізОрталықсайлаукомиссиясыныңалғашқыотырысынөткізіп, негізгіэлекторалдықіс-шаралардыңКүнтізбелікжоспарынбекіттік. Орталықсайлаукомиссиясыүшінбастыміндет - ұйымдастырушылықіс-шаралардыңауқымдыкешенінтиімдіәріуақытылыіскеасыру, өйткеніолардыңорындалуыжалпысайлауүдерісініңсапасынатікелейәсеретеді, - депатапөттіНұрланӘбдіров.
Сондай-ақ, ОСК ТөрағасыСараптамалықкеңестіңжаңартылғанқұрамынтаныстырып, Кеңесмүшелері 2022 жылықұрылғанкезденбастапнегізгіқұжаттардыәзірлеугежәнеконституциялықәрісайлаузаңнамасындамытумәселелерінғылыми-сараптамалықтұрғыдансүйемелдеугебелсендіқатысыпкележатқанынатапөтті. ОлКеңесмүшелерініңжаңа Конституция жобасынәзірлеужөніндегіКонституциялықкомиссияныңжұмысына, жаңаКонституцияғаарналғанғылымитүсіндірменіәзірлеуге, сондай-ақ «ҚазақстанРеспубликасындағысайлаутуралы» ҚазақстанРеспубликасыКонституциялықзаңыныңтүсіндірмесініңжаңабасылымындайындауғақатысқанынатапөтті.
Жаңа Конституция аясындасайлауқұқығындамытумәселесінеқатыстыөзпікірінКеңесмүшесі, заңғылымдарыныңдокторы, ЗаңғылымдарыакадемиясыныңакадемигіЕрмекӘбдірасуловбілдірді. Олконституциялықреформаныңсайлауқұқығындамытудыңжаңабағытынайқындағанын, ал жаңаКонституцияныңережелеріжаңартылғансайлаузаңнамасындажәнеолардыіскеасырудықамтамасызететінөзге де заңнамалықактілердедәйектітүрдекөріністапқанынатапөтті.«Жаһандықжаңғырудыңнегізінде «ЗаңжәнеТәртіп» қағидатынанегізделгенӘділеттіҚазақстанфилософиясыжатыр. Осы парадигмадасайлаужүйесібиліктіқалыптастырудыңжайғанатехникалыққұралыемес, мемлекеттіңлегитимділігінқамтамасызететіннегізгіөзекретіндекөрінеді. Конституциялық реформа жариябиліктіңүшнегізгідеңгейін - Президенттікинститутты, жоғарызаңшығарушыорганды, сондай-ақжергіліктімемлекеттікбасқаружәнеөзін-өзібасқаружүйесінқамтыды. Бұлүлгідесайлаужүйесіжариябиліктіңзаңдылығынқамтамасызететін институт ретіндеерекшемаңызғаиеболады. Жүргізілген реформа мемлекеттіңэлекторалдықегемендігінқорғайдыжәнееңбастысы - ӘділеттіҚазақстандаәрбірәлеуметтіктоптыңдауысыескеріліпқанақоймай, жоғарымемлекеттікдеңгейдеинституционалдықтұрғыданестілуінекепілдікбереді», - депатапөттіЕрмекӘбдірасулов.
Кеңесмүшесі, заңғылымдарыныңдокторы, профессор Исидор Борчашвили де жаңа Конституция аясындағысайлаужүйесініңэволюциясытуралыөзпікірінбілдірді. Олеліміздежүргізіліпжатқанконституциялықреформаныңмаңыздылығынатоқталып, оныңелдіңоданәрідамуынаелеулісерпінбергенінатапөтті.
Ал Кеңесмүшесі, заңғылымдарыныңдокторы, профессор Индира Әубәкіроваөзсөзіндеазаматтардыңсайлаужүйесінедегенсеніміноданәрінығайтудыңмаңыздылығынаерекшеназараударды.
«Меніңойымша, бізөкілдідемократияныңжаңамоделініңқалыптасуынакуәболыпотырмыз. Парламенттіңқұрылымығанаемес, оныңшынмәніндеықпалдыболуынқамтамасызететінтүсініктіңөзіөзгерді. Конституционализм тарихыПарламенттіңшынайыықпалыКонституциялықнегіздерменқатар, қоғамныңоғандегенсеніміне де тікелейбайланыстыекеніндәлелдейді. Сайлаудыңбастынәтижесі - қоғамныңсенімі. Өйткеніеңкемелзаңныңөзі, егерқоғампарламенттіқалыптастырурәсімінесенбесе, оныңлегитимділігінқамтамасызетеалмайды. Осы тұрғыдаОрталықсайлаукомиссиясысайлаудыұйымдастырушы орган ғанаемес, сайлауғадегенқоғамдықсенімніңконституциялықкепілінеайналады», - депатапөтті Индира Әубәкірова.
Заңғылымдарыныңдокторы, профессор Марат Қоғамовөзсөзіндесайлауалдындағыүгіттіқұқықтықреттеугеқатыстызаңнамадағыжаңашылдықтарғатоқталды. Оленгізілгенөзгерістердің, соныменқатарбарлықсайлаушыларды осы жаңанормалартуралыкеңіненақпараттандыружұмыстарыныңмаңыздылығынатоқталды.
Сараптамалықкеңесмүшелеріазаматтардыңсайлауқұқықтарыніскеасырукепілдіктерінкеңейтумәселелерін де талқылады. ОрталықсайлаукомиссиясыныңмүшесіӘселЖанәбіловадауыс беру орындарынайқындаудыңжаңатәсілдері мен азаматтардысайлаушылартізіміментаныстырутәртібінжетілдіругеқатыстызаңнамадағыжаңанормалардытаныстырды.
«Заңнамадағыеңмаңыздыжаңашылдықтардыңбірі - вахталықәдіспенжұмысістейтінқызметкерлерге, сондай-ақүздіксізжұмысістейтінөндірістері бар ұйымдардыңжұмыскерлерінеарналғансайлауучаскелерінқұрумүмкіндігініңенгізілуі. Бұлтүзетудіңпрактикалықмаңызызор. Бүгіндедауыс беру күнімыңдағаназаматкенорындарында, өндірістіккәсіпорындардажәнебасқа да шалғайорналасқаннысандардаеңбекетеді. Мұндайжағдайлардаөндірістікпроцескезиянкелтірмейжұмысорнынтастап кету мүмкінемес. Соныңсалдарынанолардыңсайлауғақатысуғақатыстыконституциялыққұқығыніскеасыруобъективтітүрдеқиынғасоғатын. Заңныңжаңаережелеріосындайазаматтардыңжұмысорындарындатікелейсайлауучаскелерінқұруғамүмкіндікбереді. Осылайша, сайлауғақатысудағыұйымдастырушылықкедергілердіжойылып, еңбекжағдайынақарамастанәрбіразаматтыңсайлауқұқықтарынтеңдәрежедежүзегеасыруынажағдайжасалады», – дептүсіндірдіӘселЖанабилова.
КеңесмүшесіСнежаннаИмашевакездесугеқатысушыларменмемлекеттікемескөздерденсайлаудықаржыландыруғақатыстысайлаузаңнамасындағыжаңашылдықтаржөніндегіпікіріменбөлісті. Олсайлаунауқандарынжасырынқаржыландырудыңалдыналуға, сайлауқорларықаражатыныңқалыптастырылуы мен жұмсалуыныңашықтығынқамтамасызетуге, сондай-ақұлттықзаңнаманыхалықаралықстандарттарғасәйкестендіругебағытталғанжаңатетіктергежан-жақтытоқталды.
Отырыстықорытындылайкеле, қатысушыларсайлаузаңнамасынжаңғыртуғылымитұрғыданүздіксіззерделеудіжәнеқұқыққолданупрактикасынтұрақтыталдаудықажетететінінатапөтті. ОсығанбайланыстығылымижәнесарапшылыққауымдастықтыңжетекшіөкілдерінбіріктіретінОрталықсайлаукомиссиясыжанындағыСараптамалықкеңессайлаузаңнамасыноданәріжетілдіружәнеҚазақстанРеспубликасыныңсайлаужүйесіндамытужөніндегіұсыныстардыәзірлеугеарналғанмаңыздыалаңболыпқалаберетініерекшеатапөтілді.