Кешенді орман күтімі - негізгі жұмыстар
Өткен 2024 жылы Солтүстік Қазақстан облысының орман шаруашылықтары 451 гектар алқапта орман күтімін кесу, 2 148 гектар алқапта санитарлық-сауықтыру кесу жүргізді, 1 897 гектар алқапта өтімді қоқысты және 7 147 гектар алқапта өтімді емес сүректі жинау жүргізілді.
Күтімді кесудің негізгі міндеті - орман шаруашылығының мақсаттарына жауап беретін ең құнды, өнімділігі жоғары екпелерді өсіру. Сонымен қатар, олар негізгі кесу басталғанға дейін ағаш алудың көзі болып табылады.
Күтімді кесудің төрт негізгі түрі бар: тұндыру, тазарту, сирету және кесу. Тұндыру және тазарту жас жануарларға күтім жасау үшін ағаш кесу тобын құрайды. Жарықтандыруды кесу 10 жасқа дейінгі жас екпелерде жүргізіледі. Аралас екпелерде кесудің бұл түрінің негізгі міндеті қажетті тұқымдық құрамның сүрекдіңін қалыптастыру болып табылады, Солтүстік Қазақстанда негізгі орман құраушы тұқым қайың болып табылады. Тазарту 11 жастан 20 жасқа дейінгі жас екпелерде тағайындалады және жарықтандыру кесу сияқты мақсаттарды көздейді.
Тазарту 67 гектар аумақта жүргізілді, 557 текше метр ағаш, оның ішінде 211 текше метр өтімді емес ағаш жиналды.
Жіңішке кесу 21 жастан 30 жасқа дейінгі екпелерде, діңнің, бөрікбастың, екпенің толықтығын реттеу жолымен екпе пішінін қалыптастыру мақсатында жүргізіледі. Кесудің осы түрін жүргізу барысында ағаш және іскерлік сүрек дайындалады. Іскери ағаш тұтыну тауарларын алу үшін қолданылады.
Сирету 104 гектар алқапта жүргізілді, оның ішінде 3,7 гектар алқаптағы қылқан жапырақты екпелерде және 1 607 текше метр сүректі, оның ішінде 133 текше метр қылқан жапырақты сүректі жинаумен жүргізілді.
Өтпелі кесу 30-дан 41 жасқа дейінгі және одан жоғары екпелерде жүргізіледі және бас кесуден 10 жыл бұрын аяқталады. Кесудің бұл түрінің мақсаты-жеке ағаштардың өсуін арттыру.
Кесу 280 гектар алқапта жүргізілді, оның ішінде 67 гектар алқаптағы қылқан жапырақты екпелерде 5 750 текше метр ағаш, оның ішінде 3 050 текше метр қылқан жапырақты ағаш іріктеліп алынды.
Екпелерді күтіп-баптау қажеттілігінің негізгі көрсеткіштері тұқымдар мен жекелеген ағаштардың тығыздығы, толықтығы, өзара әсер ету сипаты болып табылады. Орманға күтім жасау үшін екпелерді тағайындау мамандандырылған орман орналастыру ұйымы орындайтын орман орналастыру жұмыстарын жүргізу барысында 10-20 жылда бір рет жүргізіледі.
Далалық орман орналастыру материалдарын өңдеуді жүргізу барысында әрбір орман мекемесі үшін орман орналастыру жобасының құрамдас бөлігі болып табылатын орман шаруашылығы ведомостары қалыптастырылады.
Орман орналастыру жобаларына экологиялық сараптама алынды және барлық жобалар Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің бұйрығымен бекітілді және оларды облыстың мемлекеттік шаруашылықтары іске асырады.
2024 жылы облыстың орман қоры аумағында орманға күтім жасау жұмыстарынан басқа, 1 818 гектар алқапта басты мақсатта ағаш кесу және 2 148 гектар алқапта су басу себебінен әлсіреген және бүлінген екпелер (суланған екпелер), орман аурулары мен зиянкестерінен, өрттен және басқа да себептерден зақымданған жерлерде санитарлық-сауықтыру іс-шаралары жүргізілді.
Бұл бағыттағы жұмыс 2025 жылы да жалғасатын болады.
Кесудің барлық түрлері Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 30.06.2015 жылғы №18-02/596 бұйрығымен бекітілген «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде кесу қағидаларына» сәйкес жүргізілді.
2024 жылдың 31 желтоқсанына облыстық бюджетке 370 млн теңге сомасында орман пайдаланғаны үшін төлем түсті.
Орман шаруашылығы және ЕҚТА
бөлімінің статистигі С. Е. Сүлейменова