Кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі Комиссия (бұдан әрі-Комиссия) кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз қалудың профилактикасы, олардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау саласындағы мемлекеттік органдар мен мекемелердің қызметін үйлестіруді қамтамасыз ететін тұрақты жұмыс істейтін алқалы орган болып табылады.
Уәлиханов ауданы әкімдігі жанындағы кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссияның құрамына әртүрлі басқармалардың (ішкі істер, білім, денсаулық сақтау, мәдениет, әлеуметтік қорғау, мәслихат депутаттары, ҮЕҰ) 11 өкілі кіреді. Комиссия құрамы Уәлиханов ауданы әкімдігінің қаулысымен бекітіліп, аудандық мәслихат сессиясында бекітілді.
2022 жылдың 12 айында комиссияның 22 отырысы (2021 жылы – 21) өткізілді. 46 материал қаралды (2021 жылы – 51). Оның ішінде ішкі істер бөлімінің ұсынысы бойынша – 7, қорғаншылық органы – 1.
Комиссия отырыстарының хаттамаларын талдау мынаны көрсетеді:
- ата-аналық міндеттерін орындамайтын ата-аналарға қатысты 7 материал (2021 жылы - 6).
Қарау қорытындысы бойынша тиісті шаралар қабылданды. 6 ата-ана әкімшілік жауапкершілікке тартылды, 2 ата-ана жұмысқа орналастырылды, 1 заңды өкілге іс-қағаздарын жүргізуге көмек көрсетілді, заңды өкілдермен профилактикалық әңгімелер жүргізілді.
Комиссия отырысында қарастырылғаннан кейін жұмыс істемейтін отбасылар мен қиын өмірлік жағдайдағы балалар облыстық деректер базасына енгізіледі. Алдағы уақытта еңбек және тұрмыстық-тұрмыстық реттеу жөніндегі комиссия ұсынымдарының орындалуына мониторинг жүргізіліп, әлеуметтік, психологиялық және басқа да көмектер көрсетіледі (жұмысқа орналастыру, мектепке дейінгі, мектеп білімімен қамту, киім, азық-түлік сатып алу, тұрмыстық жағдайды жақсарту және басқалар).
Комиссия хатшысы қиын өмірлік жағдайға тап болған балалардың, тұрмысы нашар отбасылардың өңірлік деректер базасын жүргізеді.
2022 жылдың қорытындысы бойынша Уәлиханов ауданында қиын өмірлік жағдайдағы балалардың облыстық деректер базасында 4 бала және 3 отбасы тіркелген (2021 жылмен салыстырғанда – 9). Әрбір жасөспірім бойынша қалыптасқан жағдай пысықталды, оларды есептен шығару бойынша шаралар қабылданды.
Жедел-профилактикалық іс-шаралар аясында 2022 жылдың қорытындысы бойынша ауданда 56 рейдтік іс-шара өткізілді (2021 жылы – 50).
Үлгерім, сабаққа қатысу мәселелері мектеп әкімшілігі мен әлеуметтік-психологиялық қызмет тарапынан қатаң бақылауда болады.
2021-2022 оқу жылында білім беру ұйымдарында дәлелсіз себептермен 10 және одан да көп күнге бармайтын кәмелетке толмағандар анықталған жоқ.
Комиссия мүшелері жастар көп шоғырланатын орындарда рейдтік, жедел-профилактикалық іс-шараларға, қаңғыбастықпен айналысатын кәмелетке толмағандарды, түнгі уақытта заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз болу фактілерін анықтауға қатысады.
Рейдтік іс – шаралар барысында өзінің кәмелетке толмаған балаларын тәрбиелеу, оқыту, бағып – күту жөніндегі міндеттерін орындамағаны үшін 27 заңды өкіл (2019 ж. - 25), кәмелетке толмаған балалардың заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз тұрғын үйден тыс жерде болғаны үшін 23 сағаттан кейін 93 ата-анаға ескерту түрінде (2019 ж. - 92) әкімшілік жауаптылыққа тартылды, кәмелетке толмағандарға темекі бұйымдарын сатқаны үшін дүкен иесінің 1 (2019 ж. - 1),
2020 жылы 1 бала қиын өмірлік жағдайға тап болған балаларды қолдау орталығына орналастырылды.
Комиссия Балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын ұйымдарда кәмелетке толмағандарды тәрбиелеу, оқыту, күтіп-бағу жағдайларын бақылауды қамтамасыз етуге қатысады.
2019-2020 оқу жылында білім беру ұйымдарында дәлелсіз себептермен 10 және одан да көп күнге бармайтын кәмелетке толмағандар анықталған жоқ.
Комиссия мүшелері қаңғыбастықпен айналысатын кәмелетке толмағандарды, түнгі уақытта болу фактілерін, кәмелетке толмағандарды заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз анықтау бойынша көңіл көтеру орындарын аралау бойынша рейдтерге қатысады.
Рейдтік іс – шаралар барысында өзінің кәмелетке толмаған балаларын тәрбиелеу, оқыту, бағып – күту жөніндегі міндеттерін орындамағаны үшін 33 заңды өкіл (2021 ж. - 31), кәмелетке толмаған балалардың заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз тұрғын үйден тыс жерде болғаны үшін 23 сағаттан кейін 100 ата-анаға ескерту түрінде (2021 ж. - 98) әкімшілік жауаптылыққа тартылды, кәмелетке толмағандарға темекі бұйымдарын сатқаны үшін дүкен иесінің 2 (2021 ж. - 2).
Комиссия Балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын ұйымдарда кәмелетке толмағандарды тәрбиелеу, оқыту, күтіп-бағу жағдайларын бақылауды қамтамасыз етуге қатысады.
Уәлиханов ауданында жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар санатындағы 18 (2021 ж. - 23) бала тұрады.
Қорғаншылықта (қамқоршылықта) - 11 (2021 ж. – 16) бала;
патронаттық тәрбиеде- 7 бала;
мемлекеттік мекемелерде - 2 бала.
Барлық анықталған балалар-әлеуметтік жетімдер. Әлеуметтік жетімдіктің негізгі себебі-жалғыз ата-ананың немесе екеуінің де ата-ана құқығынан айыру.
Қамқорлыққа алынғандардың ішінен 18 жасқа толуына байланысты 5 бала бақылаудан және есептен шығарылды.
Мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты іске асыру шеңберінде 2022 жылы жергілікті бюджеттен әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға, оның ішінде білім, денсаулық сақтау, жастар саясаты салаларындағы лоттарды «Аутодеструктивті мінез-құлықтың алдын алу»», «АИТВ/ЖИТС-тің алдын алу», «Суицидтің алдын алу», «Жастар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған іс-шараларды өткізу және т.б» тақырыптары бойынша 1,5 млн.теңге бөлінді.
Комиссияның одан арғы қызметі өз құзыреті шегінде жұмысты жақсартуға бағытталатын болады:
- бақылауды күшейту, отбасындағы қолайсыздықты ерте анықтау;
- баламен байланысты әрбір жағымсыз жағдайды қарастыру
комиссия отырыстарында және барлық мемлекеттік органдармен бірлесіп, балаға қиын өмірлік жағдайды еңсеруге барлық мүмкін шаралармен көмектесу себептерін анықтау;
- кәмелетке толмағандар арасында ата-аналардың немесе заңды өкілдердің өздері жасаған құқыққа қайшы әрекеттері үшін ықтимал жауапкершілігі туралы ақпараттық-түсіндіру жұмысын жандандыру;
-ақпараттық-ағартушылық жұмысты жетілдіру, ата-аналардың ықтимал суицид белгілері, қауіп факторлары және осы жағдайдағы іс-әрекет тәсілдері туралы хабардар болу деңгейін арттыру, балалар мен ата-аналарды тарту арқылы ата-аналармен жұмыс жүргізу бірлескен қызметке;