«Солтүстiк Қазақстан облысының мемлекеттiк орман қоры аумағында сүрек босату, орманды күтiп-баптау шаралары және кесу бойынша»
Орман көптеген пайдалы және ресурстардың қайнар көзi болып табылады, олардың iшiнде негiзгi орын ағашқа жатады. Өткен 2020 жылы халық тұтынатын тауарларды өндiру және облыс халқын отын ағаштарымен қамтамасыз ету үшiн орман шаруашылықтары мен ұзақ мерзiмдi орман пайдаланушылар 507 мың текше метр ағаш дайындады.
Дайындау жетiскен және көнерген сүрекдiңдерде жүргiзiлетiн басты мақсатта пайдалану үшiн ағаш кесуден (284 мың м3), орманды күтiп-баптау мақсатында аралық мақсатта пайдалану үшiн ағаш кесуден, құндылығы төмен екпелердi қайта жаңартуға байланысты санитарлық кесуден (221 мың м3), сондай-ақ жолдар, электр беру трассалары және т.б. (2,5 мың м3) орман алаңдарын тазартуға байланысты басқа да кесулерден жүзеге асырылады.
Екпелер кесуге түсер алдында кеспеағаш қорын бөлу және таксациялау бойынша жұмыстар жүргiзiледi. Кесуге тағайындалатын әрбiр орман учаскесi орман орналастыру материалдарымен анықталады. Кесу көлемi жыл сайынғы есептiк кеспеағаштың мөлшерiнен аспауға тиiс.
Әрбiр учаскенi таксациялау кезiнде материалдық (текше метрмен) және ақшалай (теңгемен) орманның әрбiр бөлiнген учаскесiнде сүрек қорларын жеке-жеке бағалау жүргiзiледi — сүрек тұқымдары, техникалық жарамдылық санаттары (iскерлiк, отын, қалдықтар) және iрiлiк санаттары (iрi, орташа, ұсақ) немесе жеке сортименттер (ағаш кесушi, құрылыс орманы, технологиялық отын) бойынша.
Орманды босату кезiнде ағаш кесуге ағаштарды iрiктеу әрбiр ағашты қайта есептеу арқылы жүргiзiледi, мiндеттi түрде омыраудың биiктiгiне белгi соғылады және тамыр мойнының жанына белгi соғылады. Түбiрiмен босатылатын сүрек кесудiң барлық түрлерi кезiнде тығыз текше метрде ескерiледi.
Кеспеағаш қорын дайындау бойынша барлық жұмыстар үш кезеңге бөлiнедi: дайындық, далалық және камералдық.
Далалық жұмыстар кеспеағаштарды нақтылы бөлiп беру мен бекiтудi және оларды таксациялауды қамтиды.
Камералдық жұмыстар орманда алынған деректердi пысықтаудан, яғни кеспеағаштарды материалдық-ақшалай бағалауды жүргiзуден тұрады.
Өткен 2020 жылы орманға күтiм жасау жұмыстары 306,5 гектар алқапта жүргiзiлдi, оның iшiнде: 7 гектар алқапта жұқару, 27 гектар алқапта өтпелi кесу және 272,5 гектар алқапта санитарлық-iрiктеп кесу.
Мемлекеттiк орман қоры аумағындағы орманға күтiм жасау жұмыстарынан басқа, ылғалданған алқаағаштарда 2107 гектар алаңда санитарлық-сауықтыру iс-шаралары жүргiзiлiп, бүлiнген сүректi жинау және қоқыстанған учаскелерде 1281 гектар алқаптағы өтiмдi сүректi жинау жүргiзiлдi.
Орман шаруашылығы кесулерiн жүргiзу кезiнде оның барлық табиғат қорғау функциялары бар орман экожүйесi барынша сақталады, топырақ құнарлылығы, басты тұқымның басым болуы, флора мен фаунаның алуан түрлiлiгi сақталады. Әрбiр ағаш кесу табиғи жаңаруға, сүрекдiңнiң қалыптасуына және оны күтiп-баптауға жәрдемдесу құралы болып табылады.
Уақтылы тағайындалған кесу табиғи түлеуге жұмсалатын шығындарды азайтады және табиғи ресурстарды үздiксiз пайдалануға және ағашы кесiлген жерлердi орман көмкерген алаңға ауыстырудың қысқартылған мерзiмдерiне ықпал етедi.
2020 жылы орман көмкерiлген алқапқа 4703 гектар алқапта ағаш кесу ауыстырылды, мемлекеттiк орман қоры аумағындағы орман көмкерiлген алқапты азайтуға жол берiлмедi.
Орман шаруашылығы және ЕҚТА
бөлiмiнiң маманы С.Е. Сүлейменова