Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауын мұқият тыңдаудан түйген ең басты ойым, ол — бар билiктi бiр адамның қолына берiп, бәрiн бiр тұлғаға тiреп қойған бұрынғы жүйеден бас тартуға ұмтылуы деп айтар едiм. Бұл жеке бастың қамы емес, бүкiл елдiң болашағы үшiн жасалған қайырлы қадам деп санаймын.
Президенттiк билiктi күшейту үшiн түрлi институттарға сүйену, соның iшiнде өзi мүшесi болып табылатын парламенттiк партияның төрағасы болу бүгiнге дейiн барлық билiктi монополияландыруға алып келдi. Президенттiң партиясы болған соң барлық билiк ресурстары сол партияның мүддесiне қызмет еттi. Саяси бәсекелестiк iс жүзiнде өте төмен дәрежеде болды. Ал мұндайдың қандай нәтиже берерi алдын ала белгiлi едi. Халықтың сайлауға деген, қоғамдық өмiрдi жақсартуға деген құлшынысы мен белсендiлiгi барынша салқындады. Осы бейжайлықтан арылудың ең басты жолы — Президенттiң партияның төрағасы болудан бас тартуы екенiн Қасым-Жомарт Кемелұлы дөп басып айтты.
Саяси өмiрiмiздi жақсартуға бағытталған екiншi мәселе — мажоритарлық жүйенiң енгiзiлуi. Бiз әзiрге, саяси партиялар өзара ашық күрес арқылы тек пропорционалдық сайлау жүйесiмен сайланып, билiкке қол жеткiзетiн демократиясы жоғары дамыған Батыс мемлекеттерiндей бола алмаймыз. Оған қол жеткiзу үшiн саяси дамудың бiраз жолдарынан өтуiмiз керек. Сондықтан да Президенттiң Парламент депутаттарының 30 пайызы бұрынғы мажоритарлық жүйемен сайлануын енгiзу туралы бастамасын өте дұрыс деп санаймын. Халық белсендiлiгi артпаса шағын топтармен мемлекеттiң саяси жүйесiнiң дамуы, ашықтығы мен заң үстемдiгiнiң орнауы мүмкiн емес. Ал бұлар болмаса сыбайлас жемқорлық сияқты iндеттiң арта берерi сөзсiз.
Сонымен қатар Жолдауда Президент Парламенттiң өкiлеттiгiн арттырып, билiктiң бiраз тармағын берудi ұсынды. Бұл да қайнауы жеткен мәселе. Нақты билiк тек қана Президентке байланған мемлекетте әкiмдер мен министрлер Парламент депутаттарының сауалдары мен ондағы талаптарды жүре тыңдап, оған шығарып салма жауаптар беруге әбден дағдыланып алды. Егер өкiлдi билiк өз тарапынан бастама көтерiп, Парламент талаптарын орындамайтын жоғары билiк иелерiн тыңдап қана қоймай, ондайларды орындарынан алу, қызметiнен шеттету құқығы болса — мәселе мүлде басқаша болар едi. Президент өзiнiң Жолдауында осы олқылықтың орнын толтырып, Парламентке қосымша өкiлеттiк беру керектiгiн айтты. Бұл Парламенттiң беделi мен ықпалын iс жүзiнде арттыратын шара болмақ. Мұндайда министрлер мен әкiмдер өкiлдi билiк алдындағы өз жауапкершiлiгiн сезiнiп, есептерiне мұқият дайындалатын болады, депутаттардың сауалдарына да бейжай қарамай, орынды ұсыныстардың оң шешiлуiне жанын салар едi. Ал бүгiнге дейiн ол Парламенттен келген сауалды төменге сырғытып, жалтарма жауап бере салуды ғана бiледi.
Президент жергiлiктi өкiлдi органдардың да өкiлеттiгiн арттыруды көздеген бiрнеше өзгерiс болатынын айтты. Осы күнге дейiн мәслихаттар әкiмнiң қолжаулығы болып келгенi белгiлi. Ендi шын мәнiндегi халық өкiлдiлiгiне айналса құба-құп болар едi.
Жолдаудың өне бойынан мемлекеттiң жарқын болашағын, iргесiнiң нығая түсуiн көздеген осындай орынды өзгерiстер көрiнiп тұр. Ендi тек олардың шашау шықпай орындалуын тiлеймiз.
Ерiк НҰРАҚАЕВ,
Солтүстiк Қазақстан
облыстық Кәсiподақтар
орталығының төрағасы