Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы Андреев ауылдық округі әкімінің 2025 жылғы 31 желтоқсандағы № 57 өкімінен бекітілген
«Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы Андреев ауылдық округі әкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесінің
сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарты
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт қалыптастыру мынадай бағыттардан тұрады:
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін картаға түсіру;
2) мүдделер қақтығысын болдырмау;
3) қаржылық бақылау шаралары;
4) сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру;
5) есептілікпен ашықтық;
6) персоналды басқару үдерістерінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алу;
7) мемлекеттік сатып алу саласында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу.
1) заңдылық;
2) адамның және азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды басымдыққа алу;
3) жариялылық пен айқындық;
4) мемлекет пен азаматтық қоғамның өзара іс-қимыл жасауы;
5) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларын жүйелі және кешенді пайдалану;
6) сыбайлас жемқорлықтың алдын алу шараларын басым қолдану;
7) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін адамдарды қорғау және көтермелеу;
8) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасағаны үшін жазаның бұлтартпастығы қағидаттары негізінде жүзеге асырылады.
1) жекжаттар – ата-анасы бір және ата-анасы бөлек туған ағалы-інілер және апалы-сіңлілер, ата-аналары және жұбайының (зайыбының) балалары:
2) квазимемлекеттік сектордың сатып алу – «Квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алулары туралы» Қазақстан Республикасының Заңында және Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2021 жылғы 30 қарашадағы № 1253 бұйрығымен бекітілген Ұлттық әл-ауқат қоры мен оның ұйымдарынан басқа квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуды жүзеге асыру қағидаларында белгіленген тәртіппен тапсырыс берушілердің ақылы негізде тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алуы;
3) қоғамдық бақылау – қоғамдық бақылау субъектілерінің осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында белгіленген тәртіппен және формаларда жүзеге асырылатын, қоғамдық бақылау объектілерінің актілері мен шешімдерінің қоғамдық мүдделерге сәйкестігін талдауға және бағалауға бағытталған қызметі;
4) қоғамдық бақылау субъектілері – Қазақстан Республикасының азаматтары; діни бірлестіктерді қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында тіркелген коммерциялық емес ұйымдар; сондай-ақ қоғамдық бақылауды Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асыруға өкілеттік берілген өзге де субъектілер;
5) қонақжайлылық таныту – іскерлік қатынастарды орнатуға, нығайтуға немесе дамытуға арналған тамақтану (таңғы ас, түскі ас, кешкі ас және т.б.), қабылдау, ойын-сауық, қоғамдық немесе спорттық іс-шараларға билеттер ұсыну. Бұл ретте, қонақжайлылық таныту үшін шақырушы тараптың өзі қатысуы қажет, әйтпесе шыққан шығындар сыйлық деп есептеледі;
6) мүдделер қақтығысы – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, оларға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың жеке мүдделері мен олардың лауазымдық өкілеттіктері арасындағы қайшылық, мұндай жағдайда аталған адамдардың жеке мүдделері олардың өз лауазымдық міндеттерін орындамауына және (немесе) тиісінше орындамауына алып келуі мүмкін;
7) мемлекеттік сатып алу – тапсырыс берушілердің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді толықтай немесе ішінара бюджет қаражаты, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорынан бөлінген ақша және (немесе) меншікті кірістері есебінен сатып алуы;
8) отбасы мүшелері – жұбайы (зайыбы), ата-аналар, балалары (оның ішінде кәмелет жасына толған), сондай-ақ асырауындағы және онымен тұрақты тұратын адамдар;
9) сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт – қоғамдық қатынастардың белгілі бір саласы үшін белгіленген және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға бағытталған ұсынымдар жүйесі;
10) субъектілер – барлық мемлекеттік органдар, квазимемлекеттік сектор ұйымдары, сондай-ақ кәсіпкерлік субъектілері;
11) сыбайлас жемқорлық тәуекелі – сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлардың туындау мүмкіндігі;
12) сыйлық – өтеусіз берілетін/алынатын ақша қаражаты немесе өзге де мүлік, артықшылықтар, жеңілдіктер, көрсетілетін қызметтер, материалдық емес активтер;
13) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін картаға түсіру – сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтауға, талдауға, бағалауға (ранжирлеуге) және оларды жою шараларын әзірлеуге бағытталған процесс;
14) сыбайлас жемқорлық картограммасы – сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің тізбесін, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне шалдыққан лауазымдарды және ықтимал сыбайлас жемқорлық осалдықтары жөнінде белгі беретін басқа да мәліметтерді қамтитын, жаңартылмалы деректер жиынтығы.
1-ТАРАУ. СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН КАРТАҒА ТҮСІРУ ЖӘНЕ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ КАРТОГРАММАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін картаға түсіру (бұдан әрі - картаға түсіру) - сыбайлас жемқорлыққа қарсы кез келген бағдарламаның маңызды элементі, ол сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің туындау себептерін көрнекі түрде көрсетіп, олардың алдын алу және жою шараларын айқындауға, сондай-ақ бірінші басшының назар аударуын қажет ететін мәселелерді анықтауға мүмкіндік береді.
Картаға түсіру нәтижесі - сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне шалдығу деңгейін графикалық түрде бейнелейтін тәуекелдер картасы, ол Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы №488 бұйрығымен бекітілген Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау әдістемелік ұсынымдарының
(бұдан әрі - Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау әдістемесі) 43-тармағына және осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың 1-қосымшасына сәйкес ресімделеді.
Картаға түсірудің мынадай алгоритмін ұстану ұсынылады:
1) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Бұл ұйымның ішкі процестерді, функцияларды, ұйымдастырушылық құрылымды, ұйым қызметін реттейтін заңнаманы, субъектілерді тексеруі нәтижелерін, бұрын ұйымда тіркелген сыбайлас жемқорлық немесе мүдделер қақтығысы фактілерін және Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына қайшы келмейтін басқа да ақпарат көздері негізінде жүйелі талдауды (жылына кемінде 1 рет) көздейді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау әдістемесіне сәйкес жүзеге асырылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою бойынша, Қазақстан Республикасының заңнамасы, ұйымдық-штаттық құрылым және (немесе) субъектілердің штат саны өзгерген жағдайда, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жатқызылған функцияларды іске асыратын қызметкерлердің лауазымдық міндеттері өзгерген кезде немесе субъектінің сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ықпал ететін өзге де өзгерістер орын алған жағдайда тәуекелдер карталарын тұрақты түрде жаңартып отыру ұсынылады.
2) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жіктеу
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталғаннан кейін олардың ауқымын, яғни іске асу ықтималдығы мен жиілігін ескере отырып айқындау қажет. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің ішкі талдау әдістемесінің 43-тармағында көзделген критерийлер негізінде саралау ұсынылады.
3) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою және барынша азайту
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жоспары тәуекелдер картасының негізінде нақты шаралар, мерзімдер, орындаушы және іс-шараның аяқталу формасы көрсетіле отырып әзірленеді. Жоспарды бірінші басшы бекітіп, бақылайды.
4) Тиісті мүдделі тараптарды ақпараттандыру
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою шараларының тиімділігі, оның ішінде қызметкерлерге бұл шаралар жайлы нақты түсініктемелерді жеткізуге байланысты болады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жоспары жария түрде болуға тиіс және ол веб-сайтта немесе әлеуметтік желілердегі аккаунттарда қолжетімді болуға тиіс. Аталған жоспарлардың ашықтығы сыбайлас жемқорлыққа қарсы
іс-қимылға деген адалдықты көрсетіп, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтудағы ілгерілеуді қоғамның қадағалауына мүмкіндік береді.
Бұл ретте, қорғалуға жататын құпия ақпаратты, сондай-ақ инсайдерлік, коммерциялық ақпараттың және дербес деректердің жария болып кету қаупі бар болса, жоспардың бір бөлігі ғана жариялануы ықтимал.
5) Кері байланыс тетігін құру
Сыртқы мүдделі тараптарды (халық, жұртшылық, үкіметтік емес ұйымдар және т.б.) ақпараттандыру және олардың пікірін алу хабардар ету сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жоспарын тиімді іске асыруда шешуші мәнге ие, өйткені олар бұл саладағы кәсіби тәжірибесі мен білімдерімен бөлісе алады.
Осыған байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жоспарының орындалу барысы туралы (кемінде тоқсанына 1 рет) қоғамдықты (мысалға, бұл –консультациялық-кеңесші органдар болуы мүмкін) үнемі ақпараттандырып етіп отыру ұсынылады.
Алынған ұсыныстар сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою бойынша одан әрі жұмыста ескерілуі керек және олардың авторларына ұсыныстарды қолдану мүмкіндігі немесе қолдана алмау себептері туралы хабарлау қажет. Бұл ақпарат сондай-ақ веб-сайтта не әлеуметтік желілердегі аккаунттарда жарияланады.
Бұл тұрғыда, мүдделі тараптарды ақпараттандыру және жариялылықты қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпиялар және өзге де құпиялар, ақпаратқа қол жеткізу, дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнамасының талаптарын сақтай отырып жүзеге асырылады.
Сыбайлас жемқорлық картограммаларында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері олардың саралануымен, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне шалдыққан лауазымдар тізбесі қамтылады, сондай-ақ ұйымдағы сыбайлас жемқорлықтың алғышарттары туралы ақпаратты толықтыратын БАҚ-тағы жарияланымдар, шағымдар, өтініштер сынды басқа да деректерді талдау нәтижелері болуы мүмкін.
Сыбайлас жемқорлық картограммасы сайтта орналастырылады.
2-ТАРАУ. МҮДДЕЛЕР ҚАҚТЫҒЫСЫН БОЛДЫРМАУ
Мыналар:
1) мемлекеттік функцияларды орындаумен сыйыспайтын қызметті жүзеге асыруға;
2) өзінің жақын туыстары (ата-аналары (ата-анасы), балалары, асырап алушылары, асырап алынған балалары, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері (қарындастары), аталары, әжелері, немерелері), жұбайы (зайыбы) және (немесе) жекжаттары (жұбайының (зайыбының) ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері (қарындастары), ата-аналары және балалары) атқаратын лауазымға тікелей бағынысты болатын лауазымды атқара алмайды, сондай-ақ жақын туыстары, жұбайы (зайыбы) және (немесе) жекжаттары тікелей бағынысында болуына;
3) квазимемлекеттік сектор субъектісінің бір басқару органында (байқау кеңесінде, атқарушы органында) өзінің жақын туыстарымен, жұбайымен (зайыбымен) және (немесе) жекжаттарымен бірге лауазымдарды атқаруына;
4) мүліктік және мүліктік емес игіліктер мен артықшылықтар алу немесе табу мақсатында, ресми таратылуға жатпайтын қызметтік және өзге де ақпаратты пайдалануға;
5) өзіне қызметтік өкілеттіктерін іске асыруы (немесе іске асырмауы) үшін артықшылықтар ұсынған адамдардың пайдасына жасаған іс-әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін материалдық сыйақы, сыйлықтар немесе көрсетілетін қызметтерді қабылдауға;
6) Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде орналасқан шет елдік банктерде шоттарды (салымдарды) ашу және иеленуге, Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде орналасқан шет елдік банктерде қолма-қол ақша мен құндылықтарды сақтауға;
7) өкілді органның депутаты болуға;
8) педагогтiк, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтi қоспағанда, басқа да ақы төленетін қызметпен айналысуға;
9) кәсiпкерлiк қызметпен айналысуға, оның iшiнде коммерциялық ұйымды басқаруға тiкелей қатысу Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес оның лауазымдық өкілеттіктеріне кiрмейтiн болса, ұйымдық-құқықтық формасына қарамастан, коммерциялық ұйымды басқаруға қатысуға;
10) өзi қызмет iстейтiн не өзiне тiкелей бағынысты немесе өзiнiң тікелей бақылауындағы мемлекеттік органда үшiншi тұлғалардың істерi бойынша өкiл болуға;
11) материалдық-техникалық, қаржылық және ақпараттық қамтамасыз ету құралдарын, басқа да мемлекеттік мүлік пен қызметтік ақпаратты қызметтік емес мақсаттарда пайдалануға;
12) ереуiлдi қоса алғанда, мемлекеттiк органдардың қалыпты жұмыс iстеуiне және лауазымдық мiндеттердi орындауға кедергi келтiретiн әрекеттерге және санкцияланбаған митингілерге қатысуға;
13) лауазымдық өкiлеттiктерiн атқаруына байланысты азаматтар мен заңды тұлғалардың көрсетілетiн қызметтерін жеке мақсаттарында пайдалануға;
14) «Ойын бизнесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген анықтамаға жататын ойын мекемелерінде құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысу, сол сияқты құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге сол үшін бөлінбеген орындарда қатысу немесе телекоммуникация желілерін, оның ішінде Интернет желісін пайдалану арқылы өткізілетін құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуға;
15) мүдделер қақтығысын туындататын шешімдерді әзірлеуге, талқылауға немесе қабылдауға қатысуға не қандай да бір тәсілмен қабылданатын шешімдерге ықпал етуге;
16) мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда лауазымдық міндеттерін атқаруға;
17) қызметтік өкілеттіктерін жеке мүддеде пайдалануға;
18) бұрын атқарған лауазымының артықшылықтарын жеке мүддесінде пайдалануға тыйым салынады.
Бұдан бөлек, аталған адамдар мемлекеттік қызмет өткеру кезеңінде мемлекеттік лауазымға кіріскен күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде өз меншігіндегі жарғылық капиталдағы үлестерді, акцияларды (акцияны) және табыс әкелетін басқа да мүлікті (заңды түрде тиесілі ақшадан және жалға берілген мүліктен басқа) сенімгерлік басқаруға беруі қажет.
Субъектілер өз жұмыскерлеріне арналған мүдделер қақтығысының алдын алуға бағытталған қосымша шаралар мен талаптарды әзірлей алады (мысалы, жеке мүдделер декларациясын, сыйлықтар мен іссапарлар туралы декларацияларды және т.б.).
Жоғарыда көрсетілген ұсынымдар Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының 2023 жылғы 13 маусымдағы № 19-НП нормативтік қаулысына және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 26-бабы 4-тармағына, «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы кодексінің 154-бабына сәйкестігі тұрғысынан ескеріле отырып қолданылады.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерлер тоқсанына 1 рет ашық деректерді және Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де ақпарат көздерін талдай отырып, мүдделер қақтығысын талдауды жүзеге асыру ұсынылады. Бұл ретте, сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерлер ұйым жұмыскерлерінің және олардың отбасы мүшелерінің тегі, аты, әкесінің аты (бар болған жағдайда) және ЖСН деректеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету қажет.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерлерді персоналды басқару (кадрлық) ақпараттық жүйесіне шектеулі қолжетімділікті қамтамасыз етіледі. Жұмыскердің жеке деректеріне қолжетімділік мемлекеттік құпиялар және өзге де құпия, ақпаратқа қол жеткізу, дербес деректерді қорғау туралы заңнама талаптарын сақтай отырып беріледі.
Персоналды басқару ақпараттық жүйесіне қолжетімділікті осыған жауапты адам, бірінші басшының және ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі уәкілетті лауазымды адамның келісімі болған жағдайда, қызметтік жазба түрінде және барлық шектеулерді ескере отырып береді.
Сонымен қатар мүдделер қақтығысы мынадай жағдайларда:
1) сыртқы және ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг жүргізу кезінде;
2) мүдделер қақтығысы туралы адамдардың өтініштерін немесе басқа да ақпаратты, сондай-ақ мемлекеттік органдар немесе ұйымдардың ішкі актілерін қарау кезінде;
3) уәкілетті мемлекеттік органдар мен ұйымдардың тексерулер, ревизиялар немесе аудиттер өткізу кезінде;
4) сотқа дейінгі тергеу, сондай-ақ қылмыстық, азаматтық, әкімшілік сот жүргізу және әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істері жөнінде іс жүргізу нәтижелері бойынша анықталуы мүмкін.
Қылмыстық жазаланатын әрекет белгілері бар фактілер анықталған жағдайда, субъектілер тиісті ақпаратты Қазақстан Республикасының қылмыстық-процестік заңнамасына сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға жібереді.
Мүдделер қақтығысын анықтауды мынадай тәсілмен ұйымдастыруға болады:
1) мүдделер қақтығысына әкеп соғуы мүмкін барлық лауазымдарға талдау жүргізу және ресурстарды бөлумен, қаржыны басқарумен, сатып алумен, бағалаумен және бақылаумен байланысты процестерге ең көп әсер ететін бөлімшелер мен лауазымдарды анықтау;
2) жұмыскерлердің акцияларға және компаниялардың жарғылық капиталына үлестерге иелік ету сияқты жеке мүдделерін қоса алғанда деректерді, контрагенттерде туыстар болуы, лауазымдық міндеттемелермен байланысты болуы мүмкін қосымша табыс көздері туралы деректер жинау және талдау өткізу;
3) жұмыскерлердің іс-әрекеттері мен шешімдерін артықшылықтар немесе біржақтылық белгілерінің бар-жоғына талдау;
4) сыртқы көздерден алынған деректерді жұмыскерлер ұсынған деректермен салыстыру;
5) анықталған мүдделер қақтығыстарын құжаттау, яғни мүдделер қақтығысының мәнін, оның ықтимал зардаптарын сипаттау.
Мүдделер қақтығысына қатысты барлық шешімдер мен іс-әрекеттерді құжаттау ашықтықты арттыруға және кейіннен талдау жүргізуге мүмкіндік береді;
6) мүдделер қақтығысын жою.
1) Жұмыскерлер мүдделер қақтығысының туындағаны немесе туындауы мүмкін екені белгілі болған сәттен бастап, тікелей басшысын және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты адамды жазбаша түрде хабардар етуге міндетті.
Егер тікелей басшы болмаса, келесі жоғары тұрған тұлғаны хабардар ету керек. Қажет болған кезде, мүдделер қақтығысы фактілері туралы бірінші басшының қабылдау мүмкіндігін қамтамасыз ету ұсынылады.
Егер мүдделер қақтығысы мемлекеттік саяси қызметшілерге қатысты туындаса, хабарламаны жоғары тұрған лауазымды адамға немесе органға жіберілуі мүмкін.
2) Басшыға мүдделер қақтығысы туралы хабарлама немесе ақпарат түскен жағдайда, ол 3 жұмыс күні ішінде бұл хабарды әдеп жөніндегі уәкілге немесе персоналды басқару қызметіне қарауға жіберу ұсынылады.
3) Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты адам келіп түскен хабарламалар немесе мүдделер қақтығысы жөніндегі басқа да ақпаратты қарап, 10 жұмыс күні ішінде мүдделер қақтығысының бар-жоғын анықтап, оны болдырмау және реттеу бойынша ұсынымдар немесе мұндай қақтығыстың жоқ екендігі туралы қорытынды береді.
4) Мүдделер қақтығысы болған кезде, басшылық 10 жұмыс күні ішінде мүдделер қақтығысын алдын алу және оны реттеу бойынша мынадай шаралар қабылдауға міндетті:
- мүдделер қақтығысына байланысты мәселе бойынша лауазымдық міндеттемелерді атқаруды басқа адамға тапсыру;
- лауазымдық міндеттерді өзгерту;
- мүдделер қақтығысын жою бойынша өзге де шаралар қабылдау.
Мүдделер қақтығысының алдын алу, сондай-ақ мемлекеттік қызметке басқа да шектеулерді сақтау бойынша іс-шараларды әдеп жөніндегі уәкілеттілердің жыл сайынғы үлгілік жұмыс жоспарына сәйкес, мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшысымен бекітілген әдеп жөніндегі уәкілеттілер өткізеді.
Мүдделер қақтығысы бойынша үлгілік типтік жағдайлары мен оларды жою шаралары осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың 2-қосымшасында берілген.
Бұл ретте, аталған үлгілік типтік жағдайлар түпкілікті болып табылмайды.
Лауазымдық функцияларын орындаумен байланысты сыйлықтар қабылдау немесе қонақжайлылық таныту заңсыз сыйақы ретінде бағалануы мүмкін. Сондықтан сыйлықтар қабылдау мен ұсыну, іссапарға шақыру және қонақжайлылық таныту тәжірибесін қатаң бақылап, кез келген тәсілмен жолын кесу маңызды.
Субъектілердің жұмыскерлері, қызметтік міндеттерін орындауға байланысты кез келген сыйлықтар мен іссапарға шақырулардыңң, сондай-ақ қонақжайлылық танытудың, пара ретінде қабылдануы мүмкін жағдайларынан барынша аулақ болуға тиіс.
Көрсетілген мәселелер бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасында мынадай сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер мен жауапкершілік түрлері көзделген:
1) «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңының 50-бабына сәйкес егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, мемлекеттік қызметті беделсіз ететін тәртіптік теріс қылықтар қатарына ұйымдарда (онда аталған адам тиісті функцияларды орындамайды) не жеке тұлғаларда мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындағаны үшін ақша, көрсетілетін қызмет және басқа да формалардағы кез келген сыйақыны қабылдау жатады;
2) егер аталған іс-әрекет (әрекетсіздік) мұндай адамның қызметтік өкілеттігіне кіретін болса және Қылмыстық кодексте көзделген қылмыстық жазаланатын әрекет белгілері болмаса, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген не оған теңестірілген адамның өзі не делдал арқылы заңсыз материалдық сыйақыны, сыйлықтарды, жеңілдіктерді немесе көрсетілетін қызметтерді алуына әкімшілік жауапкершілік көзделген;
3) жауапты мемлекеттік лауазымдағы адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендердің, оларға теңестірілген адамдар мен лауазымды тұлғалардың және олардың отбасы мүшелерінің келісімінсіз шоттарына аударылған ақша қаражаты анықталған сәттен бастап екі аптадан кешіктірілмей республикалық бюджетке ақша аударылуға жатады. мұндай қаражаттың түсу мән-жайлары туралы мемлекеттік кірістер органына түсініктеме ұсынылуға тиіс;
4) өздерінің мемлекеттік немесе соған теңестірілген функцияларын атқаруға байланысты қызмет бабында өздеріне тәуелді мемлекеттік қызметкерлерден және өзге де адамдардан жалпы қамқорлығы немесе қызмет бабында бетімен кетушілік үшін сыйлықтар немесе көрсетілетін қызметтерді қабылдауға тыйым салынады, ал жоғарыда көрсетілген адамдарға көрсетілген қызметтерге қызмет көрсетілген күннен бастап не осы адамдарға қызметтің көрсетілген туралы мәлім болған күннен бастап күнтізбелік жеті күн ішінде ол республикалық бюджетке ақша аудару арқылы ақы төлеуге тиіс;
5) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдарға, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендерге, оларға теңестірілген адамдарға лауазымды тұлғаларға және олардың отбасы мүшелеріне хабардар етілмей келіп түскен, сондай-ақ олар тиісті функцияларды орындауына байланысты алған сыйлықтар сыйлықтың алған күннен бастап не жоғарыда аталғанадамдардың сыйлықтың келіп түскен туралы мәлім болған кездегі күннен бастап күнтізбелік 7 күн ішінде мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға өтеусіз берілуге жатады, ал нақ сондай жағдайларда көрсетілген қызметтерді осы адамдар республикалық бюджетке тиісті қаржыны 7 күнтізбелік күн ішінде аудару жолымен төлеуі тиіс;
6) өздеріне сыйлықтар келіп түскен жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендер, оларға теңестірілген адамдаржоғары тұрған лауазымды адамды хабардар ете отырып, уәкілетті мемлекеттік мүлікті басқару органымен сатып алу-сату шарты негізінде «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес анықталған құны бойынша оларды сатып алуға құқылы. Сыйлықтарды сатудан түскен ақша республикалық бюджетке аударылады;
7) Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдарға немесе оларға теңестірілген адамдарға, сондай-ақ олардың отбасы мүшелеріне мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға келіп түскен сыйлықтарды, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, жекелеген негіздер бойынша толық емес және уақтылы бермеуге штраф әкеп соғады;
8) жеке және заңды тұлғалардың есебінен ел ішіндегі және шет елдегі туристік, емдеу-сауықтыру және басқа да іссапарларға шақыруларды қабылдауға тыйым салынады. Жұбайының (зайыбының), туыстарының шақыруы бойынша олардың есебінен қаржыландырылатын сапарлар; қызметіне қатысы жоқ өзге жеке тұлғалардың шақырулары (жоғары тұрған лауазымды тұлғаның немесе органның келісімімен); халықаралық шарттарға немесе шет мемлекеттермен өзара дағдыластыққа сәйкес; ғылыми, спорттық, шығармашылық, кәсіби, гуманитарлық іс-шараларға қатысу үлкен сапарлар, соның ішінде осындай ұйымдардың жарғылық қызметі шеңберінде жүзеге асырылатын сапарларды қоспағанда;
9) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендердің, оларға теңестірілген адамдар мен лауазымды тұлғалардың отбасы мүшелері оларға қызмет бойынша тәуелді жеке және заңды тұлғалардың есебінен ұсынылатын сыйлықтар мен қызметтерді, туристік, сауықтыру және басқа да сапарларға шақыруларды қабылдауға құқылы емес.
3-ТАРАУ. ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУ ШАРАЛАРЫ
Бұл-заңсыз байып кету және басқа да жемқорлық құқық бұзушылықтарды тергеу үшін пайдалы ақпарат көзі. Дүниежүзілік банктің деректеріне сәйкес, қазіргі уақытта 161 ел мемлекеттік қызметшілерінің активтерін жариялауғақойылатын талаптарды енгізген. Активтерді декларациялаудың табысты әрі тұрақты жүйесі 3 қағидатқа негізделген: есеп берушілік, дәйектілік, айқындық.
1) Персоналды басқару қызметінің (кадр қызметі) жұмыскерлері функционалдық міндеттеріне сәйкес мыналарды жүзеге асырады:
- активтер мен міндеттемелер, кірістер мен мүлік туралы декларацияларды тапсыру туралы хабарламаларды жинау бойынша іс-шараларды өткізеді;
- жұмыскерлерге және олардың жұбайына (жұбайларына) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде декларацияларды тапсыру қажеттілігі, сондай-ақ мәліметтерді тапсырмау немесе декларациялардағы дәйексіз мәліметтер үшін жауапкершілік туралы жазбаша хабардар етеді;
- декларация тапсыруға міндетті адамдарды айқындаумен, Қазақстан Республикасының заңнамасындағы өзгерістерге тұрақты мониторингі жүзеге асырылады;
- нормативтік құқықтық актілерге декларацияларды тапсыру мәселелеріне қатысты енгізілген өзгерістер туралы тиісті актілер қолданысқа енгізілген сәттен бастап, 30 жұмыс күні ішінде қызметкерлерді жазбаша формада хабардар ету.
2) Декларациялар тапсыру туралы хабарламалар жұмыскерлердің жеке ісіне қоса тіркеледі.
3) Персоналды басқару қызметінің (кадр қызметі) жұмыскерлері декларациялар тапсыру мерзімі аяқталуына кемінде бір ай қалғанда, жұмыскерлерге декларацияларды Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде тапсыру қажеттілігі және мәліметтерді тапсырмау не дәйексіз мәліметтер ұсыну үшін жауапкершілік туралы жазбаша түрде хабарлауға тиіс.
1) Қазақстан Республикасың Президенттігіне кандидаттар, Қазақстан Республикасы Парламенті мен мәслихаттарының депутаттығына кандидаттар, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдігіне кандидаттар, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланбалы органдарының мүшелігіне кандидаттар және олардың жұбайлары – кандидат ретінде тіркелгенге дейін;
2) мемлекеттік лауазымға не мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды атқаруға байланысты лауазымға кандидаттар және олардың жұбайлары (осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген адамдарды қоспағанда) – лауазымға тағайындауға құқығы бар лауазымды адам (орган) тиісті тағайындау туралы акт шығарғанға дейін (декларация тапсырылатын айдың бірінші күнгі жағдай бойынша) тапсырады.
1) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар және олардың жұбайлары;
2) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар және олардың жұбайлары;
3) лауазымды адамдар және олардың жұбайлары;
4) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті тұлғаларға теңестірілген адамдар және олардың жұбайлары ұсынады.
Есептік күнтізбелік жыл ішінде Қазақстан Республикасының салық заңнамасында айқындалған мүлік сатып алынған жағдайда, жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар және олардың жұбайлары; мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдар және олардың жұбайлары; лауазымды адамдар және олардың жұбайлары; мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдарға теңестірілген адамдар және олардың жұбайлары кірістер мен мүлік туралы декларацияда көрсетілген мүлікті сатып алуға жұмсалған шығыстардың көздерін көрсетуге міндетті.
Персоналды басқару қызметіне (кадр қызметі) декларация тапсыратын адамдардың тізбесі өзгерген жағдайда, аталған жаңалықтар күшіне енген сәттен бастап бір ай ішінде өзгеріс әсер еткен қызметкерлерді жазбаша түрде хабардар ету ұсынылады.
Активтер мен міндеттемелер туралы декларация декларациялау жүйесіне алғаш рет енгенде, 1 рет тапсырылады ( «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, кандидат ретінде декларация ұсынылатын кезде, «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы», «Сақтандыру қызметі туралы», «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес банк, сақтандыру ұйымы, инвестициялық портфельді басқарушының ірі қатысушысы болуға ниеттенген адамдарға қатысты).
Декларацияда есептік жылдың алдындағы жылдың 31 желтоқсанына тиесілі мынадай активтер мен міндеттемелерді көрсету қажет:
1) шет мемлекеттің аумағында тіркелген немесе тіркелуге тиіс жылжымайтын мүлік, көлік құралдары;
2) Қазақстан Республикасынан тыс шетелдік банктердегі банк шоттарындағы ақша, егер барлық банк салымдары бойынша жиынтығы 1000 еселенген АЕК-тен асып кетсе.
Бұл ретте, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, Қазақстан Республикасының аумағынан тыс орналасқан шет елдік банктерде шоттар (салымдар) ашуға және иеленуге тыйым салатын жемқорлыққа қарсы шектеуді қабылдайтын адамдар активтер мен міндеттемелер туралы декларацияда шет елдік банктерде (Қазақстан Республикасынан тыс) сақтаулы ақшаның бар-жоғын банк салымының сомасына қарамастан көрсетуге тиіс;
3) тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу шарты бойынша тұрғын үй ғимаратындағы үлесі; Қазақстан Республикасынан тыс құрылған заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы үлесі;
4) бағалы қағаздар, туынды қаржы құралдары (базалық активті сатып алу немесе өткізу арқылы орындалатын туынды қаржы құралдарын қоспағанда);
5) цифрлық активтер;
6) инвестициялық алтын;
7) зияткерлік меншік, авторлық құқық субъектілері;
8) активтер мен міндеттемелер туралы декларация тапсырылатын жылдың алдындағы 31 желтоқсанда қолданыста болған республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген 10 000 АЕК шегіндегі сомада көрсетілетін қолма-қол ақша;
9) дебиторлық немесе кредиторлық берешек (екінші деңгейлі банктер алдындағы берешектен басқа), егер нотариалды куәландырылған шарт немесе міндеттеме не талап етуге негіз болатын өзге де құжат болса.
Активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны (250.00-форма) тапсырған жылдан кейінгі жылдан бастап жыл сайын кірістер мен мүлік туралы декларация (270.00- форма) тапсырылады, онда мыналар туралы ақпарат көрсетіледі:
1) жеке тұлғаның өзі дербес салық салуға жататын кірістері (жеке кәсіпкердің кәсіпкерлік қызметінен түсетін декларациялауға жататын кірістерінен басқа);
2) салық шегерімдері;
3) Қазақстан Республикасының шегінен тыс мүлікті, оның ішінде ақылы немесе қайтарымсыз негізде сатып алу және (немесе) иеліктен шығару;
4) Қазақстан Республикасының шегінен тыс шет елдік банктердегі банк шоттарындағы ақша (есептік салық кезеңінің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша), егер ол барлық шоттар бойынша жиынтығында республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген және есептік салық кезеңінің 31 желтоқсанында қолданыста болған 1000 еселенген АЕК-тен асып кетсе;
5) есептік салық кезеңінің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша жеке тұлғаның меншік құқығындағы мүлік;
6) мемлекеттік немесе өзге де тіркеуге (есепке) жататын, сондай-ақ шет мемлекеттің заңнамасына сәйкес құқығы және (немесе) мәмілелері шет мемлекеттің уәкілетті органында тіркеуге (есепке) жататын мүлік;
7) эмитенттері Қазақстан Республикасынан тыс тіркелген бағалы қағаздар, цифрлық активтер;
8) инвестициялық алтын;
9) Қазақстан Республикасынан тыс тіркелген заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы үлес;
10) өзге адамдардың жеке тұлға алдындағы берешегі (дебиторлық берешек) және (немесе) жеке тұлғаның өзге адамдар алдындағы берешегі (кредиторлық берешек), егер заңды немесе өзге де міндеттемеге негіз болатын, нотариалды куәландырылған (расталған) шарт болса, «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес құрылған банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар алдындағы берешектен басқа.
Осыған байланысты персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) есептік күнтізбелік жылдан кейінгі жылдың 31 желтоқсанынан кешіктірмей, өздерінің ресми интернет-ресурстарында төменде көрсетілген лауазымды адамдар мен олардың жұбайларының декларацияларында қамтылған мәліметтерді, Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпиялар мен өзге де құпияларды қорғау, ақпаратқа қолжетімділік, дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнамасын сақтай отырып жариялауға міндетті:
1) мемлекеттік саяси лауазымдарды атқаратын адамдар.
Жариялауға жататын мәліметтер тізбесін сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.
Жемқорлықтың алдын алу шараларын қабылдамағаны үшін бірінші басшылардың жауапкершілігі бар екенін ескере отырып, бірінші басшысыға өзі барлық қызметкерге декларациялардағы мәліметтерді жариялау үлгісін түсіндіру мақсатында, жылына 1 рет іс-шара өткізу ұсынылады.
Мұндай тәсіл жемқорлықпен күреске бейілділіктің дәлелі болып, барлық қызметкерді декларациялардағы мәліметтерді ашық түрде жариялауға ынталандыратын белгі ретінде қолданады.
1) Бірінші басшысы өз бұйрығымен персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) жұмыскерлерінің арасынан, шет елдік банктерде (Қазақстан Республикасының шегінен тыс) сақтаулы ақша туралы деректерге қолжетімділігі бар лауазымды адамдардың, сондай-ақ шет елдік банктердегі шоттар туралы ақпаратты талдау мен мониторингтеуге жауапты адамдардың тізбесін бекіту;
2) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдармен, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдар, лауазымды адамдар персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан шет елдік банктерде шоттар (салымдар) ашуға және иеленуге, сондай-ақ ол банктерде қолма-қол ақша мен құндылықтарды сақтауға тыйым салынатыны туралы жазбаша келісімге қол қояды не бұл талаптарды ұйымның еңбек шарттарында немесе актілерінде көрсетеді;
3) Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан шетелдік банктердегі ақша туралы деректерге қолжетімділігі бар персоналды басқару қызметінің уәкілетті жұмыскері жылына бір рет салық органдарына жұмыскерлердің шет елдік банктерде шоттарының бар-жоғын тексеруге сұрау жібереді. Сұрауға ЖСН түрінде олардың сәйкестендіру деректері көрсетілген барлық жұмыскердің тізімін қосу қажет;
4) жұмыскерлерде шет елдік банкте шотының бар екендігі анықталған жағдайда, жемқорлықтың алдын алуға жауапты адам 2 жұмыс күні ішінде бір мезгілде мемлекеттік органның немесе ұйымның бірінші басшысын, персоналды басқару қызметін және шет елдік банкте шоты анықталған қызметкерді хабардар етеді. Хабарламада шоттың бар екендігі анықталған сәттен бастап 6 ай ішінде шотты жапқанын растайтын құжаттарды ұсыну туралы соңғы мерзім көрсетіледі;
5) жұмыскер растайтын құжаттарды ұсынбаған жағдайда, бірінші басшы немесе оны алмастыратын адам Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шараларды қабылдайды.
4-ТАРАУ. СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ МӘДЕНИЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылда тек құқық қорғау және заңнамалық шараларды қолдану жеткіліксіз. Сыбайлас жемқорлықты тиімді жою үшін тиісті мәдениетті дамыту қажет. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет сыбайлас жемқорлық көріністеріне мүлдем төзбеушілік ортасын қалыптастыруға ықпал етеді.
Бұл тек саясаттар мен рәсімдерді әзірлеу мен енгізуді ғана емес, сондай-ақ айқындық, адалдық және есеп берушілік сияқты құндылықтарды белсенді насихаттауды білдіреді. Аталған құндылықтар корпоративтік мәдениеттің және күнделікті тәжірибенің ажырамас бөлігіне айналуға тиіс.
1) Білім беру шаралары – жұмыскерлердің жемқорлық құқық бұзушылықтарды, мүдделер қақтығысын болдырмау жолдары және басқа мәселелер бойынша хабардарлығын арттыруға бағытталған тұрақты семинарлар мен тренингтерді қамтуы мүмкін;
2) ақпараттық шаралар сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат бойынша нақты нұсқаулықтар мен нұсқаулар әзірлеу және оларды жұмыскерлер арасында тарату, сондай-ақ , бейнероликтер, таныстырылымдар және буклеттер сияқты оқыту материалдарын дайындауды қамтиды. Осы мақсатта корпоративтік таратулар, ішкі порталдар және ақпараттық стендтер пайдаланылуы мүмкін;
3) ұйымдастырушылық шаралар сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды енгізу, жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерлерді тағайындау, жемқорлық фактілері туралы хабарлау арналарының құрылуы, сатып алу, лауазымдарға тағайындау және жұмыскерлердің тиімділігін және басқа да тәуекелді салаларды бағалау рәсімдеріне сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды интеграциялауды қамтуы мүмкін.
Бұл ретте, тесттер, сұрақнамалар және бақылаудың басқа да формалары арқылы жұмыскерлердің білімін тұрақты бағалау оқытудың тиімділігін өлшеуге және қосымша назар аударуды қажет ететін салаларды анықтауға мүмкіндік береді.
Жұмыскерлерді сатып алу мәселелері бойынша оқыту сатып алу қызметімен байланысты негізгі тәуекелдерді түсіндіруді, сондай-ақ оларды болдырмау шараларын қамтуы мүмкін. Сатып алу саласындағы айқындықты арттырудың үздік тәжірибелері бойынша семинарлар да пайдалы болады.
Персоналды басқару процестері де сыбайлас жемқорлықтың алдын алу тұрғысынан ерекше назар аударуды талап етеді. Жұмыскерлерді персоналды ілгерілету және бағалау рәсімдерінің айқын және әділ қағидаттарына үйрету маңызды. Орта буын басшыларын оқытуға ерекше көңіл бөлу қажет, өйткені олар күнделікті қызметкерлермен тікелей байланыста болады. Олар үшін персоналды басқару саласындағы үздік тәжірибелер мен сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу стратегиялары көзделген тренингтер ұйымдастыру пайдалы.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті сәтті қалыптастыру және қолдау үшін ұсынылады:
1) бірінші басшысыға жыл сайын Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру бойынша іс-шаралар жоспарын бекіту ұсынылады. Бұл жоспарды ішкі ресурстарды оңтайландыру мақсатында, басқа жоспарларымен біріктіруге болады. Жоспарлар бұрын жүргізілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін (сыртқы және/немесе ішкі) талдау нәтижелерін ескере отырып нақты міндеттерді, мерзімдерді, жауапты адамдарды, алынған білімді тексеру формаларын көрсете отырып әзірленеді;
2) жоғарыда аталған Жоспарды әзірлеу кезінде жұмыскерлердің алған білімдерін міндетті түрде өлшей отырып, іс-шараларды жарты жылда кемінде 1 рет өткізу ұсынылады;
3) жоғарыда аталған алған білімді тестілеу Жоспардың мақсатты көрсеткіші ретінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқыту қорытындысы бойынша тестілеуді сәтті (100%-дан кемінде 60% жинаған) тапсырған жұмыскерлер саны туралы көрсеткішті енгізу ұсынылады;
4) оқыту ұйымдастыру кезінде U4 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ресурс орталығы (U4 Anti-Corruption Resource Centre), Сыбайлас жемқорлыққа қарсы білім хабы (The Anti-Corruption Knowledge Hub), Базель басқару институты (Basel Institute on Governance) сияқты ресурстардағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзекті материалдарды пайдалану ұсынылады. Аталған платформаларда алынған білімді тексеру мүмкіндігі бар оқу материалдары қазірдің өзінде бар;
5) Бюджетте қаражат болған кезде, қаржылық немесе қаржылық емес көтермелеу шараларын қарастырумен жұмыскерлерді түрлі алаңдарда тақырыптық оқытуға ынталандыру ұсынылад;
6) корпоративтік ресурстарда сыбайлас жемқорлық тәуекелдері, мүдделер қақтығысы туындаған жағдайларда іс-қимыл алгоритмі бойынша
түбіртек-парақтар мен қысқаша нұсқаулықтарды әзірлеу және орналастыру ұсынылады.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру жөніндегі
іс-шаралар жоғарыда ұсынылған шаралармен шектелмейді.
5-ТАРАУ. ЕСЕПТІЛІКПЕН АШЫҚТЫҚ
Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың азаматтық қоғаммен тиімді өзара іс-қимылы олардың қызметінің есеп берушілігі мен айқындығын қамтамасыз етудің негізі болып табылады. Ақпаратқа қолжетімділік, ашық диалог және азаматтардың шешім қабылдау процесіне қатысуы мемлекеттік сектордың айқындығын арттырып, сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға ықпал етеді.
Ақпаратқа қолжетімділік және ашық деректер саясаты мәселелері
БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясы мен Ашық деректердің халықаралық хартиясында реттелген. Осы саладағы мемлекеттік органдар мен ұйымдарға қойылатын негізгі талаптар Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінде және «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында регламенттелген.
Осы нормативтік актілер азаматтардың мемлекеттік органдардың қызметі туралы толық әрі шынайы ақпарат алуға құқықтарын және осы ақпаратты мемлекеттік органдардың уақтылы әрі ашық ұсыну бойынша міндеттерін белгілейді.
31 Ашық деректер саясатының тиімділігі Ашық деректердің халықаралық хартиясының мынадай қағидаттарын сақтауға байланысты болады:
1) әдепкі бойынша ашық – егер үкімет керісінше дәлелдемесе жалпыға қолжетімді барлық деректер ашық болып табылады;
2) уақтылы және толық – деректерді жылдам және толық жариялау;
3) қолжетімді және пайдалануға жарамды – деректер машина оқи алатын форматта, олар оңай табылады, тегін және ашық лицензиямен қолжетімді.
Қоғамды ақпараттандыру және кері байланыс алу үшін, уақтылы жаңартылып отыратын веб-сайттар мен әлеуметтік медиа арналары белсенді пайдаланылады.
Түсіндіру жұмыстары шеңберінде «Азаматтар мен кәсіпкерлерді олардың құқықтары туралы нүктелі ақпараттандыруды қамтамасыз ету арқылы құқықтық насихатты жетілдіру бойынша әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2022 жылғы 26 қыркүйектегі №806 бұйрығының ережелерін басшылыққа алу ұсынылады.
«Қоғамдық бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы мемлекеттік органдар мен қоғамдық мүдделерге әсер ететін басқа да ұйымдардың қызметін мониторингтеуге азаматтарға кең мүмкіндіктер береді. Қоғамдық бақылауды сәтті ұйымдастыру және жүзеге асыру үшін мыналар ұсынылады:
1) азаматтық қоғаммен өзекті мәселелер бойынша консультациялар өткізу тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін, жыл сайын кең қолжетімділік үшін алдын ала жарияланатын графикті бекіту. Мұндай график қоғамдық кеңес жұмысының жоспары ретінде қолданылып, іс-шаралардың тақырыбы мен мерзімдерін көрсетуі мүмкін. Бұл азаматтар мен қоғамдық ұйымдарға қатысуды алдын ала жоспарлауға және өздерінің ескертулері мен ұсыныстарын уақтылы ұсынуға мүмкіндік береді;
2) қоғамдық кеңестер мүшелерінің кәсібилігін қамтамасыз ету үшін, конкурс жариялау кезінде кандидаттарды іріктеу критерийлерін нақты көрсету қажет. Бұл қатысушылардың біліктілік деңгейін арттыруға және процесті барынша айқын етуге мүмкіндік береді;
3) қоғамдық бақылауды жүзеге асыру кезінде мүдделер қақтығысын болдырмау үшін, бақылау нәтижелеріне жеке немесе кәсіби қызығушылығы бар адамдардың қатысуын алып тастау;
4) қоғамдық бақылау тобының құрамын бекіту туралы хаттама алынған кезде қатысушылар туралы ақпаратты ашық қолжетімділікте ерделеп, мүдделер қақтығысы байқалған кезде бұл туралы топқа хабарлауы қажет.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсеткен адамдарды қорғау – субъектіде тәуекелдерді ішкі бақылау және басқару жүйесінің формалды түйінді элементі. Олар сыбайлас жемқорлық және мүдделер қақтығысы фактілерін анықтауда маңызды рөл атқарады.
Қорғау жүйесінің сәтті жұмыс істеуі үшін тек хабарламаларды беру үшін қауіпсіз және анонимді арналарды құру ғана емес, сонымен қатар оларды қудалаудан қорғауға және ұйыммен өзара іс-қимылдың барлық кезеңінде қолдауды қамтамасыз етуге кепілдік беру маңызды.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерге хабарламалар арнасының (жәшіктер, онлайн арналары және басқалары) тиісті жұмысын қамтамасыз ету міндетін бұл ретте тиісті ресурстар бөлумен жүктеу ұсынылады.
Аталған уәкілетті адамға қызметкерлердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдемдескен тұлғаларды қорғау шараларын, хабарламалардың қауіпсіз арнасының бар екендігін, ынталандыру мүмкіндіктерін түсіндіруге бағытталған іс-шараларды тоқсан сайын өткізу ұсынылады.
1) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактісі туралы уәкілетті органдарға хабарлама түскен сәттен бастап 3 жыл ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсеткен адамды жұмыс беруші немесе басшылықтың бастамасымен тәртіптік комиссияның немесе алқалық органның ұсыныстарынсыз жұмыстан босатуға, басқа лауазымға ауыстыруға немесе тәртіптік жауапкершілікке тартуға болмайды;
2) көрсетілген кезең ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсеткен адамнан оның еңбек құқықтарының бұзылуы туралы өтініш келіп түссе, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган тексеру жүргізеді және қорытындыны еңбек немесе прокуратура органдарына жібереді;
3) еңбек даулары ұйымның ішінде құрылған келісу комиссиясының немесе тәртіптік алқа органының отырысында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган өкілінің қатысуы міндетті қаралуға тиіс;
4) алқалық орган сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсеткен адамдардың құқықтарының бұзылуымен байланысты істің барлық мән-жайларын жан-жақты және объективті қарауға және өтініш түскен күннен бастап, күнтізбелік 30 күн ішінде шешім қабылдауға міндетті. Алқалық орган отырысының хаттамасы шешіммен бірге 3 жұмыс күні ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға жіберіледі, шешімге алқа органның отырысқа қатысқан барлық мүшесі қол қоюға тиіс;
5) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдемдескен тұлға тәртіптік комиссияның немесе алқалық органның шешімімен келіспеген жағдайда, ол сотқа немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға шешімді қайта қарау үшін жүгінуге құқылы. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган құқық бұзушылықтарды анықтаған жағдайда, тиісті еңбек немесе прокуратура органдарына істі одан әрі қарау үшін тиісті хабарлама жібереді;
6) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсеткен адамдардың жеке басы мен хабарламасының мазмұнының толық құпиялылығы кепілдендіріледі. Осыған байланысты оның және мемлекеттік орган, ұйым басшылығы немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган арасында ақпаратты жарияламау туралы келісім жасалады;
Соның ішінде ұйым басшылары мен алқалық органдардың мүшелерін қоспағанда процеске қатысатын барлық тараптар, ақпараттың құпиялылығын сақтауға міндетті. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адам сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықты тергеудің кез келген кезеңінде ақпаратты жария етпеу туралы келісім жасасу процесіне бастама жасауға құқылы.
7) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдемдескен тұлғалардың еңбек даулары келісу комиссияларының отырыстарында қаралады, бұл отырыстарға сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган өкілдерінің қатысуы міндетті. Қабылданған шешімнен кейін 3 жұмыс күні ішінде отырыс хаттамасының көшірмесі уәкілетті органға орындауды бақылау үшін жіберіледі.
1) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы олардың хабарламаларын қарау барысы мен нәтижелері туралы ақпарат алу;
2) уәкілетті органдардың шешімдері мен іс-әрекеттеріне шағымдану, егер оларды негізсіз немесе олардың құқықтарын бұзады деп санаса;
3) өзара іс-қимылдың кез келген кезеңінде ақпаратты жарияламау туралы келісім жасасуды талап ету;
4) сыбайлас жемқорлық фактісі туралы хабарлаған сәттен бастап 3 жыл ішінде еңбек құқықтарының бұзылуы немесе тәртіптік шаралар қолдану мәселелері бойынша уәкілетті органдарға жүгіну. Уәкілетті органдар осындай өтініштерді күнтізбелік 15 күннен кешіктірмей қарауға және олардың құқықтарын қорғау бойынша ұсынымдар беруге міндетті.
6-ТАРАУ. ПЕРСОНАЛДЫ БАСҚАРУ ПРОЦЕСТЕРІНДЕ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚТЫҢ АЛДЫН АЛУ
Кадрларды іріктеу және ілгерілетудің айқын және объективті процестері кәсіби және тиімді мемлекеттік аппаратты қалыптастырудың маңызды шарты болып табылады. Осы саладағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің негізгі түрлері жекжаттық, тағайындау және ілгерілету рәсімдерінде айқындықтың болмауы, конкурстар және бағалау нәтижелерімен манипуляция жасау, сондай-ақ мүдделі тараптар тарапынан мүдделік қолдау мен қысым көрсетуді қамтиды.
Бұл ретте, тағайындалғанға дейінгі (сайланғанға дейінгі) 1 жыл ішінде оған тікелей бағынышты қызметкер сыбайлас жемқорлық қылмыс жасағаны үшін отставкаға кеткен тұлғаны саяси лауазымға тағайындауға жол берілмейді. Мемлекеттік әкімшілік және құқық қорғау қызметіне түсу конкурстық негізде жүргізіледі.
1) конкурстық рәсімдерді жүзеге асыру кезінде анонимді жалдау элементтерін енгізу (name-blind recruitment), бұл іріктеудің бастапқы кезеңдерінде үміткерлердің аты-жөнін, жынысын, ұлтын көрсетпеуді көздейді. Мысалға, эссе немесе басқа да жазбаша емтихандарды тексеру кезінде, сондай-ақ сұхбат барысында үміткерлердің аттарының орнына тек нөмірлерді қолдануға болады, білім мен жұмыс тәжірибесін ғана көрсету ұсынылады. Осылайша, үміткер тек кәсіби талаптар бойынша бағаланады, бұл жекжаттық мүмкіндікті болдырмайды;
2) Мемлекеттік әкімшілік лауазымдардың «Б» корпусына орналасу конкурстарын «Мемлекеттік әкімшілік лауазымға орналасудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының 2017 жылғы 21 ақпандағы №40 бұйрығымен көзделген интеграцияланған «e-Qyzmet» ақпараттық жүйесі арқылы өткізу ұсынылады.
Аталған жүйені пайдалану үміткерлерге конкурстарға онлайн қатысуға мүмкіндік береді, ал әрбір кандидатқа бірегей сәйкестендіру нөмірін беру іріктеудің барлық кезеңінің анонимділігі мен айқын болуын арттырады;
3) жұмысқа қабылдау процесіне байланысты бұзушылықтар туралы хабарлау үшін, конкурс туралы хабарландыруларда байланыс мәліметтерін көрсету;
4) персоналды басқарудыңбіріңғай қызметтерін құру.
7-ТАРАУ. МЕМЛЕКЕТТІК САТЫП АЛУ САЛАСЫНДАҒЫ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚТЫҢ АЛДЫН АЛУ
БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының 9-бабында айқындық, бәсекелестік және шешімдер қабылдау кезіндегі объективті критерийлерге негізделген мемлекеттік сатып алу жүйелерін құру ұсынылады. Мемлекеттік сатып алу саласындағы сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету мемлекеттік қаражатты едәуір үнемдеу нәтижелеріне алып келеді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың жұмыс істеуі, сондай-ақ олардың мемлекеттік функцияларды орындауы немесе жарғылық қызметі үшін қажетті тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алуымен байланысты қатынастарға қолданылады.
Бизнестің дамуын, сондай-ақ адал әрі ашық бәсекелестікті арттыруды ескере отырып, заңнама сатып алу процестерінің мынадай қағидаттарын көздейді («Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының
5-бабы):
1) мемлекеттік сатып алу үшін пайдаланылатын қаражатты оңтайлы және тиімді жұмсау, оның ішінде сатып алынатын тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің бағасы мен сапасының арақатынасын қамтамасыз ету арқылы;
2) «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен көзделген жағдайларды қоспағанда, әлеуетті жабдықтаушыларға мемлекеттік сатып алуға қатысу үшін тең мүмкіндіктер беру;
3) әлеуетті жабдықтаушылар арасындағы адал бәсекелестік;
4) мемлекеттік сатып алу процесінің ашықтығы мен айқындығы;
5) отандық тауар өндірушілерді, сондай-ақ жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің отандық жабдықтаушыларын Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға қайшы келмейтін дәрежеде қолдау;
6) мемлекеттік сатып алу субъектілерінің жауапкершілігі;
7) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға және мүдделер қақтығысына жол бермеу;
8) тұрақты мемлекеттік сатып алуды дамыту.
Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді бір көзден тікелей шарт жасасу арқылы сатып алу («Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 16-бабы 3-тармағы) тек төтенше және ерекше жағдайларда ғана жүзеге асыру қажет.
Осылайша, баға ұсыныстарын салыстыру процесінде адами фактордың қатысуы жойылады.
Конкурс пен аукционды қарастыратын болсақ, жоспарлау кезеңінде тапсырыс беруші мен әлеуетті жабдықтаушыларға назар аудару арқылы, мүдделер қақтығысын болдырмауға тырысу қажет.
Сонымен қатар, мүдделер қақтығысын және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын болдырмау мақсатында, конкурстарды рейтингтік-баллдық жүйені пайдалана отырып өткізу ұсынылады (ҚР ҚМ 2024 жылғы 9 қазандағы № 687 бұйрығының 10-тарауы).
Бұл жерде мемлекеттік сатып алу веб-порталында конкурсқа қатысушы баға ұсыныстарын автоматты түрде салыстырып, жеңімпаз анықталады. Алайда, барлық тауарлар, жұмыстар жәнекөрсетілетін қызметтер осы тәсілмен сатып алынуы мүмкін емес.
Бұдан бөлек, конкурсқа қатысушылардың құқықтарын егжей-тегжейлі түсіндіріп, олардың тапсырыс берушінің, мемлекеттік сатып алуды ұйымдастырушының, бірыңғай ұйымдастырушының, комиссиялардың, сарапшылардың және мемлекеттік сатып алу саласындағы бірыңғай оператордың әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне шағым жасау мүмкіндігін қамтамасыз ету қажет.
Мұндай тәжірибе айқындық пен адал бәсекелестікті арттыруға ықпал етеді.
1) сатып алудың барлық кезеңінде жоғары тәуекел тобына жататын сатып алуды қоғамдық мониторинг жүргізу үшін, қоғамдық бақылау субъектілерін тарту;
2) сатып алудың тиімділігін өлшеу көрсеткіштерін әзірлеу. Мысалға: «Бір көзден сатып алынатын тауарлар, жұмыстар мен қызметтердің үлесін төмендету», «Бәсекелестік тәсілдерімен (конкурс, аукцион, баға ұсыныстарын сұрату, электрондық дүкен арқылы) сатып алу үлесін арттыру» және т.б.;
3) сатып алу процесіне қатысатын жұмыскерлерді өзекті тақырыптар бойынша, кемінде, жарты жылда бір рет оқытуды қамтамасыз ету;
4) сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерлерге көрсетілетін қызметтерге бір ұйымның немесе байланысты ұйымдардың келісімшарттың немесе оның елеулі бөлігінің берілу фактілерін анықтау тұрғысынан жылына бір рет талдау жүргізу ұсынылады.
Талдау нәтижелері оны аяқтаған күннен бастап 3 күн ішінде бірінші басшыға хабарланады. Егер әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері бар фактілер анықталса, субъект бұл туралы Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес уәкілетті органдарға хабарлауға тиіс.
«Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы Андреев ауылдық округі әкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесінің
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандартына 1-қосымша
Қосымша екі жеке excel-құжатын қамтиды, олар өздігінен файлдар ретінде ұсынылған:
«Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы Андреев ауылдық округі әкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесінің
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандартына 2-қосымша
Мүдделер қақтығысының үлгілік жағдайлары
№1 жағдай
Жауапты мемлекеттік лауазымдар атқаратын адам, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адам, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдарға теңестірілген адам, лауазымды адам (бұдан әрі – адам/адамдар) өз туыстары және/немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамдарға (досы, сыныптасы, курстасы, бұрынғы бизнес-серіктестері, әріптестері және басқасы) қатысты кадрлық шешімдер қабылдайды.
Алдын алу және реттеу шаралары
Адамдар жеке мүдделілігін жазбаша түрде тікелей басшысына және қабылдау немесе өзге комиссия төрағасына хабарлауы қажет (егер жоғарыда аталған адамдар басқа мемлекеттік орган немесе квазимемлекеттік сектор субъектісінің қабылдау немесе өзге комиссия құрамына енгізілген болса).
Тікелей басшыларға, қабылдау немесе өзге комиссия төрағаларына, сондай-ақ мемлекеттік органдардың немесе квазимемлекеттік сектор субъектілерінің уәкілетті адамдарына, конкурсқа қатысушылардың бірі адамның туысы немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адам болып табылған жағдайда, оны уақытша комиссия құрамынан шығару ұсынылады.
Егер адам өзінің туысын немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамды тікелей бағынышты лауазымға тағайындаса, соңғыларын атқарып отырған лауазымынан босату ұсынылады.
Өз туыстарын немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамдарды тікелей бағынышты лауазымға тағайындау туралы шешім қабылдаған адамға қолданыстағы заңнамада көзделген тәртіптік шаралар қабылдау керек.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға беріледі.
№2 жағдай
Адам тікелей бағыныштылықты көздейтін лауазымдарға бір-біріне туыс болып табылатын үміткерлерді тағайындайды.
Алдын алу және реттеу шаралары
Бұл жағдайда туыстарының бірін тікелей бағыныштылықты болдырмайтын басқа лауазымға ауыстыру қажет.
Тікелей бағыныштылықты көздейтін лауазымдарға бір-біріне туыс болып табылатын адамдарды тағайындау туралы шешім қабылдаған басшыға қолданыстағы заңнамада көзделген тәртіптік шаралар қолданылуы тиіс.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға беріледі.
№3 жағдай
Адам мемлекеттік орган немесе квазимемлекеттік сектор субъектісі үшін өз туыстарынан және/немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамдардан тауарлар немесе көрсетілетін қызметтер сатып алу туралы шешім қабылдайды немесе шешім қабылдауға қатысады.
Алдын алу және реттеу шаралары
Адам жеке мүдделілігі туралы тікелей басшысына жазбаша түрде хабарлауға тиіс және тиісті конкурс комиссиясының жұмысына қатысудан бас тартуы қажет.
Басшыға адамды жеке мүдделілікке байланысты комиссия құрамынан шығару ұсынылады.
Туыстарымен және/немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамдармен тауарлар немесе көрсетілетін қызметтерді жеткізу туралы шартты тікелей жасаған адамға тәртіптік, соның ішінде лауазымынан босату шаралары қолданылады.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға беріледі.
№4 жағдай
Адам мемлекеттік орган немесе квазимемлекеттік сектор субъектісі үшін тауарларды немесе көрсетілетін қызметтерді қабылдау туралы шешім қабылдайды немесе шешім қабылдауға қатысады.
Алдын алу және реттеу шаралары
Адам жеке мүдделілігі туралы тікелей басшысына жазбаша түрде хабарлауы тиіс және тауарларды немесе көрсетілген қызметтерді қабылдауға және тиісті құжаттарға қол қоюға қатысудан бас тартуы қажет.
Басшыға адамды өз туыстарынан және/немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамдардан тауарларды немесе көрсетілген қызметтерді қабылдаудан шеттету ұсынылады.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға беріледі.
№5 жағдай
Адам қызметтік міндеттерін орындау барысында алған және көпшілікке уақытша қолжетімсіз ақпаратты коммерциялық немесе өзге операцияларды жүзеге асыру кезінде бәсекелестік артықшылық алу үшін пайдаланады.
Алдын алу және реттеу шаралары
Адамдарға қызметтік міндеттерін орындау барысында белгілі болған ақпаратты жария етуге немесе қызметтік емес мақсатта пайдалануға тыйым салынады. Бұл тыйым уақытша көпшілікке қолжетімсіз болып табылатын құпия емес ақпаратты пайдалануды да қамтиды (мысалға, бағалы қағаздардың сатылымы немесе басқа мүліктің өткізілуі туралы мәліметтер).
Адамдарға қызметтік міндеттерін орындау барысында белгілі болған мәліметтерді жеке мақсатта пайдаланудан бас тарту қажет.
Бұл тыйымды бұзған адамға тәртіптік шаралар қолданылады.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат тиісті уәкілетті органға беріледі.
№6 жағдай
Адам өзінің туыстары және/немесе жеке мүдделілікпен байланысты өзге адамдар жұмыс істейтін ұйымдарды тексеруді жоспарлайды немесе жүргізеді.
Алдын алу және реттеу шаралары
Адамдар жеке мүдделілігі туралы тікелей басшысына жазбаша түрде хабарлауы тиіс. Соңғысы адамды аталған ұйымды тексеруден шеттетуі қажет.
Егер адам тексеру нәтижелері бойынша құжат жобаларын дайындаса, оларды мүдделер қақтығысын анықтау тұрғысынан мұқият зерделеу және талдау қажет.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға беріледі.
№7 жағдай
Тұлға мүдделер қақтығысы бар немесе қызметтік тергеудің нәтижесіне жеке мүдделілігі бар жұмыскерге қатысты қызметтік тергеуді жүргізуге қатысады.
Алдын алу және реттеу шаралары
Адамдар қызметтік тергеу жүргізетін жұмыскердің жеке мүдделілігі туралы жазбаша түрде хабарлауға және оны жүргізуден бас тартуға тиіс.
Егер адам қызметтік тергеу нәтижелері бойынша құжат жобаларын дайындаса, олар мүдделер қақтығысын анықтау мақсатында мұқият зерделенуі және талдануы қажет.
Егер көрсетілген әрекеттерде әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болса, бұл ақпарат сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға беріледі.
Утвержден
распоряжением акима
Андреевского сельского округа
Мамлютского района
Северо-Казахстанской области
31 декабря 2025 года № 57
Антикоррупционный стандарт
государственного учреждения «Аппарат акима Андреевского сельского округа Мамлютского района Северо-Казахстанской области»
Антикоррупционный стандарт, состоит из следующих направлений:
1) картирование коррупционных рисков;
2) предотвращение конфликта интересов;
3) меры финансового контроля;
4) формирование антикоррупционной культуры;
5) подотчетность и открытость;
6) предупреждение коррупции в процессах управления персоналом;
7) предупреждение коррупции в сфере государственных закупок.
1) законности;
2) приоритета защиты прав, свобод и законных интересов человека и гражданина;
3) гласности и прозрачности;
4) взаимодействия государства и гражданского общества;
5) системного и комплексного использования мер противодействия коррупции;
6) приоритетного применения мер предупреждения коррупции;
7) защиты и поощрения лиц, оказывающих содействие в противодействии коррупции;
8) неотвратимости наказания за совершение коррупционных правонарушений.
1) свойственники – полнородные и неполнородные братья и сестры, родители и дети супруга (супруги);
2) закупки квазигосударственного сектора - приобретение заказчиками на платной основе товаров, работ, услуг в порядке, установленном Законом Республики Казахстан «О закупках отдельных субъектов квазигосударственного сектора» и Правилами осуществления закупок отдельными субъектами квазигосударственного сектора, за исключением Фонда национального благосостояния и организаций Фонда национального благосостояния, утвержденных Приказом Министра финансов Республики Казахстан от 30 ноября 2021 года № 1253;
3) общественный контроль – деятельность субъектов общественного контроля, осуществляемая в порядке и формах, которые установлены Законом Республики Казахстан «Об общественном контроле» и иными законами Республики Казахстан, направленная на анализ и оценку актов и решений объектов общественного контроля на соответствие общественным интересам;
4) субъекты общественного контроля – граждане Республики Казахстан; некоммерческие организации, зарегистрированные на территории Республики Казахстан, за исключением религиозных объединений; иные субъекты, которым предоставлены полномочия на осуществление общественного контроля в соответствии с законами Республики Казахстан;
5) проявление гостеприимства – еда (завтраки, обеды, ужины и другое), приемы, билеты на развлекательные, общественные или спортивные мероприятия, предоставляемые для установления, укрепления или развития деловых отношений. При этом, гостеприимство требует присутствия приглашающей стороны, в противном случае расходы являются подарком;
6) конфликт интересов – противоречие между личными интересами лиц, занимающих ответственную государственную должность, лиц, уполномоченных на выполнение государственных функций, лиц, приравненных к ним, должностных лиц и их должностными полномочиями, при котором личные интересы указанных лиц могут привести к неисполнению и (или) ненадлежащему исполнению ими своих должностных обязанностей;
7) государственные закупки – приобретение заказчиками товаров, работ, услуг полностью или частично за счет бюджетных средств, выделенных денег из Фонда поддержки инфраструктуры образования в соответствии с законодательством Республики Казахстан, и (или) собственных доходов;
8) члены семьи – супруг (супруга), родители, дети, в том числе совершеннолетние, и лица, находящиеся на иждивении и постоянно проживающие с ним;
9) антикоррупционный стандарт – установленная для обособленной сферы общественных отношений система рекомендаций, направленная на предупреждение коррупции;
10) субъекты – все государственные органы, организации квазигосударственного сектора, а также субъекты предпринимательства;
11) коррупционный риск – возможность возникновения причин и условий, способствующих совершению коррупционных правонарушений;
12) подарок – денежные средства или иное имущество, преимущества, льготы, услуги, нематериальные активы, которые передаются/получаются безвозмездно;
13) картирование коррупционных рисков – процесс, направленный на выявление, анализ, оценку (ранжирование) и выработку мер по устранению коррупционных рисков;
14) картограмма коррупции – набор обновляемых данных, предусматривающих перечень коррупционных рисков, должностей, подверженных коррупционным рискам и другие сведения, сигнализирующие о возможных коррупционных уязвимостях.
Картирование коррупционных рисков (далее - картирование) - это важный элемент любой антикоррупционной программы, позволяющий наглядно продемонстрировать причины коррупционных рисков и определить меры по их предупреждению и устранению, а также выявить вызовы, требующие внимания первого руководителя.
Результатом картирования является карта рисков, представляющая графическое изображение подверженности выявленным коррупционным рискам, и оформляется в соответствии с пунктом 43 Методических рекомендаций по проведению внутреннего анализа коррупционных рисков, утвержденных приказом Председателя Агентства от 30 декабря 2022 года № 488 (далее - Методика внутреннего анализа коррупционных рисков) и Приложением 1 к настоящему Антикоррупционному стандарту.
Рекомендуется придерживаться следующего алгоритма картирования:
1) Выявление коррупционных рисков
Это предусматривает систематический анализ (но не реже 1 раза в год) внутренних процессов, функций, организационной структуры, законодательства, регулирующего деятельность организации, результаты проверок субъектов, ранее установленных в организации фактов коррупции или конфликта интересов и иных источников информации, незапрещенных действующим законодательством Республики Казахстан.
Внутренний анализ коррупционных рисков осуществляется в соответствии с Методикой внутреннего анализа коррупционных рисков.
Рекомендуется корректировать карты рисков по мере исключения коррупционных рисков, изменения законодательства Республики Казахстан, организационно-штатной структуры и/или штатной численности субъектов, должностных обязанностей работников, реализующих функции, отнесённые к коррупционным рискам, или наступления иных изменений, влияющих на коррупционные риски субъекта.
2) Классификация коррупционных рисков
После выявления коррупционных рисков, следует определить их масштаб, исходя из вероятности и частоты их реализации. Коррупционные риски рекомендуется ранжировать, исходя из критериев, предусмотренных пунктом 43 Методики внутреннего анализа коррупционных рисков.
3) Устранение и минимизация коррупционных рисков
На основании карты рисков разрабатывается план по устранению коррупционных рисков с указанием конкретных мер, сроков, исполнителя и формы завершения мероприятия, который утверждается и контролируется первым руководителем.
4) Информирование соответствующих заинтересованных сторон
Эффективность мер по устранению коррупционных рисков, будет зависеть, в том числе и от доведения до работников четких разъяснений о них.
План по устранению коррупционных рисков должен быть публичным и доступен на веб-сайте или аккаунтах в социальных сетях. Открытость данных планов будет свидетельствовать о приверженности к противодействию коррупции и позволит общественности отслеживать прогресс в минимизации коррупционных рисков.
При этом, возможна публикация части плана, если имеется риск разглашения конфиденциальной информации, подлежащей защите, а также инсайдерской, коммерческой информации и персональных данных.
5) Создание механизма обратной связи
Информирование внешних заинтересованных сторон (населения, общественности, неправительственных организаций и других) и получение их мнения (обратной связи) имеет решающее значение в эффективной реализации плана по устранению коррупционных рисков, поскольку они могут поделиться своим профессиональным опытом и знаниями в этой области.
В связи с чем, рекомендуется предоставить общественности (например, это могут быть консультативно-совещательные органы) периодического отчета (не реже 1 раза в квартал) о ходе реализации плана по устранению коррупционных рисков.
Полученные предложения следует учитывать при дальнейшей работе по устранению коррупционных рисков с уведомлением их авторов о возможности или невозможности (причинах) их применения. Данная информация также публикуются на веб-сайте или аккаунтах в социальных сетях.
При этом, информирование заинтересованных сторон и обеспечение публичности должны осуществляться с соблюдением требований законодательства Республики Казахстан о государственных секретах и иной тайне, доступе к информации, персональных данных и их защите.
Картограммы коррупции содержат коррупционные риски с их ранжированием, перечень должностей, подверженных коррупционным рискам, а также могут включать анализ публикаций в СМИ, жалоб, обращений и другую информацию о коррупционных предпосылках в данном государственном органе и субъекте квазигосударственного сектора.
Картограмма коррупции размещается на сайте.
Конфликт интересов может привести к принятию необоснованных решений, вовлечению частных интересов в процесс государственного управления, а также совершению коррупционных преступлений. В связи с чем, превенция конфликта интересов играет ключевую роль в повышении добропорядочности и противодействии коррупции.
1) осуществлять деятельность, не совместимую с выполнением государственных функций;
2) занимать государственную должность, находящуюся в непосредственной подчиненности должности, занимаемой его близкими родственниками (родителями (родителем), детьми, усыновителями (удочерителями), усыновленными (удочеренными), полнородными и неполнородными братьями и сестрами, дедушками, бабушками, внуками), супругом (супругой) и (или) свойственниками (полнородными и неполнородными братьями и сестрами, родителями и детьми супруга (супруги), а также иметь в непосредственном подчинении близких родственников, супруга (супругу) и (или) свойственников;
3) занимать должности со своими близкими родственниками, супругом (супругой) и (или) свойственниками в одном органе управления (наблюдательном совете, исполнительном органе) субъекта квазигосударственного сектора;
4) использовать служебную и иную информацию, не подлежащую официальному распространению, в целях получения или извлечения имущественных и неимущественных благ и преимуществ;
5) принимать материальное вознаграждение, подарки или услуги за действия (бездействие) в пользу лиц, их предоставивших;
6) открывать и владеть счетами (вкладами) в иностранных банках, расположенных за пределами Республики Казахстан, хранить наличные деньги и ценности в иностранных банках, расположенных за пределами Республики Казахстан;
7) быть депутатом представительного органа;
8) заниматься другой оплачиваемой деятельностью, кроме педагогической, научной и иной творческой деятельности;
9) заниматься предпринимательской деятельностью, в том числе участвовать в управлении коммерческой организацией независимо от ее организационно-правовой формы, если непосредственное участие в управлении коммерческой организацией не входит в его должностные полномочия в соответствии с законодательством Республики Казахстан;
10) быть представителем по делам третьих лиц в государственном органе, в котором он состоит на службе, либо непосредственно ему подчиненном или подконтрольном;
11) использовать в неслужебных целях средства материально-технического, финансового и информационного обеспечения его служебной деятельности, другое государственное имущество и служебную информацию;
12) участвовать в действиях, препятствующих нормальному функционированию государственных органов и выполнению должностных обязанностей, включая забастовки и несанкционированные митинги;
13) в связи с исполнением должностных полномочий пользоваться в личных целях услугами граждан и юридических лиц;
14) участвовать в азартных играх и (или) пари в игорных заведениях, которые подпадают под определение, предусмотренное Законом Республики Казахстан «Об игорном бизнесе», а равно участию в азартных играх и (или) пари в неотведенных для этого местах или в азартных играх и (или) пари, проводимых посредством использования сетей телекоммуникаций, в том числе сети Интернет;
15) участвовать в разработке, обсуждении или принятии решений либо иным способом оказывать воздействие на решения, вызывающие конфликт интересов;
16) осуществлять должностные обязанности, если имеется конфликт интересов;
17) использовать свое служебное положение в личных интересах;
18) использовать преимущества ранее занимаемой должности в личных интересах.
Кроме того, указанным лицам в течение тридцати календарных дней со дня вступления в государственную должность следует на время прохождения государственной службы передать в доверительное управление находящиеся в его собственности доли, акции (акцию) в уставном капитале коммерческих организаций и иное имущество, использование которого влечет получение доходов, за исключением денег, законно принадлежащих этому лицу, а также имущества, переданного в имущественный наем.
Субъекты могут выработать дополнительные меры и требования для своих работников, направленные на предотвращение конфликта интересов (это могут быть декларации личных интересов, декларации по подаркам и поездкам и другое).
Вышеназванные рекомендации применяются с учетом нормативного постановления Конституционного Суда Республики Казахстан
от 13 июня 2023 года № 19-НП «О рассмотрении на соответствие пункту 4
статьи 26 Конституции Республики Казахстан, статьи 13 Закона Республики Казахстан «О противодействии коррупции», статьи 154 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях».
Работникам, уполномоченным предупреждать коррупцию, рекомендуется 1 раз в квартал осуществлять анализ открытых данных и иных источников информации, незапрещенных действующим законодательством Республики Казахстан, на предмет выявления конфликта интересов. При этом, работникам, уполномоченным предупреждать коррупцию, следует обеспечить доступ к личным данным работников организации: фамилия, имя, отчество и ИИН работника и его членов семьи.
Предоставляется работникам, уполномоченным предупреждать коррупцию, ограниченный доступ к информационной системе по управлению персоналом. Обеспечение доступа к личным данным работника осуществляться с соблюдением требований законодательства о государственных секретах и иной тайне, доступе к информации, персональных данных и их защите.
Предоставление доступа к информационной системе по управлению персоналом осуществляется ответственным на это лицом при наличии согласия первого руководителя и должностного лица по информационной безопасности, которое оформляется служебной запиской с принятием всех ограничений.
Также конфликт интересов может быть выявлен:
1) при проведении внешнего и внутреннего анализов коррупционных рисков или антикоррупционного мониторинга;
2) при рассмотрении обращений лиц или иной информации о конфликте интересов, а также внутренних актов государственных органов или организаций;
3) при проведении проверок, ревизий или аудита уполномоченных государственных органов и организаций;
4) по результатам досудебного расследования, а также уголовного, гражданского, административного судопроизводства и производства по делам об административных правонарушениях.
В случае выявления фактов, подпадающих под признаки уголовно наказуемого деяния, субъекты передают соответствующую информацию уполномоченному органу по противодействию коррупции в соответствии с уголовно-процессуальным законодательством Республики Казахстан.
Выявление конфликта интересов можно организовать следующим образом:
1) провести анализ всех должностей и определить подразделения и должности с наибольшим влиянием на процессы, связанные с распределением ресурсов, управлением финансами, закупками, оценкой и контролем, которые могут привести к конфликту интересов;
2) провести сбор и анализ данных о возможных источниках конфликта интересов, включая личные интересы работников, такие как владение акциями, долями в капитале компаний; наличие родственников у контрагентов; дополнительные источники дохода, которые могут быть связаны с должностными обязанностями;
3) провести анализ действий и решений работников на наличие предпочтений или предвзятости;
4) сравнить данные из внешних источников с данными, представленными работниками;
5) задокументировать выявленные конфликты интересов, описав, в чем заключается конфликт интересов, какие последствия он может иметь.
Обеспечить документирование всех решений и действий, связанных с конфликтом интересов, для повышения прозрачности и последующего анализа;
6) устранить конфликт интересов.
1) Работники обязаны в письменной форме уведомить непосредственного руководителя, с одновременным уведомлением лица, по предупреждению коррупции, о возникшем конфликте интересов или о возможности его возникновения, как только им станет об этом известно.
В случае отсутствия непосредственного руководителя, необходимо уведомить следующее вышестоящее лицо. При необходимости, следует обеспечить возможность принятия первым руководителем лиц, уведомляющих о фактах конфликта интересов.
Если конфликт интересов произошел или может произойти в отношении политических служащих, рекомендуется направление уведомления вышестоящему лицу или органу.
2) Руководитель, которому поступило уведомление или информация о конфликте интересов, в течение 3 рабочих дней направляет их на рассмотрение уполномоченного по этике или службы управления персоналом.
3) Лицо, по предупреждению коррупции, по итогам рассмотрения указанных уведомлений или иной информации о конфликте интересов в течение 10 рабочих дней предоставляет рекомендации по предотвращению и урегулированию конфликта интересов или заключение о его отсутствии.
4) При наличии конфликта интересов руководство обязано в течение 10 рабочих дней со дня получения рекомендации принять следующие меры по предотвращению и урегулированию конфликта интересов:
- поручить другому лицу исполнение должностных обязанностей по вопросу, в связи с которым возник конфликт интересов;
- изменить должностные обязанности;
- принять иные меры по устранению конфликта интересов.
Мероприятия по предотвращению и выявлению конфликта интересов, а также соблюдению иных ограничений на государственной службе, уполномоченными по этике проводятся также в соответствии с утвержденным первым руководителем уполномоченного органа по делам государственной службы ежегодным типовым планом работы уполномоченных по этике.
Типовые ситуации по конфликту интересов и меры по их устранению представлены в Приложении 2 к настоящему Антикоррупционному стандарту.
При этом данные типовые ситуации не являются исчерпывающими.
Принятие подарков или проявления гостеприимства, связанных с выполнением должностных функций, может представлять собой незаконное вознаграждение. Поэтому важно отслеживать и любым способом пресекать практику принятия и предоставления подарков, приглашений в поездки и проявления гостеприимства.
Работникам субъектов рекомендуется избегать, насколько возможно, любых подарков, приглашений в поездки, а также проявлений гостеприимства, связанных с выполнением должностных функций и которые могут обоснованно восприняты, как взятка.
Законодательством Республики Казахстан предусмотрены следующие антикоррупционные ограничения и виды ответственности по указанным вопросам:
1) согласно статьи 50 Закона Республики Казахстан «О государственной службе Республики Казахстан» дисциплинарными проступками, дискредитирующими государственную службу, признаются принятие за исполнение своих государственных или приравненных к ним функций любого вознаграждения в виде денег, услуг и иных форм от организаций, в которых лицо не выполняет соответствующие функции, а также от физических лиц, если иное не предусмотрено законодательством Республики Казахстан;
2) за получение лицом, уполномоченным на выполнение государственных функций, либо приравненным к нему лицом лично или через посредника незаконного материального вознаграждения, подарков, льгот либо услуг за действия (бездействие) в пользу лиц, их предоставивших, если такие действия (бездействие) входят в служебные полномочия лица, уполномоченного на выполнение государственных функций, либо приравненного к нему лица, если эти действия не содержат признаков уголовно наказуемого деяния, предусмотрена административная ответственность;
3) деньги, поступившие на счет лиц, занимающих ответственную государственную должность, уполномоченными на выполнение государственных функций, лиц, приравненных к ним, должностных лиц и членов их семей без ведома указанных лиц, подлежат не более чем в двухнедельный срок после их обнаружения перечислению в республиканский бюджет с представлением объяснения в соответствующий орган государственных доходов об обстоятельствах поступления таких средств;
4) запрещается принятие подарков или услуг в связи с исполнением своих государственных или приравненных к ним функций от государственных служащих и иных лиц, зависимых от них по службе, за общее покровительство или попустительство по службе;
5) подарки, поступившие без ведома лиц, занимающих ответственную государственную должность, уполномоченных на выполнение государственных функций, лиц, приравненных к ним, должностных лиц и членов их семей, а также полученные ими в связи с исполнением соответствующих функций подлежат безвозмездной передаче уполномоченному органу по управлению государственным имуществом в течение 7 календарных дней со дня получения подарка либо со дня, когда вышеуказанным лицам стало известно о поступившем подарке, а оказанные указанным лицам при тех же обстоятельствах услуги должны быть оплачены им путем перечисления денег в республиканский бюджет в течение 7 календарных дней со дня оказания услуги либо со дня, когда вышеуказанным лицам стало известно об оказании услуги;
6) лица, занимающие ответственную государственную должность, уполномоченные на выполнение государственных функций, лица, приравненные к ним, должностные лица, к которым поступили подарки, вправе с уведомлением вышестоящего должностного лица выкупить их по стоимости, определенной в соответствии с Законом Республики Казахстан «Об оценочной деятельности в Республике Казахстан», на основании договора купли-продажи, заключаемого с уполномоченным органом по управлению государственным имуществом. Вырученные от продажи подарков деньги перечисляются в республиканский бюджет;
7) неполная и (или) несвоевременная передача подарков, поступивших лицам, занимающим ответственную государственную должность, уполномоченным на выполнение государственных функций, или лицам, приравненным к ним, а также членам их семей, в уполномоченный орган по управлению государственным имуществом, по отдельным основаниям, если эти деяния не имеют признаков уголовно наказуемого деяния, влечет штраф;
8) запрещается принятие приглашений во внутригосударственные и зарубежные туристические, лечебно-оздоровительные и иные поездки за счет физических и юридических лиц, за исключением поездок по приглашению супруга (супруги), родственников за их счет; по приглашению иных физических лиц (с согласия вышестоящего должностного лица или органа), если отношения не затрагивают служебную деятельность; согласно международным договорам или на взаимной договоренности с иностранными государствами; для участия в научных, спортивных, творческих, профессиональных, гуманитарных мероприятиях, в том числе поездок, осуществляемых в рамках уставной деятельности таких организаций;
9) члены семьи лиц, занимающих ответственную государственную должность, уполномоченных на выполнение государственных функций, лиц, приравненных к ним, должностных лиц, не вправе принимать подарки и услуги, приглашения в туристические, лечебно-оздоровительные и иные поездки за счет физических и юридических лиц, с которыми указанное лицо связано по службе.
Это служит полезным источником информации для расследования фактов незаконного обогащения и других коррупционных правонарушений. По данным Всемирного банка, к настоящему времени 161 страна ввела требования к раскрытию активов своих государственных служащих. Успешная и стабильная система декларирования активов основана на 3 принципах: подотчетность, последовательность, прозрачность.
1) В работники службы управления персоналом (кадровой службы) с закреплением в функциональных обязанностях осуществляют следующее:
- проводят мероприятия по сбору уведомлений о сдаче деклараций об активах и обязательствах, о доходах и имуществе;
- уведомления работников в письменной форме о необходимости подачи деклараций ими и их супругом/ами в сроки, установленные законодательством Республики Казахстан, а также об ответственности за непредставление сведений или представление недостоверных сведений в декларациях;
- осуществления постоянного мониторинга изменения законодательства Республики Казахстан на предмет определения лиц, обязанных подавать декларации;
- уведомления в письменной форме работников о внесенных изменениях в нормативные правовые акты по вопросам сдачи деклараций в течение 30 рабочих дней с момента введения их в действие.
2) Уведомления о сдаче деклараций приобщаются к личному делу работников;
3) Работники службы управления персоналом (кадровой службы), как минимум за месяц до окончания срока сдачи деклараций, в письменной форме должны уведомить работников о необходимости подачи деклараций в сроки, установленные законодательством Республики Казахстан, а также об ответственности за непредставление сведений или представление недостоверных сведений в декларациях.
1) кандидаты в Президенты Республики Казахстан, депутаты Парламента Республики Казахстан и маслихатов, акимы районов, городов областного значения, городов районного значения, поселков, сел, сельских округов, а также в члены выборных органов местного самоуправления и их супруги – до регистрации в качестве кандидата;
2) лица, являющиеся кандидатами на государственную должность либо должность, связанную с выполнением государственных или приравненных к ним функций, и их супруги, за исключением лиц, указанных в подпункте 1) настоящего пункта, – до вынесения акта должностного лица (органа), имеющего право назначения на должность, о назначении на должность (по состоянию на первое число месяца представления декларации).
1) лица, занимающие ответственную государственную должность, и их супруги;
2) лица, уполномоченные на выполнение государственных функций, и их супруги;
3) должностные лица и их супруги;
4) лица, приравненные к лицам, уполномоченным на выполнение государственных функций, и их супруги.
В случае приобретения в течение отчетного календарного года имущества, определенного налоговым законодательством Республики Казахстан, лица, занимающие ответственную государственную должность, и их супруги; лица, уполномоченные на выполнение государственных функций, и их супруги; должностные лица и их супруги; лица, приравненные к лицам, уполномоченным на выполнение государственных функций, и их супруги, обязаны в декларации о доходах и имуществе отразить сведения об источниках покрытия расходов на приобретение указанного имущества.
Службе управления персоналом (кадровой службе) рекомендуется в случае изменения перечня лиц, подающих декларации, в течение месяца с момента введения указанных новел, в письменной форме уведомить работников, кого коснулись изменения.
Декларация об активах и обязательствах представляется 1 раз при вхождении в систему декларирования (за исключением случаев, предусмотренных Законами Республики Казахстан «О выборах в Республике Казахстан», «О противодействии коррупции», когда декларация представляется в качестве кандидата, и законами Республики Казахстан «О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан», «О страховой деятельности», «О рынке ценных бумаг», лица, желающие стать крупными участниками банка, страховой организации, управляющим инвестиционным портфелем).
В декларации необходимо отражать следующие сведения об активах и обязательствах, имеющихся по состоянию на 31 декабря года, предшествующего году представления декларации:
1) недвижимость, транспортные средства, которые зарегистрированы либо подлежат регистрации в иностранном государстве;
2) деньги на банковских счетах в иностранных банках за пределами Республики Казахстан в сумме, совокупно превышающие по всем банковским вкладам 1000-кратный МРП.
При этом лица, принимающие в соответствии с Законом Республики Казахстан «О противодействии коррупции» антикоррупционное ограничение касательно открытия и владения счетами (вкладами) в иностранных банках, расположенных за пределами Республики Казахстан, в декларации об активах и обязательствах отражают информацию о наличии денег в иностранных банках за пределами Республики Казахстан, вне зависимости от суммы банковского вклада;
3) доля в жилом здании по договору о долевом участии в жилищном строительстве; доля участия в уставном капитале юридического лица, созданном за пределами Республики Казахстан;
4) ценные бумаги, производные финансовые инструменты (за исключением производных финансовых инструментов, исполнение которых происходит путем приобретения или реализации базового актива);
5) цифровые активы;
6) инвестиционное золото;
7) объекты интеллектуальной собственности, авторского права;
8) наличные деньги, которые указываются в сумме, в пределах 10 000 МРП установленного законом о республиканском бюджете и действующего на 31 декабря года, предшествующего году представления декларации об активах и обязательствах;
9) дебиторская либо кредиторская задолженности (за исключением задолженности перед банками второго уровня) при наличии нотариально заверенного договора или иного документа, являющегося основанием возникновения обязательства или требования.
Начиная с года, следующего году представления декларации об активах и обязательствах (форма 250.00) ежегодно представляется декларация о доходах и имуществе (форма 270.00), в которой отражается следующая информация о:
1) доходах, подлежащих налогообложению физическим лицом самостоятельно, за исключением подлежащих декларированию доходов индивидуального предпринимателя от предпринимательской деятельности;
2) налоговых вычетах;
3) приобретении и (или) отчуждении имущества за пределами Республики Казахстан, в том числе на безвозмездной основе;
4) деньгах на банковских счетах в иностранных банках, находящихся за пределами Республики Казахстан, в сумме, в совокупности превышающей 1000-кратный размер МРП, установленного законом о республиканском бюджете и действующего на 31 декабря отчетного налогового периода;
5) имуществе, имеющемся по состоянию на 31 декабря отчетного налогового периода на праве собственности физического лица:
6) имуществе, которое подлежит государственной или иной регистрации (учету) либо права и (или) сделки по которому подлежат государственной или иной регистрации (учету) в компетентном органе иностранного государства в соответствии с законодательством иностранного государства;
7) ценных бумагах, эмитенты которых зарегистрированы за пределами Республики Казахстан, цифровых активах;
8) инвестиционном золоте;
9) доле участия в уставном капитале юридического лица, зарегистрированного за пределами Республики Казахстан;
10) задолженности других лиц перед физическим лицом (дебиторской задолженности) и (или) задолженности физического лица перед другими лицами (кредиторской задолженности) при наличии договора или иного документа, являющегося основанием возникновения обязательства или требования, нотариально засвидетельствованного (удостоверенного), за исключением задолженности банкам и организациям, осуществляющим отдельные виды банковских операций, созданным в соответствии с законодательством Республики Казахстан о банках и банковской деятельности в Республике Казахстан.
В этой связи, Служба управления персоналом (кадровая служба) в срок не позднее 31 декабря года, следующего за отчетным календарным годом, на их официальных Интернет-ресурсах обязаны опубликовать сведения, отраженные в декларациях следующих лиц и их супругов, с соблюдением законодательства Республики Казахстан о государственных секретах и иной тайне, доступе к информации, персональных данных и их защите:
1) занимающие политические государственные должности.
Перечень сведений, подлежащих опубликованию, определяется уполномоченным органом по противодействию коррупции.
Учитывая наличие ответственности первых руководителей за непринятие мер по предупреждению коррупции, рекомендуется первому руководителю лично для всех работников, проводить 1 раз в год мероприятие по разъяснению важности следования его примеру по опубликованию сведений из деклараций.
Такой подход будет являться показателем приверженности к борьбе с коррупцией и послужит мотивирующим сигналом для всех работников раскрывать информацию из деклараций.
1) Первому руководителю необходимо своим приказом утвердить перечень должностных лиц, имеющих доступ к сведениям о наличии денег в иностранных банках, расположенных за пределами Республики Казахстан, из числа работников службы управления персоналом (кадровой службы), а также лиц, ответственных за анализ и мониторинг информации о счетах в зарубежных банках;
2) с лицами, занимающими ответственную государственную должность, лицами, уполномоченными на выполнение государственных функций, должностными лицам, служба управления персоналом (кадровая служба) подписывает письменное согласие либо указывает в трудовых договорах или актах организации о запрете открывать и иметь счета (вклады) в иностранных банках, расположенных за пределами Республики Казахстан, хранить наличные деньги и ценности в иностранных банках, расположенных за пределами Республики;
3) уполномоченный сотрудник службы управления персоналом, который имеет доступ к сведениям о наличии денег в иностранных банках, расположенных за пределами Республики Казахстан, один раз в год направляет запрос в налоговый орган о предоставлении информации о наличии у работников счетов в иностранных банках. К запросу необходимо приложить список всех работников с указанием их идентификационных данных в виде ИИН;
4) в случае выявления фактов наличия у работников счета в иностранном банке, лицо, ответственное за предупреждение коррупции, в течение 2 рабочих дней одновременно уведомляет об этом первого руководителя государственного органа или организации, службу управления персоналом, а также работника, у которого имеется счет в иностранном банке. В уведомлении следует указать крайний срок (6 месяцев с момента обнаружения факта наличия счета) предоставления подтверждающих документов о закрытии счета;
5) в случае непредоставления работником подтверждающих документов, первым руководителем или лицом, его замещающим принимаются меры, предусмотренные законодательством Республики Казахстан.
В противодействии коррупции недостаточно применение лишь правоохранительных и правовых мер. Эффективное искоренение коррупции требует в том числе развитие соответствующей культуры. Антикоррупционная культура способствует созданию среды нулевой терпимости к коррупционным проявлениям.
Это предполагает не только разработку и внедрение политик и процедур, но и активного продвижения таких ценностей, как прозрачность, честность и подотчетность, которые должны стать неотъемлемой частью корпоративной культуры и ежедневной практики.
1) образовательные меры могут включать регулярные семинары
и тренинги по повышению осведомленности работников о способах предотвращения коррупционных правонарушений, конфликта интересов и другое;
2) информационные меры охватывают разработку и распространение среди работников четких инструкций и руководств по антикоррупционной политике, а также подготовку обучающих материалов, таких как видеоролики, презентации и брошюры. Для этих целей возможно использование корпоративных рассылок, внутренних порталов и информационных стендов;
3) организационные меры могут включать внедрение антикоррупционных стандартов, назначение работников, ответственных за превенцию коррупции, создание каналов для сообщения о фактах коррупции, интеграция антикоррупционных требований в процедуры закупок, назначения на должности и оценку эффективности работников и другие рисковые области.
При этом регулярная оценка знаний работников через тесты, опросы и другие формы контроля позволит измерить эффективность обучения и выявить области, требующие дополнительного внимания и адаптации обучающих программ.
Обучение работников по вопросам закупок может включать разъяснение основных рисков, связанных с закупочной деятельностью, а также меры по их исключению. Также будут полезны семинары по лучшим практикам повышения прозрачности сферы закупок.
Процессы управления персоналом также требуют особого внимания в контексте предотвращения коррупции. Важно обучить работников принципам прозрачных и справедливых процедур при продвижении и оценке персонала. Особое внимание необходимо уделить обучению руководителей среднего звена, которые ежедневно имеют непосредственный контакт с работниками. Для них полезно организовать тренинги, на которых будут рассматриваться лучшие практики в области управления персоналом, а также стратегии предотвращения коррупционных рисков.
Для успешного формирования и поддержания антикоррупционной культуры субъектам рекомендуется:
1) первому руководителю ежегодно утверждать План мероприятий по формированию антикоррупционной культуры. Данный план можно объединить с иными планами, с целью оптимизации внутренних ресурсов. Планы разрабатываются с учетом результатов ранее проведенного анализа коррупционных рисков (внешнего и/или внутреннего), с указанием конкретных задач, сроков, ответственных лиц, форм проверки полученных знаний;
2) при разработке вышеназванного Плана проводить мероприятия не реже 1 раза в полугодие, с обязательным замером полученных работниками знаний;
3) в качестве целевого показателя вышеназванного Плана включить показатель о количестве работников, успешно (набравших не менее 60% из 100% по итогам тестирования полученных знаний) сдавших тест по итогам антикоррупционного обучения;
4) при организации обучения пользоваться актуальными материалами по вопросам противодействия коррупции на таких ресурсах, как U4 Анти-коррупционный ресурс центр (U4 Anti-Corruption Resource Centre), Анти-коррупционный хаб знаний (The Anti-Corruption Knowledge Hub), Базельский институт управления (Basel Institute on Governance) и другие. Указанные платформы уже содержат обучающие материалы с возможностью проверки полученных знаний;
5) при наличии средств в бюджете стимулировать работников к прохождению тематических обучений на различных площадках, предусмотрев финансовые или нефинансовые поощрения;
6) разработать и разместить на корпоративных ресурсах чек-листы, краткие руководства по алгоритму действий в случаях, связанных с коррупционными рисками, конфликтом интересов.
Мероприятия по формированию антикоррупционной культуры не ограничиваются выше рекомендуемыми мерами.
Эффективное взаимодействие государственных органов и организаций с гражданским обществом является основой для обеспечения подотчетности и прозрачности их деятельности. Доступ к информации, открытый диалог, участие граждан в принятии решений повышает прозрачность государственного сектора, что способствует превенции коррупции.
Доступ к информации и вопросы политики открытых данных урегулированы в Конвенции ООН против коррупции и Международной хартии открытых данных. Основные требования к государственным органам и организациям в этой сфере регламентированы Административным процедурно-процессуальным кодексом Республики Казахстан и Законом Республики Казахстан «О доступе к информации».
Эти нормативные акты устанавливают права граждан на получение полной и достоверной информации о деятельности государственных органов, а также обязательства последних по своевременному и открытому предоставлению таких данных.
1) открыто по умолчанию – все общедоступные данные открыты, если правительство не может обосновать иное;
2) своевременно и всеобъемлюще – быстрая и полная публикация данных;
3) доступно и пригодно для использования – данные машиночитаемы, их легко найти, они бесплатны и доступны под открытой лицензией.
Для информирования общественности и получения обратной связи активно используются веб-сайты и социальные медиа каналы, которые рекомендуется своевременно актуализировать.
В рамках разъяснительной работы рекомендуется руководствоваться положениями Приказа Министра юстиции Республики Казахстан от 26 сентября 2022 года № 806 «Об утверждении Методических рекомендаций по совершенствованию правовой пропаганды путем обеспечения точечного информирования граждан и предпринимателей об их правах с разъяснением действующих правовых актов понятным и кратким языком, а также применением цифровых решений по определенным жизненным ситуациям и юридическим фактам».
Закон Республики Казахстан «Об общественном контроле» предоставляет общественности широкие возможности для мониторинга деятельности государственных органов и иных организаций, влияющих на общественные интересы. Для успешной организации и реализации общественного контроля рекомендуется:
1) для гарантии регулярности консультаций с гражданским обществом по актуальным вопросам ежегодно утверждать график, который заранее публикуется для широкого доступа. Таким графиком может служить план работы общественного совета, отражающий темы и сроки проведения мероприятий. Это позволит гражданам и общественным организациям заранее планировать участие и своевременно предоставлять свои замечания и предложения;
2) в целях обеспечения профессионализма членов общественных советов необходимо при объявлении конкурса четко указывать критерии отбора кандидатов. Это позволит повысить уровень компетентности участников и сделать процесс более прозрачным;
3) для предотвращения конфликта интересов при осуществлении общественного контроля исключить участие лиц, имеющих личную или профессиональную заинтересованность в результатах контроля;
4) при получении протокола об утверждении состава группы общественного контроля изучить информацию в открытом доступе об участниках и при обнаружении конфликта интересов уведомить об этом группу;
Защита лиц, оказывающих (оказавших) содействие в противодействии коррупции – ключевой элемент системы внутреннего контроля и управления рисками в субъекте. Они играют важную роль в выявлении фактов коррупции и конфликта интересов.
Для успешной работы системы защиты важно не только создать безопасные и анонимные каналы для подачи сообщений, но и обеспечить гарантию их защиты от преследования, а также поддержку на всех этапах взаимодействия с организацией.
Рекомендуется возложить на работника, ответственного за предупреждение коррупции, надлежащее функционирование канала сообщений (урны, онлайн каналы и другое), при этом выделив соответствующие ресурсы.
Данному уполномоченному лицу рекомендуется 1 раз в квартал проводить с работниками мероприятия, направленные на разъяснение мер по защите лиц, оказывающих (оказавших) содействие в противодействии коррупции, наличие безопасного канала сообщений, возможности поощрений и другое.
1) в течение 3 лет с момента поступления сообщения о факте коррупционного правонарушения в уполномоченные органы, лицо, оказывающее (оказавшее) содействие в противодействии коррупции, не может быть уволен, переведен на другую должность или подвергнут дисциплинарной ответственности по инициативе работодателя или руководства без рекомендаций дисциплинарной комиссии или коллегиального органа;
2) в случае поступления заявления от лица, оказывающего (оказавшего) содействие в противодействии коррупции, о возможных нарушениях его трудовых прав в указанный период, уполномоченный орган по противодействию коррупции проводит проверку и направляет заключение в уполномоченный государственный орган по труду или прокуратуру;
3) трудовые споры должны рассматриваться на заседании согласительной комиссии или дисциплинарного коллегиального органа, создаваемого в рамках организации, на заседании которого участие представителя уполномоченного органа по противодействию коррупции обязательно;
4) коллегиальный орган обязан всесторонне и объективно рассмотреть обстоятельства дела, связанные с возможными нарушениями прав лиц, оказывающих (оказавших) содействие в противодействии коррупции, и принять решение в течение 30 календарных дней со дня поступления обращения. Протокол заседания коллегиального органа с решением направляется в уполномоченный орган по противодействию коррупции в течение 3 рабочих дней. Решение должно быть подписано всеми членами коллегиального органа, участвующими в заседании;
5) в случае несогласия лица, оказывающего (оказавшего) содействие в противодействии коррупции, с решением дисциплинарной комиссии или коллегиального органа, оно вправе обратиться в суд или уполномоченный орган по противодействию коррупции для пересмотра решения. Уполномоченный орган по противодействию коррупции, в случае установления нарушений прав, направляет соответствующее уведомление в государственные органы по труду или прокуратуру для дальнейшего рассмотрения дела;
6) лицам, оказывающим (оказавшим) содействие в противодействии коррупции гарантируется полная конфиденциальность его личности и содержания сообщения. В связи с чем, между ним и руководством государственного органа, организации, либо уполномоченным государственным органом по противодействию коррупции заключается соглашение о неразглашении информации.
При этом, все стороны, участвующие в процессе, включая руководителей организаций и членов коллегиальных органов, обязаны соблюдать конфиденциальность информации. Лицо, оказывающее (оказавшее) содействие в противодействии коррупции, имеет право инициировать процесс заключения соглашения о неразглашении на любом этапе расследования коррупционного правонарушения;
7) трудовые споры лица, оказывающего (оказавшего) содействие в противодействии коррупции, рассматриваются на заседаниях согласительных комиссий с участием представителей уполномоченного органа по противодействию коррупции. В течение 3 рабочих дней после принятия решения копия протокола заседания направляется в уполномоченный орган для контроля исполнения.
1) получать информацию о ходе и результатах рассмотрения их сообщений о коррупционных правонарушениях;
2) обжаловать решения и действия уполномоченных органов, если они считают их необоснованными или нарушающими их права;
3) требовать заключения соглашения о неразглашении информации на любом этапе взаимодействия с уполномоченными органами;
4) в течение 3 лет с момента сообщения о факте коррупции обращаться в уполномоченные органы за защитой своих прав в случае дисциплинарных воздействий или трудовых нарушений, если данные вопросы ранее не рассматривались согласительной комиссией. Уполномоченные органы обязаны рассмотреть обращение осведомителя в срок не позднее пятнадцати календарных дней и предоставить рекомендации по защите его прав.
Прозрачные и объективные процессы отбора и продвижения кадров являются важнейшим условием для формирования профессионального и эффективного государственного аппарата. Основные риски коррупции в этой сфере включают непотизм, отсутствие прозрачности в процедурах назначения и продвижения, манипуляции с результатами конкурсов и оценок, а также лоббирование и давление со стороны заинтересованных сторон.
При этом не допускается назначение на политическую должность лица, который в течение года перед назначением (избранием) ушел в отставку за совершение непосредственно подчиненным служащим коррупционного преступления. Поступление на административную государственную и правоохранительную службу происходит на конкурсной основе.
1) при осуществлении конкурсных процедур внедрять элементы анонимного найма (name-blind recruitment), предусматривающего исключение имени, пола, национальности кандидатов на ранних стадиях отбора. К примеру, при проверке эссе или иных письменных экзаменов, а также в ходе собеседования, вместо имен можно использовать номера, указав лишь образование и опыт работы кандидатов. Таким образом, кандидат оценивается по профессиональным требованиям, исключая возможность непотизма;
2) рекомендуется проводить конкурсы на занятие административных государственных должностей корпуса «Б» через интегрированную информационную систему «eQyzmet», предусмотренные приказом Председателя Агентства Республики Казахстан по делам государственной службы от 21 февраля 2017 года № 40 «О некоторых вопросах занятия административной государственной должности».
Использование данной системы позволяет претендентам участвовать в конкурсах онлайн, а присвоение уникального идентификационного номера каждому кандидату обеспечивает анонимность и повышает прозрачность всех этапов отбора;
3) указывать в объявлениях о конкурсе контакты для сообщения о нарушениях, связанных с процессом приема на работу;
4) создавать единые службы управления персоналом.
Статья 9 Конвенции ООН против коррупции призывает к созданию систем государственных закупок, основанных на принципах прозрачности, конкуренции и объективных критериев при принятии решений. Снижение уровня коррупции в сфере государственных закупок приводит к ощутимым результатам в виде значительной экономии государственных средств.
Законодательство Республики Казахстан о государственных закупках применяется к отношениям, связанным с приобретением товаров, работ, услуг, необходимых для обеспечения функционирования, а также выполнения государственных функций либо уставной деятельности заказчика.
С учетом развития бизнеса, а также повышения добросовестной и прозрачной конкуренции, законодательство предусматривает следующие принципы процессов закупок (статья 5 Закона Республики Казахстан «О государственных закупках»):
1) оптимального и эффективного расходования денег, используемых для государственных закупок, в том числе путем обеспечения соотношения цены и качества закупаемых товаров, работ, услуг;
2) предоставления потенциальным поставщикам равных возможностей для участия в государственных закупках, кроме случаев, предусмотренных Законом Республики Казахстан «О государственных закупках»;
3) добросовестной конкуренции среди потенциальных поставщиков;
4) открытости и прозрачности процесса государственных закупок;
5) оказания поддержки отечественным производителям товаров, а также отечественным поставщикам работ и услуг в той мере, в которой это не противоречит международным договорам, ратифицированным Республикой Казахстан;
6) ответственности субъектов государственных закупок;
7) недопущения коррупционных правонарушений, конфликта интересов;
8) развития устойчивых государственных закупок.
Закупки товаров, работ, услуг способом из одного источника путем прямого заключения договора (пункт 3 статьи 16 Закона Республики Казахстан «О государственных закупках») необходимо осуществлять лишь в крайних и исключительных случаях.
Таким образом исключается участие человеческого фактора в процессе сопоставления ценовых предложений.
Если рассматривать конкурс и аукцион, то на стадии планирования закупа необходимо обращать внимание на заказчика и потенциальных поставщиков для исключения конфликта интересов.
Также с целью исключения конфликта интересов и коррупционных правонарушений, рекомендуется проводить конкурсы с использованием рейтингово-бальной системы (Глава 10 Приказа МФ РК №687 от 9 октября 2024 года).
Здесь аналогично веб-порталу государственных закупок автоматически сопоставляются конкурсные ценовые предложения и определяется победитель. Однако, не все товары, работы и услуги могут закупаться посредством этого способа.
Кроме того, следует, среди участников конкурса детально разъяснить их право и обеспечить возможность обжалования действий (бездействия), решений заказчика, организатора государственных закупок, единого организатора государственных закупок, комиссий, эксперта, единого оператора в сфере государственных закупок.
Такая практика способствует повышению прозрачности и добросовестной конкуренции.
1) на всех этапах закупок привлекать субъектов общественного контроля для осуществления общественного мониторинга закупок, относящихся к высокому риску;
2) выработать показатели для измерения эффективности закупок. Например, «Снижение доли закупок товаров, работ и услуг способом из одного источника», «Увеличение доли конкурентных способов закупа (конкурс, аукцион, запрос ценовых предложений, через электронный магазин)» и другие;
3) обеспечить не реже 1 раза в полугодие обучение работников, вовлеченных в процесс закупа, по актуальным темам;
4) работникам, ответственным за превенцию коррупции субъектов, рекомендуется проводить 1 раз в год анализ закупок на предмет выявления фактов получения контракта или его значительной доли одной организацией или связанными организациями.
Результаты анализов сообщаются первому руководителю в течении 3 дней с момента его завершения. В случае выявления фактов, подпадающих под признаки административного или уголовного правонарушения, субъект должен сообщать об этом в уполномоченные органы в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан.
Приложение 1
к Антикоррупционному стандарту
государственного учреждения
«Аппарат акима Андреевского сельского округа Мамлютского района Северо-Казахстанской области»
Приложение включает два отдельных excel-документа, предоставленных в качестве самостоятельных файлов:
Приложение 2
к Антикоррупционному стандарту
государственного учреждения
«Аппарат акима Андреевского сельского округа Мамлютского района Северо-Казахстанской области»
Типовые ситуации конфликта интересов
Ситуация № 1
Лицо, занимающее ответственную государственную должность, лицо, уполномоченное на выполнение государственных функций, лицо, приравненное к лицам, уполномоченным на выполнение государственных функций, должностное лицо (далее – лицо/лица), принимает кадровые решения в отношении родственников и/или иных лиц, с которыми связана личная заинтересованность (друг, одноклассник, однокурсник, бывшие партнеры по бизнесу, коллеги и другие).
Меры предотвращения и урегулирования
Лицам необходимо уведомить о личной заинтересованности в письменной форме непосредственного руководителя и председателя приемной или иной комиссии (если вышеназванные лица включены в состав приемной или иной комиссии другого государственного органа или субъекта квазигосударственного сектора).
Непосредственным руководителям, председателям приемной или иной комиссии, а также иным уполномоченным лицам государственных органов или субъектов квазигосударственного сектора рекомендуется временно вывести лицо из состава конкурсной комиссии, если одним из кандидатов, участвующего в конкурсе, является его родственник или иное лицо, с которым связана личная заинтересованность.
В случае назначения лицом, своего родственника или иного лица, с которым связана личная заинтересованность на должность с прямым подчинением, рекомендуется освобождать последних от занимаемой должности.
В отношении лица, принявшего решение о назначении своих родственников или иных лиц, с которым связана личная заинтересованность на должность с прямым подчинением, следует принять соответствующие меры дисциплинарного характера, предусмотренные действующим законодательством.
В случае, если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в уполномоченный орган по противодействию коррупции.
Ситуация № 2
Лицо назначает на должности, предусматривающие прямое подчинение, кандидатов, являющихся родственниками друг другу.
Меры предотвращения и урегулирования
В данном случае следует перевести одного из родственников на другую должность, исключающую прямое подчинение.
В отношении руководителя, принявшего решение о назначении на должности, предусматривающие прямое подчинение, лиц, являющихся родственниками друг другу, следует принять соответствующие меры дисциплинарного характера, предусмотренные действующим законодательством.
В случае, если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в уполномоченный орган по противодействию коррупции.
Ситуация № 3
Лицо принимает или участвует в принятии решения о приобретении товаров или услуг, для государственного органа или субъекта квазигосударственного сектора, в котором работает, у родственников и/или иных лиц, с которыми связана личная заинтересованность.
Меры предотвращения и урегулирования
Лицу следует уведомить о наличии личной заинтересованности непосредственного руководителя в письменной форме. При этом следует отказаться от участия в комиссии по соответствующему конкурсу.
Руководителю рекомендуется вывести лицо из состава вышеназванной комиссии, в результате которого у последнего есть личная заинтересованность.
В отношении лица, напрямую заключившего договор о поставке товаров или услуг с родственниками и/или иными лицами, с которыми связана личная заинтересованность, принимаются меры дисциплинарного характера, в том числе в виде освобождения от занимаемой должности.
В случае, если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в уполномоченный орган по противодействию коррупции.
Ситуация № 4
Лицо принимает или участвует в принятии решения о приемке товаров или оказанных услуг, для государственного органа или субъекта квазигосударственного сектора, в котором работает, у родственников и/или иных лиц, с которыми связана личная заинтересованность.
Меры предотвращения и урегулирования
Лицу следует уведомить о наличии личной заинтересованности непосредственного руководителя в письменной форме. При этом следует отказаться от участия в принятии товаров или оказанных услуг и подписании соответствующих документов.
Руководителю рекомендуется отстранить лицо от приемки товаров или оказанных услуг у родственников и/или иных лиц, с которыми связана личная заинтересованность.
В случае, если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в уполномоченный орган по противодействию коррупции.
Ситуация № 5
Лицо использует информацию, полученную в ходе исполнения служебных обязанностей и временно недоступную широкой общественности, для получения конкурентных преимуществ при совершении коммерческих и иных операций.
Меры предотвращения и урегулирования
Лицам запрещается разглашать или использовать в неслужебных целях, сведения, ставшие им известными в связи с исполнением должностных обязанностей. Указанный запрет распространяется в том числе и на использование неконфиденциальной информации, которая лишь временно недоступна широкой общественности (например, о начале продаж ценных бумаг или реализации иного имущества).
В связи с чем, лицам следует воздерживаться от использования в личных целях сведений, ставших ему известными в ходе исполнения служебных обязанностей.
В случае нарушения данного запрета, в отношении лица, использовавшем информацию в личных целях принимаются меры дисциплинарного характера.
Если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в соответствующий уполномоченный орган.
Ситуация № 6
Лицо планирует или проводит проверку организаций, в которой работают его родственники и/или иные лица, с которыми связана личная заинтересованность.
Меры предотвращения и урегулирования
Лицам следует уведомить о наличии личной заинтересованности непосредственного руководителя в письменной форме. Последнему следует отстранить лицо от проведения проверки в указанной организации.
В случае если лицо, подготовило проект документов по итогам проверки, они подлежат тщательному изучению и анализу на предмет выявления конфликта интересов.
В случае, если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в уполномоченный орган по противодействию коррупции.
Ситуация № 7
Лицо привлечено к проведению служебного расследования в отношении работника, с которым имеет конфликт интересов или же личную заинтересованность в результатах служебного расследования.
Меры предотвращения и урегулирования
Лицам следует уведомить о наличии личной заинтересованности сотрудника, который проводит служебное расследование в письменной форме и следует отстраниться от его проведения.
В случае если лицо, подготовило проект документов по итогам служебного расследования, они подлежат тщательному изучению и анализу на предмет выявления конфликта интересов.
В случае, если в указанных действиях усматриваются признаки административного или уголовного правонарушений, данная информация передаётся в уполномоченный орган по противодействию коррупции.