Келес ауданының елді мекендерінің даму, құрылыс салу (оңайтылған) схемасы және бас жоспарлары

«Сарыағаш ауданының Сәулет және қала құрылысы

басқармасы» ММ

«Қолдау» ЖШС

 

 

 

 

ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБА

Түркістан облысы Келес ауданы Абай ауылының

ЕТЖ-мен бірлескен бас жоспарын әзірлеу

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Директор:                                                                   А.Ч. Сапиева

 

 

 

Астана 2018

 

Жобалық құжаттаманы әзірлеген:

 

«Қолдау» ЖШС жобалық ұйымы (Астана қаласы Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау департаментімен 2005 жылғы 24 ақпанда берілген №0000009 МҚЛ).

 

Авторлық ұжым:

 

Сәулет және қала құрылысы

жөніндегі директордың орынбасары,

ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі,

ҚР Қалалық құрылысшылар одағының мүшесі

ҚР құрметті сәулетшісі                                                            В.Н.Бондаренко

 

Жобаның бас сәулетшісі,                                                                  Н.Ж.Мусаев

 

Жетекші сәулетші,

ҚР Қалалық құрылысшылар одағының мүшесі                          С.Б.Абдилдин

 

Жобаның бас экономисті                                                          А.М.Бимолданов

Экология саласындағы бас маман                                                   Ж.К.Бисенов                     

Электрмен жабдықтау және телефондандыру

бойынша бас маман                                                                        А.А.Бесарабов

Сумен жабдықтау, су тарту, жылумен жабдықтау және газбен қамтамасыз ету бөлімдерін дамыту                                          жобалық топ

Жобаның құрылымы

 

 

 

Атауы

Масштаб

Үлгі саны

 

А. Графикалық материалдар:

 

 

БЖ-1

Орналастыру жүйесіндегі елді мекеннің орналасу сызбасы

М 1: 100 000

3

БЖ-2

Тірек жоспар

М 1: 5 000

3

БЖ-3

Аймақтың қала құрылысын кешенді бағалау

М 1: 5 000

3

БЖ-4

Бас жоспар (негізгі сызба)

М 1: 2 000

3

БЖ-5

Қала құрылысын аймақтандырудың сызбасы 

М 1: 5 000

3

БЖ-6

Көше-жол желісі мен көлікті ұйымдастыру сызбасы  

М 1: 5 000

3

БЖ-6

Көше мен жолдардың көлденең қимасы

М 1: 200

3

БЖ-7

Тік жоспарлау және аумақты инженерлік дайындау сызбасы

М 1: 5 000

3

БЖ-8

Сумен жабдықтау және кәріз сызбасы

М 1: 5 000

3

БЖ-9

Газдандыру және жылумен қамтамасыз ету сызбасы

М 1: 5 000

3

БЖ-10

Электрмен жабдықтау және телефондандыру сызбасы

М 1: 5 000

3

БЖ-11

Қоршаған ортаны қорғау сызбасы

М 1: 5 000

3

БЖ-12

Қызыл сызықтардың бөлшектенген жоспары

М 1: 5 000

3

 

Б. Мәтіндік материалдар:

 

 

ТЖ

Түсіндірме жазба

Книга 1

3

ТЖ

ҚОӘБ

Книга 2

1

 

В. Графикалық материалдардың альбомы:

 

 

ГМА

Графикалық материалдардың альбомы

б/м

3

 

Бас жоспардың оптикалық тасығыштағы электрондық нұсқасы

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

Мазмұны

 

   

КІРІСПЕ

7

1

  

АУЫЛ ЖАЙЛЫ ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ

9

2

  

ТАБИҒИ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЫ

11
 

2.1

Жер бедері

11
 

2.2

Геологиялық құрылымы

11
 

2.3

Гидрогеологиялық жағдайы

12
 

2.4

Инженерлік-геологиялық жағдайы

13
 

2.5

Инженерлік-геологиялық аймақтандыру

16
 

2.6

Пайдалы қазбалар

17
 

2.7

Климаты

20
 

2.8

Гидрография

29
 

2.9

Топырағы

30
 

2.10

Өсімдік және жануар әлемі

31

3

  

АЛДЫҢҒЫ БАС ЖОСПАРДЫ ІСКЕ АСЫРУДЫ  ТАЛДАУ

32

4

  

АЙМАҚТЫ КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ

36
 

4.1

Ауылдың ағымдағы жай-күйі

38
 

4.2

Жоспарланған шектеулер

40

5

  

АУЫЛДЫҢ ДАМУЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ

42
 

5.1

Ауыл шаруашылығы

42
 

5.2

Өңдеу өнеркәсібі

42
 

5.3

Құрылыс

43
 

5.4

Көтерме және бөлшек сауда

44
 

5.5

Көлік және қаттау

44
 

5.6

Білім беру

44
 

5.7

Денсаулық сақтау

45
 

5.8

Экономикалық қызмет түрлері бойынша жұмыспен қамтылған халықтың құрылымы

45

6

  

ХАЛЫҚ ЖӘНЕ ЖҰМЫС КҮШІ

47
 

6.1

Халық

47
 

6.2

Жұмыс күші

50

7

  

ӘЛЕУМЕТТІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМ

52
 

7.1

Тұрғын үй қоры

52
 

7.2

Халыққа мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетуді ұйымдастыру

55

8

  

АУМАҚТЫ КЕҢІСТІКТІК ҰЙЫМДАСТЫРУ. СӘУЛЕТ ЖӘНЕ ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ШЕШІМІ

62
 

8.1

Аймақтарды заманауи және жобалық пайдалану

62
 

8.2

Қоғамдық орталық жүйесін ұйымдастыру

65

9

  

АБАЙ АУЫЛЫНЫҢ ӨРТ ҚАУІПСІЗДІГІ

66

10

  

ЖАС КӨШЕТТЕР ЖҮЙЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ

69

11

  

КӨЛІК ЖӘНЕ КӨШЕ-ЖОЛ ЖЕЛІСІ

76
 

11.1

Сыртқы көлік

76
 

11.2

Авто көлік

78
 

11.3

Көше-жол желісі

79

12

  

АЙМАҚТЫ ТІГІНЕН ЖОСПАРЛАУ

81
 

12.1

Аймақты тігінен жоспарлау

81
 

12.2

Беттік ағымдарды ұйымдастыру

82
 

12.3

Аймақты су басудан қорғау

83
 

12.4

Жас көшеттерді суаруды ұйымдастыру

84

13

  

ИНЖЕНЕРЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМ

86
 

13.1

Сумен жабдықтау

86

 

13.2

Су бұру

92
 

13.3

Аймақты санитарлық тазарту

96
 

13.4

Газбен жабдықтау

101
 

13.5

Жылумен жабдықтау

105
 

13.6

Электрмен жабдықтау және телефондандыру желілері

107

14

  

ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАР КЕЗІНДЕ АУЫЛ АЙМАҒЫН ЖӘНЕ ТҰРҒЫНДАРДЫ ҚОРҒАУ ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ

118
 

14.1

Техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар және олардың зардаптарын азайтту бойынша инженерлік-техникалық іс-шаралар

121
 

14.2

Тұрғындарды көшіру

124
 

14.3

Төтенше жағдайлар кезіндегі кері ықпал

125
 

14.4

Ауыл тіршілігі  қауіпсіздігін қаматамасыз ету жөніндегі іс-шаралар

128

15

  

НЕГІЗГІ ТЕХНИКАЛЫҚ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР

131

16

  

НОРМАТИВТІК-ТЕХНИКАЛЫҚ ҚҰЖАТТАМАЛАР МЕН ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ

137

 

 

КІРІСПЕ

 

«Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданы Абай елді мекенінің бас жоспарын әзірлеу» жоспары, қазіргі Түркістан облысының Келес ауданы, Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы 5 маусымдағы № 698 және 2018 жылғы 19 маусымдағы № 702 Жарлығына сәйкес 2017 жылғы 27 желтоқсандағы № 69 шартқа сәйкес «Қолдау» ЖШС-мен «Сарыағаш ауданының сәулет және қала құрылысы басқармасы» ММ-мен бірге орындалған.

Түркістан облысы Келес ауданы Абай ауылының бас жоспарын әзірлеу үшін топографиялық негіз - «Қолдау» ЖШС-мен  орындалған Келес ауданы Абай ауылы аумағында бедер қимасы 0,5 м биіктіктен түсірілген 1:2000 масштабтағы топографиялық суретке түсіру болып табылады. Координата жүйесі  - шартты, биіктік жүйесі – Балтық. 2017 жылдағы жағдайы бойынша мәліметтер бастапқы деректерді жинау және ауылдың аумағын нақты тексеру арқылы нақтыланған. 

Бұдан басқа ауылдың бас жобасын әзірлеу кезінде елді мекеннің қала құрылысы жүйесінің қазіргі жай-күйі, аумақты жобалауды ұйымдастыру, әлеуметтік-экономикалық кешендер, демографиялық және тұрғын үй саясаты, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету, инженерлік-техникалық инфрақұрылымдар мен қалыптасқан экологиялық жағдайлар бойынша талдаулар жасалған.

Абай ауылының бас жоспарын әзірлеу барысында «Сарыағаш ауданының Сәулет және қала құрылысы басқармасы» ММ, Сарыағаш ауданының мүдделі қызметтері, бөлімдері мен бөлімшелері ұсынған бастапқы деректер пайдаланылды.

Бас жоспарды негіздеуде елді-мекенде қала құрылысын дамытудың аумақтық және әлеуметтік-экономикалық алғышарттарын сипаттайтын талдау және болжау материалдары аса маңызға ие. Онда аудан орталығын дамытудың өзара байланысы, экономикадағы құрылымдық өзгерістер үрдісі мен халықтың жұмыспен қамтылуы жөніндегі сұрақтар қарастырылған, қала құрылысын дамыту, аумақты функционалды аумақтандыру, көлік және инженерлік инфрақұрылым бағыттары ашылған.

Заңнамалық негізде бас жоспарды әзірлеу «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» 2001 ж. 16 шілдедегі № 242-II ҚР Заңына, Астана, Ақорда «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2015 ж. 28 қазандағы № 366-V ҚР Заңына (бұдан әрі – Заң) (Заңның 61-бабы қала аймақтарының жекелеген учаскелерінің қала құрылысын игеру жобалары (егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары, өнеркәсіпті аймақтарды жоспарлау және құрылыс салу жобалары ағымдағы бас жоспардан алынған) 7-бабының 5)-тармағына сәйкес, 3, 4, 5, 6 және 7-тармақтарымен толықтырылған), ҚР ҚН 3.01-00-2011 «Қазақстан Республикасында қала құрылысы жобаларын әзірлеу, келісу және бекіту тәртібі туралы нұсқаулығына», ҚР ЕЖ 1.02-110-2013 «Жобалаудың ұзақтығы» (1.3-тармақша, 1-тармақ және 38-кесте - ТЖЖ кезеңінде қала құрылысы жобасын әзірлеу ұзақтығы),  ҚР ҚНжЕ 3.01-01-2008 «Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу», ҚР ЕЖ 1.02-101-2014  «Құрылысқа арналған инженерлік-геодезиялық іздестіру» сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық құжаттамаларына сәйкес әзірленген тиісті нормативтік-техникалық құжаттарға сәйкес жүзеге асырылды.

Атырау облысы Мақат ауданы Доссор кентінің бас жоспарын әзірлеу есептік мерзімде жетілдіріледі. Елді-мекеннің бас жоспары жобасында төмендегідей жобалау мерзімдері қабылданған:

- бастапқы жыл – 01.01.2018 ж.;

- бірінші кезек – 2025 ж.;

- есептік кезең – 2037 ж.

 

 

 

  1. АУЫЛ ЖАЙЛЫ ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ

Қысқаша тарихи анықтама

 

Келес ауданының орталығы болып табылатын Абай ауылы Түркістан (Оңтүстік Қазақстан) облысы Сарыағаш ауданы Сарыағаш қаласының оңтүстік-батысында орналасқан. Құрамына тек Абай ауылы кіретін Абай ауылдық округі Біртілек ауылдық округінің аумағында орналасқан және оңтүстігінде Қошкарата ауылдық округімен шектеседі. Ауылдың оңтүстігі мен оңтүстік-батысында Келес өзені ағады.

Ауыл «Сарыағаш» курортының жанында орналасқан. Ауыл республикалық маңызы бар Шымкент-Шардар автожол арқылы Сарыағаш ауданының орталығымен, сондай-ақ республикалық маңызы бар қала - Шымкентпен ыңғайлы байланысы бар. Бұдан басқа, ауыл республикалық магистральмен Ташкент қаласымен байланысқан.

Облыс орталығы Түркістан қаласына дейінгі арақашықтық - 300 км, республикалық маңызы бар Шымкент қаласына дейін -150 км. 01.01.2018 ж. деректері бойынша ауыл халқының саны 19920 адам.

Экономиканың негізгі бағыты - ауыл шаруашылығы.

Ауылдың солтүстік жағынан «Бұхар газ тасымалдау ауданы - Ташкент - Бішкек - Алматы» (МГ БГТА - ТБА) магистральдық газ құбырының екі тармағы өтеді.

1981 жылы Абай ауылы Келес ауданының әкімшілік орталығы болды. Жақын маңда ауылмен айтарлықтай тұтасып, Абай ауылы орналасқан жерде Чапаев үй-жайы орналасқан.

Көршілес аумақтарды ұйымдастыру БЖ-1 «Орналастыру жүйесіндегі елді мекеннің орналасу сызбасы» көрсетілген.

1.1-сурет. «Орналастыру жүйесіндегі елді мекеннің орналасу сызбасы» 2. ТАБИҒИ-КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЫ

 

2.1. Жер бедері

Абай ауылы Түркістан облысының Келес ауданында, Шымкент қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 150 км жерде орналасқан. Ауыл екі өзеннің ортасында орналасқан - Келес және Құдық-Келес. Құдық-Келес өзені ауылдың солтүстігінен өтеді, таяз, ал жазда тіпті құрғап қалады. Келес өзені ауылдың оңтүстік-шығыс бөлігінде ағады, Қаржантау жотасының батыс беткейінде және Қазығұрт тауларының оңтүстік беткейінен бастау алады. Ауыл аллювиальды-пролювиальды жазықтықтағы тау бөктерінде орналасқан. Қарастырылып жатқан ауданда, жер бедерінің бір түрі анықталған: аллювиальдық, Келес өзенінің бірінші жайылма үсті террасасымен ұсынылған. Аллювиальды жер бедері - көптеген барналармен аздап бөлшектелген кең жайпақ жазықтық. Жер бедерінің бұл түрі қарастырылып отырған аймақтың оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерінде кеңінен таралған және Келес өзенінің жайылмалық және бірінші жайылма үсті террасасымен ұсынылған. Өзен алқабының ені 30-200 м шегінде өзгереді. Алқаптың беті біркелкі емес, ескі арналар мен шұқырлармен күрделіленген. Алқап бойында ені 50 м-ден 1,0 км-ге дейін жететін бірінші жайылма үсті террассасы орналасқан. Террассаның беті тегіс, оның тар бөлігінде ескі аралдардың шағын жоғарыланған жерлері мен ескі арналар бар. Терасса Келес өзеніне қарай еңіс, биіктігі 342,72-364,77 м. Ауылдың жер бедері негізінен тегіс, оңтүстікке және өзенге қарай жалпы еңісімен.

2.2. Геологиялық құрылымы

Қарастырылған аумақтың геологиялық құрылымында 6,0 м тереңдікке дейін төрттік кезеңдегі шөгінділер бар.

Жер бетінен - қазіргі заманғы аллювиалды шөгінділер: 0,3 м қалыңдығы бар топырақ-өсімдік қабаты. Төменде саздықтармен ұсынылған аллювиальді-пролювиальдық орта-жоғарғы төрттік сазды шөгінділер. Саздықтардың ашылған қалыңдығы 3,8-5,1 м.

Саздық палеоген-неогендік балшықпен жайылған. Саздың қалыңдығы 0,9-2,2 м.

Олар құмайт-сазды топырақтармен, үгінді-малтатастар мен малтастармен, негізінен құмды толтырғыштармен жайылған.

Қазіргі заманғы шөгінділер өзеннің алқаптарын және уақытша ағын суларын құрайды.

Аллювиалды шөгінділер үгінді-малтатастар, құмдар, құмайттармен ұсынылған, олардың қалыңдығы 1-ден 6 м-ге дейін.

 

2.3. Гидрогеологиялық жағдайы

 

Ауыл аумағы гидрогеологиялы тұрғыдан Ташкентмаңы артезиан бассейнінің құрамына кіреді. Қарастырылып отырған аумақтың гидрогеологиялық ерекшеліктері табиғат факторларының жиынтығымен анықталады: геологиялық құрылым, литологиялық құрамы, жер бедерінің сипаты және т.б. Мұнда табиғи жағдайларға байланысты үш гидрогеологиялық аймақ бөлінеді: жоғары таулар, адырлы тау бөктерлері және Келес өзенінің алқабы.

Көбінесе қарастырылып жатқан аймақты құрайтын шөгінділер су тұтқыш болып табылады. Ауылдың аумағында заманауи, жоғарғы және орта төрттік шөгінділер мен техногенді су тұтқыш деңгейжиектер таралған.

Жоғары таулы аймақ палеозойдың эффузивті-шөгінді, метаморфты жарылған жыныстардан тұрады. Терең алқаптармен қатты бөлінген биік таулы жер бедері жер асты суларының едәуір тереңдіке құрғатуға мүмкіндік береді. Жер асты сулары 50-60 м тереңдікте жатыр және ашық сыну аймағының қалыңдығына байланысты.

Судың химиялық құрамы бойынша гидрокарбонатты кальцийлі, әдетте тұщы. Максималды шығыны (6 л/сек) көктемде және жаздың басында байқалады. Бұл аймақтың сулары гипсометриялық төмен деңгейде орналасқан тау бөктерінде жер асты суларының қалыптасуына әсер етеді.

Келес өзенінің батысында және шығысында орналасқан адырлы бөктерлердің ауданы еңістеу қатпарлы құрылымымен және бор және палеоген-неогендік жастағы шөгінді тау жыныстарының дамуымен сипатталады. Бөктерлер шөгінділері (конгломераттар, құмдар, құмдақтар, жиі орманмен қапталған) жақсы суөткізгіштік қасиетіне ие. Жер бедерінің тілімденгені және қалың өзен желісі қатпараралық арынды, артезиан суларының және аз дәрежеде әртүрлі тереңдікте (бірнеше метрден жүздеген метрге дейін) жатқан жер асты суларының пайда болуына себеп болды.

Сулары тұщы, тығыз қалдық 0,5-0,8 г/л, минералдау түрі - гидрокарбонатты-натрийлі және сульфатты-гидрокарбонатты. Бұлақтар мен ұңғымалардың шығымы секундына бірнеше ондаған литрге жетеді.

Сарғыш топырақ пен шаң-топырақты жыныстардағы сулардың жатуы олардың кеуектілігіне және ірі түйірлік жыныстардың болуына байланысты. Олардың жатыс тереңдігі 8-20 м-ден 45 м-ге дейін өзгереді. Құдықтар шығымы 0,045 л/с-тан 2,18 л/с-ке дейін өзгереді.

Келес өзенінің аңғарында қазіргі аллювиалды және жоғарғы төрттік аллювиалды-пролювиалды шөгінділердің деңгейжиегі ерекшеленеді.

Келес өзенінің алқабындағы арнада және алқапта қазіргі заманғы аллювиалды шөгінділері кеңінен таралған. Сусиымдылықты жыныстар - жұмыртастар, қиыршықтас, құм, құмайт. Сулы қабаттың қалыңдығы 5-10 м. Төменгі сутірек жоқ, сондықтан жоғарғы төрттік деңгейжиекпен гидравликалық байланыс орнатыылған. Сулары тұщы. Минералдану түрі - гидрокарбонатты-сульфатты, кальцийлі.

Жоғарғы төрттік аллювиалды-пролювиалды шөгінділер деңгейжиегі Келес өзенінің жайылма үсті террассаларына ыңғайластырылған. Сусиымдылықты жыныстар - жұмыртас, құмдар, саздақ қабаты бар құмайттар. Жер асты суларының тереңдігі 4-6 м-дан 9-14 м-ге дейін және одан да көп өзгереді. Су негізінен тұщы. Минералдау түрі - сульфаты, натрийлі, магнийлі.

 

2.4. Инженерлік-геологиялық жағдайы

 

Инженерлік геологиялық жағдай геологиялық және құрылымдық ерекшеліктерімен, аумақтың сейсмикалылық қауіптілігімен, оның геоморфологиясымен және гидрогеологиялық көрсеткіштерімен анықталады. Геоморфологиялық тұрғыдан алғанда, ауылдың аумағы Келес өзенінің бірінші жайылма үсті террасасына жатады. Литологиялық құрылымында қалыңдығы 18,0 м дейін болатын саздақтармен, құмайттармен ұсынылған аллювиалды-пролювиалды жоғарғы төрттік жыныстар қатысады. Төменірек палеоген-неоген дәуірінің балшықтары жатады. Саз балшықтарының қалыңдығы 2,2 м. Тереңдігі 4,0-5,0 м дейін жететін жер асты сулары кездеспейді. Бірақ көктемгі-күзгі жаңбырлы кезеңдерде, қардың еруі мен су тасудың қарқындылығы кезінде, жер асты суларының деңгейінің көтерілуі мүмкін екендігін ескеру қажет. Жазда көгалдандыру, көкөніс бақшаларын суару есебінен су деңгейінің көтерілуі мүмкін. Жер асты суларының деңгейі шамамен 2.0-2.3 м.

 

Топырақтың физикалық және механикалық қасиеттері

Зерттеу аймағында төрттік саздақтар мен құмайттар жиі кездеседі. Бұл жыныстар отырғыштық қасиетіне ие. Ылғалдау кезінде топырақтың шөгу көлемі өз салмағынан 5 см аспайды. Бұл топырақтың отырғыштығы бойынша топырақ жағдайының бірінші түріне жататындығын көрсетеді.

Саздақтар келесі физикалық қасиеттермен сипатталады:

  • - аққыштық шегіндегі ылғалдылық - 0,27
  • - илемдік шегіндегі ылғалдылық – 0,19
  • - созымдылық саны – 0,08
  • - табиғи ылғалдық, % – 16,1
    • – көлемдік салмақ, гс/см3 – 1,72
  • - меншікті салмақ, гс/см3 - 2,71
  • - кеуектілік, % - 45
  • - кеуектілік коэффициенті– 0,83
  • - ылғалдық дәрежесі – 0,53
  • - сығылғыштық коэффициенті– 0,026
  • - тұтасуы - 0,291
  • - жалпы деформация модулі, кгс/см2 – 29
  • - ішкі үйкелу бұрышы, градус - 20

Құмайттар келесі физикалық қасиеттермен сипатталады:

  • - аққыштық шегіндегі ылғалдылық - 0,26
  • - илемдік шегіндегі ылғалдылық – 0,20
  • - созымдылық саны – 0,06
  • - табиғи ылғалдық, % – 16,9
  • - меншікті салмақ, гс/см3 - 1,71
  • - көлемдік салмақ, гс/см3 - 2,7
  • - кеуектілік, % - 45
  • - кеуектілік коэффициенті – 0,85
  • - ылғалдық дәрежесі – 0,54
  • - сығылғыштық коэффициенті – 0,021
  • - жалпы деформация модулі, кгс/см2 – 29
  • - тұтасуы, кгс/см2 - 0,28
  • - ішкі үйкелу бұрышы, градус - 22

 

Қауіпті геологиялық процестер мен құбылыстар

Отырғыштық

Отырғыштық түрге сыртқы жүктеме немесе өздік салмақ әсерінен, сондай-ақ бұл топырақты сулау кезде қосымша деформациялар пайда болатын топырақтар жатады. Ауыл аумағында жабын сары топырақты саздақтар отырғыштық қасиеттеріне ие. 

Отырғышты топыраққа негіздер мен іргетастар жобалау кезінде олардың ылғалдылығының келесі салдардан арту мүмкіндігі есепке алынады:

- топырақты сулау - сыртқы көздерден жоғарыдан немесе жер асты суларының деңгейі көтерілген кезде төменнен;

- жер үсті суларының инфильтрациясына және бетті экрандауына байланысты топырақтағы ылғалдың біртіндеп жинақталуы;

- топырақтың бір мезгілде жоғарыдан ылғалдануы және жердегі ылғалдың біртіндеп жиналуы.

I түр – топырақтың шөгуі іргетастың жүктемесінен немесе басқа сыртқы жүктемеден табанның деформацияланатын аймағында болғанда, ал өз салмағынан шөгу жоқ болады немесе 5 см-ден аспайды.

Шөгуді жою жөніндегі шаралар.

Шөгу алаңдары бар жерлерде құрылыс жүргізу кезінде келесі мақсаттарда қолданылатын су қорғау шараларын орындау қажет:

 - құрылыстар мен ғимараттардың негіздерінде топырақтың сіңу мүмкіндігін азайту;

- топырақтың шөгуінің толық көлемін қарқынды түрде сулау және топырақтың шөгу мүмкіндігін алып тастау;

- сумен жабдықтау желілерін, сондай-ақ кәріз жүйесін бақылау.

Су қорғау шаралары кешеніне мыналар кіреді:

- төмен өткізгішті экрандардың ғимараттары мен құрылыстардын астындағы құрылғы;

- қазаншұңқырлар мен орлардың шұңқырларын сапалы толтыру;

- төсеніш ғимараттардың айналасындағы құрылғы;

- су ағуды алып тастаумен байланыс құбырларын өткізу;

- Ғимараттар мен құрылыстардан тыс апатты суды ағызу.

 

Сейсмикалық

Аумақтың сейсмикалылық қауіптілігі әдетте оның жер сілкіністеріне белгілі бір күштің сезімталдығы деп түсініледі. Сейсмикалылық тұрақты қауіпті геологиялық процесс болып табылады. Жер сілкінісі көшкін, сел және үйінді тас процестерінің маңызды бастамашысы болып табылады, бұл осы апатты көріністің салдары болып табылады. Барлық күшті жер сілкіністері көшкін құбылыстары мен сел тасқындарымен бірге жүреді.

Сейсмикалық көрсеткіштерге екі фактордан басқа - литологиялық құрамы мен тау жыныстары - жер бедерінің ерекшеліктері, қабаттардың жайғасуының тіркесімі мен шарттары, тау жыныстарының желге мүжілуі, ақаулық желілердің жақындығы, көшкін, талсу, карст және т.б. әсер етеді. ҚР ҚНжЕ 2.03-30-2006 «Сейсмикалық аудандардағы құрылыс» бойынша ауыл аумағында сейсмикалық қаіпсіздік 8 балға тең.

Сейсмикалық қауіпті ауданда құрылыс кезінде сейсмикаға төзімді құрылыс үшін шығындар қажет

 

2.5. Инженерлік-геологиялық аймақтандыру

 

Қарастырылып отырған аумақты инженерлік-геологиялық аймақтандыру 2010 жылы «Сымбатстройпроект» ЖШС жүргізген зерттеу жұмыстарының материалдарынан құрастырылды. Бұл зерттеулер сызықты сипатқа ие (су құбыры желілеріне арналған зерттеулер және т.б.), сондай-ақ «Абай ауылының бас жоспарын түзету», 2012 ж. мәліметтеріне сәйкес. Аумақтың инженерлік-геологиялық жағдайлары қарапайым емес, сондықтан ауылдың даму бағыттары бойынша инженерлік-геологиялық зерттеулер жүргізуге ұсынылады.

Абай ауылының аумағы I-A және I-Б инженерлікчөчгеологиялық аймаққа бөлінеді.

I-A - Келес өзенінің бірінші жоғары жайылма үсті террассасының аллювиалды жазықтықта орналасқан. Литологиялық жағынан қимаға саздақтар мен құмайттармен ұсынылған аллювиалды-пролювиалды топырақтар қатысады. Саздақтар қабатының қалыңдығы 3,8-11,0 м құрайды. Саздақтар отырғыштық қасиетке ие. Отырғыштығы бойынша топырақ жағдайының түрі - бірінші. Жеңіл және орта ерігіш тұздардың құрамына сәйкес топырақ бетонға өте агрессивті. Бетондағы сульфаттардың құрамына сәйкес топырақ агрессивті емес және сәл агрессивті.

4,0-5,0 м тереңдіктегі жер асты сулары кездеспейді. Сәуір айынан шілде айына дейін байқалатын су деңгейінің жылдық маусымды көтерілуінде, судың тереңдігі 2,0-2,2 м тереңдікке жетеді. ҚР ҚНжЕ 2.03-30-2006 деректері бойынша, ауыл аумағының сейсмикалық қауіпсіздігі 8 баллды құрайды.

Құрылысты қымбаттататын факторларға жер үстін жоспарлау жөніндегі шаралар - 3%, топырақтың отырғыштық қасиеттерін жою жөніндегі шаралар - 2% жатады, аумақтың сейсмикалығы 8 балл, бұл құрылыс шығындарының 12% -ға өсуіне және су тасқынына - 2% әкеліп соғады. Барлығы - 19%. Аудан құрылыс үшін қолайлы деп саналады.

I-Б - Келес өзенінің алқабы. Жыл сайынғы селдермен су астында қалады. Жаз мезгілінде арна кей жерлерінде кеуіп қалады. Су суару үшін таратылады. Мұнда жер асты суларының деңгейі жоғары - жер бетіне жақын. Осыған байланысты бұл аумақта құрылыс орынсыз болмақ. Аудан құрылыс үшін қолайсыз.

 

2.6. Пайдалы қазбалар

Құмды-қиыршықтасты қосындысының кен орны

Абай (1) - кен орны Келес ауданында, Абай ауылының оңтүстік-батысынан 0,5 км қашықтықта орналасқан. 1974 жылы Георгиевка ГРЭ ЮКГТУ ҚазКСР ауылдық құрылыс министрлігінің тапсырмасы бойынша зерттелді.

Кен орны орталығының координаттары: 41°19’30” с.е және 68°56’47” ш.б.

Кен орны бірінші жайылма үсті террассаларын құрайтын заманауи аллювиалды шөгінділерден тұрады және қалыңдығы 3,8-8 м (орташа 5,4) тең құм-қиыршықтас жыныстардың қабаттылық қабаты түрінде ұсынылған. Аршылым - 0-4 м қалыңдықты саздақтар (орташа 2.1). Төсеніш жыныстар - 4-10,3 м тереңдікте ашылған саздар.

Құм 62,4% қоспаны құрайды және 84% дейін кварцтан және далалық шпатынан тұрады.

Химиялық талдау арқылы SO3 мазмұны анықтады - 0,01-0,18% (орташа 0,13), ерігіш кремнезем - 74,04-79,70 ммоль/л (орташа 76,5).

 

2.6.1-Кесте – Гранулометриялық құрам

 

Фракция, мм

Құрамы, %

Минималды

Максималды

5-2,5

14,33

17,18

20,03

2,5-1,25

11,56

14,42

19,73

1,25-0,63

13,24

15,89

20,45

0,63-0,315

24,21

26,57

28,7

0,315-0,14

17,12

17,97

25,15

0,14 және одан төмен

3,16

4,92

6,49

 

Көлемдік масса 1,54 г/см3; тығыздығы 2,7-2,8 г/см3 (орташа 2.7); ірілік көрсеткіші 1,9-3,2 (орташа 1,5). Саз, лай мен шаңның мөлшері 4,4%.

Шаюдан кейін құм құрылыс езінділеріне және әдеттегі ауыр және жол бетондары үшін ұсақ толтырғыш ретінде жарамды.

Қиыршық тастар орташа алғанда 37,6% құрайды.

Химиялық зерттеумен SO3 құрамы белгіленді - 0.01-0.03 (орташа 0,02%).

2.6.2-Кесте – Қиыршық тастың гранулометриялық құрамы

 

 

Фракция, мм

Құрамы, %

Минималды

Максималды

70-40

0,25

0,7

1,31

40-20

6,4

9,6

12,5

20-10

29,3

33,8

34,9

10-5

32,83

33,1

36,55

5

16,9

23,7

27,8

 

Көлемдік масса 1,97-2,01 г/см3 (орташа 1,99); кеуектілік 5,5-6,7% (орташа 5,9); су сіңіру 1,37-1,68% (орташа 1,52).

Түпті және инелі нысандардың мөлшері 13,9-28,3% құрайды (орташа 19,2). Марка: аязға төзімділігі бойынша Мрз-50, ұсақталуы бойынша Др8, желінуі бойынша I-20. Сөрелік барабанда тозуы 14,5-17,9 (орташа 16,2). Қиыршық тас 300 және одан төмен маркалы қарапайым ауыр бетон өндіруге, сондай-ақ екі қабатты жабындылар мен іргетас құрылғылардың төменгі қабаты үшін жол бетонында жарамды.

Кен орны суландырылған. Тау-кен шарттар бір кемер арқылы гидромеханикалық тәсілмен ашық барлау үшін қолайлы. Қорлар ТКЗ ЮКТГУ (№ 359 хаттама, 1976 ж.) бекітілген және мың м3 құрайды: A+B - 252; А+В+С1 - 678. Қазіргі уақытта өндіру туралы келісімшарт «Ақжар» ЖШС 2008 жылдың 08-ші сәуірінде берілді.

 

Кірпіш саздақтарының кен орны

Абай – саздақтар кен орны Абай ауылынан оңтүстік батысқа қарай 0,5 км қашықтықта, құм және қиыршық тас қоспасы кен орнынан жақын жерде орналасқан. № 135 Шарт «Сагатов» ЖШС-мен берілді. Қазіргі уақытта келісімшарт қайтарылып алынды.

Келес, №2 аумақ - кен орны Келес ауданында, Абай-Базар ауылынан оңтүстікке қарай 1,5 км жерде, Келес өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ол 1968 жылы «Южказсельстрой» трестінің тапсырмасы бойынша Георгиевка ГРП ЮКГУ-мен зерттелді.

Кен орны орталығының координаттары: 41°20’00” с.е и 68°57’30” ш.б.

Орташа төрттік саздақтардан тұратын кен орны қалыңдығы 5-12 м (орташа 8,1 м) тең Келес өзенінің алқабында қабат тәріздес кен болып табылады. Аршылым - 0,1 м қалыңдықты топырақ пен өсімдік қабаты. Төсеніш жыныстар - құмды-қиыршықтас шөгінділер.

 

2.6.3-Кесте – Химиялық және гранулометриялық құрамы

 

Құрамы

Мөлшері, %

Фракция, мм

Мөлшері, %

min max

Орташа

min max

Орташа

SiO2

55,60

57,18

55,85

0,5-тен көп

Сл

3,4

0,52

Al2O3

9,87

10,97

10,49

0,5-0,05

6,7

21,3

11,7

Fe2O3

3,62

4,43

3,99

0,05-0,01

53,4

64,5

60,8

СаО

11,13

11,47

11,29

0,01-0,005

7,5

11,6

9,8

MgO

1,65

2,14

1,94

0,005-0,001

6,7

12,9

8,6

Nа2О

1,50

1,80

1,70

0,001 және одан төмен

5,2

12,2

8,8

К2О

1,70

2,25

2,10

 

 

 

 

ТiО2

0,43

0,55

0,45

 

 

 

 

SO3

0,16

0,29

0,23

 

 

 

 

Н2О

0,33

0,66

0,55

 

 

 

 

 

Физикалық-механикалық қасиеттері: көлемдік масса 1,46-1,55 (орташа 1,49) т/м3; қопсыту коэффициенті 1,37; кептіруге сезімталдық коэффициенті 0,31-0,50 (орташа 0,4); су сіңіру 21,9%; күйдіру температурасы 1000оС; аязға төзімділігі бойынша маркасы Мрз-15; беріктік шегі 73,6 кг/см2.

Кірпіштерді дайындау үшін 75 және 100 (ГОСТ 530-80) маркалы саздақтары қолайлы.

Кен орны суландырылмаған. Тау-кен шарты ашық кен өндіруге қолайлы. Қорлар ТКЗ ЮКТГУ (№ 168 хаттама, 1968 ж.) бекітілген және мың м3 құрайды: А+В – 200; А+В+С1 – 582; С2 - 81. 1.01.1990 жылға қордың қалдығы: А+В+С1 – 516; С2 - 81. Бүгінгі күні №287 Шарт «Дина-Н» ЖШС-ға берілді, ол кен орнын қазіргі уақытта барлауда.  

Саздақтар кен орны – ауыл мен көршілес аумақтың сыртында орналасқан. № 94 Шарт «Дина-Н» ЖШС-ға берілді, ол қазір қайтарылып алынды.

 

Жер асты суларының кен орны

Абай - Абай аудан орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 1-2 км жерде Келес өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Кен орны орталығының координаттары: 41°19’51” с.е. и 68°56’21” ш.б.

Абай ауылы және Сарыағаш қаласының Дарбаза совхоздары мен аудан орталықтарының тобы сумен қамтамасыз етілуі зерттелді, судың қажеттілігі күніне 52 мың м3 құрайды.

Жер асты суларының Абай кен орны жоғарғы төрттік заманауи аллювиалды шөгінділерге және Келес өзенінің жайылма үсті террассасына ұштастырылған. Литологиялық сусиымдылықты құмды толтырығышы бар қалыңдығы 15-20 м болатын үгінді-малтатасты шөгінділерден тұрады, жер асты сулары қысымсыз. Жер асты суларының тереңдігі зерттелетін ұңғымалар бойымен 1-4 м-ге дейін, алқаптың жанынан 10-16 м дейін өзгереді.

Горизонттың сумолдылығы елеулі, іздестіру ұңғымаларының дебиті 42-72 л/с құрайды, бұл деңгей 3-9 м төмендейді.

Жерасты сулары минералдануы 0,6-дан 1,5 г / л-ға дейін тұщы және сәл тұзды. Микрокомпоненттердің мазмұны бойынша жер асты сулары «Ауыз су» ГОСТ талаптарына сәйкес келеді. Жер асты суларын тұрмыстық мақсатта қолдану 1,5 г / л дейін минералдану және қаттылық пен сульфат ионының жоғарылауы Шымкенттің санитарлық-эпидемиологиялық станциясымен үйлестіріледі.

Негізгі гидрогеологиялық параметрлер: қалыңдығы - 18 м; сүзілу коэффициенті - 80 және 115 м/тәул; суөткізгіштік - 1176 және 1690,5 м2/тәул; өткізгіштігінің деңгейі 9х103 м2/тәул құрайды.

Жерасты суларының пайдалану қорларын бағалау гидродинамикалық әдіспен жүзеге асырылады. Есептелген су жинау - олардың арасындағы 310 м қашықтықта 20-50 м тереңдіктегі 12 ұңғыманың сызықты қатары. Әр ұңғымадағы жүктеме 50 л/с. Судың алудың жалпы өнімділігі 600 л/с. Ең көп жүктелген ұңғымадағы 10 000 күннің есептік құлдырауы рұқсат етілген 11,1 м болатын 8,2 м деп анықталды.

ТКЗ жер асты суларының пайдалану қорларын келесі мөлшерде бекітті (30.12.80 жылғы № 421 хаттама), мың м3/тәулік: А - 25,9; B - 25,9; A+B - 51.8.

1974 жылы совхоздарды сумен жабдықтауға арналған алаңды пайдалану басталды. Қазіргі су сынамасы 1,41 мың м3 құрайды. 2.6.4-Кесте – Пайдалы қазбалар кен орны

 

№№ р/с

Кен орнының немесе ауданның атауы

№№ картада

Құм-қиыршық тас қоспасы

1

Абай

1

Месторождения кирпичных суглинков

1

Абай

2

2

Келес, №2 аумақ

3

3

Саздақтар кен орны

4

Жер асты суларының кен орны

1

Абай

5

 

2.7. Климаты

 

Келес ауданының Абай ауылындағы климаттың сипаттамалары бірдей шарттарда және сол ендікке орналасқан Ошақты метеорологиялық станциясының ақпараты негізінде берілген. Бұл деректер «Ғылыми және қолданбалы климат анықтамалық кітабында», Алматы қ., 1980 ж. және ҚР ҚНжЕ «Құрылыс климатологиясы» 2.04-01-2010 ұсынылған МС Шымкент зерттеулерімен түзетілген.

Өздеріңіз білетіндей, климат адам өмірінің жағдайын қалыптастыратын негізгі табиғи факторлардың бірі болып табылады. Ол үйдің құрылымдық ерекшеліктерін, далада немесе инженерлік коммуникациялармен жабдықталмаған бөлмелерде жұмыс істеу мүмкіндігін, тіршілікті қалпына келтіру үшін қажетті демалыс режимін анықтайды.

Климаттық жағдайлар әдетте төрт негізгі фактордың әсерінен қалыптасады: Атлант мұхитынан қашықтығы, күн радиациясының тікелей ағыны, атмосфералық айналымның ерекшеліктері, негізгі бетінің қасиеттері.

 

Күн радиациясы

Күн сәулесінің тікелей ағыны жердің ендігіне (күннің биіктігі) және ашық және бұлтты күндер санына байланысты. Бұл ендік үшін бір жылдағы бұлтты күндер саны тек 33 күн, ал күн сәулесінің ұзақтығы 3,026 сағатқа тең болатын тікелей және шашыранды күн радиациясының үлкен мөлшері тән. Олардың саны жылына 7145 МДж/м2 құрайды, ал жылдық жүрісі 2.7.1-кестеде келтірілген.

 

2.7.1-Кесте – Күн радиациясының көлденең бетке келуінің негізгі сипаттамалары.

 

Ашық аспан кезіндегі жиынтық күн радиациясының жалпы саны, МДж/м2

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

год

307

396

485

611

863

890

895

881

760

510

309

238

7145

Күннің ұзақтығы. сағат

141

154

194

242

334

380

401

383

318

245

165

115

3072

Бұлтты күндер саны

7

6

4

1

02

0

0

0

0

1

4

10

33

 

Бұлтты күндер санының максимумы қысқы айларға келеді (айына 6-10 күн) . Бұлтты күндер іс жүзінде болматын кезде маусымнан қыркүйекке дейінгі кезеңде, күн радиациясы жердің үстіңгі жағын жылытып, топырақтың температурасын және ауаны ыңғайсыз құндылықтарды көтереді.

 

Температуралық режим

Абай ауылының температуралық сипаттамаларын жылдық бөлу 2.7.2-кестеде келтірілген.

 

2.7.2-Кесте – Орташа айлық және жылдық температуралық режимдер көрсеткіштері бүкіл бақылау кезеңінде, оС

 

Орташа айлық және жылдық ауа температурасы, оС

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Год

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

-3,4

0,0

6,6

13,6

19,9

25,2

27,8

25,4

19,1

11,8

4,4

-0,8

12,5

Ауа температурасының орташа максимумы, оС

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Год

1,9

6,3

13,3

20,9

28,1

33,9

36,7

34,8

29,3

21,4

12,0

4,8

20,3

Ауа температурасының орташа минимумы, оС

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Год

-7,6

-4,6

1,0

7,0

12,7

15,4

17,2

14,7

9,2

3,6

-1,6

-5,1

5,2

Ауа температурасының абсолюттік максимумы / абсолюттік минимумы, оС

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Год

19/-32

25/-29

38/-22

36/-6

42/-1

46/3

46/ 7

45/4

41/-3

39/-14

30/-29

23/-34

46/-34

 

Кестені талдау мұнда температура режимі IV-Г конструкциясына және климаттық аймаққа қатысты екенін көрсетеді.

Жаз - өте ыстық, қызып кететін, ұзақ, құрғақ. Жауын-шашын мөлшері аз және жасыл екпелердің табиғи өсуі үшін жеткіліксіз. Жылу кезеңі орта есеппен 7 айға созылады - наурыздан бастап қараша айына дейін. Ең ыстық ай шілде, орташа температурасы 27,8 ° С. Күндіз 36,7 градусқа дейін көтеріледі, түнде 17,2 ге дейін төмендейді. Бірнеше жылда абсолюттік максималды температура +46 ° C дейін жетуі мүмкін.

Мұнда қыс өте суық, бірақ қысқа - шамамен 4 ай, желтоқсан айынан бастап наурызға дейін, тұрақсыз аязды ауа райы, ашық күн санының көптігі, жиі жылымық, қарсыз. Борандар іс жүзінде байқалмайды. Күшті (15 м / с-тан жоғары) желдер жиілігі аз. Ең төмен температура - қаңтар айына, орташа айлық мәндер -1,5o. Түнде ауаның температурасы 6,1 ° дейін төмендейді. Абсолюттік минимум -32 °.

Көктем қысқа, ақпан-наурыз айларында өте жылдам жылу қалыптасады, ақпан айының соңында күнделікті орташа ауа температурасының 0 ° -ге тұрақты ауысуы.

Күз - қысқа, құрғақ және жылы, жаңбыр сирек кездеседі. Орташа күндізгі ауа температурасының тұрақты ауысуы желтоқсан айының басында 0 ° құрайды.

Абай ауылының жағдайына арналған ауа температурасының барлық спектрі Мәскеу қаласының Эрисмен атындағы Санитарлық гигиена институтында жасалған критерийлерге негізделген тұрмыс жағдайына сәйкес бағаланды.

Осы бағалауға сәйкес, сыртқы ортадағы адамның жағдайына байланысты ауа температурасының барлық ауқымы мынадай санаттарға бөлінеді:

- өте қатты қызып кететін ауа райы, температура диапазоны 33°C-тан асқан кезде;

- қызып кететін ауа райы, температура диапазоны 27°C -33°C шегінде болатын кезде;

- ыстық ауа райы, температура диапазоны 24оС -27оС шегінде болатын кезде;

- қолайлы ауа райы, температура диапазоны 18оС-24оС шегінде болатын кезде;

- салқын ауа райы, температура диапазоны 8оС -18оС шегінде болатын кезде;

- суық ауа райы, температура диапазоны  (+8)оС – (-5)оС шегінде болатын кезде.

Талдау үшін күндізгі және түнгі температура диапазонын сипаттайтын ТашЗНИИЭП Институт зерттеулеріне сәйкес орташа айлық және ең төменгі ауа температурасының деректері қолданылды.

Алынған нәтижелер 2.7.1-сурет диаграммасында келтірілген

 

2.7.1-сурет – Абай ауылы аумағындағы ауа райы түрлері

1-суретте көрсетіліп тұрғандай Абай ауылының аумағында жаз айларында күндізгі уақытта ауа-райының қатты қызып кетуі және қызып кетуі байқалады. Түнде тіпті ыстық ауа райы да бар. Қызып кетудің ыңғайсыз кезеңі мамырдың ортасынан қазан айына дейін созылады. Қыста ауа-райы салқын болады. Суық, ауа температурасы -5°C-тан төмен түсетін, тек қана қаңтарда, көбінесе түнде байқалады.

 

Жел режимі

Ауылдың орташа жылдамдығы желдің жылдамдығы осы жерде желдің режимі әлсірегенін көрсетеді. Желдің жылдық жылдамдығы 1,9 м / с аспайды. Неғұрлым жоғары жылдамдықты фон наурыз-шілде айларында белгіленеді, бірақ ол тек 2,2 - 2,3 м/с болады.

Ауыл аумағында қатты желдер өте сирек кездеседі, тек сәуір мен маусым айларында күшті желмен күндер саны 0,7-1 күнге дейін артады. Шаңды дауыл жиі байқалмайды. Мамыр мен тамыз айларының аралығында олардың саны айына 2-3 күнге дейін өседі.

Жел режимінің негізгі көрсеткіштері 2.7.3-кестеде келтірілген.

 

2.7.3-кесте – Жел режимінің орташа айлық және жылдық көрсеткіштері

 

Желдің орташа айлық және жылдық жылдамдығы, м/с

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Год

1,5

1,9

2,1

2,2

2,3

2,2

2,1

1,9

1,7

1,7

1,6

1,4

1,9

Желдің максималды жылдамдығы, м/с

34

28

34

28

34

24

24

28

24

34

28

28

34

Қатты желі бар күндер саны

0,0

0,1

0,4

0,7

1,0

0,9

0,3

0,4

0,2

0,5

0,3

0,05

5

Шаңды дауыл бар күндер саны

0,1

0,5

0,4

0,5

2,1

3,2

2,0

3,0

1,2

1,5

0,3

0,1

14,9
                           

 

Абай ауылына арналған жел тармақтары 2.7.2-суретте және 2.7.4-кестеде көрсетілген.

 

2.7.4-кесте – Жел бағыты жыл сайынғы жиілігі, %

 

 

С

СШ

Ш

ОШ

О

ОБ

Б

СБ

Тымық

Жылдық

19

15

19

10

7

6

9

15

 

Қаңтар

15

14

18

11

7

8

11

16

 

Шілде

22

15

19

10

5

4

8

17

 

 

2.7.2-сурет – Абай ауылы аумағындағы жел тармақтары

 

Жел тармақтарына сәйкес ауылдың аумағында жыл бойы солтүстік және шығыс желдері басым. Қыста солтүстік-батыс пен шығыс желдері жиі кездеседі. Жазда - солтүстік және шығыс.

 

Ылғалдық режимі

Ауыл аумағында ылғалдылық режимі жаз мезгілінде жауын-шашын мөлшері өте төмен және қараша-мамыр айларында өте үлкен мәндермен сипатталады. Сондықтан ауылдың аумағында жасыл екпелер өседі, бірақ маусым-тамыз айларында олар міндетті түрде суаруды талап етеді.

Мұнда жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 356 мм құрайды. Олардың жылдық таралуы 2.7.3-суретте көрсетілген. Соңғы жылдары жауын-шашынның азаю үрдісі байқалды, әсіресе қысқы маусымда.

2.7.3-сурет – Орташа айлық жауын-шашын

Жауын-шашын атмосфераның өзін-өзі тазартудағы, әсіресе қарқынды және ауыр жауын-шашынның ең маңызды факторларының бірі болып табылады. Абай ауылында мұндай жауын-шашын жиі байқалмайды. Олар негізінен көктемгі кезеңде белгіленеді.

Қар қабаты орташа есеппен қараша айының соңында белгіленеді, бірақ наурыз айының басында жойылды. Қаңтарда қардың орташа биіктігі 9-15 см-нен, ал кейбір жылдары 30 см-ден аспайды.

Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы ең жоғарғы мәндерге - қысқы айларда 71-72%, ал жазда - кемінде 33-34% жетеді. Орташа салыстырмалы ылғалдылығы орташа күндер саны жылына орта есеппен 30% -дан төмен, жазда ол айына 30-31 күнді құрайды.

Ылғалдылық режимінің орташа және жылдық көрсеткіштері 2.7.5-кестеде келтірілген.

 

2.7.5-Кесте – Орташа айлық және жылдық ылғалдылық шарттары

 

Жауын-шашынның орташа саны, мм

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

46

43

63

54

33

13

1

3

1

22

38

47

364

Салыстырмалы ауа ылғалдылығы, %

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

84

79

74

67

55

38

32

36

40

54

73

83

60

Салыстырмалы ауа ылғалдылығы 30% -дан аз күндер саны

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

0,4

1,6

4,1

8,5

18,0

27,1

30,4

29,8

28,0

19,7

6,2

0,9

174,7

Арнайы метеорологиялық құбылыстар

Арнайы метеорологиялық құбылыстардың қайталануын талдау (тұмандар, борандар, найзағайлар, бұршақ), олардың әрқайсысы атмосфераны өзін-өзі тазарту процестерінде маңызды рөл атқаратындығына байланысты.

Бұл құбылыстың негізгі көрсеткіштері 2.7.6-кестеде келтірілген.

 

2.7.6-Кесте – Орташа айлық және жылдық метеорологиялық көрсеткіштер

 

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

Тұманды күндердің орташа саны

6

4

2

1

2

0,04

 

 

0,1

1

2

6

24

Тұманды күндердің ең көп саны

13

10

6

2

1

1

 

 

1

5

8

15

44

Боранды күндердің орташа саны

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

0,2

0,2

 

 

 

 

 

 

 

 

0,1

0,2

2

Боранды күндердің ең көп саны

2

2

 

 

 

 

 

 

 

 

1

2

7

Найзағайлы күндердің орташа саны

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

0,04

0,1

0,5

2

4

5

1

0,4

0,3

0,3

0,04

0,04

14

Найзағайлы күндердің ең көп саны

1

2

2

9

8

11

6

5

2

2

1

1

18

Бұршақты күндердің орташа саны

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жыл

 

0,04

0,04

0,2

0,2

0,2

 

0,08

 

 

0,04

 

0,9

Бұршақты күндердің ең көп саны

 

1

1

1

2

2

 

1

 

 

1

 

9

 

Тұман – бұл ауада дымқылдық сезінетін мөлшерінде ауадағы кішкентай, көзге көрінбейтін су тамшылары, ал көлденең көріну 1 км дейін азаяды.

Тұмандардың қаупі атмосфералық ластанған күкірт қосылыстары, су тамшылары және олардың одан әрі химиялық трансформациясы бар жерлерде «түтін» сияқты жағымсыз құбылыстың пайда болу ықтималдығы тұманда өседі.

Абай ауылының аумағында желтоқсан мен ақпан аралығында тұман байқалады. Жыл бойы тұман бар күндердің жалпы саны 24, ал кейбір жылдары 44 күн. Жылы кезеңде тұман іс жүзінде байқалмайды.

Борандар қуатты атмосфералық бағыттан өткен кезде пайда болады. Олардың пайда болуы қардың күпсек жамылғысының және күшті желдің болуымен байланысты. Күшті желдер мен ластаушы заттарды сақтауға арналған қар бөлшектерінің қозғалысы арқасында, борандарда ауа ағынының массасы өнеркәсіптік ластанудан тез арада тазартылады.

Зерттелетін аумақта борандар өте сирек кездеседі. Жылына борандардың орташа саны 2, ал кейбір жылдары - 7.

Найзағайлар күшті электр зарядтары мен қатты жаңбырлармен бірге жүреді. Электрлік разрядтар, ауадағы оттегінің құрамын жоғарылата отырып, тотығу реакцияларына жағдай жасайды, осылайша өнеркәсіптік шығарындылардың зияндылығын төмендетеді. Жедел нөсерлер осы атмосфераға шығарылатын атмосфераны жылдам тазалап, өзін-өзі тазалауға көмектеседі.

Абай ауылы аумағында найзағайлар жыл бойы тіркелген, бірақ олардың саны аз, көбінесе мамыр-маусым айларында байқалады. Бір жылдағы найзағай күндерінің орташа саны 14 күн, ең көп дегенде 18 күн. Күн күркіреген күннің максималды саны маусым айында тіркелді - орта есеппен 5 күн, ал кейбір жылдары айына ең көп дегенде 11 күн.

Бұршақ - ауыл шаруашылық дақылдарын бұзатын қауіпті метеорологиялық құбылыс, кейде ғимарат құрылымдарын бұзады, жануарларды және баспанадағы адамдарды жарақаттайды. Бірақ, бұршақ, әдетте, жауын-шашынмен қатар жүретіндіктен, ол атмосфераны өзін-өзі тазалауға да ықпал етеді.

Бұршақ Абай ауылының маңында өте сирек кездеседі, тұтас алғанда күндізгі күндер саны 0,9 күн, ал кейбір жылдарда 9 күн. Бұршақты күндердің ең көп саны - айына 2 рет мамыр-маусым айларында. Қауіптілігі - бау-бақшалардың гүлдену кезеңімен сәйкес келуі.

 

Есептік көрсеткіштер

Есептік сипаттамаларға сәйкес, Абай ауылының аумағы IV-Г құрылыс-климаттық бөлшек ауданына жатады (2.7.7-кестені қараңыз).

 

2.7.7-Кесте –Есептік сипаттамалар

 

Суық кезең

Ең суық күндердің ауа температурасы, оС, қамтамасыздықпен

Ең суық бес күндік ауа температурасы, оС, қамтамасыздықпен

Ауа температурасы, оС, қамтамасыздықпен 0,94

Абсолюттік минималды ауа температурасы, оС

Қысқы ауа температурасының амплитудасы, оС

Орташа тәуліктік ауа температурасы бар кезеңнің ұзақтығы

0,98

0,92

0,98

0,92

< 0 oC

< 8 oC

< 10 oC

ұзақтығы

Орташа температура

ұзақтығы

Орташа температура

ұзақтығы

Орташа температура

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

-22

-20

-17

-15

-

-

9,7

45

-1,9

136

2,1

180

2,2

Ең суық айдың орташа айлық салыстырмалы ылғалдылығы,

%

Ең суық айда сағат 15-те орташа айлық салыстырмалы ылғалдылық,

%

Қараша-наурыз айындағы жауын-шашын саны,

мм

желтоқсан-ақпан айларындағы желдің басым бағыттары

Қаңтар айындағы румбтар бойынша желдің орташа жылдамдығынан максималдысы,

м/с

Орташа күндізгі ауа температурасы 8 ° C-тан төмен кезең үшін орташа жел жылдамдығы, м / с

14

15

16

17

18

19

-

-

237

В

2,2

1,7

Жылы кезең

Барометрлік қысым, гПА

Ауа температурасы, оС, қамтамасыздықпен, 0,98

Ауа температурасы,  оС, қамтамасыздықпен, 0,92

Ең жылы айдың орташа максималды ауа температурасы, оС

Абсолюттік максималды ауа температурасы, оС

Ең жылы айдың темпераурасының орташа тәуліктік амплитудасы, оС

Ең жылы айдың орташа айлық салыстырмалы ылғалдылығы, %

Ең жылы айдың сағат 15-те орташа айлық салыстырмалы ылғалдылығы, %

Сәуір-қазан айларындағы жауын-шашын саны, мм

Ж жауын-шашынның тәуліктік максимумы, мм

Маусым-тамыз айларындағы желдің басым бағыттары

Шілденің румба бойынша орташа жел жылдамдығының минималдысы, м/с

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

950

33

37,5

34,2

45

15,4

-

-

127

50

С

2,2

 

U* әуе бассейнінің ластану алаңдарын есептеуге арналған жел жылдамдығының мәні - 6 м/с.

Климаттық жағдайларды талдауды қорытындылай келе, Абай ауылының маңайында климат қыздырылған температура сипаттамалары мен салыстырмалы ылғалдылықтың ыңғайсыз төменгі мәндері бойынша жазда тұру үшін қолайлы емес деп айтуға болады.

 

2.8. Гидрография

 

Абай ауылы Келес және Құдық - Келес өзендерінің арасында орналасқан, олар Сырдария өзенінің тармақтары болып табылады.

Құдық-Келес өзені ауылдың солтүстігінен өтеді, таяз және жазда толығымен құрғап қалады.

Ауылдың оңтүстік-шығыс бөлігінде ағатын Келес өзені Қаржан-Тау жотасының батыс беткейінде және Қозы-Құрт тауларының оңтүстік беткейінен бастау алады.

Қоректенуі - қарлы-бұлақты, суы лай.

Көктемгі кезеңде өзен мол сулы, ал жазда суы суару үшін алынады, сол кезде өзен Тәжбұлақ арнасы арқылы Чирчик өзенінің суымен толады.

Өзен арнасы ирек, жарлары тік, 2-6 м жетеді, өйткені өзен жарларынан шықпайды.

Тасқын кезеңінде (наурыз-маусым) өзен толқындары өте қатты, нәтижесінде өзеннің жарлары құлайды. Үлкен су тасқындарындағы жарлардың құлау қарқыны айтарлықтай болуы мүмкін, 20 см жетеді, ал ауылдың маңында жарларының құлдырауы байқалмайды.

Келес өзені Талас Алатауының тауларында теңіз деңгейінен 1200-1300 м биіктікте бастау алады. Сырдария өзенінің оң тармағы. Оның ұзындығы 241 км. Өзеннің ені 25 м, тереңдігі 0,8-ден 1,5 м дейін, ағын жылдамдығы 0,5-1,2 м / сек.

Келес өзенінің аңғары негізінен сазды топырақтан тұрады. Өзеннің арнасы ирек, су тасқыны өткен кезде деформацияланған.

Өзеннің қоректенуі аралас, негізінен қар мен жаңбыр. Келес өзеніндегі судың орташа жылдық ағымы 4,45 м³/тәул құрайды.

Шығыстардың режимі ақпанның ортасынан маусым айының соңына дейін екі толқынмен жүретін көктемгі су тасқынымен сипатталады.

Өзендегі судың бірінші көтерілуі ақпан айында төменгі және орта таулардың қардың ерігендігінен, екіншісі биік таулар мен жауын-шашындардың еруі себебінен пайда болады.

Ең төмен су шығыны жазда маусымнан қыркүйекке дейін байқалады.

Күзде және қыста судың деңгейі жауын-шашынның және суару үшін суды жинауды тоқтатудың арқасында біршама артады.

Келес өзенінің суы суару жүйесіне түсетіндіктен, оның режимі елеулі өзгерістерге ұшырайды.

Өзеннің мұз режимі тұрақсыз. Бірінші мұз құрылымдарына мұздың шеттері жатады, өзен арнасының түбінің кейбір бөліктерінде қабыршақ мұз пайда болуы мүмкін.

2.9. Топырағы

 

Жобалау аумағы шөл аймағында орналасқан. Аймақтық топырақ - кәдімгі сұр топырақ, оңтүстік қалыпты және шалғынды-сұр топырақ. Топырақ қалыптастырушы жыныстар - саздақтар және сарғыш топырақтар. Гумус қабатының қалыңдығы шамамен 60 см құрайды. Келес өзенінің алқабында аллювиалды шалғынды топырақ жиі кездеседі.

Жобаланған аумақта топырақ қалыптастыру процесіне антропогендік фактор үлкен әсер етеді - топырақ тығыздалған, тұрмыстық және құрылыс қоқысымен ластанған.

Топырақ, ағаш және бұталардың барлық түрлерін өсіруге жарамды, олар минералды және органикалық тыңайтқыштар мен реттелетін суаруды қолдануды қажет етеді.

 

 

 

 

 

2.10. Өсімдік және жануар әлемі

 

Өсімдік

Жобаланған аумақ эфемерлік-жусан шөл шегінде орналасқан. Табиғи өсімдіктер - сұр-жусан, эфемерлі-сұр-жусан, баялыш-сұр жусан және күйреуік-сұр-жусан.

Ауыл құрылысының өсімдік жамылғысы ағашты-бұталы өсімдіктерімен ұсынылған. Тұқымдық құрамы әр түрлі: сүмбіл терек, қарағаш, жылауық тал, қараған, долана, татар үшқат, жаңғақ ағашы, жіңішкежапырақты жиде және т.б.

Соңғы жылдары көгалдар кеңінен қолданылады.

Жануар әлемі

Қарастырылып отырған аумақтың қарқынды шаруашылық дамуы жабайы жануарларға теріс әсер етті. Жануарлардың мекендеу орындарын, олардың санын және түрлер құрамын сапалы бағалауға мүмкіндік беретін зерттеулер жүргізілген жоқ.

Жануарлар әлемі негізінен құстар, кеміргіштер және бауырымен жорғалаушылармен ұсынылған. Қалаға іргелес аумақта әртүрлі сұр тышқандар мен тышқандар, сарышұнақтар, қосаяқтар, қояндар кездеседі.

Құстардың арасында ең көп бозторғайлар, торғайлар, көк кептерлер, сауысқандар, қараторғайлар және басқалары.

Келешекте құстар мен жануарлардың түрлерінің саны ауылда көгалдандыру және ұя салатын жерлердің көбеюімен арта түседі.

 

 

  1. АЛДЫҢҒЫ БАС ЖОСПАРДЫ ІСКЕ АСЫРУДЫ ТАЛДАУ

 

«Абай ауылының бас жоспарының» алдыңғы жобасы 2012 жылы Алматы қаласында «Казгипроград-1» институтымен әзірленген.

Бас жоспар 2030 жылға дейін орындалған.

Алдыңғы бас жоспардың жобалық шешімдерінің орындалуын талдаудың негізгі жоспарында осы есептің мерзімі қазіргі жағдаймен салыстырғанда негіз болып табылады.

Жобаның негізгі мақсаты - ауылдың белгіленген құрылымымен жаңа функционалды аймақтардың органикалық үйлесуі, функционалдық аймақты реттеу, жаяу жүргіншілер, көлік, ішкі және сыртқы жүйені құру, өмір сүру үшін ыңғайлы.

Ауылдың негізгі жоспарлау шешімі қолданыстағы құрылымға бағыну принципіне негізделген.

Көлік және инженерлік коммуникацияларды экономикалық тұрғыдан шешуге мүмкіндік беру үшін ықшам қондырғыны құруды ескере отырып, автожолға қол жеткізе отырып, жаңа жерлерді дамыту жоспарланған. Еркін аумақта тегін қызмет көрсету орталығын орналастыру жоспарланған болатын, ол тек сервистік жүйені жалғастырып қана қоймай, сонымен қатар тағы бір композициялық ось - Келес өзеніндегі демалыс аймағы арқылы тұрғын үйді дамыту арқылы орталықты жалғастыратын бульвары типті көше пайда болды. Бұл шешім ішінара жүзеге асырылды, реттеу шынымен де ықшам түрде ұйымдастырылды, бірақ бұрыннан бар және жаңадан қалыптасқан қоғамдық орталықтар жүйесі бір-бірімен байланысты емес, жекеленген. Өзенде демалыс аймағын ұйымдастыру туралы шешім қабылданбады.

1979 жылы Шымкенттегі жер пайдаланушылардың тізіміне сәйкес аудан орталығының аумағы 106 гектарды құрайды, Шымкент ауданы әкімшілігімен расталған негізгі жоспардың шегінде аудан 298 гектарды құрады. Бұдан басқа, халық депутаттарының аудандық кеңесі шешімімен аудандық орталыққа Курылыс ауылының бөлігі қосылды. Нәтижесінде ғимараттардың құрылысы 331 гектарды құрады. «Казгипроград 1» ЖШС-нің бас жоспарында қоныс аударатын ауданы 1560 гектарды құрады.

Ауылдың аумағында тұрғын үй және өнеркәсіптік-коммуналдық аймақ бар. Ауылда екі шаруашылықаралық канал өтті.

Алдыңғы бас жоспарында Шымкент-Шардар тас жолының бойындағы транзиттік қозғалысты жою туралы мәселе көтерілді, ол қоршаған аудандар мен ауыл тұрғындарының өмір сүру жағдайларын жақсартады, атап айтқанда,ол да орындалмады.

Өнеркәсіптік аймақтарды қазіргі аумақта (сол кезде ауылға кіреберіс болған) және жаңадан құрылған учаскені оңтүстік-шығысында, Келес өзенінен 1,5 км қашықтықта орналасқан екі учаскеге орналастыру жоспарланған болатын, онда бірқатар қолданыстағы кәсіпорындарды шығару жоспарланған. Бұл шешім қазіргі жағдайға байланысты: ауылдың маңындағы ауданның болмауы, жердің жоғары құндылығы, тұрғын үй және өнеркәсіптік кәсіпорындар арасындағы нормативтік санитарлық-гигиеналық кемшіліктерді қамтамасыз ете алмау. Жаңа индустриалды аймаққа зияндылық көрсететін мақта қабылдау пунктін және өнеркәсіптік комбинаттың бірқатар цехтерін шығару жоспарланған. Жүк таситын АКК, жолаушылар АКК, наубайхананы бұрынғы жерде - ауылдың кіреберісінде қалдыру жобаланған. Өнеркәсіптік нысандардың орналасуына қатысты бас жоспардың жобасы бойынша жоспарланған шешімдердің бір бөлігі іске асырылды. Келес өзенінің ар жағында жаңа кірпіш зауыты, ағаш тілгіш цехы, жөндеу және құрылыс бөлімі орналасқан жаңа өнеркәсіптік аймақ құрылды. Дегенмен, мақта қабылдау пункті өз орнында, ауылда қалды.

Бас жоспарды түзеуді (2012 жыл) әзірлеу кезінде, осы кәсіпорынның тұрғын үй аймағынан тыс жерлерге шығаруға қатысты мәселе көтерілді, өйткені тұрғын үй құрылысы өнеркәсіптік алаңға тығыз орналасқан, ал мақта әкелу маршруттары тұрғын үй көшелерінен өтеді.

Абай ауылының аумағында қазіргі уақытта жұмыс істейтін наубайхана, облыстық автобекет бар.

Қолданыстағы автобекетін кеңейтуі ұсынылды, ол сәтті жүзеге асырылды, бірақ бүгінгі күні жаңа стандарттарға сәйкес аумақты абаттандыруға, сондай-ақ қайта құруды қажет етеді.

Жоба бойынша ауылдың солтүстік-шығыс шетінде ұйымдастырылатын коммуналдық кәсіпорындардың аймағы іске асырылмады.

Ауылдың аумағында 4 зират бар, олардың екеуін одан кейін олардың санитарлық қорғау аймақтарын жасыл екпелерге айналдырумен жабу ұсынылды.

Ауылдың солтүстік бөлігіндегі зираттың жабылуы бас жоспарға сәйкес жүзеге асырылды. Қазіргі уақытта СҚА аумағы көгалдандырылмаған және абаттаныдырылмаған және тұрғын үй ғимараттары зират шекарасына жақындады, бұл санитарлық нормаларға қайшы келеді.

Бас жоспарға сәйкес зираттың жаңа аумағы 1,5 километр қашықтықтағы ауылдың батысында анықталды, сол жағында жақсартылған қоқыс орны мен мал зиратына арналған орындар таңдалды. Алайда, осы аумақтардың барлығы Келес өзені бойындағы ауылдың оңтүстігінде орналасқан.

Ескі тұрғын үйлерді бұзу арқылы қалыптасқан ғимаратты қайта қалпына келтіру жобаланағн.

Бас жоспарды түзету кезеңіндегі тұрғын үйлер көбінесе басты көшелер бойымен ауылға кіруге бағытталған бір қабатты жеке үй-жайлармен (саман, кірпіш, қож-бетон үйлері) және екі қабатты ғимараттармен (екі қабатты секциялы 8-16 пәтерлі үйлер) ұсынылған.

Қолданыстағы ауылға арналған бас жоспармен (2012 жылы Қазгипроград институтымен әзірленген) тұрғын үй қорын, сондай-ақ мәдени-тұрмыстық халыққа қызмет көрсету объектілерін есептік мерзімге (2030 ж.) орналастыру ауылдың аумақтық кеңею мүмкіндігін іздестіру арқылы көзделген. Суармалы егістіктік екі аумағы - бірі ауылдың солтүстік-шығыс бөлігінде, екіншісі батыста және үшіншісі солтүстік бөлігінде орналасқан - құрылыс аймағына кіріп жақын маңдағы тұрғындар үшін қолайсыз санитарлық гигиеналық жағдай жасайды (мақта дақылдары улы химикаттармен өңделген). Бұл учаскелерді құрылыс үшін пайдалану, материалдық артықшылықтарға - инженерлік құрылыстың экономикалық тұрғыдан құрылысына, жол коммуникацияларына, сондай-ақ көркемдік экспресс, эстетиканы арттыру, ауылдың құрамы мен кеңістіктік құрылысын байытуға мүмкіндік беретін ықшам жоспарлау құрылымын құруға мүмкіндік берді.

Ауыл аумағында мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету орындарынан 600 адамға арналған мәдениет үйі, мейрамхана, клиникалық аурухана, әкімшілік ғимараттар бар. Әрине, ауылда басты алаңның жоқтығы анық.

Ауылда үлгілік жоба бойынша 640 және 200 орынға арналған мектептер, 50 балаға арналған балабақша салынды.

Мемлекеттік коммуналдық кәсіпорындард монша, өрт сөндіру бекеті, автовокзал, қонақ үймен ұсынылған. Бас жоспарды түзету кезеңінде барлық осы объектілер қанағаттанарлық жағдайда болды және оны кеңейту қажет болды.

Бейімделген ғимараттарда бірқатар дүкендер, аудандық ұйымдардың кеңселері, 60 балаға арналған балабақша, асхана, санитарлық-эпидемиологиялық станциясы болды.

Ауылдың бұрынғы бас жоспарының сәулеттік-жоспарлық шешімі тұрғын және индустриалды аймақтардың белгіленген жүйесіне, сондай-ақ, автожол учаскесінің аумағы арқылы өтетін республикалық маңызы бар және Келес өзені мен Ошақ арнасының табиғи факторына негізделген.

Алдыңғы бас жоспарда аумақты функционалдық аймақтарға бөлудің айқын сызбасы анықталды.

Қазіргі уақытта, алдыңғы бас жоспарға сәйкес бірде-бір нысан іске асырылмады.

Қазіргі құрылыс, негізінен, бір қабатты үй-жай, екі-үш деңгейдегі коттедждік ғимарат, сондай-ақ бірнеше көшелер мен басты жол бойындағы екі қабатты құрылыс.

Қала орталығының шашыраңқы аралдарын Келес өзеніне қолжетімділікте біріктіру, оған арналған демалыс аймағын құру әлі де орындалмады.

Сондай-ақ, бас жоспарға сәйкес жоспарланған ауылдың орталық алаңы ұйымдастырылмаған. Қазіргі кезде қоғамдық орталықтың шоғырланған аумақтары орналасқан бірнеше көшені анықтауа болады: Қонаев көшесі, Абай, Рысқұлов, Жамбыл, Қырзалиев және Артықов көшелері. Осы көшелерде басқарма, қаржы, мәдени-тұрыстық қыхмет көрсету мекемелері сияқты әкімшілік, сот, РОВД, ХҚКО, аурухана, мәдениет сарайы және т.б. сияқты негізгі мекемелер бар.

Қонаев көшесінің бойындағы автовокзалға жақын жерде сауда аймағы қалыптасқан, мұнда базар, көптеген дүкендер бар. Тағы бір базар мақта қабылдау пунктінің солтүстігіндегі ауылдың шығыс бөлігінде орналасқан. Бұдан басқа ауылда кішігірім азық-түлік дүкендері орналасқан.

Келес өзенінің ар жағында газ құбыры мен өнеркәсіптік аймақтың оңтүстігінде, ауылдан 1 километр жерде ҚТҚ полигоны орналасқан. Қатты тұрмыстық қалдықтар тұрғын үй құрылысының 1 километр жерде санитарлық қорғау аймағына сәйкес орналасқан.

Жоғарыда айтылғандардың бәрін ескере отырып, бұрынғы бас жоспар орындалмады деп қорытынды жасауға болады.

 

 

  1. АЙМАҚТЫ КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ

 

Абай ауылының елді мекеніне арналған қалалық кешенді бағалау қазіргі заманғы архитектуралық-жоспарлау құрылымын және қоршаған ортаның жай-күйін зерделеуді ескере отырып жүргізілді. Оның негізгі мақсаты ауыл тұрғындарының тұрмыс жағдайында қарастырылып отырған аумақтың қолайлылығын анықтау болып табылады.

Халықтың қолайлы өмір сүру жағдайы үшін жерді бағалаудың факторлары мен компоненттерінің құрамына келесілер енгізілді:

- инженерлік-геологиялық жағдайлар;

- санитарлық-гигиеналық жағдайлар (ауаның ластануы, санитарлық қорғау аймақтары, шумен теріс әсер ету аймақтары);

- жоспарланған шектеулер (техникалық аймақтар, қорғалатын аумақтар және т.б.);

- ландшафт жағдайлары.

Барлық қаралған факторлар өмір сүру үшін қолайлы жағдай жасау тұрғысынан бағаланады. Интеграцияланған қалалық жоспарлауды бағалау бойынша бастапқы деректер 1: 100 000 масштабтағы көрші аумақтар жүйесіндегі Абай ауылының инженерлік-геологиялық аймақтарын талдау және топографиялық материалды зерделеу арқылы алынған.

Кешенді талдауда қарастырылатын компоненттер мен факторлар және оларды сапалы бағалау:

Инженерлік-геологиялық жағдайлар

Қарастырылып отырған аумақты инженерлік-геологиялық аймақтандыру 2010 жылы «Сымбатстройпроект» ЖШС жүргізген зерттеу жұмыстарының материалдарынан құрастырылды. Бұл зерттеулер сызықты сипатқа ие (су құбыры желілеріне арналған зерттеулер және т.б.), сондай-ақ «Абай ауылының бас жоспарын түзету», 2012 ж. мәліметтеріне сәйкес. Аумақтың инженерлік-геологиялық жағдайлары қарапайым емес, сондықтан ауылдың даму бағыттары бойынша инженерлік-геологиялық зерттеулер жүргізуге ұсынылады.

Абай ауылының аумағы I-A және I-Б инженерлікчөчгеологиялық аймаққа бөлінеді.

I-A - Келес өзенінің бірінші жоғары жайылма үсті террассасының аллювиалды жазықтықта орналасқан. Литологиялық жағынан қимаға саздақтар мен құмайттармен ұсынылған аллювиалды-пролювиалды топырақтар қатысады. Саздақтар қабатының қалыңдығы 3,8-11,0 м құрайды. Саздақтар отырғыштық қасиетке ие. Отырғыштығы бойынша топырақ жағдайының түрі - бірінші. Жеңіл және орта ерігіш тұздардың құрамына сәйкес топырақ бетонға өте агрессивті. Бетондағы сульфаттардың құрамына сәйкес топырақ агрессивті емес және сәл агрессивті.

4,0-5,0 м тереңдіктегі жер асты сулары кездеспейді. Сәуір айынан шілде айына дейін байқалатын су деңгейінің жылдық маусымды көтерілуінде, судың тереңдігі 2,0-2,2 м тереңдікке жетеді. ҚР ҚНжЕ 2.03-30-2006 деректері бойынша, ауыл аумағының сейсмикалық қауіпсіздігі 8 баллды құрайды.

Құрылысты қымбаттататын факторларға жер үстін жоспарлау жөніндегі шаралар - 3%, топырақтың отырғыштық қасиеттерін жою жөніндегі шаралар - 2% жатады, аумақтың сейсмикалығы 8 балл, бұл құрылыс шығындарының 12% -ға өсуіне және су тасқынына - 2% әкеліп соғады. Барлығы - 19%. Аудан құрылыс үшін қолайлы деп саналады.

I-Б - Келес өзенінің алқабы. Жыл сайынғы селдермен су астында қалады. Жаз мезгілінде арна кей жерлерінде кеуіп қалады. Су суару үшін таратылады. Мұнда жер асты суларының деңгейі жоғары - жер бетіне жақын. Осыған байланысты бұл аумақта құрылыс орынсыз болмақ. Аудан құрылыс үшін қолайсыз.

Жоспарланған шектеулер. Қаралып жатқан аумақта жаңа тұрғын үй құрылысын салу кезінде Келес өзенінің су қорғау аймағы мен аймағын, өнеркәсіптік, коммуналдық кәсіпорындардың, көлік және инженерлік желілердің болуын ескеру қажет.

Санитарлық қорғау аймақтарын ұйымдастыруға арналған аудандар әртүрлі инженерлік геологиялық жағдайға, сондай-ақ ландшафттардын сапасы әртүрлі. Санитарлық-қорғаныш аймақтары аумақты функционалды пайдалануының өзгеру мүмкіндігін ескере отырып, уақыт өте келе басқа да функционалдық аймақтарға жатқызылуы мүмкін. Олардың аумақтарының қолайлы өмір ортасын құруға қатысты сапасы, олардың өмір сүру үшін қолайлы ортасын құруға қатысты аумақтарының сапасы өзгеруі мүмкін.

Санитарлық-гигиеналық жағдайлар:

Өмір сүру үшін қолайлы аудан – санитарлық-гигиеналық жағдайлар бойынша шектеулер жоқ жер учаскелері;

Өмір сүру үшін қолайсыз аудан – өнеркәсіптік кәсіпорындардың, коммуналдық және коммуналдық-қойма аумақтарының және объектілерінің, инженерлік құрылыстардың (атмосфераның ластану деңгейі жоғары жер учаскелерінің) санитарлық қорғау аймақтары.

Ландшафт жағдайлары:

Орналасу үшін қолайлы ландшафтар – елді мекеннің қазіргі уақытта орналасу аумағында орналасқан (аумақ дамыған, көгалдандырылған, абаттандырылған); елді мекеннен оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бағытта іргелес ауданның аумағы;

Орналасу үшін қолайсыз ландшафтар – елді мекеннен оңтүстік бағытта орналасқан аумақ;

Елді мекеннен қашықта орналасқан ландшафтар шартты түрде, біршама қолайлы болып қабылданады.

Графоаналитикалық талдаудың нәтижесінде, осы аумақта ауыл тұрғындарының құрылысы мен тұруы үшін әртүрлі дәрежедегі қолайлылықтың келесі аумақтары анықталған:

 

Аймақты кешенді бағалау

Кешенді бағалау сызбасында өмір сүру үшін ең қолайлы жерлер Абай ауылының орталық бөлігінде, сондай-ақ ауылдан оңтүстік-батысқа қарай және қолданыстағы ғимараттың солтүстік-шығысында орналасатынын көруге болады.

Өмір сүру үшін қолайсыз және қоныстануға жарамсыз жерлер негізінен осы ауданның инженерлік және көлік инфрақұрылымының бойында, қолданыстағы зираттардан санитарлық қорғау аймақтарында, сондай-ақ Келес өзенінің су қорғау аймағында орналасқан.

Қарастырылып отырған аймақтың қалған жерлері өмір сүру үшін салыстырмалы қолайлы жағдайда.

 

4.1. Ағымдағы жағдайы

 

Қазіргі уақытта Абай ауылы - Келес ауданында орналасқан шағын елді мекен, ол өз кезегінде Түркістанның оңтүстік бөлігінде орналасқан.

Абай ауылының аумағында тұрғын үй және өнеркәсіптік аймақ анық бөлінеді, оның негізгі бөлігі ауылдың оңтүстік бөлігінде және республикалық маңызы бар автокөлік жолының бойында орналасқан. Ауылда шығыстан батысқа қарай Ташкент-Шымкент республикалық маңызы бар тас жолы өтеді, ол ауылды екі бөлікке бөледі. Оңтүстігінде Келес өзені ағады, ол ауылдың архитектуралық-ландшафтық шешіміне қатыспайды.

Тұрғын ауданы периметр ғимараттарының негізінен төртбұрыштық тұрғын алаңдарынан тұрады, негізінен жеке жер учаскелері бар бір қабатты көп пәтерлі үйлер, сондай-ақ негізгі көшелер мен басты жол бойында орналасқан бірнеше екі қабатты үйлер. Ауылдың шығыс және батыс бөліктерінде жеке үйлердің жаңа құрылысы жүргізілуде.

Қолданыстағы тұрғын үй аумағын талдау Абай ауылында бұрынғы балабақшалардың және өзге де мәдени-тұрмыстық нысандардың қолданылмайтын аумақтары жоқ екенін көрсетті.

Ауылдың негізгі жоспарлы осі - батыстан шығысқа қарай жатқан Артықов көшесі. Артықов көшесі - Шымкент-Шардара тас жолының бөлігі. Көшеде әкімшілік және іскерлік, қаржы, мемлекеттік мекемелер, мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау, спорт, сауда, қоғамдық тамақтану, тұрмыстық қызмет көрсету, сондай-ақ кейбір өндірістік нысандар бар.

Тарихи тұрғыда Абай ауылында бірыңғай әлеуметтік орталық құрылмаған, ол бірнеше басты көшелер бойында аралшықтардан құрылған: Қонаев, Абай, Рысқұлов, Жамбыл, Қырзалиев көшелері және негізгі магистраль - Артықов көшесі.

Қоғамдық орталықтың аралдары тұрғын үй ғимараттарында күнделікті пайдалану нысандарымен толықтырылған.

Алдынғы бас жоспардың жобасында әкімшілік және іскерлік аймақты бөлу және ауылдың басты алаңын ұйымдастыру арқылы бірыңғай орталық құру идеясы болды, бірақ ол іске асырылмады, әкімшілік мекемелері, сондай-ақ мәдени және тұтынушылық қызметтер объектілері бірнеше негізгі көшелер бойымен шашыранды.

Қонаев көшесі мен оған перпендикуляр Артықов көшесінің бойында, автостанция аймағында қазіргі уақытта сауда нысандары орналасқан, мұнда негізгі ауылдық базар, сондай-ақ көптеген дүкендер мен киоскілер бар.

Абай ауылының аумағында екі мешіт салынды: біреуі мақта қабылдау пунктінің маңында, Жамбыл көшесінің бойында, екіншісі - негізгі маггистраль Артықов көшесі бойында, ауылдың шығыс бөлігінде орналасқан. Ауылда сондай-ақ баптист шіркеуі бар, ол ауылдың батыс бөлігіндегі ескі зираттан оңтүстікке қарай, Қойлыбаев көшесінде орналасқан.

Ауылда саябақтар жоқ, олардың мөлшері 15 гектардан кем болмауы тиіс. Алайда ауылдың орталық бөлігінде, жаңа аурухананың аумағында, Абай көшесінің бойында, 8 гектар алқапта орналасқан саябақ бар. Парк қалпына келтіруді, жасыл көшеттерді күтуді, сондай-ақ көгалдандыруды қажет етеді. Солтүстікте, Рысқұлов көшесінің бойында, Мәдениет үйінің аумағында 0,7 гектар аумақты алып жатқан шағын алаң бар, сондай-ақ аумақты толықтай қалпына келтіру және жақсарту қажет.

Келес өзені бойындағы ауылдың оңтүстігінде және автомобиль жолының бойында орналасқан өнеркәсіптік аймақта екі кірпіш зауыты бар (олардың біреуі маусымдық жұмыс істейді). Ауылдың шығыс бөлігінде орналасқан мақта қабылдау пункті ешқашан тұрғын үй аумағынан тыс жерде болмады. Сондай-ақ, Абай ауылында, жеке өндірістік алаңдарда, «Мерген» ЖШС минералды су зауыты, санитарлық қорғау аймағын қоспағанда тікелей тұрғын ауданында орналасқан автобаза орналасқан.

Тұрғын ауданының батыс бөлігінде Рысқұлов көшесінің бойында 300 метрлік санитарлық-қорғау аймағын сақтамай, жабық зират орналасқан, тұрғын үйлердің құрылысы зираттар шекарасына тікелей жақын орналасқан. Тұрғын ауданының аумағында - оңтүстік-шығыс бөлігінде, сондай-ақ қорғаныс аймағының 300 метрлік санитарлық торабын сақтамай тағы бір зират бар. Басқа қолданыстағы зират Келес өзенінің шығыс аймағындағы өнеркәсіптік аймақтағы ауылдың оңтүстік жағындағы өнеркәсіптік аймақта орналасқан.

4.2. Жоспарланған шектеулер

 

Абай ауылы Келес ауданының орталығы болып табылады, ол өз кезегінде Түркістан облысының оңтүстік бөлігінде орналасқан.

Абай ауылын ғана қамтитын Абай ауылдық округінің аумағы Біртілек ауылдық округінің аумағында орналасқан және оңтүстік және оңтүстік-батыс жағынан Қошқарата ауылдық округімен шектеседі. Ауылдың жалпы ауданы 1560 гектарды құрайды.

Абай ауылы арқылы республикалық маңызы бар жол өтеді - Шымкент-Шардара.

Сонымен қатар Абай ауылы республикалық маңызы бар автожолдар арқылы республиканың ірі әкімшілік орталықтары - Алматы, Астана, Көкшетау, Петропавл қалаларымен байланысқан, сондай-ақ Ташкент, Омбы, Қорған, Челябинск және т.б. қалаларға қарай шығады.

Абай ауылы келесі елді мекендермен қоршалған: шығысында Көктерек ауылы, солтүстік-батысында Ошақты ауылы, оңтүстік-батысында Алғабас ауылы.

Абай ауылынан оңтүстікке қарай 1 км жерде ҚТҚ полигоны орналасқан.

Ауылдың солтүстік жағында «Бұхар газ тасымалдау ауданы - Ташкент - Бішкек - Алматы» (БГТА - ТБА) жоғары қысымды газ құбыры өтеді. Ауылдың оңтүстік жағында бұл газ құбырының тармағы - орта қысымды газ құбырының тармағы бар.

Іргелес аумақтарды талдау табиғи және антропогендік сипаттағы аумақтық даму үшін бірқатар жоспарлау шектеулерінің бар екенін көрсетті: - ауылдың оңтүстік жағында Келес өзені ағып жатыр.

- ауылдың солтүстік жағында Ошақты арнасы өтеді.

- ауылдың оңтүстік жағында орта қысымды газ құбырының тармағы бар.

- ауылдың солтүстік жағында - жоғары қысымды газ құбыры - БГТА-TБA.

- Келес өзенінің оңтүстік жағында, қолданыстағы өнеркәсіптік аймақ пен газ құбырының сыртында, ауылдан 1 км қашықтықта ҚТҚ полигоны орналасқан.

- шығыс және оңтүстік жағында, Келес өзенінің бойында, ауыл аумағында Ташкент-Шымкент республикалық маңызы бар айналмалы жол өтеді

- ауылдың солтүстік-батыс және оңтүстік жағынан және Рысқұлов көшесінің бойында зираттар орналасқан.

- ауылдың солтүстік жағынан 110/35 кВ «Абай-Базар» қосалқы станциясы орналасқан

- Келес өзенінің оңтүстігінде оңтүстік-батысқа қарай 1 км жерде тазарту құрылыстары бар.

 

 

  1. АУЫЛДЫҢ ДАМУЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ

 

Ауылдың дамуының экономикалық негіздемесі бөлімі 2018 жылдың екінші жартысында орын алған ірі әкімшілік өзгерістерді есепке ала отырып жүзеге асырылды. Осылайша, аталған өзгерістер Түркістан аймағын қалыптастыру және жаңадан құрылған Келес ауданының орталығы ретінде Абай ауылының мәртебесін көтеруді қамтиды. Әрине, бұл факт осы ауылдың экономикалық дамуына сапалы әсер етеді. Осы жобаның негізінде халықтың, еңбек ресурстарының теңгерімінде, тұрғындар үшін мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету және Абай ауылының тұрғын үй құрылысында мүмкін болатын өзгерістер ескеріледі.

 

5.1. Ауыл шаруашылығы

 

Жыл басында осы салада 185 адам жұмысқа орналасты. Негізінен өнеркәсіптің саны 3-тен 50 адамға дейін өзгеретін шағын кәсіпорындармен ұсынылған. Бұдан басқа, Абай ауылының әкімдігімен хабарлағандай, ауылда 1568 жеке фермер қожалығы тіркеліп, бұл ауыл шаруашылығының осы елді мекенде өмірде маңызды рөл атқаратындығына қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

Болашақта ауылдар санының өсуіне байланысты осы сектордағы жұмысшылардың санын көбейту жоспарланып отыр. Есептік кезеңге ауыл шаруашылығындағы жұмысшылар саны 300-ге жетеді, оның ішінде бірінші кезекке 200 адам.

 

5.2. Өңдеу өнеркәсібі

 

Осы сала бойынша жыл басында 132 адам болды. Ауыл шаруашылығындағыдай, өнеркәсіпте 3-тен 50-ге дейін адам жұмыс істейтін шағын кәсіпорындар жұмыс істейді. Өндірістің негізгі түрлері - сүтті қайта өңдеу және минералды суларды және басқа алкогольсіз сусындарды өндіру.

Халықты елеулі өзгерістерге және ауылдық жерлердегі көпқабатты үйлерге қарай дамыту бағытын бағдарлауға байланысты халықты жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі күрт көтеріледі. Өнеркәсіптік салаларды дамыту бұл жағдайды бірнеше себептер бойынша ең тиімді шешуге мүмкіндік береді: біріншіден, өнеркәсіптік кәсіпорындар көп еңбекті талап етеді ие және көп жұмыс күшін тартады, екіншіден, мұндай жұмыс орындарын құру мультипликативтік әсерге жол ашады, бұл экономика саласымен байланысты жұмыс орындарының пайда болуына әкеледі.

Осы елді мекенде қазірдің өзінде дамыған салалармен қатар келесі бағыттар бойынша кәсіпорындарды орналастыру мүмкін:

- Ауылшаруашылық шикізатын қайта өңдеу және азық-түлік өнімдерін алуға бағытталған агроөнеркәсіп кешенінің кәсіпорындары, осылайша өңірде өндірілетін өнімдердің қосымша құндылығын арттырады;

- құрылыс секторының кәсіпорындары осы жобаны іске асыру кезінде пайда болатын құрылыс материалдары мен жұмысқа сұранысты қанағаттандыруға бағытталған;

Ауылдың өңдеу өнеркәсібінің қолданыстағы және перспективалық салалық құрылымы келесі кестеде келтірілген.

 

5.1.1-Кесте – Өңдеу өнеркәсібінде жұмыспен қамтылған халықтың құрылымы

№

Атауы

Жұмысшылар саны, адам

2018

2025

2035

1

Тамақ өнімдерін өндіру, оның ішінде

63

88

113

 

қолданыстағы кәсіпорындар

63

63

63

 

перспективалық кәсіпорындар (көкөністер мен жемістерді қайта өңдеу, ет өнімдерін қайта өңдеу, сүт фермасы)

 

25

50

2

Сусындарды өндіру, оның ішінде

39

55

72

 

қолданыстағы кәсіпорындар

39

39

39

 

перспективалық кәсіпорындар (салқындатқыш және алкогольсіз сусындарын өндіру цехі)

 

16

33

3

Өнеркәсіптің басқа түрлері (минералды өнімдер, тоқыма бұйымдары, ағаштан жасалған бұйымдар және т.б. өндіру), оның ішінде

30

45

65

 

қолданыстағы кәсіпорындар

30

30

30

 

перспективалық кәсіпорындар (жиһаз жинау бойынша цех, металл бұйымдарын өндіру)

 

15

35

4

БАРЛЫҒЫ

132

188

250

 

Осылайша, өңдеуші өнеркәсіпте жұмысшылардың перспективалы саны, ең алдымен, есептік кезеңде 188 адам және 250 адам болады.

 

5.1.3. Құрылыс

 

Құрылыстың жоспарланған көлемін жүзеге асыру үшін ауылдағы құрылыс индустриясын жоспарлы түрде дамыту жоспарланып отыр. Бұл ретте уақыт көлемінің айтарлықтай бөлігін уақытша еңбек күшін тарту арқылы жүзеге асыру жоспарланып отырғанын ескеру қажет. Сонымен бірге, есептік кезеңге елді мекендерді және басқа да құрылыстарды орта және қысқа мерзімді жөндеуге қызмет көрсететін ұйымдар қажет болады.

Жылдың басында бұл салада 60 адам жұмысқа орналасты. Болашақта жоғарыда аталған факторларды ескере отырып, осы саладағы қызметкерлердің саны бірінші кезеңде 100 адам және есептік кезеңде 150 адам болады.

5.4. Көтерме және бөлшек сауда

 

Бұл сала жергілікті экономиканың маңызды секторы болып табылады. 2018 жылдың басында осы салада 238 адам еңбек етті. Мұндай маңызды көрсеткіш (жұмыспен қамту құрылымында 7,6%) 15 шақырым радиуста халық саны көтерме қондырғыларға мұқтаж 44 елді мекен бар екендігімен түсіндіріледі. Халықтың жоспарлы өсуіне және осы елді мекеннің экономикасын нығайтуға байланысты осы саладағы жұмысшылар саны артады. Осы саладағы қызметкерлердің саны бірінші кезеңде 250 адам, ал есептік кезеңде 300 адам болады.

 

5.5. Көлік және қаттау

 

Бұл сала негізінен көлікпен айналысатын шағын бизнес субъектілерімен ұсынылған. Теміржол және өзен жолдарының жоқтығына байланысты, автокөлік жалғыз көлік болып қала береді. Болашақта, ауылдың автожолдарының желісін жоспарлы түрде дамыту және, тиісінше, көліктік-қойма кешенін дамыту жоспарлануда. Осы саладағы қызметкерлердің саны жыл басында 50 адам болды. Есептік кезеңге қызметкерлердің осы санаттарының саны 150 адамды құрайды, оның ішінде 80 адам бірінші кезекте.

 

5.6. Білім беру

 

Білім беру саласында 2018 жылдың басында 1,377 адам немесе ауылдың жалдамалы жұмысшыларының 44% -ы жұмыспен қамтылды. Осындай әсерлі көрсеткіш үлкен орта мектептерден басқа колледждер сияқты елді мекен аралық қызмет көрсету нысандары мен басқа сыныптан тыс ұйымдарын орналастырумен байланысты. Білім беру саласының бұл құрылымы елді мекен аудан орталығы болған кезде қалыптасты.  Болашақта қолда бар объектілерді сақтау және халықтың санының ұлғаюына байланысты осы саладағы қызметкерлердің сұранысының артуына әкелетін қосымша білім беру объектілерін салу жоспарланып отыр.

Осылайша, саладағы қызметкерлердің саны бірінші кезеңде 1550, есептік кезеңде 2250 болады.

 

5.7. Денсаулық сақтау

 

Қазіргі уақытта ауылда медициналық мекемелердің өте кең желісі құрылды. Бұған алғышарт болған басқа да шағын елді мекендердің және осы елді мекеннің бұрынғы әкімшілік мәртебесінің жақындығы.

Жыл басында бұл салада 797 адам жұмыс істеді. Қызметкерлердің негізгі бөлігі 450 адам жұмыс істейтін аудандық ауруханаға келеді.

Бас жоспарда көзделген көлемді іске асыру үшін денсаулық сақтау мекемелерінің желісін одан әрі дамыту жоспарланып отыр, нәтижесінде осы сектордағы жұмысшылар санының ұлғаюына әкеледі.

Осылайша, медицина қызметкерлерінің саны 1000 адам болады, есептік кезеңге қарай осы санаттағы қызметкерлер саны сол деңгейде қалады.

 

5.8. Экономикалық қызмет түрлері бойынша жұмыспен қамтылған халықтың құрылымы

Жоғарыда айтылған филиалдардан басқа, ауылда қаржы және сақтандыру қызметі, жылжымайтын мүлікпен операциялар, кәсіби, ғылыми-техникалық қызмет, әкімшілік қызмет, мемлекеттік басқару, қорғаныс және өнер, ойын-сауық және демалу сияқты салалардағы шағын және орта кәсіпорындар жұмыс істейді. Жыл басында осы салаларда 286 адам жұмыспен қамтылды. Халықтың болжамды өсуіне байланысты осы салалардағы компаниялар ұсынатын қызметтерге сұраныс артады. Осыған сүйене отырып, осы салалардағы қызметкерлер саны жүйелі түрде болжалды уақытқа дейін артады. 5.1.2-Кесте  – Экономикалық қызмет түрі бойынша жұмыспен қамту құрылымы

Толық атауы

Жұмысшылар саны, адам

Бастапқы жыл

%

Бірінші кезек

%

Есептік кезең

%

Ауыл шаруашылығы

185

5,9

200

5,4

300

6,3

Өңдеу өнеркәсібі

132

4,2

188

5,1

250

5,3

Құрылыс

70

2,2

100

2,7

150

3,2

Көтерме және бөлшек сауда

238

7,6

250

6,8

300

6,3

Көлік және қаттау

50

1,6

80

2,2

150

3,2

Қаржылық және сақтандыру қызметі

55

1,8

60

1,6

65

1,4

Жылжымайтын мүлікпен операциялар

33

1,1

35

0,9

40

0,8

Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет

25

0,8

30

0,8

35

0,7

Әкімшілік қызмет саласындағы қызмет

18

0,6

23

0,6

30

0,6

Мемлекеттік басқару және қорғаныс

39

1,2

45

1,2

50

1,1

Білім беру

1377

43,9

1550

42,1

2250

47,3

Денсаулық сақтау

797

25,4

1000

27,1

1000

21,0

Өнер, ойын-сауық және демалыс

36

1,1

40

1,1

45

0,9

Қызметтің басқа түрлерін ұсыну

80

2,6

85

2,3

90

1,9

Барлығы

3135

100,0

3686

100,0

4755

100,0

 

Келешекте кестеге сүйене отырып, ауылдағы жалдамалы жұмысшылардың үлесі білім мен денсаулық сақтау саласында жұмыс істейтін болады. Сонымен қатар, қызметкерлер санының өсуінің оң үрдісі өңдеу өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығында байқалады. Кестеден көріп отырғанымыздай, есепті кезеңде бұл филиалдардың үлесі барлық жалданған қызметкерлердің 5,3% -ын және 6,3% -ын құрайды. Маңызды әдіснамалық нүкте, бұл кезде ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің нақты санын анықтау мүмкін емес, өйткені шаруа қожалықтарында жұмысшылардың көпшілігі жұмыс істейді. Сондықтан еңбек ресурстарының балансы осы құбылысқа түзетулермен есептеледі.

 

  1. ХАЛЫҚ ЖӘНЕ ЖҰМЫС КҮШІ

 

6.1. Халық

 

2018 жылдың басында Абай ауылдық округінің әкімдігінің деректері бойынша, Абай ауылының тұрғындары 19 920 адамды құрады.

 

1999-2017 жылдардағы ауыл тұрғындарының динамикасы төмендегі кестеде келтірілген.

 

6.1-Кесте – 2009-2016 жылдардағы халық санының динамикасы

 

Атауы

Халық саны, адам

1999-2017 жж. өсу қарқыны %

оның ішінде

1999-2017 жж. орташа өсу қарқыны, %

оның ішінде

1999 ж. санақ қорытындысы бойынша

2009 ж. санақ қорытындысы бойынша

2018 ж. басына

1999-2009 жж.

2009-2017 жж.

1999-2009 жж.

2009-2017 жж.

Абай ауылы

15454

17700

19920

129,2

114,5

112,8

1,4

1,4

1,3

 

6.1-кестеден көріп отырғанымыздай, 1999-2017 жылдар кезеңінде халықтың өсу қарқыны 129,2% құрады, оның ішінде санақаралық кезеңде 114,5% және 2009-2017 жж. кезеңінде 112,8% құрады. Бұдан басқа, Абай ауылының халық саны 1999-2017 жылдар аралығында жыл сайын 1,4% -ға өсті, ал 2009-2017 жж. халықтың орташа жылдық өсімі 0,1% -ға төмендеп, жыл сайын 1,3% құрады.

6.2.2-кестеде халықтың 2009 - 2016 жылдардағы халық санының өсу құрылымы көрсетілген.

 

6.2-Кесте – 2009-2017 жж. Халық санының өсу құрылымы

 

№

Атауы

Өлшем бірлігі

2009-2017 жж.

%%

1

2

3

4

 

1

2009 ж. халық санағының қорытындылары бойынша халық саны

мың адам

17,7

-

2

2017 жылдың басына халық саны

мың адам

19,9

-

3

Халықтың 2009-2016 жылдардағы өсуі

мың адам

2,2

100,0
 

оның ішінде:

мың адам

 

 

3.1

Табиғи өсім

мың адам

2,0

90,0

3.2

Халықтың көші-қон айырмасы

мың адам

0,2

10,0

 

6.2-кестеден көріп отырғанымыздай, 2009-2017 жылдардағы халық санының өсуі 2,2 мың адамды құрады, оның ішінде халықтың табиғи өсімі 1,6 мың адамды немесе халықтың жалпы санының 73,0% -ын құрады, көші-қон - шамамен 0,6 мың адам немесе халықтың жалпы санының 27% -ы, яғни халықтың үштен екі есе артуы халықтың табиғи өсуімен байланысты, бұл ауылдағы және Келес ауданындағы туу коэффициентінің жоғары қарқынымен түсіндіріледі.

Жоспарланған халық саны табиғи өсудің көрсеткіштері және көші-қонның оң айырмасын болжамды ұлғайтуды ескере отырып анықталады. Көші-қон ағынын арттырудың алғышарты - ауыл тұрғындарының көші-қон процесіне белсенді қатысатын шағын кіші ауылдар орталығында орналасқан орны. Бұдан шығатын болсақ, жоба табиғи және механикалық өсудің орташа жылдық мәндерін анықтайды (6.3-кестені қараңыз). Сонымен қатар аумақтық дамудың үлкен мүмкіндіктері болмағандықтан, аумақтардың тұрғын үй әлеуетін есепке ала отырып, перспективалы тұрғындар саны түзетілді.

 

6.3-Кесте – Халық санының табиғи және механикалық өсу коэффициентін болжау

орташа жылдық өсім қарқыны %

Атауы

2018-2024 жж.

2025-2035 жж.

1

2

3

Халық санының орташа жылдық табиғи өсу қарқыны

1,4

1,3

Халық санының орташа жылдық механикалық өсу қарқыны

2,5

3,3

Халық санының орташа жылдық жалпы өсу қарқыны

3,9

4,6

 

Құрылыстың 1-ші кезеңінде халықтың табиғи және механикалық өсуінің жоғары көрсеткіштерін ескере отырып, халықтың саны шамамен 7,1 мың адамға өседі, оның ішінде табиғи өсім 2,4 мың адамды құрайды және көші-қон айырмасы - шамамен 7,1 мың адам. 2025-2035 жж. аралығында халықтың өсімі 18,0 мың адамды құрайды, оның ішінде табиғи өсім - шамамен 3,7 мың адам, ал көші-қон айырмасы - шамамен 14,3 мың адам.

 

 

 

6.4-Кесте – Халықтың өсу құрылымын болжау

 

Атауы

Өлшем бірлігі

 

2017-2024 жж.

2017 жылдың басына халық саны

мың адам

19,9

Халықтың табиғи өсу қарқыны

%

135,7

Халықтың табиғи өсуі

мың адам

2,4

Халықтың көші-қон айырмасы

мың адам

4,7

Халық санының жалпы өсуі

мың адам

7,1

2025-2036 жж.

2025 жылдың басына халық саны

мың адам

27,0

Халықтың табиғи өсу қарқыны

%

166,7

Халықтың табиғи өсуі

мың адам

3,7

Халықтың көші-қон айырмасы

мың адам

14,3

Халық санының жалпы өсуі

мың адам

18,0

2037 жылдың басына халық саны

мың адам

45,0

 

Жобаның техникалық-экономикалық есептеулеріне қабылданған Абай ауылының жобалы тұрғындар саны:

- 2025 ж. басына – 27,0 мың адам;

- 2038 ж. басына – 45,0 мың адам

Абай ауылының тұрғындарының жас құрылымын болжау Абай ауылының әкімі ұсынған деректерге, сондай-ақ аудандық және облыстық статистикалық комитеттің сайтында жарияланған туудың, өлімнің және өмір сүру ұзақтығының коэффициенттерінің аудандық және аймақтық көрсеткіштеріне негізделген. 6.5-кестені талдау негізінде құрылыстың бірінші кезеңі еңбекке жарамды жастағы жастардың үлесін 4,6% -ға азайтады, есептік кезеңге дейін бұл көрсеткіш 0,1% -ға өсіп, 29,3% құрайды. Көші-қонның күтілетін жоғары деңгейі және еңбекке жарамды жастан төмен халықтың үлес салмағының төмендеуі еңбекке жарамды жастағы халықтың үлесін бірінші кезекте 2,6% -ға арттырады және жалпы халық санының 62,3% -ын құрайды. Есептік кезеңге осы көрсеткіш 2,1 пайыздық тармаққа төмендеп, 60,2% -ды құрайды. Талдау деректері бойынша, жоба кезеңінде халықтың қартаюы күтілуде. Осылайша, есептік кезеңде еңбекке жарамды жастан асқан адамдардың үлесі бастапқы жылмен салыстырғанда 4,0% -ға артып, 10,5% құрайды.

 

 

 

6.5-Кесте – Халықтың жас құрылымын болжау

 

Халықтың жас топтары

Бастапқы жыл

2025 жыл

2037 жыл

адам

%

адам

%

адам

%

Еңбекке жарамды жастан кіші халық

6724

33,8

7880

29,2

13193

29,3

оның ішінде:

            

1 жасқа дейінгі балалар саны

414

2,1

553

2,0

841

1,9

мектепке дейінгі жастағы балалардың саны (2-5 жас)

1510

7,6

2125

7,9

3431

7,6

мектеп жасындағы балалардың саны (6 - 14 жас):

4010

20,1

4247

15,7

7318

16,3

15 жас

387

1,9

410

1,5

760

1,7

Еңбекке жарамды жастағы халық

11899

59,7

16812

62,3

27085

60,2

16 - 18 жас (2008 жылдан бастап 12 жылдық оқытуды ескере отырып)

1130

5,7

1953

7,2

2233

5,0

Еңбекке жарамды жастан үлкен халық

1296

6,5

2308

8,5

4722

10,5

Барлығы

19920

100

27000

100

45000

100

 

6.2. Жұмыс күші

 

2018 жылдың басында экономикалық белсенді халықтың үлесі 68,5% немесе 13,6 мың адам болды. Жұмыс күшінің үлесі экономикалық белсенді халықтың 69,0% -ын немесе 9,4 мың адамды құрады, оның ішінде жұмыспен қамтылған халық саны 8,9 мың адамды құрады, немесе жұмыс күшінің 95% -ы және жұмыссыздар саны 0,5 мың адам болды, немесе жұмыс күшінің 5% -ын құрайды. Жұмыспен қамтылған халықтың 3,1 мың адамы жұмыс істейді, 3,0 мыңы өзін-өзі жұмыспен қамтыған, 2,0 мың адам елді мекеннен тыс жерде жұмыс істейді.

6.6-кестеден көріп отырғанымыздай, есептік кезеңге экономикалық белсенді халық саны бастапқы жылмен салыстырғанда 18,9 мың адамға көбейеді, 32,5 мың адам болады. Жұмыс күшінің үлесі есептік кезеңде бастапқы кезеңмен салыстырғанда 5% артып, 24,4 мың адамды құрайды.

Сонымен қатар жұмыспен қамтылған халық саны айтарлықтай артып, 23,2 мың адамды құрайды. Сонымен қатар жалдамалы қызметкерлер саны артуда (3,1-ден 10,2 мың адамға дейін). Бұдан басқа, өз бетінше жұмыспен қамтылған халық санының ұлғаюы күтіледі (3,0-дан 6,0 мың адамға дейін). Ағымдағы жұмыссыздық деңгейі (жұмыс күшінің 5,0%) болашаққа өзгермейді.

6.6-Кесте

Еңбек ресурстарының құрылымының динамикасын болжау

№ р/с

Көрсеткіштер атауы

Өлшем бірлігі

Бастапқы жыл

Бірінші кезек

Есептік кезең

1

2

3

4

5

6

 

Халық саны

мың адам

19,9

27,0

45,0

 

Экономикалық тұрғыдан белсенді халық

мың адам

13,6

19,5

32,5

% жалпы халықтан

68,5

72,3

72,3

1

Жұмыс күші

мың адам

9,4

14,4

24,4

% экономикалық халықтан

69,0

74,0

75,0

 

Оның ішінде:

 

 

 

 

1.1

Жұмыспен қамтылған халық

мың адам

8,9

13,7

23,2

% жұмыс күшінен

95,0

95,0

95,0

 

Соның ішінде:

 

 

 

 

1.1.1

Жалдау бойынша жұмыс істейтіндер

мың адам

3,1

5,2

10,2

1.1.1

Өзін-өзі жұмыспен қамтыған халық

мың адам

3,0

4,5

6,0

1.1.3

Ауылдан тыс жұмыс істейтіндер

мың адам

2,0

3,4

7,0

1.2

Жұмыссыз халық

мың адам

0,5

0,7

1,2

% жұмыс күшінен

5,0

5,0

5,0

2

Экономикалық тұрғыдан белсенді емес халық 

мың адам

6,3

7,5

12,5

 % жалпы халықтан

31,5

27,7

27,7

 

  1. ӘЛЕУМЕТТІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМ

 

7.1. Тұрғын-үй қоры

 

Жобаланған аумақтың жалпы ауданы 1723,7 гектарды құрайды.

2018 жылдың басында Абай ауылының тұрғын үй қоры 489,6 мың шаршы метрді құрады. Тұрғын үймен қамтамасыздық - 24,6 м2/адам.

Тұрғын үй қоры үй жанындағы жері бар жеке аз қабатты тұрғын үйлермен, сондай-ақ аз қабатты көп пәтерлі тұрғын үйлерден тұрады.

Жаңа тұрғын үй құрылысының құрылымы келесі құрылыс айймақтандыру негізінде анықталған:

- үй жанындағы жері бар жеке аз қабатты тұрғын үйлер – 14,2%;

- аз қабатты құрылыс – 69,4%;

- орта қабатты құрылыс – 14,5%;

- көп қабатты құрылыс – 1,9%;

Жаңа тұрғын үй құрылысының құрылымы 7.1.1-суретте көрсетілген

Барлығы 2018-2037 жж. тұрғын үй құрылысының көлемі 652,9 мың шаршы метрді құрайды, оның ішінде бірінші кезекте 195,0 мың шаршы метр. Тұрғын үйді бұзу 16,7 мың м2 құрайды.

Тұрғын үй құрылысына арналған жаңа аумақтардың қажеттілігі 330,5 гектарды құрайды, оның ішінде 2017-2024 жж. -125,5 га.

 

 

7.1.1-Кесте – 2018-2037 жылдар аралығында Абай ауылында тұрғын үй құрылысының көлемін есептеу

№ п.п.

Халық саны

Бастапқы жылда қолданыста

мың м2 жаңадан тазарту

Сақталған тұрғын үй қоры

2018-2025 жж. жаңа құрылыс, мың м2

Бірінші кезекте қлданыста

2026-2037 жж. жаңа құрылыс, мың м2

Есептік кезеңде қолданыста

Жалпы ауданы, мың м2

Тұратын халық, мың адам

Қамтамасыздық, м2/адам

Жалпы ауданы, мың м2

Тұратын халық, мың адам

Қамтамасыздық, м2/адам

Жалпы ауданы, мың м2

Тұратын халық, мың адам

Қамтамасыздық, м2/адам

Жалпы ауданы, мың м2

Тұратын халық, мың адам

Қамтамасыздық, м2/адам

1

2

3

4

5

6

7

 

 

8

9

10

11

12

13

14

15
 

Барлығы, оның ішінде.:

489,6

19,9

24,6

16,7

472,9

19,2

24,6

195,0

667,9

27,0

25,0

457,9

1125,8

45,0

25,0

1

Үй жанындағы жері бар жеке азқабатты тұрғын үйлер, оның ішінде:

470,0

18,8

25,0

 

453,3

18,1

25,0

67,5

520,8

20,8

25,0

0,0

520,8

20,8

25,0

1.1

Қолданыстағы құрылыс аумағында

470,0

18,8

25,0

16,7

453,3

18,1

25,0

0,0

453,3

18,1

25,0

0,0

453,3

18,1

25,0

1.2

Жаңа аумақтарда

 

 

 

 

 

 

 

67,5

67,5

2,7

25,0

0,0

67,5

2,7

25,0

2

Аз қабатты құрылыс (2-3 қабат)

19,6

1,1

17,8

 

19,6

1,1

17,8

0,0

19,6

1,1

17,8

445,4

465,0

18,6

25,0

2.1

Жаңа аумақтарда

19,6

1,1

17,8

 

19,6

1,1

17,8

0,0

19,6

1,1

17,8

445,4

465,0

18,6

25,0

3

Орта қабатты құрылыс (4-5 қабат)

 

 

 

 

 

 

 

127,5

127,5

5,1

25,0

0,0

127,5

5,1

25,0

3.2

Жаңа аумақтарда

 

 

 

 

 

 

 

127,5

127,5

5,1

25,0

0,0

127,5

5,1

25,0

4

Көп қабатты құрылыс

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12,5

12,5

0,5

25

4.1

Жаңа аумақтарда

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12,5

12,5

0,5

25,0

 

 

 

 

 

7.1.2-Кесте – 2018-2037 жылдарға арналған Абай кентінің жаңа тұрғын үй құрылысы үшін тұрғын үй аумағында қажеттілікті есептеу.

№ р/с

Құрылыс түрі

Жаңа құрылыс, жалпы 2037 ж. дейін

Оның ішінде құрылыс кезеңдері бойынша:

2017-2024 жж. үшін

2024-2037 жж. үшін

Жаңа құр., мың м2

Қажетті аумақ, га

Жаңа құр., мың м2

Тұрғын үй қорының тығыздығы, мың м2/га

Қажетті аумақ, га

Жаңа құр., мың м2

Тұрғын үй қорының тығыздығы, мың м2/га

Қажетті аумақ, га

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

 

Барлығы, оның ішінде :

652,9

330,5

195,0

 

125,5

457,9

 

205,0

1

Үй жанындағы жері бар жеке азқабатты тұрғын үйлер, оның ішінде:

67,5

84,4

67,5

-

84,4

0,0

-

0,0

1.1

Қолданыстағы құрылыс аумағында

0,0

0

0,0

-

0

0,0

-

0

1.2

Жаңа аумақтарда

67,5

84,4

67,5

0,8

84,4

0,0

0,8

0,0

2

Аз қабатты құрылыс (2-3 қабат)

445,4

202,5

0,0

 

0,0

445,4

 

202,5

2.1

Жаңа аумақтарда

445,4

202,5

0,0

2,2

0,0

445,4

2,2

202

3

Орта қабатты құрылыс (4-5 қабат)

127,5

41,1

127,5

 

41,1

0,0

 

0,0

3.1

Қолданыстағы құрылыс аумағында

0,0

0,0

0,0

-

0,0

0,0

-

0,0

3.2

Жаңа аумақтарда

127,5

41,1

127,5

3,1

41,1

0,0

3,1

0,0

4

Көп қабатты құрылыс

12,5

2,5

0,0

 

0,0

12,5

 

2,5

4.1

Қолданыстағы құрылыс аумағында

0,0

0,0

0,0

-

0,0

0,0

-

0,0

4.2

Жаңа аумақтарда

12,5

2,5

0,0

5,0

0,0

12,5

5

2,5

 

7.2. Халыққа мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетуді ұйымдастыру

 

Есептік кезеңде ауыл халқының қызмет көрсету секторы мекемелері мен кәсіпорындарының желісін дамыту болжамы 7.2.1-кестеде келтірілген.

Әлеуметтік инфрақұрылым объектілерімен халықты қамтамасыз етудің нормативтік деңгейіне жету үшін есептік кезеңде осы бас жоспармен келесі нысандарды іске қосу ұсынылады::

- жалпы сыйымдылығы 1500 орындық 9 мектепке дейінгі мекеме, оның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде 160 орындық 1 балабақша;

- жалпы сыйымдылығы 3600 орындық 3 жалпы білім беретін мектеп; құрылыстың бірінші кезеңі үшін - 1200 орын;

- 206 орынға арналған мектептен тыс мекемелер;

- бір ауысымда 550 адам қабылдайтын емхана;

- 40 аурухана төсегі бар стационар;

- жедел жәрдем станциясы - 1 объект;

- жалпы қолданыстағы спорт залдары 2950 м2, оның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - 1510 м2;

- су айнасы 925 м2 тең жалпы қолданыстағы ашық және жабық бассейндер, құрылыстың бірінші кезеңінде - 475 м2 су айнасы;

- 3400 орынға арналған көп функционалды ойын-сауық орталықтары, оның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде - 1960 орын;

- 1575 орынға арналған кинотеатрлар, оның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде - 945 орын.

- 180 оқу орнына арналған кітапханалар, соның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - 108 орын;

- 10000 м2 сауда алаңына тең дүкендер, оның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - 4600 м2 сауда алаңы;

- 1600 орындық қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары, оның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде - 880 орын;

- 305 жұмыс орынға арналған қызмет көрсету кәсіпорындары, оның ішінде: құрылыстың 1 кезеңінде - 143 жұмыс орны;

- бір ауысымда 5 400 кг киімге арналған кір жуатын орындар, оның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - бір ауысымда 3240 кг киім;

- бір ауысымда 513 кг киімге арналған химиялық тазалау орны, соның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде - ауысымда 308 кг киім;

- 125 жуу орынына арналған моншалар, оның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - 35 жуу орны;

- байланыс бөлімі - 8 нысан, оның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - 6 нысан;

- банк бөлімшелері - 5 операциялық кассалар, оның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде 3 операциялық кассалар;

- 270 орындық қонақ үйлер, соның ішінде құрылыстың бірінші кезеңінде - 162 орын.

- 12 автокөлікке арналған 2 өрт сөндіру депосы, оның ішінде: құрылыстың бірінші кезеңінде - 6 автокөлікке арналған 1 өрт сөндіру депосы;

 

 

7.2.1-Кесте – 2037 жылға дейін Абай ауылында әлеуметтік инфрақұрылым нысандарының дамуын болжау

 

Қызмет көрсету нысандарының атауы

Өлшем бірлігі

1000 адамға арналған ҚНжЕ нормасы

Бастсапқы жылда қолданыста бар

ҚНжЕ нормасы бойынша қажет

2018-2036 жж. үшін жаңа құрылыс

Басында қолданыстағы

Аумақ (га)

Ескертпе

  
 

01.01.2026 үшін

01.01.2037 үшін

барлығы

оның ішінде:

2025 ж.

2037 ж.

Өлшем бірлігіне ҚНжЕ нормасы

Жаңа құрылыс үшін қажеттілік

барлығы

  

Құрылыстың 1 кезеңі

Есептік кезең

Құрылыстың 1 кезеңі

Есептік кезең

  

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

  

Білім беру мекемелері

  

Мектепке дейінгі мекемелер

орын

2-5 жас аралығындағы балалардың 85% қамту

1942

2125

3431

1500

160

1340

2102

3442

100 св. сыйымдылығында - 35 м2 1 оқушыға

0,6

4,7

5,3

8 б/б 160 орыннан және 1 б/б 220 орынға

  

Жалпы білім беру мекемелері

оқушылар

Мектеп жасындағы балалардың 100% қамту, 10-12 сынып оқушылардың 75% қамту

4943

6122

9753

4800

1200

3600

6143

9743

600-ден 900-ге дейін св. сыйыдылығында -39 м2 1 оқушыға

2,9

10,4

13,3

4 мектеп 1200 орыннан

  

Мектептен тыс мекемелер

орын

10% общего числа школьников

769

612

975

206

 

206

769

975

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

 

 

 

 

  

Техникалық және кәсіптік білім беру оқу мекемелері

учащиеся

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

546

 

 

 

 

 

546

546

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

 

 

 

 

  

Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі

 

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

1500

 

 

 

 

 

1500

1500

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

 

 

 

 

  

Денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру мекемелері

  

Емхана

Ауысымға келу

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

350

540

900

550

550

 

900

900

100 келуге 0,1 га, бірақ 0,3 га кем емес

2,0

 

2,0

 

  

Барлық типтегі стационарлар

аурухана төсеггі

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

185

135

225

40

40

 

225

225

80-100 м2 1 төсекке

 

 

  

Сүт асүйі

күніне 1 бала үшін мөлшер (бір жасқа дейін)

4

 

2212

3365

3365

2212

1153

2212

3365

 

 

 

 

кіріктірілген

  

Жедел жәрдем станциялары (1-ші жоспарлық ауданда)

нысан

15 мин. қол жетімділік аймағында 10 мың адамға 1

1

1

2

1

 

1

1

2

1 көлік үшін 0,05 га, бірақ 0,1 га кем емес

0,1

 

0,1

 

  

Дәріханалар

нысан

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

4

3

4

 

 

 

4

4

 

 

 

 

кіріктірілген

  

Спорттық және дене шынықтыру-сауықтыру ғимараттары

  

Аудан

гектар

0,7

 

18,9

31,5

31,5

18,9

12,6

18,9

31,5

 

18,9

12,6

31,5

 

  

Жалпы пайдаланудағы спорт залдары

м2 жалпы ауданнан

80

650

2160

3600

2950

1510

1440

2160

3600

 

 

 

 

 

  

Жалпы пайдаланудағы жабық және ашық бассейндер

м2 су айнасынан

25

200

675

1125

925

475

450

675

1125

 

 

 

 

 

  

Мәдениет және өнер мекемелері

  

Көпфункционалды демалыс орталықтары

орын

80

200

2160

3600

3400

1960

1440

2160

3600

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

 

 

 

 

  

Кинотеатрлар

орын

35

 

945

1575

1575

945

630

945

1575

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

 

 

 

 

  

Кітапханалар

мың бірлік сақтау орны

4

 

108

180

180

108

72

108

180

Жобалауға арналған тапсырма бойынша

 

 

 

 

  

Оқу залы

2

 

54

90

90

54

36

54

90

 

 

 

 

  

Сауда, қоғамдық тамақтану және тұрмыстық қызмет көрсету мекемелері

  

Нарықтық кешен

жалпы аудан кв.м

24

 

648

1080

1080

648

432

648

1080

7-ден14 м2 дейін 1м2 сауда ауданы алаңына

0,91

0,60

1,51

 

  

Азық-түлік және азық-түлік емес дүкендер

м2 сауда ауданы

300

3500

8100

13500

10000

4600

5400

8100

13500

0,02 га  100 м2 үшін

0,92

1,08

2,00

 

  

Қоғамдық тамақтану мекемелері

орын

40

200

1080

1800

1600

880

720

1080

1800

Орын саны бойынша, га 100 орынға: 50 - 0,2-0,25 дейін, 50 ден 150 - 0,2-0,15, 150 дейін және - 0,1

0,4

0,2

0,6

 

  

Тұрмыстық қызмет көрсету мекемелері

жұмыс орны

9

100

243

405

305

143

162

243

405

0,03 га на 10 рабочих орын

0,43

0,49

0,92

 

  

Коммуналдық қызмет көрсету кәсіпорындары

  

Кір жуатын жер

Ауысымға кг киім

120

 

3240

5400

5400

3240

2160

3240

5400

0,1 га на нысан

0,1

0,1

0,2

 

  

Киім тазалайтын жер

кг ауысымыныа киім

11,4

 

308

513

513

308

205

308

513

0,1 га на нысан

0,1

0,1

0,2

 

  

Моншалар

орын

5

100

135

225

125

35

90

135

225

0,2 га на нысан

0,2

0,2

0,4

 

  

Басқару ұйымдар менке мекемелер, несие және қаржы мекемелері

  

Байланыс блімдері

нысан

 6 мың адамға 1

 

6

8

8

6

2

6

8

0,4-ден 0,45 га дейін

0,45

0,4

0,85

 

  

Банк бөлімшелері

операциялық касса

10 мың адамға 1

 

3

5

5

3

2

3

5

0,2 га нысанға

0,2

0,2

0,4

 

  

Тұрмыстық -коммуналды шакруашылық нысандары

  

Қонақ үйлер

орын

6

 

162

270

270

162

108

162

270

25-тен 100 - 55 м2 1 орынға

0,9

0,6

1,1

 

  

Өрт сөндіру депосы

Өртке қарсы автокөліктер

Өртке қарсы қызметтің объектілерін жобалау нормалары,

 

6

12

12

6

6

6

12

1,2 га нысанға кажется

1,2

1,2

2,4

2 пож депо на 12 машин

  

 

 

  1. АУМАҚТЫ КЕҢІСТІКТІК ҰЙЫМДАСТЫРУ. СӘУЛЕТ ЖӘНЕ ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ШЕШІМІ

 

8.1. Аймақтарды заманауи және жобалық пайдалану

 

Бас жоспардың негізгі эскизі нұсқалық негізінде жүзеге асырылды.

1 нұсқа. Аумақ құрылысы үшін ең қолайлы аймақтардың болуын ескере отырып, бұл нұсқа, бірінші кезек үшін тұрғын үй ауданын дамыту және аз және орта қабатты ғимараттар салу есебінен ауылдың қазіргі дамуынан оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бағытта есептік кезеңді қамтамасыз етеді.

Өнеркәсіптік аймақты дамыту алдынғы бас жоспардағыдай ауылдың оңтүстік бөлігіндегі Келес өзенінің артында қалдыру ұсынылған.

2 нұсқа. Екінші нұсқа осы бас жоспарды әзірлеуге дейін жасалған егжей-тегжейлі жоспарлауға сәйкес, ауылдың солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бағыттарында, сондай-ақ ауылдың оңтүстік бөлігінде аувлды дамытуды көздейді. Сонымен қатар құрылыс тек бір қабатты үй-жайлы ғимратттармен ұсынылған. Дәл осындай ауылдың даму бағыттары алдынғы бас жоспарда қабылданған. 

Бұл нұсқаның кемшілігі: бірінші - сәулет көрінісі, екіншісі - есепке сәйкес жобаның тұрғындарын дамыту үшін жердің жеткіліксіздігі.

Негізгі әдіс ретінде, мүдделі тараптардың қатысуымен бірлескен отырыста бірлесіп қаралған жобаның алдын-ала эскизін қарастыру кезінде мақұлданған бірінші нұсқа қабылданды.

Абай ауылын дамытудың бас жоспарын әзірлеуде келесі қағидаттар белгіленді:

- әртүрлі функционалдық аймақтарды біріктіретін көшелер мен жолдардың біріктірілген және ыңғайлы көлік желісін қалыптастыру;

- жақын маңдағы елді мекендермен ыңғайлы көлік байланыстары болуы; 

- қолданыстағы құрылысты барынша сақтау;

- бульварларды, гүл бақтарын, оның ішінде мектептер мен балабақшаларды Келес өзеніне ыңғайлы шығуды ұйымдастыру арқылы көгалдандырудың бірыңғай жүйесі;

- жекелеген функционалдық аймақтардың өзара байланысты орналасқан аумақты ыңғайлы функционалды аймақтарға бөлу, әкімшілік және қоғамдық ғимараттар мен құрылыстардың, әлеуметтік және мәдени объектілердің, қоғамдық денсаулық сақтаудың, спорттың рационалды орналастыру;

- өнеркəсіптік, коммуналдық жəне қоймалық қондырғыларды жел тармақтарына сәйкес жəне осы мақсаттарға арналған аумаққа орналастыру;

 - желден қорғау құралы ретінде, өнеркәсіптік, коммуналдық және қойма нысандарының қолайсыз әсерлері ретінде санитарлық-қорғау белдеулерін құру;

 - тұрғын алабын жер телімі бар екі қабатты және бір қабатты тұрғын үйлердің жаңа типтерінен, сондай-ақ аз қабатты және орта қабатты үйлерден қалыптастыру. 

Ауылдың архитектуралық-жоспарлы құрылымы мен функционалды аймақтандыру бұрынғы бас жоспарда баяндалған шешімдердің үздіксіздігі мен дамуын ескере отырып, қолданыстағы қала құрылысы жағдайының негізінде шешілді және халықтың өмір сүруіне барынша оңтайлы және қолайлы ортаны құруға бағытталған.

Ауылдың аумағында тұрғын үй және өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Тұрғын ауданы өнеркәсіптік аймаққа қатысты желдің жағында орналасқан.

Тұрғын және индустриалды аймақтар арасындағы жоба 50 метрлік санитарлық-қорғау белдеулерін ұйымдастыруды, ал ауылдың айналасында - ені 50 метрлік желден қорғау белдеуін ұсынады. Жоба солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс тұрғын аумақтарын одан әрі аумақтық дамытуды және ауылдар шекарасындағы қолданыстағы ғимараттарды біріктіруді көздейді.

Құрылыстың бірінші кезеңінің кезеңінде шекараның шегінде еркін аумақтарды дамыту, сондай-ақ магистральдық газ құбырының солтүстік жағында қызмет көрсету орталығын ұйымдастыру арқылы 96 гектардан тұратын тұрғын үй ауданын дамыту ұсынылады, ол 200 метрлік санитарлық-қорғау аймағын сақтайды.

Құрылыстың бірінші кезеңінде тұрғын үй құрылысына қосымша, жоба мәдени және тұрмыстық қызмет көрсету нысандарының қажетті жиынтығын құруды қарастырады.

Ауылдың перспективалы дамуы есептік кезеңде оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бағыттарында аз және орта қабатты тұрғын үйлерді салу арқылы жүзеге асырылады.

Жаңа жобаланған тұрғын аудандарды қолданыстағы құрылыспен ауылдың басты көшелерінің бағытын жалғастырып, қолданыстағы төртбұрыштық құрылыстарды сақтау арқылы жоспарлы түрде байланыстыру ұсынылады.

Келес өзенінің оңтүстік жағындағы қолданыстағы тұрғын үй кешенін реттеп, абаттандырып, мәдени-тұрмыстық ғимараттармен қамтамасыз ету, сондай-ақ ауылдың негізгі массивіне жолдар арқылы қосу ұсынылған.

Жоба тұрғын ауданының батыс және шығыс бөліктерінде орналасқан зираттарды санитарлық-қорғау аумақтарына жабуды көздейді.

Бұл бас жоспардың басты міндеттерінің бірі - қазіргі және жаңа тұрғын үй құрылыстары, ауылдың орталық және шағын орталықтары, өндірістік аймақ арасында ыңғайлы байланыс жасау үшін ауылдың ыңғайлы көліктік жоспарлау құрылымын реттеу және қалыптастыру.

Тарихи қалыптасқан жоспарлау құрылымын және ұсынылған өзгерістерді ескере отырып, Солтүстік тұрғын алабының негізгі композициялық осьтері Артықов, Қонаев, Рысқұлов, сондай-ақ, Абай, Сәтпаев және Жамбыл көшелері болып қалады, бұл ауылдың дамыған бөлігін жаңадан жобаланған солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс тұрғын аудандарымен байланыстырады.

Халықтың ұсынылатын қызмет радиусын сақтау үшін қазіргі бар қоғамдық орталықты дамыту ғана емес, сонымен қатар Рысқұлов пен Сәтпаев көшелерінің бойында жаңа жобаланған аудандарда қызмет көрсетудің шағын орталықтарын ұйымдастыру ұсынылады.

Жоба ауылдың батыс бөлігіндегі жаңа қоғамдық орталықтың құрылысын, сондай-ақ спортпен шұғылдану үшін жабдықталған, сондай-ақ бірқатар спорттық нысандардының жиынтығы (спорт залдары, бассейндер, дене шынықтыру-сауықтыру ғимараттары және т.б.) бар спорт алаңын құруды ұсынады.

Ауылдың оңтүстік-батыс бөлігінде жаңа жобаланған ауданда жоба бас жоспардың есептік кезеңіне 6 көлік үшін қосымша өрт депосын, ХҚКО, емхана (денсаулық сақтау басқармасының ұсынысы бойынша), перинаталды орталық және т.б. құрылысын қарастырады.

Жел тармақтарын ескере отырып, өнеркәсіптік аймақты дамыту алдыңғы бас жоспардағыдай, Келес өзенінің артында ауылдың оңтүстік бөлігінде қарастырылған.

Жоба тұрғын ауданынан зияндылығы жоғары және елеулі санитарлық-қорғау аймағын ұйымдастыруды талап ететін кәсіпорындарын алып тастауды ұсынады. Жобада Келес өзенінің оңтүстік-шығысындағы қазіргі өндірістік аймақта санитарлық-қорғау аймағының (СҚА) келесі өлшемдеріне сәйкес жаңа кәсіпорындарды орналастыру қарастырылған: кондитерлік цех, шағын наубайхана, көкөніс және жеміс өңдеу зауыты (СҚА-100 метр), ет өнімдерін өңдеу цехы (СҚА-50 метр). Жобада есептік кезеңде коммерциялық қажеттіліктер үшін қарасыз қалған мақта қабылдау орталығын пайдалану ұсынылады.

Жобамен Келес өзенінің бойында ауылдың тұрғын үй аймағынан ыңғайлы шығуды ұйымдастыру, жағаларды нығайту және жағалауларды жақсарту арқылы қысқа мерзімді демалыс аймағын құру ұсынылады.

8.2. Қоғамдық орталық жүйесін ұйымдастыру

 

Жобаның басты жоспары қазіргі Орталықты дамыту және оңтайландыру және Артықов көшесінің батыс бөлігіне жаңа ғимарат салу арқылы қоғамдық орталық жүйесін дамытуды ұсынады. Бұл шешім Абай ауылының батыс бөлігіндегі Келес ауданының тұрғындарына ауылдың ішіне кірместен өз қызметін еркін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Ауылдың қолданыстағы қоғамдық орталығы нақты сараланған. Мәселен, Рысқұлов орналасқан, сондай-ақ Артықов және Қонаев көшелерінің қиылысныда автобекеттер орналасқан.

Ауылдың аумақтық дамуымен халыққа қызмет ету ыңғайлы болу үшін шағын орталықтарды ұйымдастыру қажет. Сондай-ақ, шағын орталықты шығыс және солтүстік тұрғын аудандарында ұйымдастыру ұсынылады. Бұл шағын орталықтарда мектептер мен балабақшалар, басқару мекемелерінің объектілері, сондай-ақ мәдени және тұрмыстық қызмет көрсету объектілерін орналастыру жоспарланған.

Парктің оңтүстігіне қарай Рысқұлов көшесінің бойында әкімшілік және спорттық шағын орталық орналасқан.

Шағын орталықтарды бір орталыққа байланыстыратын басты жоспарлау осі - Артықов, Рысқұлов және Қонаев көшелері.

Қолданыстағы қоғамдық орталықты мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету объектілерімен толықтырып, жаңа тұрғын аудандардағы шағын орталықтары бар жолдармен байланыстыру ұсынылады. Шағын орталықтарда халықтың қол жетімділігін қамтамасыз ету мақсатында жаңа сервистік нысандардың үлкен көлемін орналастыру ұсынылады.

Ауылдың батыс және шығыс бөліктерінде 120 орынға арналған жаңа балабақша салу ұсынылады (құрылыстың бірінші кезеңінде 2 балабақша) (ауылдың бас жоспарының есептік кезеңінде 9 балабақша).

Дата публикации
27 июня 2025