Фрилансерлерге зейнетақы жарналарын қалай аударуға болады?

БЖЗҚ туралы өзекті сауалдар
1) Фрилансерлер міндетті зейнетақы жарналарын төлеуге міндетті ме,
олардың жарна мөлшері қалай есептеледі?
Әлеуметтік кодекстің нормаларына сәйкес міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ)
агенттер төлейді. Агент – БЖЗҚ-ға Қазақстан Республикасының заңнамасында
айқындалатын тәртіппен МЗЖ, МКЗЖ, ЖМЗЖ, ЕЗЖ аударатын, ұстап қалатын
(есептейтін) жеке немесе заңды тұлға. Оларға Қазақстан Республикасындағы қызметін
шетелдік заңды тұлғалардың тұрақты мекемесі, филиалдары, өкілдіктері арқылы жүзеге
асыратын шетелдік заңды тұлғалар да жатады.
МЗЖ-ны мына санаттарға жататын азаматтар өз бетінше төлейді:
 жеке кәсіпкерлер, оның ішінде шаруа немесе фермерлік қожалықтардың басшылары,
олардың 18 жасқа толған мүшелері, сондай-ақ жеке практикамен айналысатын адамдар өз
пайдасына төлей алады;
Бұл ретте, МЗЖ есептеу үшін қабылданатын табыс дегеніміз – МЗЖ төленбейтін
табысты қоспағанда, әлеуметтік аударымдарды төлеу үшін тұлғаның өзі айқындайтын
табыс. Бірақ Қазақстан Республикасының "Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы" кодексіне (Салық кодексі) сәйкес салық салу мақсаттары үшін
айқындалатын табыстан аспауы тиіс.
Сонымен қатар, МЗЖ есептеу үшін қабылданатын айлық табыс республикалық
бюджет туралы заңда сол жылға белгіленген ең төменгі жалақының 50 еселенген
мөлшерінен аспауға тиіс.
Егер аталған адамдардың табысы республикалық бюджет туралы заңда сол жылға
белгіленген ең төменгі жалақының 1 еселенген мөлшерінен кем болса, олар МЗЖ-ны
республикалық бюджет туралы заңда сол жылға белгіленген ең төменгі жалақының 1
еселенген мөлшерінен төлеуге құқылы;
 салық агенттері болып есептелмейтін жеке тұлғалармен жасалған, нысанасы
жұмыстарды орындау (қызметтерді көрсету) болып табылатын азаматтық-құқықтық
сипаттағы шарттар бойынша табыс алатын, Қазақстан Республикасының аумағында
тұрақты тұратын жеке тұлғалар.
Бұл ретте, МЗЖ есептеу үшін қабылданатын табыс – бұл МЗЖ төленбейтін табысты
қоспағанда, әлеуметтік аударымдарды төлеу үшін тұлғаның өзі айқындайтын табысы.
Бірақ Қазақстан Республикасының "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдер туралы" кодексіне (Салық кодексі) сәйкес салық салу мақсаттары үшін
айқындалатын табыстан аспауы тиіс.
МЗЖ есептеу үшін қабылданатын айлық табыс республикалық бюджет туралы заңда
сол жылға белгіленген ең төменгі жалақының 50 еселенген мөлшерінен аспауға тиіс.
2024 жылдың 1 қыркүйегінен бастап ҚР Әлеуметтік кодексі "Қызметтер көрсету
немесе жұмыстарды орындау жөніндегі қызметтерін интернет-платформаларды және
(немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильді қосымшаларын пайдалану арқылы
жүзеге асыратын адамдарды әлеуметтік қамтамасыз ету" бабымен толықтырылды.
Интернет-платформалардың және (немесе) мобильдік қосымшалардың операторы
арнайы мобильдік қосымша пайдаланылатын арнайы салық режимін (АСР)
қолданатын жеке кәсіпкерлердің (ЖК) кірістерінен міндетті зейнетақы жарналарын
(МЗЖ) ұстап қалуды жүргізеді және ұсталған сомаларды БЖЗҚ-ға аударады. МЗЖ
мөлшерлемесі МЗЖ есептеу үшін қабылданатын табыстың 1% мөлшерінде немесе МЗЖ
есептеу үшін қабылданатын табыстың 10 пайызы мөлшерінде орындаушының өз қалауы
бойынша айқындалады. МЗЖ есептеу үшін қабылданатын табыс деп орындаушылардың
көрсетілген қызметтер немесе орындалған жұмыстар үшін алған табысы түсініледі.

орындаушылар мен тапсырыс берушілер арасында қызметтер көрсету бойынша (оның
ішінде үшінші тұлғаларды тарта отырып) байланыс орнату үшін ақпараттық
технологиялар мен жүйелерді қолдана отырып, техникалық, ұйымдастырушылық,
ақпараттық және өзге де мүмкіндіктер беретін жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға.
Орындаушы – интернет-платформада тіркелген, тапсырыс берушілерге қызмет
көрсететін немесе жария шарт негізінде интернет-платформаны пайдалана отырып
жұмыстарды орындайтын жеке тұлға, жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға.
МЗЖ есептеу үшін қабылданатын табыс дегеніміз – арнайы мобильдік қосымша
пайдаланылатын АСР қолданатын жеке кәсіпкер-орындаушылардың көрсеткен
қызметтері немесе орындаған жұмыстары үшін алған табысы.
Бұл ретте МЗЖ есептеу үшін қабылданатын айлық табыс республикалық бюджет
туралы заңда сол жылға белгіленген ең төменгі жалақының 50 еселенген мөлшерінен
аспауға тиіс.
2) Фрилансерлер зейнетақы жинақтарын қалыптастыру үшін БЖЗҚ-да шотты
қалай аша алады?
Зейнетақы жарналарын – міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ), міндетті кәсіптік
зейнетақы жарналарын (МКЗЖ), ерікті зейнетақы жарналарын (ЕЗЖ) есепке алу үшін
БЖЗҚ-да жеке зейнетақы шотын (ЖЗШ) ашу бірінші жарна түскен кезде жүргізіледі.
Пайдасына зейнетақы жарналары жүзеге асырылатын жеке тұлғаны сәйкестендіру
жарналарды аудару кезіндегі төлем тапсырмасының электрондық форматында көрсетілген
дербес деректердің (ТАӘ, ЖСН, туған күні) негізінде жүзеге асырылады. БЖЗҚ жеке
тұлғаның жеке басын куәландыратын қолданыстағы құжаттың деректемелері, тұрақты
тұратын жері туралы және өзге де барлық қажетті мәліметтерді Мемлекеттік органдардың
тиісті ақпараттық жүйелерінен алады. Осылайша, ЖЗШ ашу үшін БЖЗҚ кеңсесіне
барудың қажеті жоқ, өйткені зейнетақы жарналарының барлық түрлері бойынша шот
автоматты түрде ашылады.
ЖЗШ ашу және зейнетақы жарналарын аудару мәселелері бойынша ақпарат БЖЗҚ
сайтында орналастырылған.
3) БЖЗҚ салымшыларға өз шоттарын мониторингілеу және зейнетақы
жинақтарын басқару үшін қандай онлайн-құралдар немесе қызметтер ұсынады?
БЖЗҚ қызметтерінің 90%-дан астамы автоматты, электрондық және қашықтықтан
тәулік бойы (24/7) ұсынылады.
Зейнетақы шотын тұрақты мониторингілеу үшін Қор сайтындағы немесе мобильді
қосымшадағы жеке кабинет арқылы үзінді көшірме алу неғұрлым жедел және ыңғайлы
болып табылады. Үзінді көшірмеде салымшыға қажетті барлық ақпарат беріледі. Атап
айтқанда, жинақтардың жалпы көлемі, оның ішінде жарналар түрлері бойынша
жинақталған қаражат сомасы жеке көрсетіледі. Сондай-ақ, үзінді көшірмеден зейнетақы
жарналарын қай ұйым, қандай уақытта аударғанын да білуге болады. Сондай-ақ, сұралған
кезеңдегі инвестициялық кірістің мөлшерін көруге болады.
Жеке кабинетте зейнетақы шотының жай-күйіне қатысты ақпараттан басқа, өз
деректемелеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу, шоттың болуы туралы анықтама
алу, зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы өтініш беру сияқты қызметтерді
пайдалануға мүмкіндік бар.
Сондай-ақ, болашақ зейнетақының болжамды мөлшерін есептеуге және болашақта
алғыңыз келетін зейнетақы мөлшерін көрсете отырып, зейнетақы жоспарын құруға
көмектесетін зейнетақы калькуляторы мен дербес зейнетақы жоспарын пайдалануға
болады.

электрондық үкімет порталы немесе оның eGov mobile мобильді қосымшасы арқылы да
алуға болады. Бұл мемлекеттік қызметтерді бірыңғай платформалар арқылы алуға
дағдыланған азаматтар үшін ыңғайлы.
4) Фрилансерлерге ерікті зейнетақы жарналарын аудару қажет пе, бұл
жарналардың артықшылықтары қандай?
- Болашақта алатын зейнетақыңыздың мөлшерін арттыра түскіңіз келсе, зейнетақы
қорына ерікті зейнетақы жарналарын да аударып отырсаңыз болады. Ерікті зейнетақы
жарналарының артықшылығы көп. Мәселен, Сіз жарна мөлшері мен төлеу кезеңділігін,
жинақталған зейнетақы қаражатын алу тәртібін өзіңіз белгілейсіз. Ерікті аударымдарды
екінші деңгейдегі банктердің ұялы қосымшалары арқылы төлеуге болады. Бұл БЖЗҚ
салымшылары үшін тиімді әдіс.
Айта кетелік, өзіңіздің ғана емес, кез келген үшінші тұлғаның – мысалы,
жұбайыңыздың, ата-анаңыздың, туған-туыстарыңыздың, тіпті кәмелетке толмаған
балаңыздың да ерікті зейнетақы шотына жарна аударуыңызға болады. Бұл үшін оның
жеке сәйкестендіру нөмірін енгізсеңіз жетіп жатыр.
ЕЗЖ бойынша жеке зейнетақы шотын (ЖЗШ) ашу үшін БЖЗҚ кеңсесіне барудың
қажеті жоқ, зейнетақы жарналарының басқа түрлері сияқты ЕЗЖ есепке алынатын ЖЗШ
алғашқы жарна аударылған сәтте автоматты түрде ашылады.
Ерікті зейнетақы жарналары да, міндетті зейнетақы жарналарының барлық түрлері
сияқты инвестицияланып, салымшыларға табыс әкеледі. Егер инвестициялық портфельді
басқарушы компанияларға міндетті және міндетті кәсіптік зейнетақы жинақтарының 50%
дейінгі мөлшерін аударуға рұқсат етілсе, ерікті зейнетақы жинақтарын толық көлемде
сеніп тапсыруға болады.
Сондай-ақ, ЕЗЖ есебінен зейнетақы төлемдерін 50 жастан бастап алуға болады.
Салымшының ЕЗЖ аудару туралы дер кезінде қабылдаған шешімі зейнетақы
капиталын едәуір толықтыруға және болашақта жоғары мөлшердегі төлемдер алуға негіз
бола алады.
5) Фрилансерлердің зейнетақы жинақтары инвестициялана ма?
Қазақстанның басқа азаматтарының зейнетақы жинақтары сияқты, фрилансерлердің
зейнетақы жинақтары да инвестицияланады. Инвестициялаудың негізгі мақсаты - ұзақ
мерзімді перспективада нақты табыс табу. Сондықтан оларды басқару нәтижелерін
объективті бағалау үшін кем дегенде 1 жыл кезеңіндегі деректерді талдау қажет. Мұндай
мерзім ұзақ мерзімді перспективада инвестициялардың тиімділігін бағалауға мүмкіндік
береді.
Инвестициялаумен Қазақстанның Ұлттық Банкі және бес басқарушы компания
айналысады: "Jusan Invest" АҚ, "Halyk Global Markets" АҚ, "BCC Invest" АҚ, "Сентрас
Секьюритиз" АҚ, "Halyk Finance"АҚ. Сіз басқарушы компанияны өзіңіздің қалауыңыз
бойынша таңдай аласыз.
БЖЗҚ зейнетақы активтерін инвестициялық басқару және зейнетақы активтері
орналастырылған қаржы құралдары туралы ақпарат Қордың ресми сайтындағы
(www.enpf.kz) "Көрсеткіштер/Инвестициялық қызмет" бөлімінде ай сайын жарияланып
отырады.