Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданы бойынша жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі 2025-2029 жылдарға арналған жоспар (бұдан әрі-жоспар) «Жайылымдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін - өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 29 шілдедегі № 263 бұйрығына сәйкес әзірленді. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2024 жылғы 29 шілдеде № 34831 болып тіркелді, «жайылымдарды ұтымды пайдалану қағидаларын бекіту туралы «Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Орынбасары – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2017 жылғы 24 сәуірдегі № 173 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 15090 болып тіркелген), «Жайылымдардың жалпы алаңына жүктеменің шекті жол берілетін нормасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 14 сәуірдегі № 3-3/332 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 11064 болып тіркелген).
Жоспар жайылымдарды геоботаникалық зерттеп-қараудың жай-күйі туралы мәліметтерді, ветеринариялық-санитариялық объектілер туралы мәліметтерді, ауыл шаруашылығы жануарлары бастарының саны туралы деректерді ескере, олардың иелерін-жайылымды пайдаланатын жеке және (немесе) заңды тұлғаларды көрсете, ауылшаруашылығы жануарларының түрлері мен жас топтары бойынша қалыптастырылған үйірлердің, отарлардың, табындардың саны туралы деректерді, шалғайдағы жайылымдарда жаю үшін ауыл шаруашылығы жануарларының мал басын қалыптастыру туралы мәліметтерді, мәдени жайылымдарда ауыл шаруашылығы жануарларын жаю ерекшеліктерін, мал айдауға арналған сервитуттар және жеке және (немесе) заңды тұлғалар ұсынған басқа да мәліметтерді ескере отыра қабылданды.
Жоспарды әзірлеген кезде мыналар ескеріледі:
1) осы Жоспарға 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша өңірдің жер балансының және мемлекеттік жер кадастрының ақпараттық жүйесінің деректері..
2) осы Жоспарға 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жайылымдарды геоботаникалық зерттеп-қарау мәліметтері.
3) осы Жоспарға 3-қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 3 ақпандағы № 35 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 19987 болып тіркелген) бекітілген Мал қорымдарының (биотермиялық шұңқырлардың) тізілімін жүргізу қағидаларына сәйкес қалыптастырылған мал қорымдары (биометриялық шұңқырлар) туралы мәліметтер;
4) осы Жоспарға 4-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жайылымдық инфрақұрылым объектілері туралы және ауыл шаруашылығы жануарларын айдап өтуге арналған сервитуттар туралы мәліметтер.
5) осы Жоспарға 5-қосымшаның 1-кестесіне сәйкес нысан бойынша ауыл шаруашылығы жануарларының иелерін көрсете отырып, оларды сәйкестендіру дерекқорынан алынған ауыл шаруашылығы жануарлары басының саны туралы деректер;
6) осы Жоспарға 5-қосымшаның 2-кестесіне сәйкес нысан бойынша ауыл шаруашылығы жануарларының түрлері мен жыныстық жас топтары бойынша қалыптастырылған үйірлердің, отарлардың, табындардың саны туралы деректер.
7) осы Жоспарға 5-қосымшаның 3-кестесіне сәйкес нысан бойынша шалғайдағы жайылымдарда жаю үшін ауыл шаруашылығы жануарлары басының саны туралы мәліметтер.
8) осы Жоспарға 6-қосымшаға сәйкес екпе және аридтік жайылымдарда, орман, су қорлары мен ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлерінде ауыл шаруашылығы жануарларын жаю ерекшеліктері туралы деректер.
9) осы Жоспарға 7-қосымшаға сәйкес нысан бойынша ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары;
10) осы Жоспарға 8-қосымшаға сәйкес мал шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы статистикасы бойынша ресми статистикалық ақпарат;
Жоспарда мынадай қосымшалар қамтылған:
1) осы Жоспарға 9-қосымшаға сәйкес әкімшілік-аумақтық бірлік аумағында жайылымдардың жер санаттары бөлінісінде орналасу схемасы (картасы), онда жайылымдардың шекаралары, алаңдары мен түрлері, оның ішінде шалғайдағы, маусымдық, құрғақ және екпе жайылымдар, жер учаскесіне құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттарының негізінде олардың меншік иелері немесе жер пайдаланушылар туралы мәліметтер көрсетіледі;
2) осы Жоспарға 10-қосымшаға сәйкес жеке ауладағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халықтың мұқтаждығына арналған жайылымдар, оның ішінде қоғамдық жайылымдар белгіленген схема (карта), онда жеке ауладағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халықтың мұқтаждығына арналған жайылымдардың, оның ішінде қоғамдық жайылымдардың шекаралары мен алаңдары көрсетіледі;
3) осы Жоспарға 11-қосымшаға сәйкес ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары көрсетілген схема (карта), онда жайылымдарды геоботаникалық зерттеп-қарау негізінде ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары көрсетіледі;
4) осы Жоспарға 12-қосымшаға сәйкес ауыл шаруашылығы жануарларын айдауға арналған сервитуттар, мал айдайтын трассалар және жайылымдық инфрақұрылымның өзге де объектілері, сондай-ақ мал қорымдары (биометриялық шұңқырлар) белгіленетін схема (карта), онда ауыл шаруашылығы жануарларын айдауға арналған сервитуттар, мал айдайтын трассалар, жайылымдық инфрақұрылым объектілері, мал қорымдарының (биометриялық шұңқырлардың) орналасқан жері көрсетіледі;
5) осы Жоспарға 13-қосымшаға сәйкес халықтың жеке ауласындағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю жөніндегі мұқтаждықтарын қанағаттандыру мақсатында резервке алынуға жататын жайылымдарды белгілейтін схема (карта), онда жеке ауланың ауыл шаруашылығы жануарларын жаю жөніндегі халықтың мұқтаждықтарын қанағаттандыру мақсатында резервке алынуға жататын жайылымдардың шекаралары мен алаңдары көрсетіледі.
6) осы Жоспарға 14-қосымшаға сәйкес суды тұтыну нормасына сәйкес жасалған су көздеріне (көлдерге, өзендерге, тоғандарға, қазандарға, суару немесе суландыру каналдарына, құбырлы немесе шахта құдықтарына) қол жеткізу схемасы, онда жануарлардың су көздеріне қарай жүріп-тұру маршруттары көрсетіледі.
7) осы Жоспарға 15-қосымшаға сәйкес ауылдық округке кіретін ауылдық елді мекендер арасында жайылымдарды жобалық бөлу (қайта бөлу), онда жайылымдармен қамтамасыз етілмеген жеке және заңды тұлғалардың ауыл шаруашылығы жануарларының басы үшін ауылдық округтің ауылдық елді мекендері арасында жайылымдарды бөлу (қайта бөлу) схемасы көрсетіледі;;
8) осы Жоспарға 16-қосымшаға сәйкес тиісті әкімшілік-аумақтық бірлікте жайылымдарды ұтымды пайдалану үшін қажетті талаптар:
Әкімшілік-аумақтық бөлініс бойынша Шал ақын ауданында 10 ауылдық округ, 41 ауылдық елді мекен және Сергеевка қаласы бар.
Шал ақын ауданы аумағының жалпы ауданы 484 107 гектар, оның ішінде жайылымдық жерлер – 138 664 гектар.Санаттар бойынша жер мыналарға бөлінеді:
ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер-414 218 гектар;
елді мекендердің жерлері-49 819 гектар;
өнеркәсіп, көлік, байланыс жерлері, ғарыш қызметінің, қорғаныстың, ұлттық қауіпсіздіктің мұқтаждықтары үшін және ауыл шаруашылығына арналмаған өзге де жерлер – 1 237 гектар;
су қорының жерлері - 13 634 гектар;
орман қорының жерлері-39 469 гектар;
босалқы жерлер - 26 499 гектар.
(1 - қосымшаға сәйкес)
Ауданның климаты күрт континенталды, қысы салыстырмалы түрде суық, жазы ыстық және құрғақ. Қаңтардағы ауаның орташа жылдық температурасы -18,5-тен -18,7 градусқа дейін, шілдеде +18,5-тен +18,7 градусқа дейін. Жауын-шашынның орташа мөлшері 42 миллиметр, ал жылдық мөлшері 204 миллиметр.
Ауданның өсімдік жамылғысы әр түрлі, шамамен 115 түрді қамтиды. Олардың ішіндегі ең көп тарағандары-дәнді және астерацеялық шөптер.
Аудандағы топырақ аймақтарға бөлінеді, сондықтан солтүстік бөлігінде қарапайым сазды черноземалар пайда болады, ал оңтүстігінде олар жеңіл құрамы бар Оңтүстік черноземаларға өтеді. Қара Топырақтардың арасында интразональды топырақтар жатыр-сортаңдар, сортаңдар және сортаң топырақтар кешені. Ауданның қара топырақ топырағында 6-дан 10% - ға дейін гумус бар.
Ауданда 11 ветеринариялық пункт, 5 сою алаңы, 16 мал қорымы, 15 сібір жарасы жерленген орындары жұмыс істейді.
Қазіргі уақытта Шал ақын ауданында 14 041 бас ірі қара мал, 29 256 бас ұсақ мал, 10 029 бас жылқы бар.
Шал ақын ауданы бойынша ауыл шаруашылығы жануарларын қамтамасыз ету үшін бар болғаны 138 887 гектар жайылымдық жерлер бар. Елді мекендер шегінде 49 819 гектар жайылым бар, қор жерлерінде 26 499 гектар жайылымдық жер бар.
Суару құрылғылары. Көктемде шырынды шөптермен жануарларды 3-4 рет, ал жазда ыстықта – 7-8 рет суару керек. Ірі қара малдың бір басына су тұтыну мөлшері тәулігіне 100 литрді құрайды. Ең жақсы суару тесіктері - таза өзендер, бұлақтар, ағынды суы бар тоғандар. Ластанған, тоқыраған суы бар суару шұңқырлары малға жарамсыз, өйткені олар жануарлардың, әсіресе құрттардың ауруларын тудыруы мүмкін. Су қоймаларын ластамау үшін тіректер суарудан кемінде 300-500 метр қашықтықта орналастырылған.
Іске қосу құрылғысы. Ірі қара мал толып кетпеуі немесе жалықпауы үшін жеткілікті ені бар. Ірі қара мал үшін 100 басқа арналған қашу ені 20-25 метр, бір жасқа дейінгі жас малдар 10-15 метр, жылқы табыны 15-20 метр, қой отары үшін 500-600 бас 30-35 метр.
Мал айдау табиғи шөптер мен ауыл шаруашылығы дақылдарының шөптерін таптаудың алдын алу үшін қарастырылған.
Функционалдық рөлі бойынша мал айдау магистральдық (кешендерден, кенттерден жайылымдарға дейін және жайылым ішіндегі (жазғы лагерьлерден егістіктерге дейін, жайылым айналымы учаскелері, мал суару пункттері) болып бөлінеді. Мал айдауыштарының ені мал санына байланысты және мынадай мөлшерде белгіленеді: а) магистральдық 20-40 метр, б) жайылым ішіндегі 10-20 метр.
Басқа жер пайдаланушылардың жер учаскелері арқылы суару үшін сервитутты қамтамасыз ету қажеттілігі жоқ.
Ауыл шаруашылығы жануарларының мал басын ұстау бойынша аудандағы жайылымдарға жалпы қажеттілік шамамен 5 600 гектарды құрайды. Жайылымдық жерлердің қалыптасқан қажеттілігі (тапшылығы) босалқы жерлерден жайылымдарды беру, сондай-ақ мал шаруашылығымен айналыспайтын жер иеленушілерден алып қойылған жайылымдарды қайтару есебінен толтырылуы тиіс. Мал шаруашылығын жүргізу үшін пайдаланылатын шалғынды жайылымдар жоқ.
Бөлім басшысыЖЖақыпов