Солтүстік Қазақстан облысының гидротехникалық құрылыстары

Қазіргі уақытта адамзаттың маңызды мәселелерінің бірі – су ресурстарын бүлінбеген күйінде сақтау. Су тіршіліктің қайнар көзі болып табылатыны бекер емес және ежелгі заманнан бері Планета халқы су апатын пайдалы және күнделікті өмірді жеңілдететіндей етіп қалай қолға үйретуге болады, сонымен қатар су ағынының күшінен қорқуды қалай жоққа шығаруға болады деген мәселенің соңына түсті. Өйткені, су тасқыны, өзен арнасының өзгеруі және басқа да катаклизмдер сияқты табиғи апаттар бір уақытта өмірдің әдеттегі ырғағын өзгерте алды. Бұл мәселені шешу үшін су объектілерінің жанында орналасқан елді мекендердің аумағында жер бөгеттері, тоғандар және басқа да бөгеуіш құрылымдар – алғашқы гидротехникалық құрылыстар пайда бола бастады.

Гидротехникалық құрылыс дегеніміз не? ҚР Су кодексіне сәйкес, гидротехникалық құрылыстар деп су ресурстарын басқару, су пайдаланушыларға су беру, сумен жабдықтау және су бұру, судың зиянды әсерінің алдын алу үшін пайдаланылатын инженерлік құрылыстар түсініледі.

Бірақ бұл оларды қолдануға болатын мақсаттардың барлық тізімі емес, өйткені іс жүзінде су объектісінде ішінара немесе толығымен орналасқан кез-келген құрылыс гидротехникалық болып табылады. Көбінесе, мысалы, өндірісте өзен суы пайдаланылған кезде, шаралар мен міндеттер кешені бір, өндірістік мақсаттарға үйлеспейді. Сондай-ақ, су айдынына келтірілген зиянды өтейтін гидротехниканың қорғау функциялары міндетті болып табылады.

Солтүстік Қазақстан облысының аумағында 20 гидротехникалық құрылыс орналасқан, оның 6-ы республикалық меншікте, 13-і коммуналдық меншікте, 1-і жеке меншікте.

Облыс әкімінің өкіміне сәйкес жыл сайын барлық мүдделі мемлекеттік органдардың қатысуымен су тасқыны алдындағы және су тасқынынан кейінгі кезеңдерде ГТҚ комиссиялық көзбен тексеру жүргізіледі. ГТҚ меншік иелеріне техникалық жарамды күйде ұстау және тасқын суларды қауіпсіз өткізуді қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдау жөнінде ұсынымдар беріледі.

2023 жылғы су тасқыны алдындағы кезеңдегі құрылыстарды тексеру барысында жұмыс тобы мынаны анықтады:

- 2 құрылыс апатты жағдайда тұр (Шарық су торабы – меншік иесі «Қазсушар» РМК СҚФ және «Сегіз көз» 8 терезелі өткізу құрылысы - Уәлиханов ауданының ТКШ бөлімі);

- 3 құрылыс қанағаттанарлықсыз жағдайдағы («Биопруд» жинақтаушы тоғанының қоршау бөгетінің 50%-ы - меншік иесі «Қызылжар Су» ЖШС; Петропавл қ., Ущев к-сі бойындағы Есіл өзенінен қорғаушы бөгет – «Тазартқыш сутартқыш және су өткізгіш ғимараттар» ШЖҚ МКК; Тілеусай ауылындағы су көтергіш бөгет – Уәлиханов ауданы, Амангелді а/о әкімінің аппараты).

Қалған гидротехникалық құрылыстар қанағаттанарлық жағдайда.

Сондай-ақ, гидротехникалық құрылыстарды функционалдық мақсаты бойынша қауіпсіз пайдалануды, олардың техникалық жай-күйінің қауіпсіз деңгейін, сондай-ақ техникалық қызмет көрсетуді, ағымдағы жөндеуді және жаңғыртуды олардың меншік иесі немесе пайдаланушы ұйым қамтамасыз ететінін есте ұстаған жөн.

Су ресурстарын пайдалануды реттеу және табиғатты
қорғау бағдарламалары бөлімінің бас маманы
А. Ю. Славный