Ұлттық статистика бюросы департаментінің 2025 жылдың 3 тоқсанының қорытындысы бойынша мәліметтеріне сәйкес, 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек кезеңінде:
Туристер саны 365,5 мың адамды құрады (өсім 9,4%, 2024 жылдың 3 тоқсанында – 334,2 мың адам), оның ішінде отандық туристер – 351,0 мың адам (өсім 9,6%, 2024 жылдың 3 тоқсанында – 320,2 мың адам) және шетелдік туристер – 14,5 мың адам (өсім 3,8%, 2024 жылдың 3 тоқсанында – 14,0 мың адам).
Бүгінгі таңда облыста 405 орналастыру нысаны бар, атап айтқанда – отельдер, қонақ үйлер, қонақ үй үйлері, демалыс базалары және т.б. Бұл көрсеткіш бойынша өңір Республика бойынша 2-орынға шықты, бізден тек 409 бірлік көрсеткішімен Жетісу облысы алда келеді.
Қазіргі уақытта бірмезгілдік сыйымдылық 21 692 төсек-орынды құрайды, өсім 1 316 бірлік (өсім 6,5%, 2024 жылдың 3 тоқсанында – 20 376 бірлік). Нөмірлік қордың бірмезгілдік сыйымдылығы бойынша Шығыс Қазақстан Республикада Жетісу облысы мен Алматы қаласынан кейін 3-орынды иеленеді.
Орналастыру нысандары көрсеткен туристік қызметтер көлемі 23,4% өсіммен 7,8 млрд теңгені құрады (2024 жылдың 3 тоқсанында – 6,3 млрд теңге).
Туризм саласының (туризмнің 14 ЭҚЖЖ) негізгі капиталына салынған инвестициялар көлемі 2025 жылы 2024 жылғы көрсеткішке қарағанда 70,5% өсіммен 21,6 млрд теңгені құрады (2024 ж. – 14,9 млрд теңге). Оның ішінде тұру бойынша қызмет көрсетуге 96,5% өсіммен 11,2 млрд теңге инвестицияланды (2024 ж. – 5,7 млрд теңге).
Туризм саласындағы инвестициялық жобалар. Облыста туризм саласын дамыту үшін қолайлы климат жасау мақсатында туризм саласында (14 ЭҚЖЖ бойынша) инвестициялық жобалар іске асырылуда.
Қазіргі уақытта қонақ үй индустриясының әлемдік стандарттарын сақтай отырып және қазақтың бай қонақжайлылық мәдениетін интеграциялай отырып, Катонқарағай ауданында «Wellness Resort» қонақ үй кешенін салу бойынша «TOR’RE» және «Accor New East Europe» компанияларымен келіссөздер жүргізілді. Жоба Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің және «Kazakh Tourism» АҚ қолдауымен жеке инвестицияларды пайдалану арқылы іске асырылатын болады.
2025 жылы аяқталған жобалар:
Алтай қаласындағы «Dostyk» қонақ үй-мейрамхана кешенінің құрылысы;
Катонқарағай ауылындағы «Баян» қонақ үйін реконструкциялау;
«Bearlog» отелін реконструкциялау.
2028 жылға дейін жобаларды іске асыру жоспарлануда:
Риддер қаласында мейрамханасы бар қонақ үй құрылысы;
«Ridder Resort Hotel» отелін реконструкциялау;
«Приморск» демалыс базасын кеңейту;
Жұмыс істеп тұрған «Заречье» эко-отелі туристік базасын кеңейту;
«Wellness Resort» санаторлық-сауықтыру кешенінің құрылысы;
«Hilton Garden Inn» көпфункционалды кешенінің құрылысы.
Туризм саласындағы мемлекеттік қолдаудың жаңа шаралары. 2026 жылы 12 өтінім бойынша субсидиялау жүзеге асырылуда.
Көлік-логистикалық инфрақұрылым.
Шығыс Қазақстан облысы айтарлықтай туристік әлеуетке ие, ол көбінесе автомобиль жолдары инфрақұрылымының даму деңгейіне байланысты. Туристік нысандардың көліктік қолжетімділігі ішкі және сыртқы туризм өсуінің негізгі шарты болып табылады.
2025 жылы жергілікті маңызы бар жол-көлік инфрақұрылымын жөндеумен 355 км жол мен елді мекендердің көшелері қамтылды. Бұл ретте басымдықтардың күрделі жұмсалымдар жағына қарай қайта бөлінуі байқалады, оның ішінде:
355 км (облыстық – 191 км, аудандық – 90 км, елді мекендердің көшелері – 74 км) жол мен көшеге орташа және ағымдағы жөндеу жүргізілді,
автомобиль жолдары мен көшелерді күтіп ұстау және сапасын бақылау шығындары тұрақты деңгейде сақталды.
Туристік маршруттарды дамыту бойынша 2025 жылы облыстың 170 км автомобиль жолдары қамтылды.
Ағымдағы жылы облыстың 100 км-ден астам жолын туристік бағыттар бойынша жөндеуді бастау жоспарлануда.
Шығыс Қазақстан облысының туристендіру картасына сәйкес:
Катонқарағай МҰПП (Ақкөл/Язевое көлі):
Ақ Берел өзені арқылы өтетін көпірді реконструкциялау жүргізілуде. Реконструкциялау жобасы 2023 жылы әзірленді. Су бөлігінде 3 тіреуіш орнату жұмыстары аяқталды, ағымдағы жылы 2 тіреуіш орнату жоспарлануда.
Сибин көлдеріне:
«Васильевка – Бозанбай» автомобиль жолының 0–16,9 км учаскесінде орташа жөндеу жалғасуда. Асфальтбетон жабынын төсеу жұмыстары аяқталды, осы жылы ШПО қабатын құру қарастырылған.
«Васильевка – Бозанбай – Алғабас – Тарғын» автомобиль жолының 0-22+690 км учаскесінде (ұзындығы 13,3 км) орташа жөндеу жалғасуда. 10,3 км учаскеде екі қабатты асфальтбетон жабынын төсеу жұмыстары орындалды. Қалған 3 км-ді осы жылы аяқтау жоспарлануда.
Шалқар көлінің муниципалды жағажайына кіреберісте ұзындығы 600 м асфальтбетон қабаты төселді, сондай-ақ 100 көлікке арналған тұрақ алаңы жабдықталды.
Марқакөл көліне:
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, «Маралды» (Байқаба, ҚХР) шекара заставасының жанында туристік автомобиль өткелін ұйымдастыра отырып, «Қанас көлі – Марқакөл көлі» туристік маршрутын ашу жоспарлануда. Маршруттың жалпы ұзындығы 88 км құрайды. СІМ, КМ-мен бірлесіп ҚХР-мен өткізу пунктін ашу позициялары мен нүктесін анықтау бойынша жұмыстар жүргізілуде.
Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі О.А. Бектеновтің тапсырмасы бойынша Марқакөл ауылынан туристік нысан – Марқакөл көліне дейінгі ұзындығы 60 км автомобиль жолына туристік аймақтың көліктік қолжетімділігін қамтамасыз етудің негізгі элементі ретінде орташа жөндеу жүргізу жоспарлануда.
Анықтамалық:
Жер бедерінің күрделілігіне және маршруттың өтуінің айтарлықтай биіктік белгілеріне байланысты топырақтың көтергіштік қабілетін зерделеуді, еріген және жаңбыр суын бұру қажеттілігін анықтауды, сондай-ақ асфальтбетон жабыны мен өзге де ілеспе элементтерді орнату кезінде жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз етуді қоса алғанда, бастапқы мәліметтерді мұқият жинау талап етіледі.
Қазіргі уақытта орташа жөндеу көлемінде сметалық құжаттаманы әзірлеу үшін жобалау институтын тарту мәселесі пысықталуда.
«Рахман қайнарлары» санаторийі:
2025 жылы Берел ауылынан санаторийге дейінгі ұзындығы 13 км республикалық маңызы бар автомобиль жолының учаскесінде орташа жөндеу басталды. Жұмыстарды толық көлемде аяқтау ағымдағы жылы жоспарлануда.
Бұқтырма су қоймасы:
Самар ауданы жағынан Бұқтырма су қоймасының жағалауына:
Жағалауға жалпы ұзындығы 197 км облыстық маңызы бар автомобиль жолдары барады. Жол жабыны – асфальтбетонды, жекелеген учаскелерде техникалық жағдайы қанағаттанарлық деп бағаланады.
2025 жылы: «Көкпекті-Самар-Васильевка өткелі» 91-99 км автожолының орташа жөндеуі аяқталды. «Өскемен-Тарғын-Самар» 53-67 км (14 км) (2026 жылға ауыспалы) және «Көкпекті-Самар-Васильевка өткелі» 99-120 км (21 км) жолдарын жөндеу жалғасуда.
2026 жылы «Көкпекті – Самар – Васильевка өткелі» автомобиль жолының 120–150 км учаскесінде (Сарыбел ауылына дейін) орташа жөндеуді бастап, жұмыстарды 2027 жылы аяқтау жоспарлануда.
Ұлан ауданы жағынан жағалауға (Манат а.):
Ұзындығы 40 км «Манат ауылына кіреберіс» аудандық маңызы бар автомобиль жолы барады. 0-20 км учаскесінде асфальтбетон жабынын орната отырып, орташа жөндеу жүргізу талап етіледі. Жөндеу жұмыстарын жүргізу 2026–2027 жылдарға жоспарланған.
Алтай және Үлкен Нарын ауданы жағынан жағалауға:
2023 жылдан бастап автомобиль жолын кезең-кезеңімен асфальттау жүзеге асырылуда. 2025 жылы «Октябрь өткелі – Алтайка – Ново-Хайрузовка» автомобиль жолының 10–25 км және 25–36,4 км учаскелерінде жалпы ұзындығы 26,4 км орташа жөндеу аяқталды.
Тау шаңғысы кластері:
Глубокое ауданы («Алтай Альпісі»):
«Өскемен-Таулы Үлбі-Северное» 0-20 км облыстық маңызы бар автомобиль жолында жекелеген учаскелерде жүру бөлігін кеңейту, шағын көпірлер мен су өткізу құбырларын жөндеу талап етіледі. Бүгінгі таңда сметалық құжаттама әзірленуде.
Риддер қ.:
Қалаға жалпы ұзындығы 105 км «Өскемен – Риддер» республикалық маңызы бар автомобиль жолы барады. 2024 жылдан бастап орташа жөндеу жүргізілуде: 30 км пайдалануға берілді, қалған 75 км-ді 2026 жылы аяқтау жоспарлануда.
Бүгінгі таңда кіреберіс жолдарда жөндеу жұмыстары жүргізілуде:
Шыбынды көлі:
2025 жылы ағымдағы жөндеу жүргізілді: негізін дайындау және су өткізу құбырларын орнату орындалды. Қазіргі уақытта ұзындығы 4,6 км учаскеде асфальтбетон жабынын орната отырып, орташа жөндеу жүргізуге сметалық құжаттама әзірленуде.
Дубығалы көлі:
Гагарино ауылы арқылы көлге кіреберіс: жол жабынын жөндеу (2 км) жоспарлануда. Гагарино ауылынан Дубығалы көліне дейінгі учаскеде (11 км) негізін ағымдағы жөндеуге сметалық құжаттама әзірленуде, кейіннен асфальтбетон жабынын орната отырып, орташа жөндеуге сметалық құжаттама әзірленеді.
Айыр көлі:
2026 жылы негізін ағымдағы жөндеу жоспарлануда, содан кейін асфальтбетон жабынын орната отырып, орташа жөндеуге (5 км) сметалық құжаттама әзірленеді.
Қиын-Керіш шатқалы:
79-шақырымдағы «Күршім-Қалжыр» облыстық маңызы бар автомобиль жолының жанында орналасқан, 2025 жылы «Күршім-Қалжыр» жолының 75-91, 106-121 (31 км) учаскелерінде орташа жөндеу аяқталды. 2026 жылы «Күршім-Қалжыр» жолының 45-60 км учаскесінде орташа жөндеуді бастау жоспарлануда.
Сондай-ақ, Мемлекет басшысының Катонқарағай ауданында және Зайсан қаласында әуежайлар салу туралы шешімі өңір туризмінің дамуына айтарлықтай серпін берді. Әуежайлардың құрылысы бекітілген мерзімдерге сәйкес жүргізілуде.
Мобильді интернетпен қамтамасыз ету.
Байланыспен қамтамасыз етілудің ағымдағы жай-күйі
Талдау нәтижелері бойынша (29 локацияның 22-сінде дауыстық байланыс (2G) бар, 20 локация бойынша интернет (3/4G) бар), бұл «Шығыс Қазақстан облысының туристендіру картасына» сәйкес қамтамасыз етілудің 68,9 % құрайды.
9 локацияда интернет жоқ, қамтамасыз ету 2026 жылдың соңына дейін кезең-кезеңімен жоспарланған.
Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде байланыс пен интернет жоқ, балама шешім ретінде Басқарма «Starlink» спутниктік терминалын орнатуды, кейіннен терминалдан әр үйге жергілікті желіні дамыту мүмкіндігін ұсынады. Басқарма «РЦКС» АҚ-ға туристік локацияларды қамтуды ұйымдастыру үшін 15 жиынтық бөлу мүмкіндігін қарастыру туралы хат жолдады. Қазіргі уақытта жиынтықтар жөнелтуге дайын, қаржылық мәселелерді шешу қажет (ай сайынғы тариф бойынша төлеушіні анықтау).
Ұлан ауданының Сибин көлдері:
Садыркөл және Қаракөл көлдеріне іргелес демалыс аумағында интернет пен байланыс жоқ, «Starlink» спутниктік терминалдарын орнату жоспарланған.
Катонқарағай ауданының «Рахман қайнарлары» санаторийі аумағында 2G дауыстық байланысы бар, интернет жоқ. «Мобайл Телеком Сервис» ЖШС байланыс операторы (Теле2/Алтел сауда белгісі) 2026 жылдың соңына дейін базалық станция салуды жоспарлады (UK 5054). Сонымен қатар, 2025 жылдың соңына дейін Республикалық бюджет есебінен «One Web» жалпы қолжетімділік нүктесін ұйымдастыру бойынша «РЦКС» АҚ-мен мәселе пысықталуда.
Риддер тау кластері аумағында интернет пен байланыс жоқ. «Мобайл Телеком Сервис» ЖШС байланыс операторы (Теле2/Алтел сауда белгісі) 2026 жылдың соңына дейін базалық станция салуды жоспарлады. Сонымен қатар, 2025 жылдың соңына дейін Республикалық бюджет есебінен «One Web» жалпы қолжетімділік нүктесін ұйымдастыру бойынша «РЦКС» АҚ-мен мәселе пысықталуда.
Ұлан ауданы, Шыбынды көліне іргелес демалыс аумағында интернет пен байланыс жоқ, «Starlink» спутниктік терминалдарын орнату жоспарланған.
Күршім ауданы, «Қиын Керіш» шатқалының демалыс аумағында интернет пен байланыс жоқ, «Starlink» спутниктік терминалдарын орнату жоспарланған.
Поперечное ауылында, Риддер қ.ә., интернет пен байланыс жоқ. Басқарма 2025 жылдың соңына дейін Республикалық бюджет есебінен «One Web» жалпы қолжетімділік нүктесін ұйымдастыру бойынша «РЦКС» АҚ-мен мәселе пысықтауда.
Өрнек ауылында, Катонқарағай ауданы, 2G дауыстық байланысы бар, интернет жоқ. Ауылды қамтамасыз ету 2025 жылдың соңына дейін «Ауылтелеком» ЖШС операторының міндеттемелерінде, алайда міндеттемелерді орындамау қаупі бар, қазіргі уақытта ҚР ЦДИАӨМ ТБ «Өңіраралық байланыс инспекциясы» РММ оператор міндеттемелерінің орындалу сапасын бақылау бойынша жұмыс жүргізуде. Сонымен қатар, қамтамасыз ету бойынша балама шешім ретінде «Starlink» спутниктік терминалын орнату жоспарланған.
Топқайың ауылы, Катонқарағай ауданы, ауылдық туризм нысаны болып табылады, 2025 жылғы маусымнан бастап «Кар-Тел» ЖШС байланыс операторы (Билайн сауда белгісі) 4G базалық станциясын қосты. Алайда ауылдың жанында 2 км қашықтықта Resort&Spa туристік нысаны орналасқан, отельдің ойпаттағы географиялық орналасу ерекшеліктеріне байланысты Топқайың ауылындағы АМС-тен отельге дейін сигналдың тікелей көрінуі жоқ, қамтамасыз ету бойынша балама шешім ретінде «Starlink» спутниктік терминалын орнату жоспарланған.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, негізгі проблемалық аймақтар табиғи парктер мен күзетілетін аймақтар (құрылысқа шектеу қойылғандықтан), электрмен жабдықталмаған аумақтардың қашықтығы, сондай-ақ байланыс операторлары үшін экономикалық тиімсіздік (туристік маусымдылық) болып табылады. Осы мәселелерді шешу үшін барлық 29 локацияны қамту бойынша байланыс операторларымен өзара іс-қимыл жалғасуда, сондай-ақ Wi-Fi роутерлерін орнату үшін жергілікті желіні кейіннен ұйымдастыра отырып, «Starlink» спутниктік байланысы қарастырылуда.
Туризм саласындағы іс-шаралар. Шығыс Қазақстан облысының 2026 жылға арналған іс-шаралардың оқиғалық күнтізбесі туристік әлеуетті дамытуға, халықаралық ынтымақтастыққа және белсенді өмір салтын насихаттауға бағытталған негізгі оқиғалардың құрылымдалған жоспары болып табылады. Кесте төрт тоқсанға бөлінген халықаралық, республикалық және өңірлік деңгейдегі іс-шараларды қамтиды.
Қысқы кезеңде (қаңтар – ақпан) негізгі назар спорттық пәндер мен этно-мәдени фестивальдерге, соның ішінде Риддер қаласындағы жыл сайынғы «Тірі қалғандар» жүгірісіне, Үлкен Нарын ауданындағы спорттық балық аулау бойынша жарыстарға, сондай-ақ Өскемен қаласындағы креативті туризмді дамыту мәселелері жөніндегі дөңгелек үстелдерге аударылған.
Көктемгі іс-шаралар циклі (наурыз – мамыр) Берлиндегі («ITB Berlin») және Алматыдағы («KITF-2026») бейіндік көрмелерге қатысу арқылы өңірді халықаралық ілгерілетуге, сондай-ақ «Үлкен Алтай» өңірлік Кеңесі шеңберінде экспедициялар өткізуге бағытталған. Мамыр айында Сибин көлдері жағалауы базасында жазғы туристік маусымның ресми ашылуы жоспарланған.
Жазғы маусым (маусым – тамыз) оқиғалық туризмнің жоғары қарқындылығымен сипатталады. National Geographic телеарнасы үшін ақпараттық турлар, марал шаруашылығы фестивальдерін, ұлттық спорттық ойындарды, сондай-ақ «Алтай – түркі әлемінің алтын бесігі» және «Алтын Тұрғысын» сияқты бірқатар ірі музыкалық және этнографиялық форумдарды өткізу жоспарланған. Спорттық блок марафондармен, веложарыстармен және парапланеризм бойынша халықаралық чемпионатпен ұсынылған.
Күзгі-қысқы кезең (қыркүйек – желтоқсан) маңызды инвестициялық және имидждік жобаларды іске асыруды қамтиды. «Шығыс Салбұрыны – 2026» халықаралық спорттық фестивалі және Үлкен Алтай өңірлері Экономикалық Кеңесінің III отырысы негізгі оқиғалар болып табылады. Жылдық циклді аяқтау облыстың тау шаңғысы кешендерінде қысқы туристік маусымның ашылуын және Риддер мен Өскемен қалаларындағы қысқы фестивальдер шеңберінде мәдени-бұқаралық іс-шаралар өткізуді көздейді.