Ормандағы қоқысты кiм тазалауға тиiстi?
Ормандардың қоқыстануына байланысты проблемалар, орман өрттерiнен кейiн өлiп жатқан ормандар туралы әлеуметтiк желiлерде, бұқаралық ақпарат құралдарында көп жазады және айтады, әр түрлi блогерлердiң, соның iшiнде бұрынғы «ренжiген» орман шаруашылығы қызметкерлерiнiң пiкiрлерi бар бейнелер жарияланады.
Солтүстiк Қазақстанның ормандары қайың-көктерек шоқыларымен ұсынылған және облыстың барлық аумағының шамамен 5%-ын алып жатыр. Барлық ормандар орманшы-инспекторларға бекiтiлген айналымдарға (орман учаскелерi) бөлiнген, 1 қызметкерге орман аумағының 3-3,5 мың гектарынан келедi. Ормандардың жарғыш орналасуымен әр қызметкер 30-50 мың гектарға жуық аумақты қорғауға мәжбүр, ол биiк қоршаулармен қоршалмаған, орнатылған бейнекамералар жоқ және ормандар жалпыға қол жетiмдi аумақ болып табылады.
Орманшы-инспектор тәулiк бойы орманда және бiр мезгiлде барлық күзетiлетiн аумақта бола алмайды. Орман өртiн болдырмау үшiн, үйiндiлерсiз айналма жолды ұстау үшiн бекiтiлген айналымды қорғау тәулiк бойы жүргiзiлуi керек.
Орман қорының жерлерi қоқыс полигонына оңай қол жетiмдi жерлердiң бiрi болып табылады, өйткенi қоқыс машинасын орманға кiргiзiп, қоқысты түсiру көп уақыт алмайды.
Барлық жағдайларда кiнәлi адам, оның мәдениетi. Экологиялық заңнаманы бұзушыларды екi үлкен топқа бөлуге болады: бұл орманда демалушылар немесе жай өтiп бара жатқан адамдар, олар көлiктерiнiң терезесiнен қоқыс, сөндiрiлмеген темекi тұқылдары мен сiрiңкелердi тастайды және қоқыстардан арылуға және ормандардың санитарлық жағдайының нашарлауына байланысты шығындарын азайтуға дайын адамдар, өйткенi қоқысты мамандандырылған полигондарға шығару белгiлi бiр шығындармен байланысты.
Мемлекеттiк орман шаруашылықтары орман өсiру және көбейту, орманмен қамтылған алқаптарды ұлғайту, орманды аурулар мен зиянкестерден қорғау болып табылатын негiзгi мiндеттерi орман аумақтарындағы қоқыс жинаушылар мен өрт сөндiрушiлерге айналады.
Қоқыс жинауға қаражат мемлекеттiк орман шаруашылықтарына бөлiнбейдi, сол себептен техниканы, адамдарды алаңдатуға, барлық «айыпталушы» орманшылар, экологтар, табиғат қорғау прокуратурасы мен полициясы, орман шаруашылығы және жануарлар дүниесi инспекциясы, студенттер, мектеп орманшылығының мүшелерi тұрақты негiзде қатысушылары болып табылатын экологиялық сенбiлiктер жариялауға тура келедi. Экологиялық сенбiлiктерге қатысушылардың құрамы өзгермейдi, дегенмен акциялар барлығына жарияланады, бiрақ ерiктiлер қатары толмайды.
Әдетте, жиналған учаскелерде жаңа демалушылар кеткеннен кейiн жиналмаған қоқыс қалдырады, бұл қоқыс келесi экологиялық сенбiлiкке дейiн күтiп жатады.
Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы кодекстiң 372-бабында ормандарды өнеркәсiптiк және тұрмыстық қалдықтармен және қоқтықтармен зақымдағаны үшiн 10-нан 250-ге дейiнгi есептiк айлық көрсеткiштер бойынша жауапкершiлiк көзделген.
Өткен 2020 жылы ормандарды ластағаны және зақымдағаны үшiн 18 адам, өрт қауiпсiздiгi ережелерiн бұзғаны үшiн 188 адам жауапқа тартылып, залал келтiрiлiп, әкiмшiлiк айыппұл өндiрiлдi.
Бүгiнгi таңда ормандарды және оның байлығын сақтау мәселесi маңызды экологиялық мiндеттердiң бiрi болып табылады және тек орман шаруашылығы қызметкерлерi үшiн ғана емес, сонымен бiрге бүкiл халықаралық қоғамдастық үшiн алаңдаушылық тудырады және бiз айыппұл мәселесiн шеше алмайтынымызды түсiнемiз, өйткенi, әрбiр ағаштың жанында бақылаушыны қоя алмаймыз.
Бiз негiзiнен табиғаттан не алып жатқанымызды ойламаймыз, бiрақ табиғатқа ештеңе қайтармаймыз. Бiр мәселеден екiншiсi туындайды және әрқайсымыздан табиғатты сақтамағанымыз үшiн жауап алынады!
Ормандардың ластануымен күресудiң жалғыз тиiмдi әдiсi — олардың алдын алу, азаматтардың сауаттылығы мен санасы және ормандағы қарапайым мiнез-құлық ережелерiн сақтау.
Табиғаттағы қарапайым мiнез-құлық ережелерiн сақтау оны сақтауға және оның байлығын арттыруға көмектеседi. Табиғатты қорғаңыз, оған сүйiспеншiлiкпен қараңыз, содан кейiн ол дәл солай жауап бередi. Өйткенi, табиғатты ренжiтсең, ол қатты жазалайды.
Әрқайсымыз қоқыс жоқ орманды аралап, сынған бөтелкелер жоқ, мөлдiр су бар таза көлде шомылғанды, жасыл шөп пен гүлдердiң хош иiсiне толы таза ауамен дем алғанды ұнатамыз.
Әрқайсымыз өз iс-әрекеттерi мен табиғатқа деген қатынасымыз үшiн жауаптымыз. Оған мұқият қарап, өмiр сүру үшiн қолайлы жағдай жасап, болашақ ұрпақ үшiн табиғи байлықты сақтайық.
Орман шаруашылығы және ЕҚТА
бөлiмiнiң маманы
С. Сүлейменова