Су объектілерінде су қорғау аймақтары мен белдеулерін ұйымдастыру

Су объектілерінде су қорғау аймақтары мен белдеулерін ұйымдастыру

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының өте күрделі  гидрологиялық проблемасы табиғи сулардың сандық және сапалық құрамының өзгеруі және антропогендік ықпалдың әсерінен су экожүйелері жағдайының нашарлауы болды. Осы проблеманы шешу үшін ең маңызды іс-шаралардың бірі су объектілерінде су қорғау аймақтары мен белдеулерін ұйымдастыру болып табылады, оған жобада көзделген су қорғау іс-шараларының кешені және су қорғау белгілерін орнату кіреді.

Су қорғау белгілері (бұдан әрі – белгілер) жеке және заңды тұлғалардың су қорғау аймақтары мен белдеулерінің болуы және шекаралары туралы және осы аумақтардағы шаруашылық қызметтің кейбір шектеулері туралы көрнекі ақпаратына арналған. Белгілер ең алдымен суға түсу, шатыр қалашықтарын орнату, шөп пен қамыс шабу, мал жаю орындарында және антропогендік әсерге ұшырайтын басқа да аумақтарда орнатылады.

ҚР СТ 1742-2008 «Су қорғау белгілері. Техникалық шарттар», белгілер үш топқа бөлінеді:

  • ескертетін;
  • тыйым салатын;
  • нұсқау беретін.

Солтүстік Қазақстан облысының су объектілерінде орнатылған су қорғау белгілері облыс әкімдігінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы №514 қаулысымен бекітілген су қорғау белдеулерін шаруашылыққа пайдалану режиміне сәйкес нұсқама беретін және тыйым салатын белгілерден тұрады.

Су қорғау белдеуінде шаруашылық қызмет түрлеріне тыйым салынған:

  • зиянкестермен, өсімдік ауруларымен және арамшөптермен күресудің химиялық құралдарын қолдануға тыйым салу;
  • зираттар мен мал қорымдарын орналастыруға тыйым салу;
  • жерді жыртуға және қазуға тыйым салу;
  • өнеркәсіптік, тұрмыстық және ауыл шаруашылығы қалдықтарын жинау және көму орындарын орналастыруға тыйым салу;
  • саяжай және бау-бақша учаскелерін және құрылыстың кез келген түрлерін орналастыруға тыйым салу;
  • мал, үй жануарлары мен құстарды жаюға тыйым салу;
  • тыңайтқыштарды қолдануға тыйым салу;
  • жанармай құюға, автомобильдер мен басқа да машиналар мен механизмдерді жөндеуге және жууға тыйым салу.

Облыс аумағында барлығы 720 су қорғау белгісі орнатылған (Есіл өзенінде 550 белгі, Иман-Бұрлық және Ақан-Бұрлық өзендерінде 64 белгі, сондай-ақ 62 көлде 106 белгі).

2006 жылдан бастап 2021 жылға дейінгі кезеңде табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы мынадай су объектілерінің су қорғау аймақтары мен белдеулерінің жобаларын әзірлеу бойынша жұмыс жүргізді:

2006 жылы:

  • 29 су қоймасы (Логунов, Дубровное, Жалтыр (Қызылжар ауданы), Сиверга, Питное (Жамбыл ауданы), Қабан, Суаткөл, Мужук, Жалтырша, Далагүл, Жекекөл, Жарагаш, Лапушки, Купальное, Шырықмай, Ақбалық, Щучье, Студеное, Степное, Казачье, Пруд, Каменное, Меңгесер, Первое, Второе, Зарослое, Рявкин, Дмитриевка, Жаркент)

2008 жылы:

  • Айыртау ауданындағы Байсары көлі бойынша су қорғау аймақтары мен белдеулерінің жобасын әзірлеуге – 140 000 теңге (Қазақстан Республикасы Су кодексінің 116-бабына енгізілген өзгерістерге сәйкес Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2017 жылғы 5 сәуірдегі № 134 қаулысымен алынып тасталды).

2012 жылы:

  • 22 су қоймасы (Питное (М. Жұмабаев ауданы), Шағалалы Теңіз, Базарал, Байсал, Ақсуат (Аққайың ауданы), Круглое, Кіші Балықты, Жалтыр (Аққайың ауданы), Құндыкөл, Бугровое, Земляное, Жаргино, Каменное, Таловое (Талое), Беленок, Уделово, Уделенок, Краснознаменское, Прудок, Тетеркин, Куропаткин, Үлкен Черок Ақан-Бұрлық, Иман-Бұрлық өзендері су қорғау аймақтары мен белдеулерінің жобаларын әзірлеуге);

2020 жылы 2 көлге арналған су қорғау аймақтары мен белдеулерінің жобалары әзірленді (Жамбыл ауданы Ақжар және Горький ауданының Комбайсор).

Ағымдағы жылы Есіл өзенінің 2 саласы бойынша (Ғ.Мүсірепов ат. ауданындағы Жембарақ және Мұқыр өзендері) су қорғау аймақтары мен белдеулерінің жобалары әзірленді.

Сондай-ақ, 11 су объектілері (Кіші Тоқшын, Полоустное, Соленое (Қызылжар ауданы), Пестрое (Қызылжар ауданы), Лебяжье (Қызылжар ауданы), Курейное, Бескамышное, Федосейкин, Желтое, Ұлыкөл, Шарық су қоймасы) бойынша су қорғау аймақтары мен белдеулерінің жобаларын су қорғау аймақтары мен белдеулерін белгілеуге мүдделі жеке және заңды тұлғалар әзірледі.

Қорытындылай келе, су объектілеріндегі су қорғау белдеулерінің ұйымдастырылуы олардың ластануы мен сарқылуын болдырмауға мүмкіндік беріп қана қоймай, сонымен қатар осы аумақтарда тиімді экологиялық қызметтің қалыптасуына ықпал ететінін атап өткіміз келеді.

Су ресурстарын пайдалануды
реттеу және табиғатты қорғау
бағдарламалары бөлімінің бас маманы
А. Ю. Славный