«Сот актiлерiн орындамағаны үшiн жауапкершiлiк туралы» түсiндiру

Бас прокуратураның бастамасы бойынша 2020 жылғы 11 желтоқсанда Жоғарғы Сот «Сот актiлерiн орындамағаны үшiн жауапкершiлiк туралы" 2003 жылғы 19 желтоқсандағы №12 нормативтiк қаулыға өзгерiстер мен толықтырулар енгiздi (ҚР ҚК 430-бабы), атап айтқанда:

11. "Сот актiлерiн орындамағаны үшiн жауаптылық туралы" 2003 жылғы 19 желтоқсандағы № 12 (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2011 жылғы 30 желтоқсандағы Нормативтiк қаулыларымен енгiзiлген өзгерiстерiмен және толықтыруларымен)

№ 5; 2014 жылғы 24 желтоқсандағы № 3; 2018 жылғы 20 сәуiрдегi № 8):

1) 1 тармақ келесi редакцияда мазмұндалсын:

"1. Қазақстан Республикасы Конституциясының (бұдан әрi — Конституция) 76-бабының 3) тармағына, Қазақстан Республикасы Қылмыстық iс жүргiзу кодексiнiң (бұдан әрi — ҚIЖК) 127, 472-баптарына, Қазақстан Республикасы Азаматтық iс жүргiзу кодексiнiң (бұдан әрi — АIЖК) 21-бабының екiншi бөлiгiне, Қазақстан Республикасы Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы Кодексiнiң (бұдан әрi — әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы Кодекс) 884-бабына сәйкес — ӘҚБтК) заңды күшiне енген сот актiлерi, сондай-ақ сот төрелiгiн iске асыру кезiнде соттар мен судьялардың өкiмдерi, талаптары, тапсырмалары, шақырулары, сұрау салулары және басқа да өтiнiштерi, әкiмшiлiк жаза қолдану туралы қаулылар барлық мемлекеттiк органдар, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдары, заңды тұлғалар, лауазымды адамдар, азаматтар үшiн мiндеттi және Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында орындалуға жатады.

Заңды күшiне енген сот үкiмiн, сот шешiмiн немесе өзге де сот актiсiн не атқарушылық құжатты орындамау, сол сияқты оларды орындауға кедергi жасау заңда көзделген жауаптылыққа әкеп соғады.";

2) мынадай мазмұндағы 1-1 және 1-2-тармақтармен толықтырылсын:

"1-1. Борышкерде сот актiсiн немесе атқарушылық құжатты оның белгiлi бiр бөлiгiнде не толық көлемде орындауға нақты мүмкiндiктiң болмауы адамды әкiмшiлiк немесе қылмыстық жауаптылыққа тарту мүмкiндiгiн жоққа шығарады.

Сот актiсiн, атқару құжатын орындаудың нақты мүмкiн еместiгi бағалау ұғымы болып табылады және оның болуы немесе болмауы туралы қорытынды тараптар ұсынған мүлiктiк жай-күйдiң дәлелдемелерiн толық, жан-жақты және объективтi талдауға, оның iшiнде отбасының құрамын, борышкердiң жай-күйiн (мәртебесiн) ескере отырып негiзделуге тиiс.

Сот актiсiн, атқару құжатын орындаудың нақты мүмкiн еместiгiн растайтын мән-жайлар: жұмыс берушiнiң жалақы төлемеуi, егер олар табыстың жалғыз көзi болып табылса, зейнетақы мен жәрдемақы төлеудi тоқтатуы немесе тоқтата тұруы, мүгедектiк, борышкер емделiп жатқан және еңбекке жарамсыздығы мен жалақысы бойынша жәрдемақы алмайтын ұзақ мерзiмдi ауруы; Соттың қаулысы бойынша алкоголизмнен, нашақорлықтан, уытқұмарлықтан және туберкулезден мәжбүрлеп емделуде болуы; егер жұмыс берушiнiң; болашақта борышкер бұрын меңгермеген мамандық бойынша басқа жұмыс алуға байланысты қайта оқыту және т.б.

Жоғарыда санамаланған мән-жайлар борышкерде өз құны бойынша қолда бар мiндеттемелердi толық немесе iшiнара өтеуге мүмкiндiк беретiн басқа мүлiктiң (мүлiктiк, оның iшiнде мұрагерлiк құқықтардың) бар екендiгi расталған жағдайда, сот актiсiн, атқарушылық құжатты орындаудың нақты мүмкiн еместiгiн растау бола алмайды.

Аталған жағдайларда борышкердi сот актiсiн, атқарушылық құжатты орындамағаны үшiн жауапкершiлiктен босату оның сот актiсiн орындау, сондай-ақ аталған мән-жайлар жойылғаннан кейiн, оның iшiнде пайда болған берешектi ескере отырып, заңға сәйкес атқарушылық құжатты орындауға бағытталған, оған байланысты барлық шараларды қолдану мiндетiн жоққа шығармайды.

1-2. Заңды күшiне енген сот актiлерiн орындаудан жалтару сондай-ақ кәмелетке толмаған балаларды, он сегiз жасқа толған еңбекке жарамсыз балаларды күтiп-бағуға не өзiнiң еңбекке жарамсыз ата-анасын күтiп-бағуға қаражат өндiрiп алу туралы құжатты, атап айтқанда, борышкердiң дәлелдi себептерсiз (сот орындаушысын хабардар еткен кезден бастап) не жұмыс орнынан босатылған кезден бастап бас тартуын есептеп, оны жұмысқа орналастыруды қажет ететiн адам ретiнде есепке қою үшiн бiр ай iшiнде құзыреттi мемлекеттiк органдарға; жұмысқа мұқтаж ретiнде есепке қойылғаннан кейiн ұсынылған бос лауазымнан екi және одан да көп рет бас тарту; жұмысқа орналастырылғаннан кейiн бiр ай iшiнде жұмыс орнынан өз қалауы бойынша босату; елдiң және одан тыс жерлердегi курорттық — сауықтыру кешендерiне жолдамалар, өзге де сән-салтанат заттарын сатып алу және қымбат ақылы қызметтер алу; өндiрiп алушыға ай сайынғы төлемдердi төмендету мақсатында ресми төмендетiлген жалақыны және (немесе) кәсiпкерлiк қызметтен түсетiн табысты белгiлей отырып,; қасақана, заңда белгiленген тәртiптi бұза отырып

өтеу кезектiлiгi, ақшалай мiндеттемелердi орындау және (немесе) сот шешiмi немесе атқару құжаты бойынша өтелмеген берешек кезiнде ақша мен мүлiктi талап ету құқығын үшiншi тұлғаларға беру.";

3) 12-тармақта жетiншi абзац мынадай редакцияда жазылсын:

"Борышкердiң сот актiсiн орындау көрiнiсiн жасау мақсатында мiндеттеменi толық немесе едәуiр үлкен көлемде орындау мүмкiндiгi болған кезде болмашы ақша сомасын енгiзуiн жалтару түрiндегi орындамаудың бiр нысаны ретiнде қарау керек.";

4) мынадай мазмұндағы 12-1-тармақпен толықтырылсын:

"12-1. Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-тармағының 2) тармақшасына сәйкес ешкiмдi де бiр құқық бұзушылық үшiн қайтадан қылмыстық немесе әкiмшiлiк жауаптылыққа тартуға болмайды. Осыған байланысты сот актiсiн орындамағаны үшiн ӘҚБтК-нiң 669-бабы бойынша бұрын әкiмшiлiк жауаптылыққа тартылған адам әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iс бойынша қаулы заңды күшiне енген күннен бастап алты ай iшiнде және көрсетiлген мерзiм өткеннен кейiн ғана жасалған жаңа әрекеттерi үшiн ҚК-нiң 430-бабы бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкiн.";

Бұдан былай заң шығарушы сот актiлерiн орындаудан жалтару ұғымын кеңейттi.

Қазiргi уақытта Iшкi iстер органдары сот актiлерiн уақтылы орындамағаны үшiн, тiптi жұмысқа орналасудан бас тартқаны немесе жұмыс iздеп жүрген адам ретiнде есепке қою үшiн Ақжар ауданы әкiмдiгiнiң "халықты жұмыспен қамту орталығы" КММ-не дәлелдi себептерсiз жүгiнбегенi үшiн де Борышкерлердi қылмыстық жауапкершiлiкке тартатын болады.